CHƯƠNG I TỔNG QUAN 1. Khái niệm mạng xã hội 1. Định nghĩa mạng xã hội “ Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum), trò chuyện trực tiếp (chat) và các hình thức tương tự khác” [1]. MXH cũng giống như một trang web mở với nhiều ứng dụng khác nhau.
Nhưng nó khác một trang web thông thường ở chỗ, MXH có khả năng truyền tải thông tin và tích hợp các ứng dụng tương tác. Một trang web bình thường sẽ giống như truyền hình cung cấp càng nhiều thông tin, thông tin càng hấp dẫn càng tốt. Còn MXH được tạo ra để mọi người có thể trao đổi, trò chuyện với nhau bằng cách gửi tin nhắn, hình ảnh, video,… [1]. Chức năng của mạng xã hội Ngày nay, MXH có rất nhiều tính năng khác nhau và thuận tiện cho người sử dụng như: chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia sẻ file, livestream, chơi trò chơi trực tuyến,.
Nhưng nhìn chung, MXH có 7 chức năng chính [6] như sau: - Chức năng “danh tính” cho biết thông tin bao gồm: tên, tuổi, giới tính, nghề nghiệp, địa điểm… của người sử dụng. - Chức năng “giao tiếp” là chức năng chủ yếu của MXH. Giao tiếp là hoạt động không thể thiếu trong các trang MXH. - Chức năng “chia sẻ” trên MXH là người sử dụng có thể trao đổi, truyền đi hay nhận được một nội dung bất kỳ từ những người dùng khác, ví dụ như: một văn bản, video, hình ảnh, âm thanh,….
- Chức năng “hiển thị sự có mặt” cho người dùng biết được trong số bạn bè trên MXH của họ có những ai đang truy cập MXH hay nói theo cách khác là đang online cùng họ. Điều này xảy ra thông qua các dòng trạng thái như ‘hiện’ hoặc ‘ẩn’. 3 Luan van - Chức năng “liên kết” là không thể thiếu đối với bất kì một trang MXH nào. Điều này có nghĩa là hai hay nhiều người có thể liên kết với nhau thông qua việc thiết lập các mối quan hệ như: bạn bè, người thân, đồng nghiệp,… trên một trang mạng xã hội bất kỳ.
- Chức năng “thể hiện mức độ truy cập và chất lượng” của thông tin. Trên các trang MXH khác nhau sẽ có cách thể hiện khác nhau. Ví dụ, trên YouTube, mức độ truy cập và chất lượng của một video có thể được đánh giá dựa vào ‘số lượt xem’, hoặc ‘thứ tự xếp hạng’ của video đó. Video càng được nhiều lượt xem hay xếp hạng càng cao thì càng tốt.
Trong khi đó, trên Facebook mức độ truy cập và chất lượng của thông tin lại được đánh giá dựa vào ‘số lượt thích’, ‘số lượt chia sẻ’. Thông tin càng được nhiều người thích và nhiều lượt chia sẻ thì càng hay, càng nổi tiếng. - Chức năng “nhóm”: Nhóm được tạo ra bởi những người sử dụng MXH có cùng sở thích hoặc có chung một đặc điểm nào đó. Mạng xã hội được sử dụng phổ biến hiện nay Hiện nay trên thế giới có rất nhiều các trang mạng xã hội khác nhau, một trong số đó được ưa chuộng nhiều và sử dụng nhiều hơn như Facebook, Youtube, Twitter,….
Có 4 loại MXH được sử dụng nhiều nhất trên thế giới, đứng đầu là Facebook, thứ hai là Twitter, tiếp theo là Googleplus và cuối cùng là Baidu [1]. Hiện nay, số lượng người sử dụng các mạng xã hội này tăng lên đáng kể theo từng năm. Mức độ ưa thích sử dụng các loại mạng xã hội rất khác nhau theo châu lục [7]. MXH ưa chuộng của sinh viên thế giới là Facebook[8], điều này cũng khá hợp lý khi mà mạng xã hội Facebook hiện đang là mạng xã hội mạnh nhất trên thế giới[9].
Kết luận trên cũng tương đồng với kết quả nghiên cứu của Lenhart và cộng sự (2010) là 71% thanh niên có một tài khoản Facebook. Tại Việt Nam, cũng như trên thế giới mọi người sử dụng mạng xã hội Facebook nhiều hơn các mạng xã hội khác, tiếp đến là Zalo, Twitter, Youtube…. Một khảo sát của Vietnamsurvey 2/2013 về mức độ ưa chuộng của một số trang MXH tại Việt Nam đã chỉ ra rằng Facebook là MXH được sử dụng nhiều nhất (93%), Zalo(55%), tiếp đến Twitter (45%), Youtube (27%) [9]. 4 Luan van Trong sinh viên Việt Nam, Facebook cũng được sử dụng rất nhiều.
Xu thế sử dụng MXH trong sinh viên Việt Nam hiện nay đều lựa chọn các trang MXH nước ngoài là nhiều, còn những trang MXH thuần Việt thì ít được sử dụng hơn [10]. Tầm quan trọng và ứng dụng của mạng xã hội trong cuộc sống, học tập, công việc 1. Tầm quan trọng và ứng dụng của mạng xã hội trong cuộc sống Trong thời kỳ công nghệ như ngày nay, MXH đã được ứng dụng rộng rãi trên nhiều lĩnh vực của cuộc sống như: MXH trong marketing, MXH trong tuyển dụng,… Trong lĩnh vực tuyển dụng, một số nhà tuyển dụng thường sử dụng thông tin cá nhân trên các trang mạng xã hội của các ứng cử viên để cho điểm về cá nhân đó. Theo cuộc điều tra của một website về tuyển dụng hàng đầu thế giới CareerBuilder.com, các nhà tuyển dụng có xu hướng tra cứu thông tin cá nhân của ứng viên trên các mạng xã hội như Facebook, Linkedin [11].
Trong lĩnh vực marketing, ứng dụng của MXH được sử dụng để nắm bắt xu hướng mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng, thông qua số liệu thống kê về số người truy cập internet và mạng xã hội. Từ đó giúp hình thành kế hoạch phát triển sản phẩm và hướng kinh doanh cho sản phẩm đó [12]. Đặc biệt trong lúc thế giới rơi vào nhạy cảm về mọi mặt từ chính trị, kinh tế, y tế như hiện nay, các trang MXH càng có thêm nhiều nguồn lực thúc đẩy phát triển, mở rộng hơn độ phủ sóng, cũng như độ ảnh hưởng đến đời sống xã hội. Các trang MXH dần trở nên áp đảo những trang thông tin chính thống trước đây như: truyền hình, phát thanh, báo, tạp chí,… Không chỉ có sự tiện dụng trong quá trình thu thập thông tin mà MXH còn mang lại những tiện ích khác như chia sẻ được thông tin với bạn bè, cùng nhau xem tin tức, bàn luận về nội dung, hay thậm chí là tự mình tạo ra các kênh cung cấp thông tin, sáng tạo nội dung trực tuyến.
Và điều đó không chỉ mang lại tin tức, cập nhật đời sống mà còn là công việc, mang lại nguồn thu người sáng tạo nội dung. Chính bởi vậy các nhà đài chính thống, các trang báo điện tử ngày nay cũng dần chuyển đổi, tạo ra các trang tin tức trực tuyến trên các MXH khác nhau, góp phần tăng độ phủ sóng, độ nhận diện. Bên cạnh đó, trong lĩnh vực Khoa học sức khỏe – Y Khoa, MXH cũng là 1 trong những kênh thông tin mạnh mẽ, rộng rãi nhất hiện nay. Các tin tức y 5 Luan van học được cập nhật nhanh chóng, thuận tiện qua các cá nhân, các trang, các hội nhóm.
Tuy nhiên mặt trái của việc thuận tiện, nhanh chóng chính là dấu hỏi cho tính xác thực của thông tin, sự lan tỏa cũng như tốc độ dẫn truyền thông tin của MXH rất dễ khiến cho các thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến cộng đồng đặc biệt là thông tin về sức khỏe. Mạng xã hội luôn phát triển không ngừng, chính vì thế mà ngày càng có nhiều ứng dụng của mạng xã hội được khai thác và sử dụng trong cuộc sống hằng ngày cũng như trong nhiều lĩnh vực khác. Cũng vì thế mà kéo theo sự phát triển không ngừng về mặt nội dung, hình thức của các bài đăng mà người sử dụng tiếp cận hàng ngày, hàng giờ trên MXH. Đó có thể là các thông tin cập nhật liên tục về bệnh dịch, về tình hình chính trị, chiến tranh trong thời kỳ căng thẳng như hiện nay.
Nhưng cũng có thể đi kèm đó luôn có các thông tin sai lệch, thậm chí là thông tin xấu, nội dung không phù hợp về nhiều mặt của cuộc sống cũng tiếp cận được người dùng. Bởi vì thế, vấn đề an toàn, bảo mật cá nhân cũng như tạo ra môi trường lành mạnh trên các trang MXH là vấn đề vô cùng quan trọng hiện nay. Tầm quan trọng và ứng dụng của mạng xã hội trong học tập Không chỉ có ứng dụng trong các lĩnh vực đời sống mà MXH cũng có rất nhiều ứng dụng trong học tập. Đa phần sinh viên đã nhận thấy lợi ích to lớn mà mạng xã hội mang lại như: cung cấp và nâng cao kiến thức, kỹ năng trong học tập; rèn luyện trí thông minh thông qua các trò chơi,… [2].
Ngoài ra mạng xã hội còn tạo môi trường tốt để trao đổi học tập giữa giáo viên với sinh viên, giữa sinh viên với sinh viên [13],[14]. Bên cạnh đó, MXH còn có thể ứng dụng trong quản lý sinh viên tại các trường đại học hiện nay, thông qua diễn đàn trao đổi trực tuyến của trường. Điều này đã giúp tăng cường trao đổi thông tin giữa thầy giáo viên và sinh viên [15]. Môi trường đa phương tiện trên MXH, kết hợp những văn bản, hình ảnh video, camera …, cùng với các hình thức dạy học như: dạy học đồng loạt, dạy theo nhóm, dạy cá nhân, cá nhân làm việc tự lực với máy tính có kết nối internet, dạy học qua cầu truyền hình đem lại hiệu quả cao trong học tập và giảng dạy [16].
Một nghiên cứu được tiến hành tại trường Đại học Thương mại về sử dụng mạng xã hội Facebook trong học tập tại trường. Có 283/968 sinh viên trả lời rằng họ thường xuyên sử dụng Facebook để thảo luận với bạn 6 Luan van bè về bài học, bài tập, công việc hay mục đích học tập khác [5]. Ngoài ra, MXH đóng góp khá lớn trong việc chia sẻ, tương tác và phối hợp giữa các thành viên trong nhóm với nhau khi họ làm việc cùng nhau [4]. Như vậy, có thể nói ứng dụng MXH trong học tập là vô cùng hữu ích và có tiềm năng phát triển lớn sau này.
Đối với nghề y là một nghề đặc biệt không chỉ chú trọng về kiến thức sách vở mà kỹ năng cũng như kinh nghiêm thực hành là không thể thiếu, nên việc ứng dụng MXH trong học tập và giảng dạy là rất bổ ích. Trên thế giới, với việc đưa ứng dụng MXH vào trong giảng dạy tại các trường Đại học y khoa đã mang lại hiệu quả cao trong học tập của sinh viên, đặc biệt là về kỹ năng lâm sàng.