Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Đến Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Tỉnh Hải Dương

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội nghiên cứu trường hợp tỉnh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Bất
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Đến Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các nghiên cứu lý thuyết tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội
• 1.3. Các nghiên cứu tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội ở các nước đang phát triển trên thế giới và khu vực
• 1.4. Các nghiên cứu tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam
• 1.5. Đánh giá tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.6. Những vấn đề đã được giải quyết cần kế thừa
• 1.7. Khoảng trống của các công trình đã công bố
• 1.8. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đối với đề tài luận án
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG
• 2.1. Lý thuyết chung về phát triển kinh tế - xã hội địa phương
• 2.2. Phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3. Phát triển kinh tế - xã hội địa phương
• 2.4. Nguyên lý tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương
• 2.5. Đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội địa phương
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH HẢI DƯƠNG
• 3.1. Đặc điểm kinh tế-xã hội và đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Hải Dương
• 3.1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương
• 3.1.2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại tỉnh Hải Dương giai đoạn 1997-2016
• 3.2. Tác động của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương
• 3.2.1. Các tác động tích cực
• 3.2.2. Các tác động tiêu cực
• 3.2.3. Một số bất cập của FDI
• 3.3. Kiểm định tác động của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương giai đoạn 1997 - 2016
• 3.3.1. Lựa chọn mô hình lý thuyết
• 3.3.2. Thủ tục, phương pháp ước lượng chuỗi thời gian bằng mô hình ARDL
• 3.3.3. Mô hình thực nghiệm
• 3.3.4. Kết quả ước lượng
• 3.3.5. Thảo luận kết quả ước lượng các mô hình ARDL
• 3.4. Đánh giá tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương giai đoạn 1997 - 2016
• 3.4.1. Những tác động tích cực
• 3.4.2. Những tác động cản trở phát triển kinh tế xã hội
• 3.4.3. Nguyên nhân của những tác động cản trở
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH HẢI DƯƠNG
• 4.1. Dự báo xu hướng đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam và tỉnh Hải Dương trong thời gian tới
• 4.2. Quan điểm và định hướng tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của FDI đến phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương
• 4.2.1. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương
• 4.2.2. Quan điểm tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của FDI của tỉnh Hải Dương
• 4.2.3. Định hướng tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của FDI của tỉnh Hải Dương
• 4.3. Giải pháp tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương
• 4.3.1. Nhóm giải pháp về môi trường đầu tư kinh doanh
• 4.3.2. Nhóm giải pháp quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài
• 4.3.3. Nhóm giải pháp mở rộng liên kết giữa các DN trong nước và DN FDI
• 4.3.4. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 4.3.4.1. Đối với Quốc hội
• 4.3.4.2. Đối với Chính phủ và các bộ ngành
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động FDI Đến Phát Triển Kinh Tế Hải Dương

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) của Việt Nam trong 30 năm qua. Tính đến năm 2016, cả nước có hơn 22.500 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký gần 293,25 tỷ USD. Vốn thực hiện lũy kế đạt hơn 154,54 tỷ USD. FDI đóng góp ngày càng lớn vào GDP, tăng từ 2% năm 1992 lên hơn 17% năm 2015. FDI cũng đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho khoảng 2,8 triệu lao động trực tiếp. Hải Dương, nằm ở vị trí chiến lược trong tam giác kinh tế Hà Nội-Hải Phòng-Quảng Ninh, đã thu hút mạnh mẽ FDI và đạt được những thành tựu quan trọng. Năm 2015, Hải Dương đứng thứ 11 cả nước về thu hút FDI. Bài viết này đi sâu vào phân tích tác động của FDI đến sự phát triển KTXH của tỉnh Hải Dương, đánh giá cả mặt tích cực và tiêu cực để đưa ra các giải pháp nhằm tối ưu hóa lợi ích từ nguồn vốn FDI này.

1.1. Vị trí chiến lược và tiềm năng thu hút FDI của Hải Dương

Hải Dương sở hữu vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Tỉnh được định hướng phát triển các dịch vụ mũi nhọn như logistics, công nghệ thông tin, tài chính - ngân hàng và khoa học - công nghệ. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Hạ tầng giao thông ngày càng được cải thiện cũng là một yếu tố quan trọng giúp Hải Dương trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư. FDI vào Hải Dương có tiềm năng lớn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội (KTXH). Cần có các chính sách phù hợp để tận dụng tối đa cơ hội này.

1.2. Thực trạng thu hút và sử dụng vốn FDI tại tỉnh Hải Dương

Năm 2015, Hải Dương có 299 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đăng ký là 6,676 tỷ USD. Tỷ lệ GRDP của FDI trong GRDP của tỉnh liên tục tăng, đạt 35,1% vào năm 2015. FDI đóng góp hơn 1700 tỷ VNĐ vào ngân sách tỉnh, chiếm 1/3 tổng thu ngân sách. Giá trị xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI tăng trưởng mạnh, chiếm 96,2% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của tỉnh vào năm 2015. FDI đã tạo việc làm cho hơn 142.000 lao động trực tiếp. Tuy nhiên, cần đánh giá sâu hơn về hiệu quả thực sự và tác động lan tỏa của FDI.

II. Phân Tích Ưu Điểm Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại HD

FDI mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển KTXH của Hải Dương. FDI không chỉ đóng góp trực tiếp vào GDP và ngân sách mà còn có tác động lan tỏa đến các yếu tố khác của nền kinh tế. FDI kích thích thu hút nguồn lực đầu tư trong nước, tăng sức cạnh tranh, đổi mới và chuyển giao công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất. FDI cũng góp phần phát triển công nghiệp phụ trợ, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu. FDI giúp Hải Dương hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới, mở rộng thị trường xuất khẩu và tiếp cận các nguồn vốn và công nghệ tiên tiến. Những lợi ích này cần được khai thác tối đa để thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh.

2.1. Tác động của FDI đến tăng trưởng GRDP và thu ngân sách

FDI đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GRDP của Hải Dương. Tỷ lệ GRDP của FDI trong GRDP của tỉnh liên tục tăng qua các năm, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của khu vực FDI. FDI cũng đóng góp đáng kể vào thu ngân sách của tỉnh, giúp tăng nguồn lực cho đầu tư phát triển. Các doanh nghiệp FDI nộp thuế và các khoản phí khác vào ngân sách, góp phần cải thiện nguồn thu của địa phương. Cần có chính sách khuyến khích FDI để tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng GRDP và tăng thu ngân sách.

2.2. Chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh nhờ FDI

FDI mang lại cơ hội chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước. Các doanh nghiệp FDI thường áp dụng công nghệ tiên tiến, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp FDI buộc các doanh nghiệp trong nước phải đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. FDI cũng giúp đào tạo và nâng cao trình độ cho người lao động, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh. Cần tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp trong nước tiếp cận và học hỏi công nghệ từ các doanh nghiệp FDI.

III. Thách Thức và Mặt Trái Của FDI Ở Hải Dương Hiện Nay

Tuy nhiên, FDI cũng mang lại một số thách thức và tác động tiêu cực đến sự phát triển KTXH của Hải Dương. Theo nhiều chuyên gia, cơ cấu và bản chất của FDI vào lĩnh vực công nghiệp chưa có sự thay đổi nhiều về chất lượng, đóng góp của FDI vào phát triển bền vững ngành công nghiệp còn ở mức khiêm tốn. FDI góp phần mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm chủ yếu dựa vào lợi thế so sánh về chi phí lao động giá rẻ và tài nguyên, tập trung ở những khâu có giá trị gia tăng thấp. FDI cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực như lấn át, thôn tính các doanh nghiệp trong nước, gây ra tình trạng phát triển mất cân đối về cơ cấu ngành, vùng kinh tế, công nghệ chuyển giao lạc hậu, phân hóa giàu nghèo, ô nhiễm môi trường sinh thái. Cần có các giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

3.1. Nguy cơ phụ thuộc và hạn chế tác động lan tỏa công nghệ

FDI có thể dẫn đến tình trạng phụ thuộc vào công nghệ và vốn từ nước ngoài. Các doanh nghiệp FDI có thể không chuyển giao công nghệ thực sự cho các doanh nghiệp trong nước, hoặc chuyển giao những công nghệ lạc hậu. Tác động lan tỏa công nghệ từ FDI đến các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Cần có chính sách khuyến khích chuyển giao công nghệ thực sự và tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong nước hấp thụ công nghệ mới.

3.2. Tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội do FDI gây ra

FDI có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, như ô nhiễm không khí, nước và đất. Các doanh nghiệp FDI có thể không tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường. FDI cũng có thể gây ra những vấn đề xã hội, như phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng thu nhập và các vấn đề liên quan đến lao động. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về môi trường và lao động của các doanh nghiệp FDI.

IV. Giải Pháp Tối Ưu Tác Động FDI Đến Kinh Tế Xã Hội HD

Để tối ưu hóa tác động của FDI đến phát triển KTXH của Hải Dương, cần có một chiến lược và các giải pháp phù hợp. Cần tập trung thu hút FDI vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường. Cần tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp FDI. Cần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư FDI. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm của các doanh nghiệp FDI.

4.1. Định hướng thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị cao

Cần tập trung thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, như điện tử, công nghệ thông tin, cơ khí chính xác và công nghiệp hỗ trợ. Cần khuyến khích các doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp trong nước. Cần tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI. Việc lựa chọn FDI chất lượng cao là yếu tố then chốt.

4.2. Phát triển công nghiệp hỗ trợ và liên kết doanh nghiệp FDI và DN Việt

Cần phát triển công nghiệp hỗ trợ để cung cấp nguyên vật liệu, linh kiện và dịch vụ cho các doanh nghiệp FDI. Cần tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong nước liên kết với các doanh nghiệp FDI, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp FDI. Sự liên kết chặt chẽ sẽ gia tăng giá trị cho cả doanh nghiệp FDI lẫn doanh nghiệp Việt.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu FDI tại Hải Dương

Các kết quả nghiên cứu về tác động của FDI tại Hải Dương có thể được ứng dụng vào việc hoạch định chính sách và chiến lược phát triển KTXH của tỉnh. Kết quả nghiên cứu giúp xác định những ngành và lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI, đồng thời đưa ra các giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực của FDI. Kết quả nghiên cứu cũng giúp đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành và đề xuất các điều chỉnh phù hợp. Việc ứng dụng thực tiễn các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thu hút và sử dụng vốn FDI, thúc đẩy sự phát triển bền vững của Hải Dương. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và các doanh nghiệp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp.

5.1. Xác định ngành ưu tiên và điều chỉnh chính sách thu hút FDI

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần xác định những ngành và lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI trong giai đoạn tới. Cần điều chỉnh các chính sách thu hút FDI để phù hợp với tình hình thực tế và mục tiêu phát triển của tỉnh. Cần tập trung vào việc thu hút FDI vào các ngành có giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường. Chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển giao công nghệ và liên kết giữa doanh nghiệp FDI và DN Việt.

5.2. Đánh giá và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tỉnh Hải Dương

Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá môi trường đầu tư kinh doanh của Hải Dương, xác định những điểm mạnh và điểm yếu. Cần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư FDI. Cần giảm thiểu các thủ tục hành chính, cải thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Một môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi sẽ thu hút được nhiều vốn FDI chất lượng cao.

VI. Triển Vọng Tương Lai và Định Hướng FDI Tại Tỉnh Hải Dương

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu. Cạnh tranh trong khu vực và thế giới về thu hút FDI có chất lượng cao ngày càng quyết liệt. Đối với Hải Dương, cần có cơ chế chính sách, chiến lược và các giải pháp phù hợp với FDI, để hướng vào phục vụ các mục tiêu phát triển KTXH của tỉnh trong giai đoạn tới. Hải Dương cần tiếp tục nghiên cứu và phân tích, đánh giá toàn diện một cách khách quan có hệ thống tác động của FDI đến phát triển KTXH của tỉnh trong thời gian qua để có sự điều chỉnh cơ chế chính sách, chiến lược và các giải pháp phù hợp đối với FDI một cách đồng bộ, nhằm thu hút và sử dụng nguồn vốn FDI hiệu quả nhất cho mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế của Hải Dương theo hướng phát triển nhanh, bền vững thực hiện thành công chiến lược phát triển KTXH của tỉnh Hải Dương trong tương lai.

6.1. Dự báo xu hướng FDI và cơ hội cho Hải Dương phát triển

Cần dự báo xu hướng FDI trong khu vực và trên thế giới để xác định cơ hội cho Hải Dương. Cần tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) để thu hút FDI vào các ngành có lợi thế cạnh tranh. Cần chủ động tiếp cận và quảng bá tiềm năng của Hải Dương đến các nhà đầu tư quốc tế. Nắm bắt xu hướng FDI là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững.

6.2. Đề xuất chiến lược thu hút FDI bền vững cho Hải Dương đến 2030

Cần xây dựng chiến lược thu hút FDI bền vững cho Hải Dương đến năm 2030, tập trung vào chất lượng hơn số lượng. Cần ưu tiên các dự án FDI có công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường và tạo ra nhiều việc làm chất lượng cao. Cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu là xây dựng một nền kinh tế Hải Dương phát triển bền vững, dựa trên nguồn vốn FDI chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trong những nguồn lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia đang phát triển và từng địa phương tiếp nhận đầu tư. Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hà, thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Bất, tập trung phân tích và lượng hóa tác động nhiều chiều của dòng vốn này qua công trình: "Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội: Nghiên cứu trường hợp tỉnh Hải Dương" (Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng, Mã số: 62.01, bảo vệ năm 2018).

THÔNG TIN TỔNG THỂ VỀ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
- Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
- Tác giả: NCS. Nguyễn Thị Thu Hà
- Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Bất
- Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng (Mã số: 62.01)
- Địa bàn & Thời gian dữ liệu: Tỉnh Hải Dương, chuỗi thời gian 1997 - 2016
- Phương pháp phân tích trọng tâm: Thống kê mô tả kết hợp Mô hình Tự hồi quy phân phối trễ (ARDL)

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình 30 năm thu hút FDI của Việt Nam, tính đến hết năm 2016, cả nước đã có 22.509 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 293,25 tỷ USD và vốn thực hiện lũy kế hơn 154,54 tỷ USD. Khu vực FDI đóng góp trên 17% GDP vào năm 2015, thu nộp ngân sách tăng bình quân 24%/năm, chiếm 67,4% tổng kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm cho 2,8 triệu lao động trực tiếp. Tỉnh Hải Dương thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (nằm trong tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh), đến năm 2015 đã đứng thứ 11/63 tỉnh, thành phố về thu hút FDI với 299 dự án và 6,676 tỷ USD vốn đăng ký; khu vực FDI đóng góp 35,1% GRDP, nộp ngân sách trên 1.700 tỷ VNĐ (chiếm 1/3 tổng thu ngân sách tỉnh), chiếm 96,2% kim ngạch xuất khẩu và giải quyết 142.000 việc làm trực tiếp.

Tuy nhiên, thực tiễn thu hút FDI tại Hải Dương cũng bộc lộ nhiều bất cập: dòng vốn chủ yếu khai thác lợi thế lao động giá rẻ và tài nguyên, tập trung vào các khâu gia công lắp ráp tạo giá trị gia tăng thấp, mức độ chuyển giao công nghệ hạn chế. Đồng thời, sự hiện diện của doanh nghiệp FDI xuất hiện xu hướng lấn át doanh nghiệp nội địa, làm mất cân đối cơ cấu ngành và gia tăng áp lực ô nhiễm môi trường. Trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng giai đoạn mới, việc phân tích toàn diện cả tác động tích cực và tác động cản trở của FDI theo phương pháp khoa học là khoảng trống cấp thiết cần được giải quyết.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án được xác định gồm ba nội dung chính:

1. Hệ thống hóa và luận giải các vấn đề lý luận về bản chất, đặc điểm, cơ chế và tác động của FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
2. Phân tích thực trạng và kiểm định định lượng tác động của FDI đến các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương giai đoạn 1997 - 2016.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của FDI đến sự phát triển của tỉnh Hải Dương đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Một là: Cơ chế và sự tác động của FDI đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương được đánh giá như thế nào?
• Hai là: Tác động của FDI đến các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương trong giai đoạn từ 1997 - 2016 diễn ra như thế nào?
• Ba là: Với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025, tầm nhìn 2030, Hải Dương có nên tiếp tục thu hút FDI hay không; nếu có thì mức độ và định hướng tập trung vào ngành, khu vực nào?
• Bốn là: Những giải pháp nào cần thực thi để tăng cường tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của FDI trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Lý luận và thực tiễn về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Hải Dương.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực chứng giai đoạn 1997 - 2016; các giải pháp định hướng ứng dụng đến năm 2025, tầm nhìn 2030.
• Phạm vi nội dung: Luận án đánh giá tác động của FDI tập trung qua 9 chỉ tiêu: Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), Vốn đầu tư toàn xã hội, Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xã hội (ICOR), Cơ cấu kinh tế, Độ mở thương mại và xuất nhập khẩu, Đô thị hóa, Công nghệ sản xuất, Việc làm và thu nhập người lao động, Môi trường và Chỉ số phát triển con người (HDI).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm quốc tế

Tổng quan tài liệu trong luận án điểm lại các công trình nghiên cứu theo ba nhóm chính:

Hướng nghiên cứu	Tác giả và năm công bố	Phát hiện chính / Khung phân tích
Lý thuyết thương mại và tăng trưởng vĩ mô	Kojima Kiyoshi (1973)	Phân chia FDI thành định hướng thương mại (Nhật Bản) và chống thương mại (Mỹ); chỉ ra FDI nâng cấp cơ cấu công nghiệp qua đào tạo và chuyển giao công nghệ.
	Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J-W (1998)	Xây dựng mô hình tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào tương tác giữa FDI và nguồn vốn nhân lực ($g = c_0 + c_1FDI + c_2FDI \times H + \dots$).
	Imad A. Moosa (2002)	Phân tích dòng vốn FDI chuyển dịch vào các ngành có lợi thế so sánh, chuyển đổi cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ.
Thực nghiệm tại các nước đang phát triển	Masia Tshepo (2014)	Kiểm định nghiệm đơn vị, đồng tích hợp Johansen và quan hệ nhân quả giữa FDI, GDP và việc làm tại Nam Phi giai đoạn 1990 - 2013.
	Sauwaluck Koojaroenprasit (2012)	Phân tích kinh tế lượng tại Hàn Quốc (1980 - 2009), chỉ ra FDI tác động mạnh đến tăng trưởng, việc làm và xuất khẩu.
	Basem Mohammed Louzi & Abeer Abadi (2011)	Ứng dụng hàm sản xuất tại Jordan (1990 - 2009) chứng minh FDI tác động đồng thời đến tăng trưởng, đầu tư nội địa và tự do hóa thương mại.
	Har Wai Mun, Teo Kai Lin & Yee Kar Man (2006)	Sử dụng OLS trên chuỗi thời gian tại Malaysia (1970 - 2005), 1% FDI tăng làm tăng 0,046% GDP.
	Lovely & Hua Wang (2004)	Nghiên cứu 2.886 dự án tại Trung Quốc (1993 - 1996), kết luận FDI từ các nước đang phát triển làm tăng ô nhiễm, trong khi FDI từ các nước phát triển ít gây tác động xấu.
Tác động xã hội và thị trường lao động	OECD (2008), Báo cáo OECD-ILO (2008)	Doanh nghiệp FDI có xu hướng trả lương cao hơn và lan tỏa tiền lương đến các doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng.
	Vaitsos, C. (1976)	Phân tích tác động của các công ty đa quốc gia (MNCs) tới việc làm ở các nước sở tại là tương đối nhỏ do đặc tính công nghệ.

Các nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nhiều học giả đã tiếp cận đề tài ở các góc độ:

• Tác động đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh: Hồ Đắc Nghĩa (2014) sử dụng mô hình VAR và phương pháp Levinsohn-Petrin; Nguyễn Minh Tiến (2014) sử dụng mô hình PMG trên dữ liệu mảng các vùng; Nguyễn Văn Duy, Đào Trung Kiên và Bùi Quang Tuyến (2014) sử dụng mô hình ARDL giai đoạn 1990 - 2013 cho thấy vốn FDI trễ 1 năm giải thích 16% biến động GDP; Nguyễn Thị Tuệ Anh (2006, 2014) nghiên cứu tác động tràn và năng lực cạnh tranh.
• Tác động đến cơ cấu kinh tế và xuất khẩu: Nguyễn Tiến Long (2011) đo lường chuyển dịch cơ cấu tỉnh Thái Nguyên qua hệ số cosφ; Nguyễn Tấn Vinh (2011) ứng dụng mô hình Solow tại TP. Hồ Chí Minh; Bùi Thúy Vân (2011), Sajid Anwar & Lan Phi Nguyen (2011) phân tích lan tỏa xuất khẩu.
• Tác động xã hội, đô thị hóa và môi trường: Nguyễn Thị Thoa (2014) nghiên cứu đô thị hóa Đà Nẵng; Phạm Văn Quyết (2011) nghiên cứu công nghiệp hóa - đô thị hóa; Nguyễn Thị Thanh Huyền (2013) phân tích bất bình đẳng thu nhập; Phạm Thị Phương Loan (2011) phân tích mô hình hồi quy FDI với HDI; Đinh Đức Trường (2015) khảo sát 80 doanh nghiệp FDI về tuân thủ môi trường; Trần Quang Thắng (2012), Trần Minh Tuấn (2010) tổng kết các mặt trái và vấn đề nảy sinh từ FDI.
• Nghiên cứu cấp địa phương: Hà Quang Tiến (2014) phân tích định tính tại Vĩnh Phúc; Hồ Thị Thanh Mai & Phạm Thị Thanh Thủy (2016) kiểm định Granger tại Khánh Hòa; Vương Toàn Thu Thủy (2016) đánh giá tại Hải Phòng.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu đã công bố tại Việt Nam tiếp cận ở quy mô quốc gia, tập trung vào phân tích định tính hoặc chỉ xem xét tác động một chiều (chủ yếu là chiều tích cực) đến tăng trưởng hoặc cơ cấu kinh tế đơn lẻ. Chưa có công trình nào đánh giá đồng thời, có hệ thống cả tác động tích cực lẫn tiêu cực của FDI đến 9 chỉ tiêu kinh tế - xã hội trên một địa bàn cấp tỉnh cụ thể bằng việc kết hợp giữa phân tích thống kê thực chứng lịch sử với mô hình định lượng chuỗi thời gian ARDL. Luận án của NCS. Nguyễn Thị Thu Hà được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống này cho trường hợp tỉnh Hải Dương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Luận án kế thừa và phát triển khung lý luận dựa trên các lý thuyết kinh tế học:

• Lý thuyết phát triển kinh tế - xã hội: Phân biệt tăng trưởng kinh tế (sự gia tăng về lượng như GDP, GRDP) và phát triển kinh tế - xã hội (sự biến đổi cả về lượng và chất, nâng cao mức sống, chỉ số HDI, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường).
• Học thuyết tăng trưởng ngoại sinh (Harrod - Domar, Solow, Barro & Sala-I-Martin 1995): FDI đóng vai trò nguồn vốn bổ sung quan trọng giúp các nước đang phát triển phá vỡ vòng luẩn quẩn thiếu vốn đầu tư, thúc đẩy năng lực sản xuất và tổng cầu theo hệ số số nhân đầu tư.
• Học thuyết tăng trưởng nội sinh (Borensztein et al. 1998, Nguyễn Thị Tuệ Anh 2006): Khẳng định FDI thúc đẩy tăng trưởng thông qua chuyển giao công nghệ, lan tỏa tri thức quản lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu ứng bắt kịp công nghệ.
• Cơ chế tác động trực tiếp và gián tiếp (tác động tràn):
  • Tác động trực tiếp: Diễn ra qua kênh tích lũy vốn đầu tư, tạo ra sản lượng trực tiếp, việc làm và đóng góp ngân sách.
  • Tác động tràn: Phân thành 5 kênh gồm: Liên kết sản xuất (liên kết xuôi và liên kết ngược), Chuyển giao công nghệ, Cạnh tranh (mô hình Aitken & Harrison 1999 giải thích hiện tượng lấn át và đẩy chi phí của doanh nghiệp nội địa), Thu hút và đào tạo lao động, Thúc đẩy xuất khẩu (Kojima 1973).

SƠ ĐỒ KHUNG PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG
[Dòng vốn FDI] 

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Thu thập dữ liệu: Nguồn số liệu thứ cấp chuỗi thời gian 20 năm (1997 - 2016) được thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Hải Dương, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp và các cơ quan ban ngành liên quan.
• Phương pháp định tính: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh, tổng hợp chỉ số, phân tích chuỗi biến động lịch sử và đánh giá chính sách đầu tư.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng mô hình Tự hồi quy phân phối trễ (ARDL - Autoregressive Distributed Lag) phát triển bởi Pesaran và cộng sự (2001) với phần mềm xử lý EViews 9. Mô hình ARDL được lựa chọn nhờ các đặc tính kỹ thuật:
  • Cho kết quả vững và có ý nghĩa thống kê cao với mẫu quan sát nhỏ (T = 20 năm).
  • Ước lượng thông qua một phương trình duy nhất, không yêu cầu ước tính hệ phương trình phức tạp.
  • Cho phép các biến giải thích có độ trễ tối ưu khác nhau.
  • Áp dụng linh hoạt khi các biến dừng ở bậc khác nhau, kết hợp cả chuỗi $I(0)$ và $I(1)$ mà không vi phạm tính vững của kiểm định biên (Bound Test).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về FDI và phát triển kinh tế - xã hội. Tác giả phân tích các nhánh nghiên cứu lý thuyết từ Kojima (1973), Borensztein (1998) đến các nghiên cứu thực nghiệm ở châu Phi, Hàn Quốc, Jordan, Trung Quốc và Việt Nam. Chương này xác định rõ các khoảng trống nghiên cứu, chỉ rõ những hạn chế của các đề tài đi trước khi chưa đi sâu vào đánh giá tác động hai mặt (tích cực và cản trở) trên 9 tiêu chí kinh tế - xã hội ở cấp độ một tỉnh công nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ như Hải Dương.

Chương 2: Lý luận về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương

Chương 2 thiết lập cơ sở lý thuyết toàn diện về bản chất của FDI và phát triển kinh tế - xã hội địa phương:

• Luận giải khái niệm phát triển kinh tế, phát triển xã hội và mối quan hệ hữu cơ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, bảo vệ tài nguyên môi trường.
• Phân tích bản chất, đặc điểm của 4 hình thức FDI chính: Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), Doanh nghiệp liên doanh, Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và Hợp tác công tư PPP (BOT, BTO, BOO, BT, BTL, BLT, O&M theo Nghị định 15/2015/NĐ-CP).
• Trình bày mô hình toán kinh tế chứng minh cơ chế tác động trực tiếp của vốn qua hàm sản xuất và mô hình tích lũy vốn; luận giải 5 cơ chế tác động tràn của FDI đến 9 chỉ tiêu kinh tế - xã hội địa phương.
• Làm rõ các tác động tiêu cực tiềm ẩn của FDI như nguy cơ chuyển giá, ô nhiễm môi trường sinh thái, bất bình đẳng thu nhập nông thôn - đô thị và sức ép cạnh tranh loại trừ doanh nghiệp trong nước.

Chương 3: Thực trạng tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương

Chương 3 trình bày bức tranh thực chứng và kết quả định lượng chi tiết giai đoạn 1997 - 2016:

TỔNG HỢP CÁC CHỈ TIÊU VÀ KẾT QUẢ ĐỊNH LƯỢNG MÔ HÌNH ARDL (1997 - 2016)

Quy trình kiểm định mô hình ARDL trong chương được thực hiện qua các bước:

1. Kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian: Thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị ADF trên chuỗi gốc và sai phân bậc một (Bảng 3.17, Bảng 3.18).
2. Lựa chọn độ trễ tối ưu: Xác định độ trễ theo tiêu chuẩn AIC/SBC (Bảng 3.19).
3. Kiểm định đồng liên kết Bound Test: Kiểm tra quan hệ dài hạn giữa FDI và các biến số phụ thuộc (Bảng 3.20).
4. Ước lượng hệ số ngắn hạn và dài hạn: Xác định hệ số co dãn và tác động trễ (Bảng 3.21).
5. Kiểm định chẩn đoán mô hình: Kiểm định tự tương quan, phương sai sai số thay đổi, dạng hàm và độ ổn định CUSUM/CUSUMSQ (Bảng 3.22).

Chương 3 kết luận: FDI có tác động tích cực rõ nét đến mở rộng xuất nhập khẩu, độ mở thương mại và tốc độ đô thị hóa. Tuy nhiên, FDI gây tác động tiêu cực đến hiệu quả vốn đầu tư dài hạn và lĩnh vực công nghiệp - xây dựng nội địa do thiếu tính liên kết, gây ra hiệu ứng lấn át khiến các doanh nghiệp trong nước bị thu hẹp quy mô hoặc rời bỏ thị trường.

Chương 4: Giải pháp tăng cường tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hải Dương

Trên cơ sở dự báo xu hướng dòng vốn FDI quốc tế và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, Chương 4 đề xuất quan điểm chuyển từ "thu hút FDI bằng mọi giá" sang "thu hút FDI có chọn lọc", gắn với chất lượng, hiệu quả và công nghệ sạch.

Luận án xây dựng 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nhóm giải pháp về môi trường đầu tư kinh doanh (5 giải pháp cụ thể): Nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và các khu cụm công nghiệp, rút ngắn thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp, cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).
2. Nhóm giải pháp quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài (5 giải pháp cụ thể): Rà soát chặt chẽ tiêu chuẩn công nghệ dự án, tăng cường thẩm định và giám sát môi trường, kiểm soát hành vi chuyển giá trốn thuế, thẩm định năng lực tài chính thực chất của nhà đầu tư, thực hiện phân cấp quản lý gắn liền với thanh tra, kiểm tra định kỳ.
3. Nhóm giải pháp mở rộng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI (2 giải pháp cụ thể): Phát triển mạng lưới công nghiệp hỗ trợ địa phương, thiết lập cơ chế đối thoại và hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia.

Đồng thời, chương này phân tích các điều kiện thực thi giải pháp thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và các Bộ ngành Trung ương về hoàn thiện thể chế đầu tư và chính sách thuế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về cơ chế tác động trực tiếp (kênh vốn) và gián tiếp (tác động tràn qua 5 kênh liên kết, chuyển giao, cạnh tranh, lao động, xuất khẩu) của FDI đối với 9 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội tại một địa phương.
• Bổ sung luận cứ lý thuyết phân tích các hệ lụy xã hội nảy sinh từ FDI như chuyển giá, cạnh tranh lấn át, phân hóa thu nhập và xung đột môi trường ở cấp địa phương tiếp nhận đầu tư.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, có hệ thống về dòng vốn FDI và 9 chỉ tiêu kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương trong suốt 20 năm (1997 - 2016), đồng thời hệ thống hóa tiến trình thực thi chính sách thu hút đầu tư của tỉnh.
• Ứng dụng thành công mô hình ARDL để lượng hóa chuỗi thời gian, chứng minh bằng chứng thực nghiệm về tính hai mặt của FDI: vừa thúc đẩy mạnh mẽ xuất khẩu, đô thị hóa và thương mại, nhưng đồng thời tạo ra áp lực lấn át doanh nghiệp trong nước và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn xã hội dài hạn.
• Đề xuất hệ thống 3 nhóm giải pháp (12 giải pháp cụ thể) có cơ sở khoa học, giúp chính quyền địa phương định hướng thu hút vốn đầu tư nước ngoài có chọn lọc đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về dữ liệu: Luận án sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 1997 - 2016 ở cấp độ vĩ mô toàn tỉnh; chưa tiếp cận được nguồn dữ liệu vi mô chi tiết phân theo từng phân khúc hàm lượng công nghệ cao - trung bình - thấp của từng doanh nghiệp FDI.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu bằng việc sử dụng dữ liệu mảng vi mô cấp doanh nghiệp, cập nhật chuỗi dữ liệu sau năm 2016 và đi sâu so sánh đối chứng hiệu ứng lan tỏa công nghệ giữa các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo cho Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp trong việc xây dựng quy hoạch thu hút FDI, thẩm định dự án công nghệ và thiết kế chính sách hỗ trợ công nghiệp phụ trợ.
• Đối với các nhà nghiên cứu và giảng viên: Cung cấp khung phân tích thực nghiệm và quy trình ứng dụng mô hình ARDL trong nghiên cứu tác động của chính sách kinh tế vĩ mô ở cấp địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn mô hình ARDL để phân tích định lượng dữ liệu tỉnh Hải Dương?
Trả lời: Do cỡ mẫu chuỗi thời gian của tỉnh gồm 20 quan sát (1997 - 2016), mô hình ARDL theo Pesaran và cộng sự (2001) có ưu thế vượt trội: cho kết quả vững với mẫu nhỏ, cho phép các biến giải thích có độ trễ tối ưu khác nhau, ước lượng phương trình đơn lẻ và xử lý tốt dữ liệu dừng ở các bậc khác nhau $I(0)$ và $I(1)$.

2. Khu vực FDI đóng góp như thế nào vào kinh tế tỉnh Hải Dương tính đến năm 2015?
Trả lời: Tính đến năm 2015, FDI tại Hải Dương có 299 dự án với tổng vốn đăng ký 6,676 tỷ USD (đứng thứ 11 cả nước), đóng góp 35,1% GRDP của tỉnh, nộp ngân sách hơn 1.700 tỷ VNĐ (chiếm 1/3 tổng thu ngân sách tỉnh), chiếm 96,2% tổng kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm cho trên 142.000 lao động trực tiếp.

3. Kết quả mô hình ARDL chỉ ra những tác động tiêu cực nào của FDI đối với Hải Dương?
Trả lời: Kết quả kiểm định ARDL cho thấy FDI gây tác động tiêu cực trong dài hạn đối với hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (tăng hệ số ICOR) và lĩnh vực công nghiệp - xây dựng nội địa; sự hiện diện của FDI tạo hiệu ứng lấn át thị trường, làm thu hẹp quy mô hoặc đẩy các doanh nghiệp trong nước vào nguy cơ phá sản, từ đó gián tiếp làm suy giảm việc làm dài hạn trong khu vực nội địa.

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào cho tỉnh Hải Dương giai đoạn đến 2025, tầm nhìn 2030?
Trả lời: Luận án đề xuất 3 nhóm giải pháp: (1) Nhóm giải pháp về môi trường đầu tư kinh doanh gồm 5 giải pháp; (2) Nhóm giải pháp quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài gồm 5 giải pháp; (3) Nhóm giải pháp mở rộng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI gồm 2 giải pháp.

---

Kết luận

Luận án của NCS. Nguyễn Thị Thu Hà là công trình nghiên cứu kinh tế lượng thực chứng toàn diện về tác động nhiều chiều của FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương giai đoạn 1997 - 2016. Bằng việc kết hợp phương pháp luận kinh tế học với kỹ thuật ước lượng mô hình ARDL, luận án đã làm rõ cả thành tựu thúc đẩy tăng trưởng, thương mại, đô thị hóa cũng như các hạn chế về hiệu ứng lấn át doanh nghiệp nội địa và hiệu quả sử dụng vốn. Hệ thống giải pháp được đề xuất cung cấp căn cứ khoa học thiết thực cho quá trình chuyển đổi chiến lược thu hút FDI có chọn lọc và phát triển bền vững tại địa phương trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu lý thuyết tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội - Kojima Kiyoshi (1973), “A Macroeconomic Approach to Foreign Direct Investment” Hitotsubas Journal of Econometrics, 14 (1), pp. Học thuyết đã phân chia FDI thành hai hình thức: FDI định hướng thương mại (Nhật Bản) và FDI chống lại thương mại (Mỹ).

Ông cho rằng FDI sẽ thúc đẩy việc nâng cấp cơ cấu công nghiệp của cả hai bên và do đó thúc đẩy thương mại giữa hai nước. Đồng thời đã chỉ ra mối liên kết giữa FDI và sự TTKT, sự vận động của FDI có thể dẫn đến sự mở rộng sản xuất đến điểm cân bằng mới, tuy nhiên FDI, thông qua việc đào tạo và CGCN, có ảnh hưởng từ từ đối với việc tăng cường NLCT của ngành công nghiệp đặc thù tại quốc gia sở tại và cuối cùng là nâng cao khả năng sản xuất của ngành CN đó. Ngoài ra, hình thức FDI theo xu hướng thương mại (Nhật Bản) và ngược lại mục đích thương mại (Mỹ) có thể cùng xuất hiện trong một quốc gia, hoặc trong cùng một ngành.W (1998), “How Does Foreign Direct Investment Affect Economic Growth?”, Journal of International Economics. Nghiên cứu phân tích mô hình mối quan hệ giữa sự TTKT với FDI và các nhân tố cơ bản ở các nước đang phát triển.

Kết quả phân tích tác giả đề xuất mô hình thực nghiệm: g = c0 + c1FDI + c2FDI*H + c3H + c4Y0 +c5A. Trong đó: g là TTKT, H là nguồn vốn nhân lực, Y0 là GDP trên đầu người, A là một tập hợp các biến khác ảnh hưởng đến TTKT (gồm các biến kiểm soát và chính sách thường là các yếu tố quyết định tăng trưởng trong các nghiên cứu xuyên quốc gia, như chi tiêu của chính phủ, chi phí không chính thức, thước đo bất ổn chính trị, lạm phát và thước đo chất lượng của các tổ chức). Biến FDI tính bằng tỷ lệ so với GDP. - Đào Thị Bích Thủy (2012), “Tác động của FDI đến TTKT trong mô hình nền kinh tế đang phát triển”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và KD số 28,tr193‐199.

Nghiên cứu phân tích mô hình sự vận hành của nền kinh tế bao gồm hai khu vực SX là trong nước và nước ngoài với hàm SX Cobb-Douglas, đã cho thấy tầm quan trọng của vốn nhân lực như một nhân tố quyết định sự thành công của FDI đến TTKT. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra cách thức phân bổ đầu tư sẽ đem lại những kết quả khác nhau. Việc lựa chọn cách thức phân bổ tùy thuộc vào mục tiêu. Nếu mục tiêu của nền kinh tế là tăng trưởng cao thì nên tập trung nguồn lực đầu tư cho vốn nhân lực.

Còn nếu mục tiêu là tạo nhiều việc làm cho LĐ phổ thông thì nên tập trung nguồn lực đầu tư cho 8 vốn vật chất. Tuy nhiên, khuôn khổ mô hình nghiên cứu còn hạn chế chưa tính đến tiến trình công nghệ và kênh CGCN thông qua FDI. Các nghiên cứu tác động của FDI đến phát triển kinh tế xã hội ở các nước đang phát triển trên thế giới và khu vưc - Masia Tshepo (2014), “The impact of foreign direct investment on Economic Growth and Employment in South Africa: A time series analysis”. Bài viết ước lượng ảnh hưởng của FDI đến PTKT và việc làm ở Nam Phi trong giai đoạn từ năm 1990 – 2013, sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị để kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian, kiểm định đồng tích hợp Johasen để kiểm định quan hệ ổn định lâu dài giữa các biến, kiểm định quan hệ nhân quả để thiết lập quan hệ nhân quả giữa các biến, đã chỉ ra việc làm và GDP đứng yên tại bước đầu tiên, trong khi FDI đứng yên ở bước tiếp theo.

Kiểm định đồng tích hợp khẳng định tồn tại quan hệ nhân quả của FDI đến GDP và của FDI đến việc làm giai đoạn 1990-2013 Nam Phi. Sauwaluck Koojaroenprasit (2012), “The Impact of Foreign Direct Investment on Economic Growth: A Case Study of South Korea”, kiểm tra tác động của FDI đến TTKT ở Hàn Quốc giai đoạn 1980-2009, sử dụng phương trình kinh tế lượng: g = a+b1I+b2FDI+b3L+b4X+b5H+c1FDI*I+c2FDI*H+c3FDI*X+e. Trong đó: g = tốc độ tăng trưởng GDP thực tế; I = vốn đầu tư trong nước; L = việc làm; X = xuất khẩu; H = nguồn nhân lực. Nghiên cứu đã chỉ ra ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ của FDI đối với TTKT của Hàn Quốc, đối với nguồn nhân lực, việc làm và xuất khẩu, trong khi đầu tư trong nước tác động không đáng kể đến TTKT của Hàn Quốc.

Mối tương quan của FDI - nguồn nhân lực và FDI - xuất khẩu chỉ ra rằng sự chuyển dịch công nghệ và kinh nghiệm ảnh hưởng xấu đến TTKT của Hàn Quốc. - Basem Mohammed Louzi & Abeer Abadi (2011), “The Impact of Foreign Direct Investment on Economic Growth In Jordan”, xem xét quan hệ giữa FDI với TTKT của Jordan, dựa trên dữ liệu thu thập từ năm 1990 đến 2009. Sử dụng hàm SX: GDP = B0FDIB1DINB2TPB3U, trong đó: GDP ở dạng log, FDI theo %, DIN đầu tư trong nước (ở dạng log), TP là tự do hóa TM (ở dạng log), U là sai số ngẫu nhiên, cho thấy FDI đồng thời ảnh hưởng đến TTKT, đầu tư trong nước và tự do hóa TM. - Rui Moura và Rosa Forte (2010), “The Effects of Foreign Diect Investment on the Host Country Economic Growth - Theory and Empirical Evidence”, Research Work in Progress, N.390, tác giả nghiên cứu thực nghiệm ảnh hưởng của FDI đến KTXH của nước tiếp nhận đầu tư của 08 nước phát triển và 41 nước đang phát triển.

Kết quả cho thấy, FDI vừa có ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến phát triển KTXH của 9 nước tiếp nhận đầu tư và ảnh hưởng của FDI đến TTKT phụ thuộc nhiều vào các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa.của nước nhận đầu tư. Do vậy nhà nước có một vai trò rất quan trọng trong việc sử dụng FDI. Nhà nước cần có những chính sách đối với FDI phù hợp tạo ra những điều kiện cần thiết để phát huy tối đa hiệu quả của FDI. Mặt khác cần phải có sự chọn lựa các DAĐT có hiệu quả tốt nhất.

- OECD (2008), “The social impact of foreign direct investment”. Bài viết đã đánh giá vai trò của FDI đối với kinh tế thế giới ngày càng tăng lên nhanh chóng. Tổng nguồn vốn của FDI từ 8% tổng GDP nền kinh tế thế giới năm 1990 đã tăng lên 26% trong năm 2006. Từ giữa những năm 1990, FDI trở thành nguồn chính, chủ yếu đầu tư vào các nước đang phát triển.

FDI tạo ra việc làm, mức thu nhập cao cho người LĐ trong nước, chuyển giao công nghệ hiện đại cho DN nước sở tại, đẩy mạnh cạnh tranh của các DN trong nước để phát triển. Tại các nước đang phát triển, DN FDI trả lương cho người LĐ cao hơn so với các DN trong nước và tăng lương bình quân cho người LĐ trong ngắn hạn. Điều này đã có hiệu ứng lan tỏa đến các DN trong nước. Những lợi ích tiềm ẩn của FDI còn phụ thuộc vào lợi ích của DN và công nhân trong nước được hưởng từ dòng vốn này.

Để FDI thúc đẩy PTKT tốt nhất, chính phủ cần phải hạn chế các thủ tục pháp lý rườm rà cản trở FDI, chú trọng đến chất lượng các dự án FDI bên cạnh việc đẩy mạnh thu hút FDI, đẩy mạnh công tác giám sát, kiểm tra. - OECD-ILO Conference On Corporate Social Responsibility, Report (2008), “The Impact of Foreign Direct Investment On Wages And Working Conditions”, OECD Conference Centre, Paris, France, tổng kết tác động của FDI đến thị trường LĐ và chỉ ra các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) có xu hướng tăng tiền lương cho LĐ trong các DNFDI, kéo theo sự tăng tiền lương của LĐ nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng của các DNFDI. Được thể hiện rõ nét ở các nước đang phát triển so với các nước phát triển, là do khoảng cách về công nghệ giữa DNFDI và DN trong nước lớn. - Joseph Magnus Frimpong and Eric Fosu Oteng-Abayie (2006), “Bivariate causality analysis between FDI inflows and economic growth in Ghana”.

Bài viết chỉ ra quan hệ nhân quả giữa FDI và TTKT ở Ghana, với mô hình kinh tế lượng: lnGDPGRt = γ0 + + + ε1t lnFDIt = γ0 + + + ε2t Trong đó: lnGDPGR và lnFDI tương ứng là logarit tự nhiên của GDP và FDI. k là thứ tự lag tối ưu, d là tối đa hội nhập của các biến trong các hệ thống và ε1 và ε2 là sai số. Dữ liệu thu thập được phân thành 3 trường hợp: (1) Giai đoạn từ năm 1970-2002; (2) Giai đoạn từ năm 1970-1983 sự bất ổn chính trị và kinh tế suy thoái; (3) Giai đoạn từ 10 năm 1984-2002 sự ổn định chính trị và kinh tế. Kết quả cho thấy FDI không có quan hệ với TTKT cho hai giai đoạn 1970 - 2002 và giai đoạn 1970 - 1983, giai đoạn 1984 - 2002, FDI tác động đến tăng trưởng GDP của Ghana, nhưng tăng trưởng GDP không có tác động thu hút FDI.

Do đó để thu hút FDI là chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, tổ chức, quản trị, khuôn khổ pháp lý, CNTT, hệ thống thuế. - Sarumi Adewumi (2006), The Impact of FDI on Growth in Developing Countries An African Experience, Luận văn thạc sĩ Trường KD Quốc tế, ĐH Jonkoping, phân tích tác động của FDI đến TTKT ở các nước châu Phi bằng phương pháp phân tích đồ họa và hồi quy, sử dụng mô hình: Ŷt = α + α1Ŷt-1 + α2Ŷt-2 + β1fdit-1 + β2fdit-2 + εt. Trong đó: fdi = FDI/GDP. Dữ liệu của 11 quốc gia Châu Phi, chuỗi thời gian từ năm 1970-2003.

Kết quả chỉ ra đóng góp của FDI đến TTKT là tích cực ở hầu hết các quốc gia, tuy nhiên tác động của FDI đến TTKT không đáng kể. - Har Wai Mun, Teo Kai Lin và Yee Kar Man (2006), “FDI and Economic Growth Relationship: An Empirical Study on Malaysia”, Nghiên cứu Kinh doanh Quốc tế, Vol. Bài viết nghiên cứu ảnh hưởng của FDI đến TTKT ở Malaysia giai đoạn 1970-2005, sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian và mô hình ước lượng OLS, đã chỉ ra khi tăng FDI 1% sẽ dẫn đến sự gia tăng tốc độ tăng trưởng GDP là 0,046072. Hơn nữa, khi FDI tăng 1%, cũng tăng trưởng GNI là 0,044877%.

Lovely và Hua Wang (2004), “Foreign Direct Investment and Pollution Havens: Evaluating the Evidence from China”.