Đánh giá tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến ngành ngân hàng tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Trong Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LÝ THUYẾT “BỘ BA BẤT KHẢ THI”
• 1.1. Mục tiêu kinh tế vĩ mô và các công cụ chính sách
• 1.1.1. Mục tiêu kinh tế vĩ mô
• 1.1.2. Các công cụ chính sách và sự cân bằng thị trường
• 1.2. Sự phối hợp các công cụ chính sách qua các lý thuyết và mô hình
• 1.2.1. Mô hình Mundell-Fleming
• 1.2.2. Thuyết “bộ ba bất khả thi” của Robert Mundell
• 1.2.3. Thuyết tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian
• 1.3. “Bộ ba bất khả thi” ở Đông Á năm 1997 và bài học cho Việt Nam
• 1.3.1. “Bộ ba bất khả thi” ở Đông Á năm 1997
• 1.4. Tóm lược chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG “BỘ BA BẤT KHẢ THI” Ở VIỆT NAM
• 2.1. Chính sách tỷ giá của Việt Nam qua các giai đoạn
• 2.2. Chính sách kiểm soát dòng vốn quốc tế ở Việt Nam qua các giai đoạn
• 2.3. Chính sách tiền tệ ở Việt Nam và biểu hiện của “bộ ba bất khả thi”
• 2.4. Tóm lược chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO VIỆC PHỐI HỢP CÁC CÔNG CỤ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Giải pháp đối với chính sách tỷ giá
• 3.2. Giải pháp đối với việc kiểm soát luồng vốn đầu tư nước ngoài
• 3.3. Giải pháp đối với chính sách tiền tệ
• 3.3.1. CSTT nên có một tầm nhìn dài hạn và mang tính định hướng cần thiết
• 3.3.2. Phối hợp các công cụ CSTT linh hoạt và thận trọng
• 3.3.3. Thay đổi quan điểm về chi phí phải trả cho việc điều hành CSTT
• 3.3.4. Tăng cường tính độc lập của NHNN về các vấn đề liên quan đến CSTT
• 3.3.5. Thực hiện CSTT đồng bộ với chính sách tài khóa
• 3.4. Tóm lược chương 3

Tóm tắt

I. Tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ngân hàng

Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI trong ngân hàng) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam. Sự gia tăng FDI không chỉ mang lại nguồn vốn dồi dào mà còn thúc đẩy sự chuyển giao công nghệ và cải thiện quản lý ngân hàng. Theo nghiên cứu, FDI đã giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng trong nước, đồng thời tạo ra một môi trường kinh doanh năng động hơn. Các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài thường có khả năng cung cấp dịch vụ tốt hơn và đa dạng hơn, từ đó thu hút được nhiều khách hàng hơn.

1.1. Tác động kinh tế của FDI

Sự hiện diện của FDI trong ngân hàng đã tạo ra nhiều tác động tích cực đến nền kinh tế Việt Nam. FDI không chỉ giúp tăng cường nguồn vốn cho các ngân hàng mà còn thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ tài chính. Điều này dẫn đến việc cải thiện khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp và cá nhân. Theo một báo cáo, sự gia tăng FDI trong ngành ngân hàng đã góp phần làm tăng trưởng kinh tế của Việt Nam lên 1-2% mỗi năm. Hơn nữa, FDI cũng giúp cải thiện chất lượng dịch vụ ngân hàng, từ đó nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

1.2. Chính sách đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Chính sách đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã có nhiều thay đổi tích cực nhằm thu hút FDI vào ngành ngân hàng. Chính phủ đã ban hành nhiều quy định và chính sách ưu đãi để khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường ngân hàng. Các chính sách này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng nước ngoài mà còn giúp các ngân hàng trong nước học hỏi và cải thiện năng lực cạnh tranh. Việc cải cách chính sách đầu tư đã giúp Việt Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực ngân hàng.

1.3. Rủi ro và thách thức từ FDI

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thể phủ nhận rằng nó đi kèm với những rủi ro và thách thức. Các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài có thể tạo ra sự cạnh tranh không công bằng cho các ngân hàng trong nước, dẫn đến việc các ngân hàng nội địa gặp khó khăn trong việc duy trì thị phần. Hơn nữa, sự phụ thuộc vào FDI có thể làm tăng rủi ro cho hệ thống tài chính, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu. Do đó, cần có các biện pháp quản lý và giám sát chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế ngày càng sâu rộng, việc điều hành kinh tế vĩ mô đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa các mục tiêu tăng trưởng và ổn định giá cả. Tại Việt Nam, giai đoạn năm 2007 đến năm 2008 đã chứng kiến áp lực lạm phát tăng vọt khi chỉ số giá tiêu dùng CPI tăng cao, đi kèm tình trạng thâm hụt cán cân thương mại và sự gia tăng đột biến của các luồng vốn đầu tư nước ngoài. Đồng thời, hiệu quả sử dụng vốn của nền kinh tế sụt giảm nghiêm trọng khi hệ số ICOR tăng từ mức 4,86 giai đoạn 1991 - 2007 lên 6,6 vào năm 2008 và vượt ngưỡng 8,0 vào năm 2009. Thực trạng này đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp bách: làm thế nào để hóa giải mâu thuẫn giữa việc duy trì ổn định tỷ giá, tự do hóa dòng vốn và bảo toàn tính độc lập của chính sách tiền tệ.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về lý thuyết Bộ ba bất khả thi (Impossible Trinity), phân tích thực trạng điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tỷ giá và kiểm soát vốn tại Việt Nam, đồng thời thực hiện kiểm định thực nghiệm về mức độ hội nhập tài chính thông qua lý thuyết ngang giá lãi suất (IRP). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam trong tương quan so sánh với các quốc gia Đông Á giai đoạn 1991 - 2010, với chuỗi dữ liệu lượng hóa chuyên sâu gồm 28 quan sát hàng quý từ quý 1 năm 1999 đến quý 3 năm 2005. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để tái cấu trúc công cụ điều hành của Ngân hàng Nhà nước, hướng tới kiểm soát cung tiền M2, ổn định kỳ vọng lạm phát và đưa hệ số ICOR trở lại ngưỡng tối ưu dưới 5,0.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng mô hình Mundell-Fleming do Robert Mundell (1962, 1963) và James Fleming (1962) phát triển, mở rộng từ hệ thống cân bằng đồng thời IS-LM-BP trong nền kinh tế mở. Trên cơ sở đó, thuyết Bộ ba bất khả thi của Robert Mundell và Jeffrey Frankel (1999) khẳng định một quốc gia không thể đồng thời thực hiện ba mục tiêu: độc lập chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá hối đoái và tự do hóa hoàn toàn dòng vốn xuyên biên giới. Bất kỳ nền kinh tế nào cũng chỉ có thể chọn hai trong ba mục tiêu hoặc tìm kiếm một giải pháp dung hòa.

Tiếp nối tư tưởng này, thuyết Tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian (2001) đã chuyển hóa mô hình từ dạng góc tuyệt đối sang dạng trung gian liên tục với phương trình tổng quát: Ms + Kc + Ev = 1, trong đó Ms là mức độ độc lập tiền tệ, Kc là mức độ kiểm soát vốn và Ev là mức độ biến động tỷ giá. Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng sơ đồ Swan (Trevor Swan, 1955) để giải thích sự phối hợp giữa chính sách thay đổi chi tiêu (tiền tệ, tài khóa) và chính sách chuyển dịch chi tiêu (tỷ giá) nhằm đồng thời đạt được cân bằng đối nội (IB) và cân bằng đối ngoại (EB). Quy tắc Jan Tinbergen (1952) về việc sử dụng số lượng công cụ tương ứng với số lượng mục tiêu cũng được khai thác để củng cố lập luận. Các khái niệm trọng tâm bao gồm nghiệp vụ trung hòa (sterilization), điều kiện ngang giá lãi suất có phòng ngừa (IRP) và ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, cùng các cơ sở dữ liệu quốc tế như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) giai đoạn 1991 - 2009.

Đối với phần kiểm định kinh tế lượng, cỡ mẫu nghiên cứu gồm 28 quan sát theo quý, kéo dài từ quý 1 năm 1999 đến quý 3 năm 2005. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu chuỗi thời gian có chủ đích, bắt đầu từ thời điểm quý 1 năm 1999 khi Ngân hàng Nhà nước chính thức cho phép các ngân hàng thương mại triển khai giao dịch ngoại tệ kỳ hạn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hồi quy bình phương bé nhất (OLS) là nhằm ước lượng tham số của phương trình quan hệ giữa chênh lệch lãi suất VND - USD và biến động tỷ giá giao ngay tương lai. Phương pháp này giúp kiểm chứng xem chênh lệch lãi suất có phải là ước lượng không thiên lệch cho kỳ vọng tỷ giá hay không, từ đó lượng hóa mức độ hiệu quả của chính sách kiểm soát vốn tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích thực nghiệm chỉ ra rằng giai đoạn năm 2007 đến đầu năm 2008, Việt Nam đã rơi vào tình thế điển hình của Bộ ba bất khả thi. Khi dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và dòng vốn gián tiếp (FPI) chảy vào ồ ạt sau khi gia nhập WTO, Ngân hàng Nhà nước thực hiện mua vào lượng lớn ngoại tệ để duy trì tỷ giá ổn định trong biên độ hẹp. Hệ quả là lượng cung tiền M2 mở rộng đột biến, dẫn đến sự suy giảm tính độc lập của chính sách tiền tệ trong việc kiểm soát lạm phát nội địa.

Thứ hai, kết quả hồi quy mô hình IRP trên mẫu 28 quan sát giai đoạn quý 1/1999 - quý 3/2005 cho thấy hệ số xác định R bình phương đạt 15,61%, hệ số góc b đạt 0,0063 với giá trị thống kê t bằng 2,1504 (lớn hơn giá trị tới hạn 2,0555 ở mức ý nghĩa 5%, P-value bằng 0,0398). Mặc dù có mối quan hệ tương quan có ý nghĩa thống kê, nhưng hệ số góc 0,0063 cách rất xa giá trị 1,0 theo lý thuyết. Điều này chứng minh rằng kiểm soát vốn tại Việt Nam trong giai đoạn này diễn ra hết sức chặt chẽ và cơ chế định giá tỷ giá kỳ hạn mang tính hành chính, không tuân theo quy luật ngang giá lãi suất thị trường.

Thứ ba, bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính Đông Á năm 1997 cho thấy các quốc gia duy trì tỷ giá cố định kết hợp mở cửa tài khoản vốn ngắn hạn đều gánh chịu rủi ro sụp đổ. Tại thời điểm quý 2 năm 1997, tỷ lệ nợ ngắn hạn so với dự trữ ngoại tệ của Hàn Quốc lên tới 2,06 lần (70,18 tỷ USD nợ so với 34,07 tỷ USD dự trữ) và Thái Lan là 1,45 lần (45,57 tỷ USD nợ so với 31,36 tỷ USD dự trữ). Khi thâm hụt tài khoản vãng lai của Thái Lan chạm mức 8,05% GDP vào các năm 1995 và 1996, đồng Baht bị tấn công đầu cơ và buộc phải thả nổi vào tháng 7 năm 1997, làm mất giá 50% từ 25 TLB/USD lên 56 TLB/USD vào tháng 1 năm 1998.

Thứ tư, hiệu quả đầu tư toàn xã hội của Việt Nam còn thấp khi hệ số ICOR giai đoạn 1991 - 2007 ở mức 4,86, sau đó tăng vọt lên 6,6 năm 2008 và vượt 8,0 năm 2009. Khu vực doanh nghiệp nhà nước sử dụng vốn kém hiệu quả nhất khi năm 2006 chỉ tạo ra 0,61 đồng doanh thu trên 1 đồng vốn, thấp hơn một nửa so với khu vực tư nhân, tạo áp lực lạm phát chi phí đẩy lên nền kinh tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến xung đột chính sách tiền tệ tại Việt Nam xuất phát từ việc lạm dụng cơ chế neo giữ tỷ giá danh nghĩa trong khi năng lực trung hòa dòng tiền còn hạn chế. Khi mua ngoại tệ tích lũy dự trữ, Ngân hàng Nhà nước chưa sử dụng đầy đủ các công cụ thị trường mở hoặc phát hành tín phiếu bắt buộc với khối lượng tương ứng để hút tiền về. Điều này có thể được minh họa trực quan thông qua đồ thị chuyển dịch của đường LM sang phải trong mô hình Mundell-Fleming, đẩy nền kinh tế vào trạng thái tăng trưởng nóng và lạm phát.

Hơn nữa, việc quản lý dự trữ ngoại hối quốc gia bị phân tán giữa Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Cụ thể, Bộ Tài chính vẫn trực tiếp quản lý Quỹ ngoại tệ tập trung từ nguồn thu dầu thô theo Quyết định 93/2000/QĐ-BTC và Quỹ tích lũy trả nợ nước ngoài theo Quyết định 10/2006/QĐ-BTC, làm giảm tính tập trung và quyền tự chủ của cơ quan tiền tệ trung ương theo Nghị định 86/1999/NĐ-CP. Để tăng tính trực quan cho các báo cáo phân tích, dữ liệu nghiên cứu nên được thể hiện qua biểu đồ phân tán hồi quy phần dư IRP kết hợp biểu đồ cột so sánh tương quan giữa tỷ lệ tăng trưởng M2 và chỉ số giá tiêu dùng CPI qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi linh hoạt cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái. Ngân hàng Nhà nước cần chủ động nới rộng biên độ dao động tỷ giá VND/USD từng bước, chuyển dần từ cơ chế neo giữ cố định sang cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý dựa trên rổ tiền tệ của 10 đối tác thương mại lớn nhất. Mục tiêu cụ thể là giảm bớt sự can thiệp trực tiếp bằng ngoại tệ dự trữ, hạn chế tổn thất ngoại hối và hoàn thành lộ trình linh hoạt hóa tỷ giá trong giai đoạn 2011 - 2015.

Thứ hai, thiết lập hàng rào kiểm soát và giám sát chọn lọc đối với dòng vốn ngắn hạn. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần phối hợp xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro nợ quốc gia, duy trì tỷ lệ nợ ngắn hạn nước ngoài trên tổng dự trữ ngoại tệ ở mức an toàn dưới 0,8 lần. Đồng thời, ban hành chính sách ưu đãi phân biệt để khuyến khích dòng vốn đầu tư trực tiếp FDI dài hạn và hạn chế dòng vốn đầu cơ FPI đảo chiều đột ngột.

Thứ ba, tăng cường tính độc lập cho Ngân hàng Nhà nước và hiện đại hóa công cụ thị trường mở. Quốc hội cần sớm sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước nhằm trao quyền tự chủ cao hơn trong việc hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ. Cần thống nhất đầu mối quản lý toàn bộ nguồn dự trữ ngoại hối về Ngân hàng Nhà nước, đồng thời mở rộng danh mục giấy tờ có giá tham gia nghiệp vụ OMO và chấp nhận chi phí trả lãi dự trữ bắt buộc để nâng cao hiệu quả điều tiết thanh khoản.

Thứ tư, thực hiện phối hợp đồng bộ chính sách tiền tệ thắt chặt với kỷ luật tài khóa công. Chính phủ cần kiên quyết cắt giảm các dự án đầu tư công kém hiệu quả, đẩy mạnh tái cơ cấu khối doanh nghiệp nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đặt mục tiêu kéo giảm hệ số ICOR từ mức trên 8,0 về ngưỡng 4,5 đến 5,0 trong tầm nhìn 2011 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng về sự đánh đổi giữa các mục tiêu vĩ mô, hỗ trợ xây dựng lộ trình tự do hóa tài khoản vốn và điều hành tỷ giá linh hoạt.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo và chuyên viên quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại cùng các tổ chức tín dụng. Nghiên cứu giúp nhận diện xu hướng biến động lãi suất liên ngân hàng, hiểu rõ cơ chế điều hành dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở để tối ưu hóa quản lý thanh khoản.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia phân tích vĩ mô, nhà quản lý quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế. Tài liệu mang lại góc nhìn sâu sắc về rủi ro tỷ giá, dòng luân chuyển vốn FDI, FPI và hiệu quả phân bổ vốn tại thị trường Việt Nam phục vụ cho chiến lược phân bổ danh mục.

Nhóm thứ tư là giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế. Đây là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình Mundell-Fleming, lý thuyết Tam giác mở rộng và phương pháp kiểm định kinh tế lượng IRP.

Câu hỏi thường gặp

Lý thuyết Bộ ba bất khả thi có ý nghĩa như thế nào đối với việc hoạch định chính sách tại Việt Nam? Lý thuyết chỉ ra rằng Việt Nam không thể duy trì đồng thời tỷ giá cố định, tự do luân chuyển vốn và độc lập tiền tệ. Trong thực tế giai đoạn 2007 - 2008, khi cố gắng neo giữ tỷ giá trong bối cảnh vốn ngoại vào ồ ạt, cung tiền M2 tăng nhanh khiến lạm phát bùng nổ, buộc nhà điều hành phải chuyển hướng sang giải pháp trung gian theo mô hình Yigang và Tangxian.

Bài học đắt giá nhất từ khủng hoảng tài chính Đông Á năm 1997 đối với công tác quản lý dự trữ ngoại hối là gì? Bài học cốt lõi là không dùng nguồn vốn vay ngắn hạn nước ngoài để tài trợ cho các dự án dài hạn hoặc bất động sản. Khi tỷ lệ nợ ngắn hạn của Hàn Quốc đạt 2,06 lần và Thái Lan đạt 1,45 lần so với dự trữ ngoại tệ, dự trữ bị cạn kiệt nhanh chóng khi can thiệp giữ giá đồng tiền, dẫn đến vỡ nợ thanh khoản quốc gia.

Kết quả kiểm định ngang giá lãi suất (IRP) với hệ số góc 0,0063 phản ánh thực trạng gì của thị trường tài chính Việt Nam? Hệ số góc 0,0063 trong mẫu kiểm định 28 quan sát (giai đoạn quý 1/1999 - quý 3/2005) thấp hơn rất nhiều so với mức lý thuyết 1,0. Kết quả này chứng minh thị trường ngoại hối Việt Nam chịu sự kiểm soát vốn chặt chẽ của nhà nước và tỷ giá kỳ hạn chưa được định giá hoàn toàn theo quy luật cung cầu thị trường.

Vì sao hệ số ICOR tăng cao trên mức 8,0 lại làm suy giảm hiệu lực của chính sách tiền tệ? Hệ số ICOR cao vượt mức 8,0 vào năm 2009 cho thấy nền kinh tế cần tới 8 đồng vốn đầu tư mới tạo ra được 1 đồng tăng trưởng GDP. Hiệu quả sử dụng vốn kém tại khối doanh nghiệp nhà nước (doanh thu chỉ đạt 0,61 đồng/vốn năm 2006) khiến chính sách nới lỏng tiền tệ dễ dẫn tới bong bóng tài sản và lạm phát thay vì thúc đẩy sản lượng thực.

Nghiệp vụ trung hòa (sterilization) đóng vai trò gì khi dòng vốn đầu tư nước ngoài chảy vào đột biến? Nghiệp vụ trung hòa giúp Ngân hàng Nhà nước triệt tiêu tác động gia tăng cung tiền khi mua ngoại tệ vào. Thông qua việc bán tín phiếu hoặc giấy tờ có giá trên thị trường mở với khối lượng tương đương lượng nội tệ đã bơm ra, cơ quan tiền tệ giữ vững được mức cung tiền mục tiêu và ổn định lãi suất thị trường.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận từ mô hình Mundell-Fleming, sơ đồ Swan đến thuyết Tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian.
• Đúc kết bài học thực tiễn sâu sắc từ cuộc khủng hoảng nợ ngắn hạn và neo giữ tỷ giá tại các nước Đông Á năm 1997.
• Kiểm định định lượng mô hình ngang giá lãi suất IRP với 28 quan sát quý, chứng minh mức độ kiểm soát vốn chặt chẽ tại Việt Nam.
• Phân tích nguyên nhân sâu xa của lạm phát và thâm hụt thương mại giai đoạn 2007 - 2008 dưới góc nhìn Bộ ba bất khả thi.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược về điều hành tỷ giá linh hoạt, kiểm soát vốn chọn lọc, tăng quyền tự chủ cho Ngân hàng Nhà nước và hạ hệ số ICOR từ trên 8,0 về dưới 5,0.

Đóng góp chính của luận văn là đã làm sáng tỏ cơ chế tác động qua lại giữa các công cụ chính sách kinh tế vĩ mô trong điều kiện mở cửa tài chính, đồng thời khẳng định giải pháp trung gian là hướng đi tối ưu cho nền kinh tế Việt Nam. Trong các giai đoạn tiếp theo từ năm 2011 đến năm 2020, việc tiếp tục mở rộng chuỗi dữ liệu định lượng và nghiên cứu cơ chế tỷ giá trung tâm sẽ là bước đi cần thiết. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý được khuyến khích khai thác sâu rộng kết quả của công trình này để nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bất kha thi” chuyên ngược trở lại bên trái về IS'°. Một trạng thái cân bằng mới đạt được tại K là giao điểm của IS°°, LM va BP’, sản lượng tăng được một thời gian ngắn thì lại giảm. Rõ ràng, trong điều kiện tương đối, một chính sách tài khóa mở rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt là kém hiệu quả hơn trong việc gia tăng sản lượng so với chế độ tỷ giá cố định.

Chính sách tài khóa mớ rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt (LM đốc hơn BP). Lãi suất (r) Y, Y, > Thu nhap (Y) Neguén: International Macroeconomy (http.edu/het/essays/ keynes/international. Tuy nhiên cần chú ý, mọi tác động sẽ khác di trong trường hợp BP dốc hơn so với LM. Ta quan sát đồ thị 1.9, nếu chính sách tài khóa mở rộng (IS sang phải thành 1S’) dẫn dến thâm hụt cán cân thanh toán tại điểm M và tỷ giá sẽ tăng do đó dudng IS’ sẽ dịch chuyển sang phải đến IS”? và BP dich chuyển sang phải đến BP'.

Lúc này, trạng thái cân bằng mới sẽ được thiết lập tại điểm B là giao điểm của IS°°, LM và BP°. Trong trường hợp này, chính sách tài khóa vẫn có hiệu quả trong việc gia tăng sản lượng và đảm bảo được cân bằng cán cân thanh toán. Như vậy, dưới chế độ tỷ giá linh hoạt, chính sách tài khóa là khá hiệu qua trong việc gia tăng sản lượng cho nền kinh tế mà vẫn duy trì cân bằng đối ngoại trong trường hợp đường BP đốc hơn đường LM nhưng lại kém hiệu quả hơn trong trường hợp đường LM đốc hơn đường BP. Trang 19 Chương 1.

Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” Đồ thị 1. Chính sách tài khóa mở rộng dưới chế độ tỷ giá linh hoạt (BP dốc hon LM). Lai suat @) ry Thu nhập (Y) Yi Yr Nguén: International Macroeconomy (http://homepage.edu/het/essays/ keynes/international. Thuyét “bé ba bat kha thi” cia Robert Mundell Từ những hàm ý của mô hình Mundell-Fleming ở trên ta thấy rằng: hiệu quả của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa phụ thuộc vào cơ chế tỷ giá và mức độ kiểm soát vốn hay mức luân chuyển vốn quốc tế (độ nghiêng của đường BP).

Ví dụ, quốc gia nào có sự chuyển dịch dòng vốn tự do và tỷ giá cố định, thì các nhà quản lý tiền tệ không thể theo đuổi một chính sách tiền tệ độc lập. Bởi vì, một quốc gia có cơ chế tỷ giá cố định và đòng vốn quốc tế luân chuyển tự đo thì khi đó không có rủi ro tỷ giá đồng thời lãi suất trong nước sẽ biến động cùng với lãi suất nước ngoài, điều này đồng nghĩa với việc mọi công cụ chính sách tiền tệ nhằm tác động đến lãi suất trong nước là điều không thể, hay nói cách khác chính sách tiền tệ quốc gia đó sẽ mất đi tính độc lập của nó. Từ những nhận định trên, các nhà kinh tế như Krugman (1979) và Frankel (1999) đã mở rộng mô hình Mundell-Fleming thành mô hình “bộ ba bat kha thi”. Giống như trong hinh 1.1, Frankel (1999) cho rằng, một quốc gia phải từ bỏ một trong ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, sự ổn định của chính sách tỷ giá, và hội nhập thị trường tài chính.1 là sự minh họa về nguyên tắc hoạt động của bộ ba bất khả thi.

Mỗi cạnh thể hiện cho các mục tiêu tốt nhất, lần lượt là: chính sách tiền tệ độc lập, sự ổn định của tỷ giá, và hội nhập tài chính hoàn toàn. Dối nghịch với mỗi cạnh Trang 20 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” (hay mỗi mục tiêu) là các công cụ chính sách tại các đỉnh: mục tiêu hội nhập tài chính đối ngược với đỉnh kiểm soát vốn; mục tiêu ổn định tý giá đối ngược với đỉnh tỷ giá thả nổi hoàn toàn; mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập đối ngược với đỉnh liên minh tiền tệ. Bất kỳ cặp mục tiêu nào cũng có thể đạt được bởi một đỉnh nằm giữa.

Ví dụ, mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập và tỷ giá ôn định đạt được bởi đỉnh kiểm soát vốn hoàn toàn. Mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập và hội nhập tài chính hoàn toàn có thể khả thi với đỉnh tỷ giá thả nổi hoàn toàn. Cuối cùng, mục tiêu tỷ giá ôn định và hội nhập tài chính đạt được bởi đỉnh liên minh tiền tệ. Hoàn toàn không khả thi để đạt được đồng thời cả ba mục tiêu.

Thuyết “bộ ba bất khả thi” của Robert Mundell. Kiểm soát vốn hoàn toàn Chính sách tiền tệ độc lập - Tỷ giá ốn định Luân chuyên dòng vốn gia tăng Tý giá thả nỗi | Liên minh hoàn toà iền tệ oan foan Hội nhập tài chính tiến tệ Neguon: Jeffrey A Frankel (1999),“No single currency regime is right for all countries or at all times”, Essays in International Finance (Princeton University), no. Ngoài ra, cũng có thể dùng học thuyết ngang giá lãi suất mà cụ thể hơn là điều kiện ngang giá lãi suất không bảo hiểm (UIP) làm cơ sở lý luận để giải thích cho lý thuyết “bộ ba bất khả thi”. Điều kiện ngang giá lãi suất không bảo hiểm (UIP) cho rằng, nếu chu chuyên vốn quốc tế là hoàn toàn tự do thì chênh lệch mức lãi suất giữa hai quốc gia phản ánh mức độ kỳ vọng của tỷ giá theo công thức: e s r-1r*= ae =AS Trang 21 Chương 1.

Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bắt khả thi” Trong đó: — r: lãi suất nội tệ với kỳ hạn 1 năm — r*: lãi suất ngoại tệ voi ky han | nam — S: tỷ giá giao ngay (cách yết là số đơn vị nội tệ trên 1 đơn vị ngoại tệ) — §Ÿ: tỷ giá giao ngay kỳ vọng trong tương lai Dựa vào công thức trên, ta thấy rằng, nếu một quốc gia lựa chọn ổn định tỷ giá và chu chuyển vốn quốc tế hoàn toàn tự do thì có nghĩa là AS sẽ bằng 0, và khi đó thì lãi suất của nội tệ kỳ hạn 1 năm phải bằng với lãi suất ngoại tệ cùng kỳ hạn. Điều đó cũng có nghĩa là chính sách tiền tệ của quốc gia đó sẽ mất đi tính độc lập và tính hiệu quả trong việc điều hành lãi suất, mục tiêu ổn định lạm phát cũng không thể đuy trì được. Trong tình huống khác, nếu quốc gia lựa chọn chu chuyển vốn quốc tế tự đo và một chính sách tiền tệ độc lập thì sẽ phải để cho tỷ giá thay đổi linh hoạt hơn (tức AS # 0); và nếu quốc gia lựa chọn ổn định tỷ giá và một chính sách tiền tệ độc lập thì quốc gia đó phải áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn. Việc lựa chọn ba mục tiêu của lý thuyết “bộ ba bat khả thï” một cách hợp lý luôn là một bài toán khá nan giải, đặc biệt là đối với các nền kinh tế mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển.

Thuyết tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian Yigang và Tangxian (2001) tiếp tục phát triển lý thuyết “bộ ba bắt khả thi” của Mundell và đưa lên thành thuyết tam giác mở rộng. Nền tâng của thuyết này là những quan niệm mới về sự độc lập của chính sách tiền tệ và ổn định tỷ giá. Theo đó, “bộ ba bất khả thi” cia Mundell chi mới tập trung đến các cơ chế tỷ giá nằm ở các đỉnh (hay góc) tam giác mà chưa đề cập đến một cơ chế tỷ giá trung gian trong tam giác bất khả thi. Yigang và Tangxian đã mở rộng mô hình này và kết luận rằng một quốc gia có thể có những phối hợp mục tiêu khác nhau và không phải chấp nhận sự đánh đổi hoàn toàn như tam giác của Mundell (Goubing Shen, 2004).

Tương tự như hình 1.1, ba cạnh trong tam giác mở rộng ở hình 1.2 bên đưới cũng tương ứng cho 3 mục tiêu chính sách. Giả định: cạnh trái M tượng trưng cho chính sách tiền tệ độc lập, cạnh đáy K tượng trưng cho dòng vốn lưu động hoàn hảo, cạnh phải E tượng trưng cho tỷ giá ôn định. Trang 22 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bat kha thi” Ba đỉnh của góc tam giác tượng trưng cho 3 cam kết tỷ giá: A1 là tỷ giá cố định để kiểm soát vốn hoàn toàn, A2 là tỷ giá thả nổi hoàn toàn, A3 là liên minh tiền tệ.

Gọi Ms, Kc và Ev là các khoảng cách từ điểm O tùy ý đến 3 cạnh, tượng trưng lần lượt cho mức độ độc lập của chính sách tiền tệ, mức độ kiểm soát vốn và mức độ biến động tỷ giá. Trong đó, Kc = 0 là dòng vốn tự do luân chuyển và Ko = I là kiểm soát vốn hoàn toàn; Ms = 0 là chính sách tiền tệ độc lập và Ms = 1 là mắt độc lập về chính sách tiền tệ; Ev = 0 là tỷ giá cố định và Ev = 1 là tỷ giá thả nổi tự do. Thuyết tam giác mỡ rộng của Yigang và Tangxian. A1 - Kiểm soát 4 ` ` vốn hoàn toàn M - Chính sách tiền tệ E- Tỷ giá ôn định A.

ga Ms độc lập Ev ee Ke = A2 - Tỷ gia tha A3 - Liên nỗi hoàn toàn minh tiền tệ K - Hội nhập tài chính Nguồn: Goubing Shen (2004), “The choice of Exchange rate regime: A Tetrahedron Hypothesis”, China Business Review (Journal), Volume 3, No. Một tính chất quan trọng của tam giác đều là tông khoảng cách của bất kỳ điểm nào ở bên trong tam giác đến ba cạnh thì bằng chiều cao của tam giác đó. Để đơn giản, đặt chiều cao của tam giác đều là bằng 1, thì Ms + Ke + Ev = 1. Như vậy, ta sẽ xét lần lượt các trường hợp sau: — Trường hợp 1: Khi Kc = 0, vốn tự do luân chuyển, ta có Ms + Ev = 1.

Nếu Ms = 0 va Ev = 1 thì ta có kết quả sau: dòng vốn tự do luân chuyển, chính sách tiền tệ độc lập hoàn toàn và tỷ giá thả nôi tự do. Nếu Ms = 1 va Ev = 0 thì ta có kết quả sau: dòng vốn tự do luân chuyển, Trang 23 Chương 1. Cơ sở lý luận của lý thuyết “Bộ ba bất khả thi” mắt độc lập về chính sách tiền tệ và tỷ giá có định. Nếu 0< Ms < 1 và 0 <Ev <1 ma théa man Ms + Ev = 1 thì ta có: dòng vốn tự do luân chuyển, sự độc lập của chính sách tiền tệ có giới hạn và tỷ giá thả nỗi có giới hạn.

— Trường hợp 2: Khi Ke = 1, kiểm soát vốn hoàn toàn, ta có Ms + Ev = 0. Ở đây, ta chỉ có duy nhất một kết quả là Ms = 0 và Ev = 0.