ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM

Nghiên cứu về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm là vô… 251 trang · Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội · 2024.

• Tác giả: Lê Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Minh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Học Phí Đến Quản Lý Đào Tạo Cử Nhân Sư Phạm
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.2. Nghiên cứu về đào tạo cử nhân sư phạm và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.3. Nghiên cứu về các chính sách học phí trong quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.4. Nghiên cứu về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.5. Những khoảng trống trong nghiên cứu và vấn đề đặt ra cần giải quyết trong luận án
• 1.1.6. Những vấn đề lý luận về chính sách
• 1.1.6.1. Khái niệm chính sách, chính sách học phí
• 1.1.6.2. Chu trình của chính sách
• 1.1.6.3. Phân tích chính sách
• 1.1.6.4. Tác động và đánh giá tác động của chính sách
• 1.1.7. Quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.7.1. Khái niệm cử nhân sư phạm
• 1.1.7.2. Đào tạo, đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.7.3. Quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.8. Tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.9. Quy trình đánh giá tác động chính sách
• 1.1.10. Vận dụng quy trình đánh giá tác động chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 1.1.11. Tiểu kết chương 1
• 2. PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ TRONG ĐÀO TẠO VÀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM
• 2.1. Chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.2. Các giai đoạn phát triển của hệ thống các trường sư phạm (1976 – nay)
• 2.3. Lược sử chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.4. Kinh nghiệm của các nước về chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.5. Phương pháp, công cụ phân tích chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.6. Kết quả phân tích chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.6.1. Bối cảnh chính sách
• 2.6.2. Đối tượng của chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.6.3. Tác nhân của chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.6.4. Mục tiêu của chính sách học phí cho cử nhân sư phạm
• 2.6.5. Giả thuyết tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. XÂY DỰNG & KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM
• 3.1. Đề xuất mô hình đánh giá tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 3.2. Phương pháp, công cụ đánh giá kiểm định mô hình
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.2. Công cụ nghiên cứu
• 3.2.3. Nghiên cứu thử nghiệm
• 3.2.4. Mẫu nghiên cứu & thu thập dữ liệu
• 3.2.5. Phân tích dữ liệu định lượng
• 3.2.6. Phân tích dữ liệu tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 3.2.6.1. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.2.6.2. Phân tích nhân tố khẳng định (CFA)
• 3.2.6.3. Kết quả phân tích mô hình cấu trúc (SEM)
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Tác động của chính sách miễn học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.2. Tác động chính sách miễn học phí tới quản lý đầu vào các trường sư phạm
• 4.3. Tác động của chính sách miễn học phí đến quản lý quá trình đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.4. Tác động của chính sách miễn học phí đến các yếu tố môi trường của quá trình quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.5. Tác động của chính sách miễn học phí đến quản lý đầu ra của quá trình quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.6. Tác động của chính sách hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.6.1. Bối cảnh triển khai chính sách hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí (Nghị định 116)
• 4.6.2. Tác động của Nghị định 116 đến quản lý đầu vào của quá trình quản lý đào tạo cử nhân sư phạm
• 4.6.3. Tác động của Nghị định 116 đến quản lý quá trình đào tạo cử nhân sư phạm
• KẾT LUẬN & KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Chính Sách Học Phí Đến Cử Nhân Sư Phạm

Nghiên cứu về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm là vô cùng quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Học phí không chỉ ảnh hưởng đến người học mà còn tác động đến toàn bộ hệ thống quản lý đào tạo. Luận án tiến sĩ này đi sâu vào phân tích vấn đề này, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Trước năm 1993, Nhà nước chi trả cho việc học đại học. Đến năm 1993, khái niệm học phí mới xuất hiện. Năm 1998, chính sách miễn học phí riêng sinh viên ngành sư phạm ra đời, tồn tại hơn 20 năm, cho đến tháng 12 năm 2020 thì hết hiệu lực.

1.1. Bối cảnh Nghiên cứu Chính sách Học phí Cử Nhân Sư Phạm

Bối cảnh kinh tế - xã hội thay đổi, đòi hỏi việc đánh giá lại các chính sách hiện hành. Nghiên cứu tập trung vào tác động của chính sách học phí đến các khâu của quá trình đào tạo, từ đầu vào đến đầu ra. Việc này giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về hiệu quả của chính sách và có những điều chỉnh phù hợp.

1.2. Mục tiêu và Phạm vi Luận án Tiến sĩ Về Tác Động Học Phí

Luận án hướng đến việc đánh giá tác động của chính sách miễn học phí và chính sách hỗ trợ học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các cơ sở đào tạo sư phạm trên cả nước, dữ liệu được thu thập từ năm 1998 đến nay. Nghiên cứu tập trung vào cảm nhận của các đối tượng chịu tác động của chính sách, dựa trên mô hình CIPO.

II. Vấn Đề Thách Thức Quản Lý Đào Tạo Sư Phạm Với Học Phí

Mặc dù chính sách miễn học phí cho sinh viên sư phạm đã tồn tại hơn hai thập kỷ, nhưng đến nay vẫn còn thiếu các nghiên cứu đánh giá toàn diện về hiệu quả và tác động của nó. Sự thay đổi của bối cảnh kinh tế - xã hội và yêu cầu đổi mới giáo dục đặt ra những thách thức mới trong việc quản lý đào tạo. Các trường sư phạm cần có những giải pháp phù hợp để đảm bảo chất lượng đào tạo và thu hút sinh viên giỏi. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập trong các cơ sở đại học thực hiện nhiệm vụ đào tạo cử nhân sư phạm trên cả nước.

2.1. Khoảng Trống Nghiên Cứu Về Chính Sách Học Phí và Quản Lý Đào Tạo

Nghiên cứu hiện tại còn thiếu sự đánh giá có hệ thống về tác động của chính sách học phí đến các khía cạnh khác nhau của quản lý đào tạo. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa học phí, chất lượng đào tạo và khả năng tìm kiếm việc làm của sinh viên sư phạm.

2.2. Áp lực Tự Chủ Tài Chính Lên Các Trường Sư Phạm Hiện Nay

Các trường sư phạm đang phải đối mặt với áp lực tự chủ tài chính, đòi hỏi phải tìm kiếm các nguồn thu khác ngoài học phí. Điều này ảnh hưởng đến việc xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo, cũng như việc đầu tư vào cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên.

2.3. Các Tác Động Tiêu Cực Cần Được Phân Tích Kỹ Lưỡng

Nếu không có sự thích nghi cần thiết và kịp thời nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên tương lai theo mô hình kinh tế - xã hội mới, thì rất có thể sẽ có tác động tiêu cực phát sinh.

III. Cách Đánh Giá Mô Hình Tác Động Học Phí Đến Đào Tạo Sư Phạm

Luận án sử dụng mô hình CIPO (Context, Input, Process, Output) để đánh giá tác động của chính sách học phí. Mô hình này cho phép phân tích toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đào tạo, từ bối cảnh chính sách đến kết quả đầu ra. Việc vận dụng quy trình đánh giá tác động chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm là rất quan trọng.

3.1. Phân tích Bối Cảnh Context Chính Sách Học Phí Cử Nhân Sư Phạm

Bối cảnh chính sách liên quan đến chính sách miễn học phí, chính sách hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí. Cần xem xét các yếu tố kinh tế - xã hội, chính trị và pháp lý ảnh hưởng đến việc xây dựng và triển khai chính sách.

3.2. Đánh giá Đầu Vào Input Trong Quản Lý Đào Tạo Sư Phạm

Đầu vào bao gồm các nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo. Cần đánh giá xem chính sách học phí có tác động như thế nào đến việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực này.

3.3. Phân tích Quy Trình Process Đào Tạo Cử Nhân Sư Phạm

Quy trình đào tạo bao gồm các hoạt động giảng dạy, học tập, đánh giá và quản lý sinh viên. Cần đánh giá xem chính sách học phí có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả của các hoạt động này. Tác động chính sách miễn học phí tới quản lý đầu vào các trường sư phạm.

3.4. Đánh giá Đầu Ra Output Của Quá Trình Đào Tạo Sư Phạm

Đầu ra là chất lượng sinh viên tốt nghiệp, khả năng tìm kiếm việc làm và đóng góp của họ cho xã hội. Cần đánh giá xem chính sách học phí có tác động như thế nào đến các kết quả này.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Học Phí Đến Cử Nhân Sư Phạm

Luận án sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Các phương pháp bao gồm khảo sát sinh viên, phỏng vấn chuyên gia và phân tích dữ liệu thứ cấp. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích nhân tố khẳng định (CFA) được sử dụng để kiểm định mô hình nghiên cứu.

4.1. Khảo Sát Sinh Viên và Cựu Sinh Viên Sư Phạm Về Tác Động Học Phí

Khảo sát được sử dụng để thu thập thông tin về cảm nhận của sinh viên và cựu sinh viên về tác động của chính sách học phí đến quá trình học tập và khả năng chi trả.

4.2. Phỏng Vấn Chuyên Gia Trong Lĩnh Vực Quản Lý Đào Tạo

Phỏng vấn các chuyên gia giáo dục và cán bộ quản lý giúp thu thập thông tin chi tiết về những thách thức và cơ hội trong việc quản lý đào tạo với chính sách học phí hiện hành.

4.3. Phân Tích Dữ Liệu Thứ Cấp Về Tình Hình Ngân Sách Các Trường Sư Phạm

Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo tài chính và thống kê của các trường sư phạm, giúp đánh giá tác động của chính sách học phí đến nguồn lực tài chính của các trường.

V. Ứng Dụng Phân Tích Tác Động Chính Sách Hỗ Trợ Học Phí Sư Phạm

Việc phân tích và đánh giá tác động của chính sách hỗ trợ học phí theo nghị định 116 có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng. Nó giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về hiệu quả và tính khả thi của chính sách. Trên cơ sở đó có những điều chỉnh phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút sinh viên giỏi vào ngành sư phạm.

5.1. Tác động Của Nghị Định 116 Đến Quản Lý Đầu Vào

Tác động đến quản lý đầu vào có thể kể đến là điểm chuẩn, số lượng sinh viên sư phạm. Cần đánh giá tác động của nghị định đến việc thu hút sinh viên giỏi vào ngành.

5.2. Tác động Của Nghị Định 116 Đến Quản Lý Quá Trình Đào Tạo

Cần đánh giá tác động của nghị định đến các yếu tố môi trường như cơ sở vật chất, trang thiết bị của trường.

VI. Kết Luận Gợi Ý Hoàn Thiện Chính Sách Học Phí Sư Phạm

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những bằng chứng khoa học để đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm hoàn thiện chính sách học phí trong đào tạo cử nhân sư phạm. Các khuyến nghị này tập trung vào việc đảm bảo công bằng, hiệu quả và bền vững trong quản lý đào tạo.

6.1. Đảm Bảo Công Bằng Trong Tiếp Cận Giáo Dục Sư Phạm

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính phù hợp cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, đảm bảo mọi sinh viên đều có cơ hội tiếp cận giáo dục sư phạm. Cần nghiên cứu kỹ để tìm ra những đối tượng nào nên được ưu tiên hỗ trợ.

6.2. Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo Cử Nhân Sư Phạm

Cần đầu tư vào cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo để nâng cao chất lượng đào tạo. Cần có cơ chế khuyến khích các trường sư phạm đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập.

6.3. Phát Triển Bền Vững Trong Quản Lý Đào Tạo

Cần có các giải pháp tài chính bền vững cho đào tạo cử nhân sư phạm trong bối cảnh tự chủ đại học. Cần có cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả của các chính sách học phí.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9 14 01.14) của nghiên cứu sinh Lê Thanh Huyền, được thực hiện tại Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trịnh Văn Minh và PGS. Nguyễn Thị Hương, hoàn thành năm 2024. Đề tài tập trung nghiên cứu: "Tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lịch sử giáo dục Việt Nam từ năm 1945 trải qua ba cuộc đổi mới lớn: đổi mới tính chất chính trị (từ 1945), đổi mới tính chất kinh tế (từ 1986), và đổi mới tính chất văn hóa (từ 2013). Đi kèm các giai đoạn này là sự thay đổi về chính sách và cơ chế như Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Luật Giáo dục 2019. Trước năm 1993, khái niệm học phí chưa tồn tại ở Việt Nam do Nhà nước chi trả toàn bộ chi phí giáo dục đại học. Đến năm 1993, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 220-TTg về thu và sử dụng học phí cho tất cả các bậc học, ngành học. Năm 1998, Chính phủ thông qua chính sách miễn học phí riêng cho sinh viên ngành sư phạm nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển ngành giáo dục trong thời kỳ hội nhập. Chính sách này duy trì hơn 20 năm cho đến khi hết hiệu lực vào tháng 12/2020, sau đó được thay thế bằng chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí theo Nghị định số 116/2020/NĐ-CP (sinh viên được hỗ trợ học phí bằng mức thu của cơ sở đào tạo và 3,63 triệu đồng/tháng sinh hoạt phí kèm điều kiện bồi hoàn).

Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là: trong tổng số 169 chính sách về đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ nhà giáo do Chính phủ ban hành, rất ít chính sách dành riêng cho đào tạo cử nhân sư phạm. Dù chính sách miễn học phí đã vận hành hơn hai thập kỷ, các công trình trước đây chưa đánh giá đầy đủ về lịch sử ra đời, mục tiêu, cũng như chưa đo lường định lượng mức độ tác động của chính sách học phí đến hoạt động quản lý đào tạo cử nhân sư phạm trên phạm vi toàn quốc.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của các chính sách học phí (chính sách miễn học phí và chính sách hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí theo Nghị định 116) đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm thông qua các thành tố của quá trình đào tạo; từ đó đề xuất khuyến nghị về hoạch định chính sách và quản lý đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu gồm 3 câu hỏi chính:

1. Chính sách học phí (miễn/hỗ trợ học phí) của Chính phủ Việt Nam ra đời trong bối cảnh nào, có những tác nhân gì dẫn đến chính sách và mục tiêu, tác động của chính sách là gì?
2. Khung đánh giá tác động chính sách học phí (miễn/hỗ trợ học phí) của Chính phủ Việt Nam đến hoạt động đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm là gì?
3. Mức độ tác động của chính sách học phí (miễn/hỗ trợ học phí) đến hoạt động đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm hiện nay như thế nào?

Giả thuyết khoa học

Chính sách học phí cho đào tạo cử nhân sư phạm tại Việt Nam đã được thực thi có hiệu quả trong hơn 20 năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế - xã hội phát triển và đổi mới giáo dục, tác động của chính sách đến đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm không còn như kỳ vọng, đòi hỏi phải đánh giá tác động một cách có hệ thống để điều chỉnh chính sách.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Sinh viên sư phạm, cựu sinh viên sư phạm, giảng viên, cán bộ quản lý và các chuyên gia giáo dục.
• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của chính sách học phí (chính sách miễn học phí giai đoạn 1998–2020 và chính sách hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí theo Nghị định 116 từ năm 2020) đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu dữ liệu từ khi chính sách miễn học phí được ban hành (năm 1998) đến nay tại các cơ sở giáo dục đại học đào tạo cử nhân sư phạm trên toàn quốc. Đánh giá dựa trên cảm nhận của các đối tượng thụ hưởng và chịu tác động theo mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm

• Nghiên cứu quốc tế: Báo cáo tại Hội thảo khoa học quốc tế (2017) phân tích mô hình đào tạo giáo viên tại Viện Giáo dục Quốc gia (NIE) thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), nơi sinh viên được Bộ Giáo dục chi trả học phí, nhận trợ cấp hàng tháng tương đương 60% lương khởi điểm giáo viên và cam kết làm việc 3 năm. Dự án Phát triển giáo viên THPT và TCCN (2012) khảo sát mô hình đào tạo giáo viên tại 8 quốc gia (Hoa Kỳ, Đức, Anh, Úc, Nhật Bản, Philippines, Trung Quốc), phân tích cơ cấu ngân quỹ trường học tại California (13% từ liên bang, 59% ngân sách bang, 22% thuế bất động sản địa phương, 6% khác). Báo cáo của Viện Đào tạo giáo viên Montpellier - Pháp (2009) phân tích 10 kỹ năng nghề nghiệp và mối liên hệ giữa văn hóa với năng lực giáo viên.
• Nghiên cứu trong nước: Đào tạo cử nhân sư phạm tại Việt Nam tồn tại hai mô hình: mô hình song song truyền thống và mô hình kế tiếp (triển khai từ năm 1999 tại Khoa Sư phạm - ĐHQGHN, nay là Trường Đại học Giáo dục). Khảo sát của tác giả bài viết tại Hội thảo năm 2009 ở Thừa Thiên Huế chỉ ra: kiến thức liên hệ rộng của giáo viên đạt 49,4%, kiến thức môn học 65,3%, lập kế hoạch dạy học 67,5%; kỹ năng sư phạm thành thạo dưới 50%; khả năng tự học dưới 50% và tin học/ngoại ngữ đạt khoảng 15%.

Các hướng nghiên cứu về chính sách và chính sách học phí

• Nghiên cứu quốc tế: Tài liệu Planning and policy (2004) phân chia chính sách giáo dục thành 4 nhóm (chức năng cơ bản/chương trình, tổ chức/quản lý hệ thống, nhân sự/thù lao, và cung cấp/phân phối tài chính) cùng 2 cách tiếp cận nghiên cứu chính sách. Sách Chính sách công của Hoa Kỳ giai đoạn 1935–2001 (2001) làm rõ Luật Giáo dục đại học 1965, chương trình tín dụng sinh viên 1972, học bổng Hy vọng 1992 và Quỹ trợ cấp Pell. Marcucci và Johnstone (2007) phân loại chính sách học phí thành 4 dạng: học phí trả trước (upfront), không thu học phí (no tuition), học phí kép (dual track), và học phí trả chậm (deferred). Oktavinanda (2012) xác định các nhân tố ảnh hưởng đến học phí gồm chi phí bình quân/sinh viên, thu nhập hộ gia đình, loại hình trường, vị trí địa lý, ngân sách nhà nước và thu nhập kỳ vọng. Jongbloed (2000) phân tích thẩm quyền ban hành học phí giữa các quốc gia.
• Nghiên cứu trong nước: Đặng Bá Lãm và Phạm Thành Nghị (2000) trong Chính sách và kế hoạch trong quản lý giáo dục phân tích chính sách như một quá trình liên tục. Nghiên cứu thực trạng Chương trình mục tiêu quốc gia GD&ĐT Tây Bắc 2005–2015 (2015) khảo sát trên 7 tỉnh với 2.000 phiếu điều tra. Hội thảo năm 2016 chỉ ra ba vấn đề lớn (thiếu kinh phí, bất bình đẳng, thiếu tự chủ) và ba thách thức tài chính của giáo dục đại học Việt Nam. Các luận án của tác giả bảo vệ năm 2017 tại ĐH Sư phạm Thái Nguyên (về hiệu trưởng THPT Tây Nguyên) và năm 2011 tại ĐH Giáo dục (về hợp tác quốc tế sau đại học) làm rõ quy trình chính sách chuyên ngành.

Các hướng nghiên cứu về đánh giá tác động của chính sách học phí

• Nghiên cứu quốc tế: Nghiên cứu tài chính GDĐH (2008); báo cáo của Ngân hàng Thế giới (1993, 1997) của Woodhall, Tan Jee-Peng và Alan Mingat về kinh nghiệm chi phí, tài chính và lựa chọn chính sách giáo dục ở châu Á.
• Nghiên cứu trong nước: Vũ Cao Đàm (2017) trong Kỹ năng đánh giá chính sách định danh tác nhân, các dạng tác động (dương tính, âm tính, ngoại biên) và chuỗi tác động. Phùng Xuân Nhạ và cs. (2016) khảo sát 74 trường đại học, ứng dụng mô hình Hedonic chỉ ra bất cập của cơ chế trần học phí. Đề tài cấp Nhà nước nghiệm thu tháng 12/2021 đánh giá tác động thực hiện chính sách không thu học phí sinh viên sư phạm trên các phương diện kinh tế, xã hội, giáo dục, giới, pháp luật.

Nhóm nghiên cứu	Đại diện tiêu biểu	Nội dung và phát hiện chính
Đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm	NIE Singapore (2017); Dự án Phát triển GV (2012); Nghiên cứu Thừa Thiên Huế (2009)	Làm rõ mô hình song song/kế tiếp, chế độ tài chính cho giáo sinh tại các nước, chuẩn năng lực và thực trạng kỹ năng sư phạm của giáo viên phổ thông.
Chính sách tài chính và học phí GDĐH	Marcucci & Johnstone (2007); Oktavinanda (2012); Đặng Bá Lãm - Phạm Thành Nghị (2000)	Xác lập 4 mô hình học phí, cơ chế chia sẻ chi phí (cost-sharing), các nhân tố định giá học phí và chu trình chính sách nhiều giai đoạn.
Đánh giá tác động chính sách học phí sư phạm	Vũ Cao Đàm (2017); Phùng Xuân Nhạ và cs. (2016); Đề tài cấp Nhà nước (2021)	Cung cấp khung lý thuyết tác động (dương tính, âm tính, ngoại biên), mô hình Hedonic ước lượng học phí, và đánh giá chính sách không thu học phí.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Luận án kế thừa các lý thuyết về chu trình chính sách và phân loại học phí, giải quyết khoảng trống về việc đo lường định lượng mức độ tác động của chính sách học phí đến từng thành tố quản lý đào tạo cử nhân sư phạm theo mô hình CIPO, kết hợp phân tích văn bản/phỏng vấn định tính (NVivo) với mô hình cấu trúc tuyến tính SEM.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Các tiếp cận nghiên cứu chính sách: Luận án vận dụng đa dạng các cách tiếp cận lý thuyết gồm: tiếp cận chính trị học, tiếp cận xã hội học, tiếp cận nhân học, tiếp cận tâm lý học (dựa trên luận điểm động cơ và lợi ích), tiếp cận kinh tế học giáo dục (Diebolt, 2004 - xem xét vốn con người, thị trường giáo dục, chi phí cơ hội), tiếp cận đạo đức học, tiếp cận hệ thống và tiếp cận pháp lý.
• Khái niệm công cụ:
  • Chính sách: Tập hợp các biện pháp được chủ thể quản lý thể chế hóa bằng văn bản pháp quy để giải quyết các vấn đề của hệ thống trong từng giai đoạn, tạo sự phân biệt đối xử nhằm kích thích động cơ của nhóm ưu đãi nhằm đạt mục tiêu chiến lược.
  • Chính sách học phí cho cử nhân sư phạm: Biện pháp về học phí được thể chế hóa đối với nhóm sinh viên sư phạm (cụ thể gồm chính sách miễn học phí giai đoạn 1998–2020 và chính sách hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí theo Nghị định 116 từ năm 2020).
• Chu trình chính sách: Tổng hợp các mô hình của Jenning (1977 - 6 bước), Hogwood & Gunn (1984 - 9 bước), Harman (1985 - 5 giai đoạn), và Haddad (1994 - 8 bước/6 bước cơ bản).
• Khung phân tích chính sách: Phân tích 5 thành tố gồm Mục tiêu (công bố và ngầm định), Tác nhân (khởi nguồn từ người làm chính sách, thực thi hoặc đối tượng thụ hưởng), Phương tiện (vật chất và tinh thần), Đối tượng tác động (nhóm mục đích theo tháp nhu cầu Maslow, hiệu ứng tâm lý nhóm), và Bối cảnh/môi trường (pháp lý, xã hội, quốc tế).
• Khung tiếp cận CIPO: Đánh giá hoạt động quản lý đào tạo qua 4 thành tố: Quản lý đầu vào (Context/Input), Quản lý quá trình đào tạo (Process), Quản lý yếu tố môi trường (Environment), và Quản lý đầu ra (Output).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  1. Bối cảnh & Tác nhân  -->  2. Chính sách học phí   -->  3. Quản lý đào tạo     |
|     - Kinh tế - xã hội        (Miễn HP / NĐ 116)          (Mô hình CIPO):         |
|     - Đổi mới giáo dục        - Mục tiêu công bố/ngầm     * Quản lý Đầu vào       |
|     - Sức ép ngân sách        - Phương tiện tác động      * Quản lý Quá trình     |
|                               - Cơ chế bồi hoàn           * Quản lý Môi trường    |
|                                                           * Quản lý Đầu ra        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa văn bản pháp quy và tài liệu khoa học.
2. Phương pháp nghiên cứu định tính:
   • Phân tích văn bản chính sách (5 văn bản miễn học phí giai đoạn 1998–2020; Luật Giáo dục 2019 và Nghị định 116/2020/NĐ-CP).
   • Phỏng vấn sâu các nhóm chuyên gia, cán bộ quản lý, giảng viên. Sử dụng phần mềm NVivo để mã hóa dữ liệu (mã tham chiếu mô tả tác nhân và mục tiêu chính sách).
3. Phương pháp nghiên cứu định lượng:
   • Điều tra bằng bảng hỏi khảo sát 3 nhóm khách thể: (1) Cựu sinh viên sư phạm; (2) Giảng viên, Cán bộ quản lý và Chuyên gia giáo dục (GV, CBQL, CGGD); (3) Sinh viên sư phạm.
   • Xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS và AMOS: Phân tích độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha), phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), và phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM - Structural Equation Modeling) nhằm kiểm định độ phù hợp tổng thể mô hình (Model Fit), tính hội tụ và tính phân biệt của các biến.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát phiếu hỏi và phỏng vấn sâu 3 nhóm đối tượng khách thể tại các cơ sở đào tạo giáo viên trên cả nước.
• Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê nguồn thu sự nghiệp và tổng nguồn thu của các cơ sở đào tạo giáo viên từ năm 2016 đến nay; số liệu quy mô đào tạo sinh viên sư phạm (trước và sau tháng 6/2020); thống kê điểm chuẩn đầu vào các trường sư phạm giai đoạn 2017–2022; tỷ lệ việc làm sinh viên sau 1 năm tốt nghiệp; số liệu nhu cầu tuyển dụng giáo viên THPT giai đoạn 2019–2022.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đào tạo cử nhân sư phạm, chính sách học phí và quản lý đào tạo:

• Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về đào tạo giáo viên, chính sách tài chính giáo dục đại học và đánh giá tác động chính sách.
• Xác lập hệ khái niệm công cụ: bản chất chính sách, chính sách học phí, chu trình chính sách theo các tác giả Jenning, Hogwood & Gunn, Harman, Haddad; phân tích 5 thành tố chính sách (mục tiêu, tác nhân, phương tiện, đối tượng, bối cảnh).
• Luận giải cấu trúc quản lý đào tạo cử nhân sư phạm theo mô hình CIPO: quản lý đầu vào (tuyển sinh, chỉ tiêu, chất lượng người học), quản lý quá trình (chương trình đào tạo, phương pháp dạy học, hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm), quản lý môi trường (tài chính, cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên), và quản lý đầu ra (chuẩn đầu ra, tỷ lệ tốt nghiệp, việc làm).
• Xây dựng quy trình đánh giá tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm gồm các giai đoạn chuẩn bị, đo lường và sử dụng kết quả đánh giá.

Chương 2: Phân tích chính sách học phí trong đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm

Chương 2 phân tích quá trình hình thành và phát triển của chính sách học phí sư phạm tại Việt Nam:

• Lược sử phát triển hệ thống các trường sư phạm từ năm 1976 đến nay và diễn tiến chính sách học phí: giai đoạn trước 1993 (Nhà nước bao cấp toàn bộ), giai đoạn 1993–1998 (áp dụng thu học phí chung theo Quyết định 220-TTg), giai đoạn 1998–2020 (chính sách miễn học phí theo Luật Giáo dục và các văn bản hướng dẫn), và giai đoạn từ 2020 đến nay (chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí theo Nghị định 116).
• Tổng thuật kinh nghiệm quốc tế về chính sách học phí sư phạm tại các quốc gia như Singapore, Hoa Kỳ, Pháp, Malaysia, Trung Quốc.
• Ứng dụng phần mềm NVivo phân tích dữ liệu phỏng vấn sâu: tổng hợp số lượng và tỷ lệ các mã tham chiếu (reference codes) mô tả bối cảnh, tác nhân thúc đẩy ban hành chính sách và các mục tiêu (mục tiêu công bố về thu hút nhân lực giỏi, hỗ trợ người học và mục tiêu ngầm định về điều tiết chỉ tiêu, phân bổ ngân sách).
• Xác lập các giả thuyết tác động của chính sách học phí đến 4 thành tố quản lý đào tạo theo mô hình CIPO làm cơ sở xây dựng mô hình kiểm định.

Chương 3: Xây dựng & kiểm định mô hình tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm

Chương 3 trình bày quy trình xây dựng, thử nghiệm và kiểm định thang đo mô hình đánh giá tác động:

• Đề xuất mô hình lý thuyết đánh giá tác động của chính sách học phí (chính sách miễn học phí và chính sách theo Nghị định 116) đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm.
• Thiết kế công cụ điều tra bảng hỏi, tiến hành nghiên cứu thử nghiệm và thu thập mẫu chính thức từ 3 nhóm: cựu sinh viên sư phạm; giảng viên, cán bộ quản lý và chuyên gia giáo dục (GV, CBQL, CGGD); sinh viên sư phạm.
• Kết quả phân tích định lượng:
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) đạt yêu cầu đối với tất cả các nhóm biến số.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) rút trích các nhóm nhân tố tác động độc lập và phụ thuộc.
  • Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) xác nhận độ tin cậy tổng hợp, giá trị hội tụ và tính phân biệt của thang đo cho từng mô hình (Model 1 - Chính sách miễn học phí; Model 2 - Nghị định 116 trên các nhóm khách thể CSV và GV/CBQL/CGGD).
  • Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM): Kiểm định các chỉ số độ phù hợp tổng thể của mô hình dữ liệu (Model Fit), xác định trọng số tác động của chính sách học phí lên từng thành tố quản lý đào tạo.

Chương 4: Phân tích tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm và khuyến nghị

Chương 4 phân tích chi tiết kết quả tác động thực tế và đề xuất khuyến nghị:

• Tác động của chính sách miễn học phí (1998–2020):
  • Quản lý đầu vào: Thu hút số lượng lớn người học trong giai đoạn đầu; tuy nhiên tạo áp lực gia tăng quy mô đào tạo dẫn đến quá tải chỉ tiêu tại một số cơ sở; biến động điểm chuẩn đầu vào qua các năm (2017–2020).
  • Quản lý quá trình: Tác động hạn chế đến đổi mới phương pháp giảng dạy và chương trình đào tạo; tạo sự ỷ lại ở một bộ phận người học; quy mô lớp đông ảnh hưởng đến rèn luyện nghiệp vụ.
  • Yếu tố môi trường: Ngân sách cấp bù học phí chậm và thấp hơn chi phí đào tạo thực tế làm giảm tỷ trọng nguồn thu sự nghiệp trong tổng nguồn thu của các cơ sở sư phạm (thống kê từ 2016 trở đi), gây khó khăn cho việc tái đầu tư cơ sở vật chất và tăng thu nhập cho giảng viên.
  • Quản lý đầu ra: Tình trạng sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm trong ngành sư phạm gia tăng do mất cân đối cung - cầu; tỷ lệ sinh viên có việc làm sau 1 năm tốt nghiệp biến động; gây lãng phí ngân sách nhà nước do không có chế tài ràng buộc cam kết phục vụ ngành.
• Tác động của chính sách hỗ trợ theo Nghị định 116 (từ 2020 đến nay):
  • Quản lý đầu vào: Cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng đào tạo giúp kiểm soát chỉ tiêu sát nhu cầu địa phương; mức hỗ trợ sinh hoạt phí 3,63 triệu đồng/tháng nâng cao sức hút, góp phần làm tăng điểm chuẩn đầu vào các trường sư phạm giai đoạn 2021–2022.
  • Quản lý quá trình và đầu ra: Tăng cường trách nhiệm học tập của sinh viên do có quy định bồi hoàn kinh phí; gắn kết đào tạo với địa phương tuyển dụng, cải thiện tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp. Tuy nhiên, bộc lộ bất cập trong cơ chế đấu thầu, đặt hàng và kinh phí chi trả sinh hoạt phí tại một số địa phương.
• Hệ thống khuyến nghị: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính cho đào tạo giáo viên, cơ chế đặt hàng đào tạo và nâng cao năng lực quản lý đào tạo tại các trường đại học sư phạm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Làm rõ và bổ sung nội hàm các khái niệm cơ bản liên quan đến chính sách tài chính và chính sách học phí trong đào tạo cử nhân sư phạm thuộc hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
2. Xây dựng khung phân tích và thang đo đánh giá tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết chu trình chính sách và mô hình quản lý CIPO (Input - Process - Environment - Output).
3. Thiết lập mô hình lý thuyết kiểm định tác động chính sách, tạo tiền đề phương pháp luận cho các nghiên cứu tiếp theo về chính sách hỗ trợ tài chính cho người học.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển của các chính sách học phí sư phạm tại Việt Nam từ năm 1976 đến nay, đặc biệt là sự chuyển dịch từ cơ chế miễn học phí (1998–2020) sang cơ chế hỗ trợ học phí/sinh hoạt phí có điều kiện bồi hoàn theo Nghị định 116 (từ 2020).
2. Ứng dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phần mềm NVivo mã hóa tác nhân, mục tiêu) và phương pháp mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM trên phần mềm SPSS/AMOS) để đo lường mức độ tác động của chính sách học phí dựa trên cảm nhận của các bên liên quan (sinh viên, cựu sinh viên, giảng viên, cán bộ quản lý, chuyên gia giáo dục).
3. Chỉ ra các tác động tích cực, tác động tiêu cực và tác động ngoại biên của chính sách miễn học phí (như mất cân đối cung - cầu, thâm hụt nguồn thu sự nghiệp của trường sư phạm) và bước đầu đánh giá hiệu quả của Nghị định 116 trong việc nâng cao chất lượng tuyển sinh đầu vào.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách nhằm điều chỉnh cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng đào tạo giáo viên và đổi mới quản lý tài chính trong các cơ sở đào tạo cử nhân sư phạm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu thực hiện đánh giá tác động dựa trên cảm nhận của các nhóm đối tượng thụ hưởng và đối tượng liên đới, do đó mang tính chủ quan nhất định của người tham gia khảo sát.
  • Chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí theo Nghị định số 116/2020/NĐ-CP mới được triển khai từ năm 2021, thời gian thực thi chưa đủ dài để đánh giá toàn diện chu kỳ tác động đến chuẩn đầu ra và tỷ lệ bồi hoàn kinh phí sau tốt nghiệp của sinh viên.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi và đo lường định lượng tác động dài hạn của Nghị định 116 đối với tỷ lệ sinh viên sư phạm tốt nghiệp có việc làm đúng ngành tại các địa phương đặt hàng.
  • Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tài chính tự chủ cho các trường đại học sư phạm trong bối cảnh thực hiện chính sách đặt hàng và đấu thầu đào tạo giáo viên.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách (Bộ GD&ĐT, Bộ Tài chính, UBND các tỉnh): Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực tiễn để rà soát, tháo gỡ vướng mắc trong việc triển khai Nghị định 116/2020/NĐ-CP, đặc biệt là cơ chế phân bổ kinh phí hỗ trợ sinh hoạt phí và quy trình đặt hàng tuyển dụng giáo viên.
• Đối với cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học đào tạo giáo viên: Tham khảo mô hình CIPO để điều chỉnh hoạt động quản lý đào tạo, cân đối nguồn thu sự nghiệp, quản lý quy mô tuyển sinh phù hợp với năng lực đào tạo và nhu cầu sử dụng thực tế.
• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục và Kinh tế giáo dục: Luận án là tài liệu tham khảo về phương pháp kết hợp phân tích chính sách định tính bằng NVivo và phân tích định lượng mô hình cấu trúc SEM.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu những chính sách học phí cụ thể nào?

Luận án tập trung vào hai chính sách học phí lớn dành riêng cho cử nhân sư phạm tại Việt Nam: (1) Chính sách miễn học phí theo các văn bản pháp quy từ năm 1998 đến hết hiệu lực tháng 12/2020; (2) Chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí và chi phí sinh hoạt theo quy định tại Khoản 4, Điều 85 Luật Giáo dục 2019 và Nghị định số 116/2020/NĐ-CP triển khai từ năm 2021.

2. Mức hỗ trợ sinh hoạt phí cho sinh viên sư phạm theo Nghị định 116 được văn bản quy định là bao nhiêu?

Theo Nghị định số 116/2020/NĐ-CP, sinh viên sư phạm được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng học phí bằng mức thu học phí của cơ sở đào tạo giáo viên nơi theo học, đồng thời được hỗ trợ 3,63 triệu đồng/tháng (tương đương 156,13 USD/tháng) để chi trả chi phí sinh hoạt trong thời gian học tập tại trường.

3. Khung phân tích CIPO trong luận án đánh giá tác động của chính sách đến các khâu nào của quản lý đào tạo?

Khung CIPO đánh giá tác động của chính sách học phí qua 4 khâu: (1) Quản lý đầu vào (tuyển sinh, điểm chuẩn, quy mô chỉ tiêu, động cơ người học); (2) Quản lý quá trình đào tạo (chương trình, phương pháp giảng dạy, rèn luyện nghiệp vụ); (3) Quản lý yếu tố môi trường (nguồn thu sự nghiệp, ngân sách, cơ sở vật chất, đời sống giảng viên); (4) Quản lý đầu ra (chuẩn đầu ra, tỷ lệ tốt nghiệp, việc làm sau 1 năm).

4. Những kỹ thuật phân tích dữ liệu nào được sử dụng trong luận án?

Luận án sử dụng phần mềm NVivo để phân tích định tính dữ liệu văn bản và phỏng vấn sâu (mã hóa tác nhân, mục tiêu chính sách). Đối với dữ liệu định lượng, tác giả sử dụng phần mềm SPSS và AMOS để thực hiện kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Lê Thanh Huyền đã phân tích một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của chính sách học phí đối với quản lý đào tạo cử nhân sư phạm tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính qua NVivo và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM theo khung CIPO, công trình đã đo lường mức độ tác động của chính sách miễn học phí giai đoạn 1998–2020 cũng như chính sách hỗ trợ theo Nghị định 116 từ năm 2020. Kết quả nghiên cứu cung cấp các luận cứ khoa học thực tiễn giúp các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý giáo dục điều chỉnh cơ chế tài chính, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu nhân lực giáo viên trong giai đoạn đổi mới giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm Chương 2: Phân tích chính sách học phí trong đào tạo và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm Chương 3: Xây d ng & kiểm định mô hình tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm Chương 4: Phân tích tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm 8 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƢ PHẠM 1. Tổng quan nghiên c u vấn đề tác động của ch nh sách học ph đến quản lý đào tạo cử nhân sƣ phạm Ngày nay, sự bùng nổ mạnh mẽ của cách mạng khoa học công nghệ, của trí tuệ nhân tạo mang đến thách thức mới không chỉ cho xã hội mà còn tác động trực tiếp tới giáo dục. Bên cạnh những thành tựu mà giáo dục và đào tạo đã đạt được thì vẫn còn nhiều vấn đề rất đáng quan tâm: Chất lượng giáo dục còn thấp so với yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới và so với trình độ của các nước có nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới.

Rất nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng: Học phí có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố là nền tảng chi phối phần lớn ba chủ đề bao quát về chính sách Giáo dục đại học hiện đại: chất lượng (hay mối quan hệ giữa việc chi phí và chất lượng ở bất cứ khía cạnh nào của nó), s nhập học (hay việc tìm kiếm công bằng xã hội ở những người được hưởng lợi ích và những người phải chi trả cho GDĐH), và hiệu quả (hay việc tìm kiếm một mối quan hệ về hiệu suất giữa các nguồn thu nhập và các sản phẩm đầu ra). Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường, áp lực về tài chính cho giáo dục đã tăng lên ở hầu hết các nước trên thế giới. Việc tìm kiếm nguồn vốn đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn vốn đầu tư mà giáo dục có được sẽ giúp những nhà hoạch định chính sách, những nhà quản lý giáo dục tìm ra cho các cơ sở giáo dục lời giải, với điều kiện khung chính sách cho các hoạt động phải được cải cách một cách cơ bản. Nghiên cứu về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm thì cần tìm hiểu bao quát ở nhiều khía cạnh.

Tổng quan những nghiên cứu liên quan tới đề tài: “Tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm”, tác giả xin trình bày ở 3 phần: Nghiên cứu về đào tạo cử nhân sư phạm và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm; Nghiên cứu về các chính sách học phí trong quản lý đào tạo cử nhân sư phạm; Nghiên cứu về tác động của chính sách học phí đến quản lý đào tạo cử nhân sư phạm. Nghiên cứu về đào tạo cử nhân sư phạm và quản lý đào tạo cử nhân sư phạm 1.1 Trên thế giới Bài viết: “Singapore: Một mô hình đào tạo giáo viên đáng học tập” tại Hội thảo khoa học quốc tế: “Kinh nghiệm của Malaysia và Singapore về đào tạo – bồi dưỡng giáo viên phổ thông, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục phổ thông và giảng viên sư phạm” được tổ chức tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào tháng 12 năm 2017 [66]. Trong bài viết, tác giả phân tích các lý do khiến Singapore mặc dù là một quốc đảo bé nhỏ về địa lý nhưng lại được thế giới ngưỡng mộ về tầm nhìn giáo dục, trong đó có đào tạo giáo viên. Từ cách tuyển chọn giáo sinh đến chương trình đào tạo và phát triển ngành sư phạm.

Tại đây, hệ thống trường học bao gồm các trường công lập, tư thục và quốc tế. Hệ thống các trường công lập của Singapore có danh tiếng về chất lượng giảng dạy và học tập. Giáo dục tại Singapore. Từ bậc Tiểu học đến Trung học, Đại học công lập đều được nhà nước hỗ trợ về tài chính.

Bộ giáo dục trực tiếp điều hành các trường công lập nhận tài trợ về tài chính của Chính phủ, đồng thời có vai trò tư vấn và quản lý các trường tư thục. Đối với quốc gia này, giáo viên và dạy học là nghề được kính trọng. Chính vì vậy, Chính phủ có những ưu đãi, đặc biệt đối với việc đào tạo giáo viên tại đây. Hằng năm, đất nước này tính toán số lượng giáo viên cần thiết và đặt chỉ tiêu thích hợp cho chương trình đào tạo sư phạm.

Cơ sở duy nhất đào tạo giáo viên ở Singapore là Viện Giáo dục Quốc gia (NIE) nằm trong Đại học công nghệ Nanyang (NTU) – Một trong những trường đại học uy tín của cả nước. Bài viết đã trình bày các nội dung liên quan đến đào tạo giáo viên của đất nước Singapore từ các mảng: Chương trình đào tạo giáo viên trình độ cử nhân, việc tuyển chọn giáo viên, các chính sách đối với giáo dục, v. trong đó phải kể đến: “Trong quá trình đào tạo tại NIE, các giáo viên tương lai nhận được khoản trợ cấp hàng tháng tương đương 60% lương khởi điểm giáo viên, đồng thời học phí của giáo sinh được Bộ giáo dục chi trả. Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, sinh viên tốt nghiệp phải cam kết làm việc ba năm trong ngành sư phạm.

Lương khởi điểm của giáo viên tùy thuộc bằng cấp được đào tạo. 96] 10 Cũng tại Hội thảo này, rất nhiều các bài viết nghiên cứu về các lĩnh vực khác nhau trong việc đào tạo giáo viên tại Singapore và Malaysia. Tuy nhiên, các bài viết tập trung chủ yếu vào một số vấn đề như: chương trình đào tạo, thực tập sư phạm, phát triển nghề nghiệp cho giáo viên, v. Cuốn sách: “Giới thiệu mô hình đào tạo giáo viên trung học phổ thông và trung cấp chuyên nghiệp ở một số quốc gia và bài học kinh nghiệm”, xuất bản tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam năm 2012 [41].

Cuốn sách là kết quả của Dự án Phát triển giáo viên trung học phổ thông và trung cấp chuyên nghiệp gồm đội ngũ đông đảo các chuyên gia tư vấn quốc tế và trong nước (bao gồm 20 chuyên gia tư vấn quốc tế và gần 100 chuyên gia tư vấn trong nước). Các báo cáo của các nhóm chuyên gia đã mô tả khá đầy đủ, rõ nét về bức tranh từ quá khứ, hiện tại và cả định hướng sắp tới trong việc đào tạo giáo viên của tám quốc gia. Tiêu biểu là Hoa Kỳ, Cộng hòa Liên Bang Đức, Vương Quốc Anh, Australia, Nhật Bản, Philippines, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đa số các báo cáo đều nhấn mạnh quan niệm về sứ mệnh cao cả của nghề dạy học và nhà giáo.

Đồng thời, từ những triết lý về đào tạo giáo viên, các báo cáo đã đưa ra một hệ thống các chuẩn trong đào tạo theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp của người giáo viên. Đây cũng chính là những căn cứ để xây dựng, phát triển các chương trình đào tạo giáo viên và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, các báo cáo cũng đề cập đến những nét khác biệt, đặc trưng cho truyền thống và điều kiện lịch sử, văn hóa, phát triển của mỗi quốc gia. Ví dụ: Một số chính sách về sử dụng, đãi ngộ đối với đội ngũ giáo viên, những tổ chức đăng ký cấp giấy phép hành nghề dạy học, vấn đề giáo viên tập sự,v.v… Về cơ bản, các báo cáo làm rõ quá trình đào tạo giáo viên ở các quốc 6 theo các lĩnh vực: hệ thống giáo dục, mô hình đào tạo, chương trình đào tạo, tổ chức cấp phép hành nghề,v.v… Duy nhất trong báo cáo về đào tạo giáo viên tại Hoa Kỳ, các tác giả có nhắc đến Ngân quỹ cho các trường học với ví dụ cụ thể ở California và Lương cho giáo viên: “Ở California, chính quyền bang đã đặt ra những điều luật cân đối ngân quỹ cho các trường học để giúp những cộng đồng nghèo có thể nhận được ngân sách ở 11 mức gần tương đương những cộng đồng giàu có.

Sau nhiều tranh cãi, hiện bang California đã thay đổi cách thức cấp ngân sách cho các trường học. Nguồn ngân sách này không còn dựa nhiều vào thuế bất động sản mà dựa nhiều hơn vào các nguồn thu khác: - 13% từ chính quyền liên bang; - 59% từ ngân sách bang dựa vào thuế thu nhập doanh nghiệp, công ty và cá nhân, thuế doanh thu và một số khoản thuế đặc biệt; - 22% từ các khoản thuế bất động sản địa phương; - 6% từ lệ phí xây dựng, các khoản thuế đất, đóng góp phụ huynh, doanh nghiệp, các khoản thuế khác” [41, tr. Bài viết: “Cải cách đào tạo giáo viên như một công cụ để đổi mới hệ thống giáo dục. Cản trở và triển vọng: Liệu văn h a và năng l c c trở thành một cặp bất thành?” báo cáo tại Hội thảo Quốc tế: Chính sách đối với nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong tiến trình đổi mới giáo dục của Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN năm 2009 [62].

Trong bài viết này, tác giả giới thiệu những điểm cơ bản nhất của cuộc cải tổ hệ thống giáo dục, tiếp đó đề cập đến những cản trở nảy sinh trong quá trình thực hiện đổi mới. Đặc biệt, tác giả cũng mô tả những điều kiện cần thiết để một cuộc cải tổ đào tạo giáo viên có tác động hỗ trợ cho sự đổi mới hệ thống giáo dục trong khuôn khổ các Viện đại học đào tạo giáo viên ở Pháp và trong bối cảnh thực hiện đào tạo Thạc sỹ chuyên ngành. Mười kỹ năng mà tác giả nhắc đến trong hệ thống các kỹ năng mà giáo viên cần phải đào tạo và trở thành chính là những năng lực nghề, là những kỹ năng được thiết lập dựa trên kiến thức, năng lực và thái độ dựa trên khối kiến thức cơ bản chung. Các kỹ năng được trải ra trên nhiều phương diện khác nhau; giáo viên là công chức, là nhà giáo dục, là chuyên gia về chuyên môn, là thành viên của một ekip và trong một trường học, là kỹ thuật viên có khả năng sử dụng các công cụ giao tiếp hiện đại.

Từ mục tiêu về kỹ năng mà sinh viên cần đạt được sau khi đào tạo, Viện đại học đào tạo giáo viên đã hợp tác nhằm tìm ra những công cụ mới và những logic 12 đào tạo mới.