Luận án tiến sĩ: Tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế các địa phương tại Việt Nam

Nghiên cứu tác động của chi tiêu công tới tăng trưởng kinh tế địa phương tại Việt Nam. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp thúc đẩy tăng trưởng.

• Tác giả: Trần Thị Huyền Lan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thuận
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính - Marketing
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Chi Tiêu Công Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Của Các Địa Phương Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của Luận án (về mặt khoa học và về mặt thực tiễn)
• 1.5.1. Về mặt khoa học
• 1.5.2. Về mặt thực tiễn
• 1.6. Bố cục và cấu trúc của Luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ CHI TIÊU CÔNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. Các khái niệm và đo lường về chi tiêu công, thể chế và tăng trưởng kinh tế địa phương
• 2.1.1. Các khái niệm và đo lường về chi tiêu công
• 2.1.1.1. Đặc điểm của chi tiêu công
• 2.1.1.2. Phân loại chi tiêu công
• 2.1.1.3. Đo lường hiệu quả chi tiêu công
• 2.1.2. Các khái niệm và chỉ số đo lường về thể chế chính quyền địa phương
• 2.1.3. Các khái niệm và đo lường về tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng kinh tế địa phương
• 2.1.3.1. Các chỉ số đo lường mức tăng trưởng kinh tế phổ biến
• 2.1.3.2. Các chỉ số đo lường mức tăng trưởng kinh tế địa phương
• 2.2. Mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Đường cong RAHN
• 2.2.2. Mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.1. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.2.2. Nhóm lý thuyết tiêu biểu về tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.2.1. Lý thuyết trường phái Keynes – Mô hình Harrod – Domar
• 2.2.2.2.2. Lý thuyết tân cổ điển – Mô hình Solow hay mô hình kinh tế ngoại sinh
• 2.2.2.3. Lý thuyết kinh tế hiện đại - Các mô hình tăng trưởng nội sinh
• 2.2.2.4. Nhóm lý thuyết về tăng trưởng kinh tế vùng miền
• 2.2.2.4.1. Lý thuyết vị trí công ty
• 2.2.2.4.2. Các lý thuyết tân cổ điển truyền thống
• 2.2.2.4.3. Lý thuyết lõi-ngoại vi
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế địa phương
• 2.3.1. Nhóm yếu tố tác động đến tổng cung
• 2.3.2. Nhóm yếu tố tác động đến tổng cầu
• 2.3.3. Nhóm yếu tố thể chế tác động đến tổng cung lẫn tổng cầu
• 2.3.4. Cú sốc kinh tế vĩ mô
• 2.4. Lược khảo các nghiên cứu trước có liên quan
• 2.4.1. Các nghiên cứu quốc tế về tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4.1.1. Chi tiêu công tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế
• 2.4.1.2. CTC kích thích TTKT (tác động tích cực)
• 2.4.2. Các nghiên cứu trong nước về tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam
• 2.4.3. Các nghiên cứu ngưỡng chi tiêu công tối ưu
• 2.4.4. Các khoảng trống nghiên cứu
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu và phương pháp định lượng
• 3.3.1. Phân tích hồi quy dữ liệu bảng gộp
• 3.3.2. Phương pháp xác định ngưỡng chi tiêu công tối ưu
• 3.4. Quy trình nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích thực trạng chi tiêu công và hiệu quả chi tiêu công của các địa phương xét trong bối cảnh thay đổi Luật NSNN và tác động của Covid – 19
• 4.1.1. Thực trạng về chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế trước và sau khi áp dụng Luật NSNN năm 2015
• 4.1.2. Quy mô các thành phần chi tiêu công so với GRDP hiện hành trước và sau khi áp dụng Luật NSNN năm 2015
• 4.1.3. Cơ cấu các thành phần chi tiêu công so với GRDP so sánh trước và sau khi áp dụng Luật NSNN năm 2015
• 4.1.4. Thực trạng về chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế tại các địa phương Việt Nam khi có ảnh hưởng của Đại dịch Covid – 19
• 4.1.5. Cơ cấu Tổng chi tiêu công so với GRDP của 6 vùng KT – XH trong điều kiện bị ảnh hưởng của Đại dịch Covid - 19
• 4.1.6. Cơ cấu Chi ĐTPT so với GRDP của 6 vùng KT – XH trong điều kiện bị ảnh hưởng của Đại dịch Covid - 19
• 4.1.7. Cơ cấu Chi TX so với GRDP của 6 vùng KT – XH trong điều kiện bị ảnh hưởng của Đại dịch Covid – 19
• 4.1.8. Thực trạng về thể chế chính quyền địa phương tương tác với TTKT thông qua Chỉ số PAPI và Chỉ số PCI
• 4.1.9. Chỉ số PAPI và TTKT của 6 vùng KT – XH khi thay đổi Luật NSNN trong bối cảnh có Đại dịch Covid – 19
• 4.1.10. Chỉ số PCI và TTKT của 6 vùng KT – XH khi thay đổi Luật NSNN trong bối cảnh có Đại dịch Covid – 19
• 4.1.11. Thực trạng về hiệu quả đầu tư công tại các địa phương Việt Nam trước và sau khi áp dụng Luật NSNN năm 2015
• 4.2. Phân tích tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế tại các địa phương của Việt Nam bằng nghiên cứu thực nghiệm
• 4.2.1. Thống kê mô tả chung các biến số
• 4.2.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.3. Kết quả phân tích ma trận tương quan
• 4.2.4. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.2.5. Phân tích tác động của sự thay đổi chu kỳ ngân sách đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam
• 4.2.6. Phân tích ngưỡng chi tiêu công tối ưu tại các vùng kinh tế của Việt Nam
• 4.2.6.1. Mô tả mẫu dữ liệu
• 4.2.6.2. Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu ngưỡng
• 4.2.6.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Về mặt lý thuyết
• 5.2. Về kết quả thực nghiệm
• 5.3. Gợi ý chính sách
• 5.4. Đề xuất các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các địa phương của Việt Nam
• 5.4.1. Đề xuất các giải pháp về chi tiêu công
• 5.4.2. Đề xuất các giải pháp để thu hút nguồn vốn ngoài NSNN
• 5.4.3. Đề xuất các giải pháp về phát triển lực lượng lao động
• 5.4.4. Đề xuất các giải pháp về cải cách thể chế trong chi tiêu công
• 5.5. Khuyến nghị chính sách
• 5.6. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Kết quả hồi quy: Trường hợp toàn bộ các tỉnh thành
• Kiểm định Hausman ba Mô hình
• Kiểm định sai phạm Mô hình FE
• Kết quả hồi quy theo phương pháp PCSE của 3 mô hình
• Phụ lục 2: Kết quả hồi quy từng vùng miền
• Kiểm định Hausman ba mô hình cho từng vùng miền
• Kết quả hồi quy của từng vùng
• Phụ lục 3: Kết quả kiểm định tác động của sự thay đổi luật NSNN năm 2015 theo phương pháp Bayes
• Phụ lục 4: Kết quả kiểm định hiệu ứng ngưỡng
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chi Tiêu Công và Tăng Trưởng Kinh Tế 55 ký tự

Nghiên cứu này tập trung vào vai trò chi tiêu công (CTC) trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương (TTKT) tại Việt Nam. Chi tiêu công được xem là một công cụ quan trọng trong chính sách tài khóa, có khả năng điều tiết nền kinh tế vĩ mô và thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, hiệu quả của chi tiêu công đối với tăng trưởng kinh tế địa phương vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Các nghiên cứu trước đây đã cho thấy những kết quả khác nhau, tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế và chính trị của từng quốc gia. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ 63 tỉnh thành phố của Việt Nam, được phân chia theo 6 vùng kinh tế - xã hội, để đánh giá tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương, đồng thời xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khác như thể chế và chính sách tài khóa. Trích dẫn: "Vai trò của CTC tác động đến TTKT cũng không thể được giải thích duy nhất bởi một trường phái và là một chủ đề gây nhiều tranh cãi (Grier & Tullock, 1989)."

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Chi Tiêu Công Việt Nam

Lý do chọn đề tài này xuất phát từ sự quan trọng của chi tiêu công trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương tại Việt Nam, cũng như sự cần thiết phải đánh giá hiệu quả của các chính sách chi tiêu công hiện hành. Sự khác biệt giữa Luật Ngân Sách Nhà Nước năm 2002 và năm 2015, cùng với tác động của đại dịch Covid-19, tạo ra một bối cảnh nghiên cứu phức tạp và thú vị. Nghiên cứu này nhằm giải quyết các khoảng trống trong các nghiên cứu trước đây, bằng cách phân tích tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương trước và sau khi áp dụng Luật NSNN mới, đồng thời xem xét ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. Dữ liệu kinh tế Việt Nam được thu thập, và các mô hình kinh tế lượng được xây dựng và kiểm định chặt chẽ.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Chi Tiêu Công

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả và tác động của chi tiêu công, cũng như các thành phần của chi tiêu công, đến tăng trưởng kinh tế địa phương tại Việt Nam. Nghiên cứu sẽ xem xét ảnh hưởng của việc thay đổi Luật NSNN và tác động của đại dịch Covid-19. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng sẽ khám phá tác động ngưỡng của chi tiêu công và vai trò của các yếu tố thể chế. Mục tiêu cuối cùng là đưa ra các hàm ý chính sách trong quản lý và sử dụng vốn ngân sách nhà nước (ngân sách nhà nước) đối với chi tiêu công, nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho các địa phương. Cần có những phân tích sâu sắc về phân bổ nguồn lực và quản lý ngân sách.

II. Thách Thức Hiệu Quả Chi Tiêu Công và Covid 19 59 ký tự

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc đánh giá tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương là sự phức tạp của mối quan hệ này. Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của chi tiêu công, bao gồm thể chế chính quyền địa phương, chính sách tài khóa, và các cú sốc kinh tế vĩ mô như đại dịch Covid-19. Đại dịch đã gây ra những thay đổi lớn trong nền kinh tế Việt Nam, và có thể làm thay đổi mô hình quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế. Do đó, việc không xem xét tác động của đại dịch có thể dẫn đến những kết luận sai lầm. Nghiên cứu này cố gắng giải quyết thách thức này bằng cách sử dụng dữ liệu trong hai giai đoạn, trước và sau khi đại dịch xảy ra, để đánh giá ảnh hưởng của đại dịch đến hiệu quả chi tiêu công. Trích dẫn: “Đại dịch Covid - 19 rất có thể làm thay đổi mẫu hình về mối quan hệ giữa CTC và TTKT so với điều kiện bình thường.”

2.1. Ảnh Hưởng Đại Dịch Thay Đổi Mối Quan Hệ Chi Tiêu Công

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những xáo trộn lớn cho nền kinh tế toàn cầu, và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Tác động của đại dịch đến tăng trưởng kinh tế địa phương là rất lớn, và điều này có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế. Việc đánh giá tác động của đại dịch là rất quan trọng để đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp. Các biện pháp an sinh xã hội cũng cần được xem xét trong bối cảnh này.

2.2. Luật NSNN 2015 Tác Động Đến Hiệu Quả Chi Tiêu Công

Luật Ngân Sách Nhà Nước (NSNN) năm 2015 đã có hiệu lực từ năm 2017, và được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của chi tiêu công. Tuy nhiên, tác động thực tế của luật này đến tăng trưởng kinh tế địa phương vẫn cần được đánh giá một cách kỹ lưỡng. Nghiên cứu này sẽ xem xét tác động của Luật NSNN 2015 đến hiệu quả chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế thông qua việc so sánh dữ liệu trước và sau khi luật có hiệu lực. Cần phải xem xét các yếu tố liên quan đến quản lý ngân sách.

III. Phương Pháp Mô Hình Kinh Tế Lượng Phân Tích Tác Động 56 ký tự

Nghiên cứu này sử dụng các mô hình kinh tế lượng để phân tích tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương. Dữ liệu được thu thập từ 63 tỉnh thành phố của Việt Nam, và được phân tích bằng các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng. Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến số đại diện cho chi tiêu công, tăng trưởng kinh tế, và các yếu tố kiểm soát khác. Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp kiểm định hiệu ứng ngưỡng để xác định mức chi tiêu công tối ưu. Kết quả phân tích sẽ giúp đánh giá hiệu quả của chính sách tài khóa và đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp. Trích dẫn: “Tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm để phân tích tác động của CTC đến TTKT của một quốc gia đang phát triển là Việt Nam.”

3.1. Dữ Liệu và Biến Số Thu Thập Dữ Liệu Kinh Tế Việt Nam

Việc thu thập và xử lý dữ liệu kinh tế là một bước quan trọng trong nghiên cứu này. Dữ liệu về chi tiêu công, tăng trưởng kinh tế địa phương, và các yếu tố kiểm soát khác được thu thập từ các nguồn chính thức như Tổng cục Thống kê và Bộ Tài chính. Các biến số được xác định rõ ràng và được xử lý để đảm bảo tính chính xác và nhất quán. Việc chọn lựa chỉ số kinh tế phù hợp là vô cùng quan trọng.

3.2. Kiểm Định Ngưỡng Xác Định Mức Chi Tiêu Công Tối Ưu

Một trong những đóng góp quan trọng của nghiên cứu này là việc xác định mức chi tiêu công tối ưu. Nghiên cứu sử dụng phương pháp kiểm định hiệu ứng ngưỡng để xác định mức chi tiêu công mà tại đó tăng trưởng kinh tế địa phương đạt được mức cao nhất. Kết quả kiểm định ngưỡng sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách xác định mức chi tiêu công phù hợp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách hiệu quả. Cần có những phân tích về mô hình kinh tế lượng.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu và Hàm Ý Chính Sách 57 ký tự

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những bằng chứng thực nghiệm về tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế địa phương tại Việt Nam. Những kết quả này có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chính sách tài khóa hiện hành và đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp. Nghiên cứu cũng sẽ cung cấp những thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách ở cấp địa phương, giúp họ đưa ra những quyết định chi tiêu công sáng suốt hơn. Những khuyến nghị chính sách này có thể bao gồm việc điều chỉnh cơ cấu chi tiêu công, cải thiện quản lý ngân sách, và tăng cường đầu tư công vào các lĩnh vực có tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trích dẫn: “Đề xuất các giải pháp quản lý CTC hiệu quả thúc đẩy TTKT tại các địa phương của Việt Nam.”

4.1. Cơ Cấu Chi Tiêu Công Điều Chỉnh Để Tối Ưu Tăng Trưởng

Một trong những khuyến nghị chính sách quan trọng là việc điều chỉnh cơ cấu chi tiêu công. Nghiên cứu có thể chỉ ra những loại chi tiêu công nào có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế địa phương, và những loại chi tiêu công nào có tác động tiêu cực hoặc không có tác động. Dựa trên những kết quả này, các nhà hoạch định chính sách có thể điều chỉnh cơ cấu chi tiêu công để tối ưu hóa tăng trưởng kinh tế. Nên tập trung vào đầu tư cơ sở hạ tầng, y tế và giáo dục.

4.2. Quản Lý Ngân Sách Cải Thiện Hiệu Quả Chi Tiêu Công

Cải thiện quản lý ngân sách là một yếu tố quan trọng để tăng cường hiệu quả chi tiêu công. Nghiên cứu có thể cung cấp những gợi ý về cách cải thiện quản lý ngân sách, chẳng hạn như tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, cải thiện quy trình lập kế hoạch và giám sát, và giảm thiểu tham nhũng và lãng phí. Cần phải có những cải cách thể chế.

V. Kết Luận Chi Tiêu Công và Phát Triển Kinh Tế Vùng 54 ký tự

Nghiên cứu này đóng góp vào sự hiểu biết về mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế địa phương tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện chính sách tài khóa và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng. Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế trong các nghiên cứu trước đây, và đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo. Ví dụ, các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích tác động của chi tiêu công đến các lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế, chẳng hạn như nông nghiệp, công nghiệp, và dịch vụ. Ngoài ra, các nghiên cứu trong tương lai có thể sử dụng các phương pháp phân tích phức tạp hơn để đánh giá tác động của chi tiêu công. Trích dẫn: “Đề xuất các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các địa phương của Việt Nam.”

5.1. Hạn Chế Nghiên Cứu Những Vấn Đề Cần Nghiên Cứu Thêm

Bất kỳ nghiên cứu nào cũng có những hạn chế, và nghiên cứu này cũng không phải là ngoại lệ. Nghiên cứu có thể bị hạn chế bởi dữ liệu sẵn có, phương pháp phân tích được sử dụng, và phạm vi nghiên cứu. Cần phải thừa nhận những hạn chế này, và đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo để khắc phục những hạn chế này.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Phân Tích Chi Tiết Hơn

Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích tác động của chi tiêu công đến các lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế, hoặc sử dụng các phương pháp phân tích phức tạp hơn để đánh giá tác động của chi tiêu công. Điều quan trọng là tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của chi tiêu công để đưa ra những chính sách tài khóa tốt nhất cho Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số: 9340201) của nghiên cứu sinh Trần Thị Huyền Lan, thực hiện tại Trường Đại học Tài chính – Marketing dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Thuận và TS. Nguyễn Đức Thanh, có tiêu đề: "Tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế của các địa phương tại Việt Nam" (bảo vệ năm 2024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Chi tiêu công (CTC) là công cụ chủ yếu trong chính sách tài khóa nhằm điều tiết kinh tế vĩ mô, cung ứng hàng hóa dịch vụ công và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (TTKT). Tuy nhiên, tác động của CTC đối với TTKT vẫn tồn tại nhiều tranh luận học thuật chưa thống nhất. Một số nghiên cứu khẳng định CTC kích thích tăng trưởng thông qua cải thiện cơ sở hạ tầng và ổn định kinh tế - xã hội (Knack & Keefer, 1995), trong khi các quan điểm khác cho rằng CTC gây chèn lấn đầu tư tư nhân và bóp méo nguồn lực (Mitchell, 2005; Landau, 1983; Akpan, 2005). Bên cạnh đó, mối quan hệ này có thể mang tính phi tuyến, phụ thuộc vào quy mô và cơ cấu chi tiêu (Barro, 1990; Armey, 1995; Karagianni và cộng sự, 2019).

Tại Việt Nam, việc thực thi chính sách chi tiêu công gắn liền với các thay đổi thể chế pháp lý và các biến động kinh tế vĩ mô. Tác giả xác định các khoảng trống nghiên cứu chủ yếu:

1. Đánh giá tác động và hiệu quả của CTC đến TTKT trước và sau khi áp dụng Luật Ngân sách Nhà nước (NSNN) năm 2015 (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017 thay thế Luật NSNN năm 2002), đồng thời phân tích ảnh hưởng của cú sốc kinh tế vĩ mô từ Đại dịch Covid-19 (giai đoạn 2020–2021).
2. Kiểm định và xác định ngưỡng CTC tối ưu theo lý thuyết đường cong Rahn trên bình diện quốc gia và chi tiết cho từng vùng kinh tế - xã hội.
3. Phân tích tác động điều tiết của đặc thù vùng miền đến mối quan hệ giữa CTC và TTKT dựa trên dữ liệu cấp địa phương.
4. Đánh giá vai trò của thể chế chính quyền địa phương (thông qua các chỉ số quản trị và năng lực cạnh tranh) tương tác với hiệu quả phân bổ CTC và TTKT.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá tính hiệu quả và tác động của CTC cũng như các thành phần chi tiêu (chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên) đến TTKT tại các địa phương và các vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam trong bối cảnh thay đổi Luật NSNN và tác động của dịch bệnh, từ đó xác định ngưỡng chi tiêu tối ưu và đề xuất các giải pháp quản lý tài chính công.

Mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

• Mục tiêu 1: Tìm hiểu thực trạng và phân tích tác động của CTC, hiệu quả của CTC đối với TTKT tại các địa phương xét trong bối cảnh thay đổi Luật NSNN và ảnh hưởng của Covid-19.
• Mục tiêu 2: Phân tích tác động của các yếu tố thể chế đến TTKT của các địa phương tại Việt Nam.
• Mục tiêu 3: Phân tích và xác định ngưỡng CTC tối ưu cho các vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam.
• Mục tiêu 4: Đề xuất các giải pháp quản lý CTC hiệu quả thúc đẩy TTKT tại các địa phương của Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Tính hiệu quả CTC và tác động của CTC đến TTKT tại các địa phương/vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam khác nhau thế nào trước và sau khi Luật NSNN năm 2015 được áp dụng?
2. Vai trò của các yếu tố thể chế có ảnh hưởng đến TTKT của các địa phương/vùng của Việt Nam như thế nào?
3. Có tồn tại ngưỡng giữa CTC và TTKT của các địa phương tại Việt Nam hay không? Và ngưỡng tối ưu là bao nhiêu?
4. Cần thực hiện các giải pháp gì để nâng cao hiệu quả CTC và cải thiện chỉ số thể chế nhằm thúc đẩy TTKT địa phương, đặc biệt đối với các địa phương đang ở dưới hoặc vượt ngưỡng tối ưu?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của chi tiêu công (gồm Tổng chi tiêu công, Chi đầu tư phát triển - Chi ĐTPT, và Chi thường xuyên - Chi TX) đến tăng trưởng kinh tế địa phương (GRDP).
• Phạm vi không gian: 63 tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam, được phân chia thành 6 vùng kinh tế - xã hội theo Nghị định số 92/2006/NĐ-CP:
  • Vùng 1 (Đồng bằng sông Hồng): 11 tỉnh/thành (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Thái Bình, Bắc Ninh, Nam Định, Quảng Ninh, Hà Nam, Ninh Bình).
  • Vùng 2 (Trung du và miền núi phía Bắc): 14 tỉnh (Cao Bằng, Hà Giang, Bắc Giang, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Bắc Kạn, Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, Điện Biên).
  • Vùng 3 (Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung): 14 tỉnh/thành (Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Bình Định, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Yên, Thừa Thiên Huế, Bình Thuận, Ninh Thuận).
  • Vùng 4 (Tây Nguyên): 5 tỉnh (Đắk Nông, Lâm Đồng, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk).
  • Vùng 5 (Đông Nam Bộ): 6 tỉnh/thành (TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây Ninh, Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương).
  • Vùng 6 (Đồng bằng sông Cửu Long): 13 tỉnh/thành (Cần Thơ, Bến Tre, Bạc Liêu, Vĩnh Long, An Giang, Long An, Đồng Tháp, Kiên Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Tiền Giang, Hậu Giang, Cà Mau).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu quan sát thu thập từ năm 2013 đến năm 2021, chia thành 2 chu kỳ ngân sách:
  • Giai đoạn 2013–2016: Áp dụng Luật NSNN số 01/2002/QH11.
  • Giai đoạn 2017–2021: Áp dụng Luật NSNN số 83/2015/QH13 (kết hợp phân tích giai đoạn trước dịch 2012–2019 và thời kỳ dịch Covid-19 2020–2021).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba luồng quan điểm chính:

1. Chi tiêu công tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế: Knack & Keefer (1995), Furceri (2007), Afonso & Furceri (2010) cho rằng chính sách tài khóa mở rộng cung cấp hàng hóa công, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và ổn định các biến động chu kỳ kinh tế, từ đó kích thích đầu tư tư nhân và gia tăng sản lượng.
2. Chi tiêu công tác động tiêu cực hoặc không tương quan: Landau (1983), Akpan (2005), Mitchell (2005) lập luận rằng quy mô chi tiêu công quá mức sẽ dẫn tới hiện tượng chèn lấn đầu tư tư nhân, suy giảm hiệu quả phân bổ vốn và gia tăng gánh nặng thuế khóa.
3. Mối quan hệ phi tuyến và ngưỡng chi tiêu công tối ưu: Rahn (1986), Barro (1990), Armey (1995) phát triển lý thuyết về quy mô chính phủ tối ưu. Khi quy mô CTC thấp, việc gia tăng chi tiêu giúp tăng trưởng; nhưng khi vượt qua mức giới hạn (đỉnh đường cong Rahn), chi tiêu công biên sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.
4. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam: Sử Đình Thành (2013), Trần Thị Kim Oanh, Truyền & Cường (2014) ước lượng ngưỡng chi tiêu công cho toàn bộ nền kinh tế Việt Nam; Nguyễn Thị Cành & Phan Thị Hằng Nga (2024) khảo sát ngưỡng chi tiêu công cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (Vùng 6).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu trước đã phân tích mối quan hệ giữa CTC và tăng trưởng, phần lớn chỉ tiếp cận trên chuỗi thời gian đơn nhất hoặc không gian gộp chung toàn quốc mà chưa đi sâu vào:

• Sự thay đổi cơ chế quản lý ngân sách giữa hai chu kỳ pháp luật (Luật NSNN 2002 và Luật NSNN 2015) trong cùng một hệ thống kinh tế.
• Tác động điều tiết của các yếu tố thể chế địa phương thông qua chỉ số PAPI và PCI.
• Xác định ngưỡng chi tiêu công tối ưu riêng biệt cho từng vùng trong số 6 vùng kinh tế - xã hội thay vì áp đặt một mức ngưỡng duy nhất cho toàn quốc.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

• Lý thuyết trường phái Keynes và Mô hình Harrod – Domar: Nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc can thiệp vào nền kinh tế để tạo tổng cầu hiệu quả (Keynes, 1936; Domar, 1952). Vốn đầu tư đóng vai trò mở rộng năng lực sản xuất và thúc đẩy sản lượng thông qua hệ số gia tăng vốn - sản lượng ($ICOR$).
• Lý thuyết tân cổ điển (Mô hình Solow – Swan): Tiếp cận từ phía cung với các yếu tố vốn, lao động và tiến bộ công nghệ ngoại sinh (Solow, 1956, 1957; Swan, 1956).
• Mô hình tăng trưởng nội sinh: Barro (1990), Lucas (1988), Sanz & Velázquez (2001) phân biệt giữa chi tiêu công sản xuất (chi đầu tư phát triển) và chi tiêu công phi sản xuất (chi thường xuyên), chỉ rõ chi đầu tư công vào vốn vật chất và nhân lực thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Hàm sản xuất mở rộng của Barro có dạng: $$Y = A \times K^\alpha \times (H \times L)^{1-\alpha}$$
• Lý thuyết Đường cong Rahn: Mô tả mối quan hệ hình parabol ngược giữa tỷ lệ chi tiêu công trên GDP/GRDP và tốc độ tăng trưởng kinh tế (Rahn, 1986).
• Nhóm lý thuyết tăng trưởng kinh tế vùng miền: Lý thuyết vị trí công ty, lý thuyết tân cổ điển truyền thống và mô hình lõi - ngoại vi (Weber, 1910; Predöhl, 1928; Lösch, 1940; Heckscher, 1919; Ohlin, 1933; Balassa, 1962; North, 1955; Leontief, 1941; Perroux, 1950; Hirschman, 1958; Christaller & Baskin, 1966; Friedmann & Weaver, 1979; Krugman & Venables, 1996).
• Lý thuyết thể chế: Môi trường thể chế định hình cơ chế tương tác và hiệu quả sử dụng nguồn lực (North & Thomas, 1973; Robinson & Acemoglu, 2012; Tran, Grafton, & Kompas, 2008).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

Phương pháp	Kỹ thuật / Công cụ sử dụng	Mục đích áp dụng
Định tính	Tiếp cận xã hội học, tổng lược lý thuyết, tham vấn chuyên gia, phân tích tình huống điển hình.	Giải quyết các mục tiêu về thực trạng, so sánh bối cảnh thay đổi chính sách và xây dựng hàm ý chính sách.
Định lượng dữ liệu bảng	Hồi quy OLS gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).	Đánh giá tác động của Tổng CTC, Chi ĐTPT, Chi TX và các biến thể chế tới GRDP.
Kiểm định sai phạm	Kiểm định Hausman, kiểm định phương sai sai số thay đổi, kiểm định tự tương quan, tương quan chéo; ước lượng PCSE (Panel Corrected Standard Errors).	Khắc phục các khuyết tật của mô hình dữ liệu bảng trên 63 tỉnh/thành.
Phương pháp Bayes	Mô hình hồi quy tham số ngẫu nhiên Bayes (Kruschke, 2011).	Đánh giá xác suất thay đổi tác động của CTC khi chuyển giao giữa Luật NSNN 2002 và Luật NSNN 2015.
Hồi quy ngưỡng bảng	Mô hình Fixed Effect Panel Threshold (Hansen, 1999; Wang, 2015).	Kiểm định và ước lượng ngưỡng chi tiêu công tối ưu trên toàn quốc và cho 6 vùng kinh tế - xã hội.
Đo lường hiệu quả	Phân tích hệ số ICOR, phân tích đường bao dữ liệu (DEA - Farrell, 1957; Charnes và cộng sự, 1978), phương pháp dãy số thời gian.	Đánh giá hiệu suất sử dụng vốn đầu tư công và hiệu quả chi ngân sách qua các chu kỳ.

Dữ liệu nghiên cứu

• Dữ liệu tài chính - ngân sách: Số liệu quyết toán chi NSNN (Tổng chi, Chi ĐTPT, Chi TX) tại 63 tỉnh/thành do Bộ Tài chính và Kho bạc Nhà nước tổng hợp.
• Dữ liệu kinh tế - xã hội: GRDP hiện hành, GRDP so sánh (giá gốc 2010), vốn đầu tư, lao động từ Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê các địa phương.
• Dữ liệu thể chế: Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) do UNDP khởi xướng và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) do VCCI và USAID công bố thường niên.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của đề tài, 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (chi tiêu công và tăng trưởng GRDP tại 63 tỉnh/thành), phạm vi không gian (6 vùng kinh tế - xã hội) và thời gian (2013–2021). Chương 1 cũng khái quát quy trình nghiên cứu, bố cục 5 chương và làm rõ các đóng góp mới về khoa học và thực tiễn của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận, các nghiên cứu trước về chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế

Chương 2 thiết lập nền tảng học thuật cho toàn bộ luận án:

• Phân tích định nghĩa, đặc điểm và phân loại CTC theo tính chất kinh tế (Chi ĐTPT và Chi TX); các phương pháp đo lường hiệu quả CTC (dãy số thời gian, DEA, hệ số ICOR).
• Hệ thống hóa các chỉ số thể chế chính quyền địa phương (PAPI, PCI) và các chỉ số tăng trưởng kinh tế địa phương (GRDP giá hiện hành, GRDP giá so sánh, tốc độ tăng trưởng GRDP).
• Phân tích các mô hình lý thuyết: Đường cong Rahn (Rahn, 1986), mô hình tăng trưởng Keynes, Harrod - Domar, Solow - Swan, mô hình nội sinh Barro (1990) và các lý thuyết kinh tế vùng miền (Weber, Lösch, Krugman & Venables).
• Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế, chỉ rõ 4 khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Xây dựng hệ thống giả thuyết nghiên cứu về tác động của Tổng CTC, Chi ĐTPT, Chi TX, thể chế (PAPI, PCI) đến GRDP.
• Thiết lập các phương trình hồi quy dữ liệu bảng, quy trình kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM, cùng các kiểm định sai phạm (phương sai thay đổi, tự tương quan). Sử dụng kỹ thuật PCSE để ước lượng vững sai số chuẩn.
• Mô tả quy trình ước lượng Bayes để kiểm tra sự chuyển dịch tác động của Luật NSNN năm 2015.
• Thiết lập mô hình hồi quy ngưỡng cố định (Fixed Effect Panel Threshold) theo kỹ thuật bootstrap của Hansen (1999) và Wang (2015) nhằm tìm điểm uốn tối ưu của tỷ lệ CTC/GRDP.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp các phân tích thực trạng và kết quả ước lượng thực nghiệm:

• Thực trạng CTC và hiệu quả đầu tư: So sánh quy mô và cơ cấu CTC so với GRDP giữa hai giai đoạn trước và sau Luật NSNN 2015 (giai đoạn 2013–2016 và 2017–2021); đánh giá biến động tỷ trọng chi tiêu trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19; tính toán hệ số ICOR trung bình giai đoạn 2013–2016 và 2017–2021 của 6 vùng kinh tế - xã hội.
• Tương tác thể chế: Đánh giá diễn biến các chỉ số PAPI (thủ tục hành chính công) và PCI tại 6 vùng kinh tế - xã hội trong mối tương quan với tăng trưởng kinh tế.
• Kết quả hồi quy thực nghiệm:
  • Trình bày thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập trên toàn bộ mẫu và phân rã theo từng vùng (Vùng 1 đến Vùng 6).
  • Kết quả kiểm định Hausman và kiểm định sai phạm mô hình. Kết quả hồi quy bằng phương pháp PCSE cho thấy tác động của các thành phần chi tiêu công có sự phân hóa rõ rệt: Chi ĐTPT nhìn chung thúc đẩy tăng trưởng GRDP, trong khi Chi TX có xu hướng tác động ngược chiều hoặc kém hiệu quả nếu quy mô quá lớn.
  • Phân tích hồi quy Bayes xác nhận sự thay đổi chu kỳ ngân sách theo Luật NSNN 2015 làm biến đổi chiều hướng và mức độ tác động của các khoản chi tiêu.
  • Đánh giá tác động của cú sốc Covid-19: Chi tiêu công trong giai đoạn 2020–2021 đóng vai trò ổn định và ngăn đà suy giảm kinh tế sâu tại các địa phương.
• Kết quả ước lượng ngưỡng CTC tối ưu: Bảng kiểm định hiệu ứng ngưỡng và ước lượng mô hình ngưỡng cho 6 vùng kinh tế - xã hội xác định rõ tỷ lệ chi tiêu công thực tế so với ngưỡng tối ưu tại từng vùng miền.

Chương 5: Kết luận và các hàm ý chính sách

Tổng hợp các kết luận rút ra từ lý thuyết và thực nghiệm, đề xuất các nhóm giải pháp chính sách:

• Hoàn thiện cơ chế phân bổ và quản lý chi tiêu công, tối ưu hóa cơ cấu giữa Chi ĐTPT và Chi TX.
• Giải pháp thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước (đầu tư tư nhân và FDI).
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển lực lượng lao động địa phương.
• Cải cách thể chế, nâng cao chỉ số PAPI và PCI gắn liền với kỷ luật tài khóa.
• Trình bày các hạn chế của đề tài và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học

1. Phân tích tác động của cú sốc kinh tế vĩ mô: Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm về vai trò điều tiết của CTC trong việc ngăn chặn đà suy giảm tăng trưởng kinh tế địa phương dưới tác động của cú sốc ngoại sinh (Đại dịch Covid-19) tại một quốc gia đang phát triển.
2. Đánh giá so sánh hai chu kỳ ngân sách: Cung cấp đánh giá thực chứng về sự thay đổi tính chất tác động của CTC đến TTKT giữa hai chu kỳ pháp luật (Luật NSNN 2002 giai đoạn 2013–2016 và Luật NSNN 2015 giai đoạn 2017–2021) trong cùng một nền kinh tế.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Bức tranh thực trạng đa chiều giai đoạn 2013–2021: Cung cấp chuỗi số liệu chi tiết về cơ cấu Tổng CTC, Chi ĐTPT, Chi TX và hệ số ICOR tại 63 tỉnh/thành phố và 6 vùng kinh tế - xã hội qua hai giai đoạn điều chỉnh pháp luật ngân sách.
2. Xác định ngưỡng chi tiêu công tối ưu theo vùng: Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước (chỉ tính toán cho cấp quốc gia hoặc đơn vùng), luận án xác định ngưỡng CTC tối ưu cho toàn bộ 6 vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam, cung cấp căn cứ cho việc phân bổ ngân sách có tính đến năng lực hấp thụ vốn của từng vùng.
3. Tích hợp yếu tố thể chế địa phương: Đánh giá định lượng tác động của thể chế (PAPI và PCI) trong việc nâng cao hiệu quả chi tiêu công và thúc đẩy liên kết kinh tế vùng.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Về quản lý chi tiêu công: Tái cơ cấu chi ngân sách theo hướng tăng tỷ trọng Chi ĐTPT có trọng tâm, cắt giảm Chi TX trùng lặp, điều chỉnh tỷ lệ chi tiêu tại các địa phương tiến dần về mức ngưỡng tối ưu đã được xác định.
• Về huy động nguồn vốn ngoài NSNN: Cải thiện môi trường đầu tư, sử dụng vốn đầu tư công làm vốn mồi để kích thích đầu tư tư nhân và dòng vốn FDI chất lượng cao.
• Về phát triển lực lượng lao động: Nâng cao chất lượng đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực phù hợp với lợi thế cạnh tranh của từng vùng.
• Về cải cách thể chế: Tăng cường tính minh bạch, đơn giản hóa thủ tục hành chính công (theo các tiêu chí PAPI), cải thiện chỉ số PCI và hoàn thiện quy chế phối hợp liên kết vùng trong phân bổ đầu tư công.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được trình bày trong luận án:

• Hạn chế: Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở năm 2021, giai đoạn có sự đứt gãy số liệu do ảnh hưởng bất thường của đại dịch Covid-19, dẫn đến một số biến số kinh tế vĩ mô có biến động đột ngột. Một số thành phần chi tiêu công cấp địa phương chưa được phân rã chi tiết sâu hơn theo từng ngành kinh tế cụ thể do giới hạn dữ liệu thống kê công khai.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Kéo dài chuỗi thời gian quan sát sau giai đoạn Covid-19 để đánh giá mức độ phục hồi dài hạn; mở rộng nghiên cứu phân tích hiệu ứng lan tỏa không gian (Spatial Econometrics) giữa các tỉnh lân cận và đánh giá chi tiết chi tiêu công theo các lĩnh vực chuyên biệt (y tế, giáo dục, giao thông).

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế công: Tham khảo khung phân tích lý thuyết kết hợp giữa lý thuyết tăng trưởng nội sinh, đường cong Rahn và kinh tế học thể chế; quy trình ước lượng kết hợp giữa FEM/REM, PCSE, phương pháp Bayes và mô hình ngưỡng bảng (Panel Threshold).
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá tác động thực tế của Luật NSNN năm 2015, từ đó điều chỉnh các định mức phân bổ ngân sách, tỷ lệ trích lập dự phòng và cơ chế quản lý ngân quỹ phù hợp với các cú sốc vĩ mô.
• Chính quyền địa phương tại 63 tỉnh/thành phố: Nhận diện được vị trí của địa phương so với ngưỡng chi tiêu công tối ưu của vùng, từ đó có định hướng điều chỉnh quy mô chi tiêu, nâng cao chỉ số PAPI, PCI và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia phạm vi không gian nghiên cứu như thế nào?

Luận án căn cứ vào Nghị định số 92/2006/NĐ-CP để phân chia 63 tỉnh/thành phố của Việt Nam thành 6 vùng kinh tế - xã hội:

• Vùng 1: Đồng bằng sông Hồng (11 tỉnh/thành).
• Vùng 2: Trung du và miền núi phía Bắc (14 tỉnh).
• Vùng 3: Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung (14 tỉnh/thành).
• Vùng 4: Tây Nguyên (5 tỉnh).
• Vùng 5: Đông Nam Bộ (6 tỉnh/thành).
• Vùng 6: Đồng bằng sông Cửu Long (13 tỉnh/thành).

2. Dữ liệu thời gian của luận án bao gồm những giai đoạn nào và gắn với bối cảnh pháp lý gì?

Dữ liệu được thu thập từ năm 2013 đến năm 2021, bao gồm hai giai đoạn pháp lý ngân sách:

• Giai đoạn 2013–2016: Thực hiện theo Luật NSNN số 01/2002/QH11.
• Giai đoạn 2017–2021: Thực hiện theo Luật NSNN số 83/2015/QH13 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017). Ngoài ra, giai đoạn này được phân tách để đánh giá bối cảnh trước dịch Covid-19 (2012–2019) và trong thời kỳ bùng phát dịch Covid-19 (2020–2021).

3. Những biến số thể chế nào được sử dụng làm biến kiểm soát trong mô hình?

Luận án sử dụng hai chỉ số thể chế cấp tỉnh:

• Chỉ số PAPI: Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh tại Việt Nam (do UNDP khởi xướng), tập trung vào lĩnh vực thủ tục hành chính công (chứng thực, giấy phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thủ tục cấp xã/phường).
• Chỉ số PCI: Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (do VCCI và USAID thực hiện) đánh giá chất lượng điều hành kinh tế và môi trường kinh doanh.

4. Tác giả sử dụng các phương pháp kinh tế lượng nào để xử lý dữ liệu và tìm ngưỡng chi tiêu?

• Phân tích dữ liệu bảng với các mô hình Pooled OLS, FEM, REM và kiểm định Hausman.
• Xử lý các hiện tượng sai phạm mô hình (phương sai thay đổi, tự tương quan) bằng phương pháp sai số chuẩn sửa lỗi bảng (PCSE).
• Ứng dụng phương pháp hồi quy Bayes để đánh giá xác suất thay đổi tác động của Luật NSNN 2015.
• Sử dụng mô hình hồi quy ngưỡng cố định (Fixed Effect Panel Threshold) theo phương pháp của Hansen (1999) và Wang (2015) để xác định ngưỡng chi tiêu công tối ưu.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trần Thị Huyền Lan đã thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm toàn diện về tác động của chi tiêu công và các thành phần chi tiêu đối với tăng trưởng kinh tế tại 63 tỉnh/thành phố của Việt Nam giai đoạn 2013–2021. Bằng việc kết hợp các khung lý thuyết tăng trưởng, đường cong Rahn và kinh tế học thể chế với hệ phương pháp kinh tế lượng vững (PCSE, Bayes, Panel Threshold), tác giả đã làm rõ sự thay đổi hiệu quả chi tiêu qua hai chu kỳ Luật NSNN, tác động chống đỡ của chi tiêu công trong đại dịch Covid-19 và xác định ngưỡng chi tiêu tối ưu cho 6 vùng kinh tế - xã hội. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn có giá trị phục vụ công tác điều hành chính sách tài khóa, tái cơ cấu chi tiêu công và cải cách thể chế kinh tế địa phương tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Chi tiêu công (CTC) là một công cụ chủ yếu trong chính sách tài khóa của chính phủ để điều tiết nền kinh tế vĩ mô, được sử dụng như một công cụ hữu hiệu để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước kích thích các hoạt động sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (TTKT) và đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên hiệu quả của CTC tác động đến TTKT ở cấp quốc gia nói chung và các vùng lãnh thổ/các địa phương nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề đang tranh luận. Tại quốc gia này việc tăng CTC mang lại hiệu quả thúc đẩy TTKT phát triển nhưng tại một quốc gia khác cũng áp dụng chính sách CTC đó lại cho kết quả ngược lại.

Có quốc gia áp dụng chính sách thắt chặt chi tiêu công thì thành công nhưng ở quốc gia khác lại thất bại. Vai trò của CTC tác động đến TTKT cũng không thể được giải thích duy nhất bởi một trường phái và là một chủ đề gây nhiều tranh cãi (Grier & Tullock, 1989). Một hướng nghiên cứu cho rằng CTC thúc đẩy TTKT thông qua việc thực hiện hai chức năng chính là đảm bảo an ninh và cung ứng dịch vụ công, giúp ổn định môi trường KT - XH, cải thiện CSHT,… từ đó thúc đẩy TTKT (Knack & Keefer, 1995). Tuy nhiên, các hướng nghiên cứu khác không thống nhất và cho rằng CTC có tác động tiêu cực đến TTKT do có sự bóp méo trong phân chia nguồn lực kinh tế, được chuyển từ khu vực tư nhân có năng suất cao sang khu vực công có năng suất thấp hơn.

Nghĩa là, xuất hiện sự chèn lấn đầu tư tư nhân và làm chậm tiến trình đổi mới (Mitchell, 2005). Không dừng lại ở đây, một số nghiên cứu của Akpan (Akpan, 2005) và Landau (Landau, 1983) cho rằng tác động của CTC lên TTKT là tiêu cực hoặc không có liên quan. Một góc nhìn khác cũng đáng lưu tâm là tác động của CTC đến TTKT không đơn thuần chỉ tích cực hay tiêu cực mà có thể bao gồm cả hai, phụ thuộc vào qui mô CTC (Barro, 1990; Armey, 1995). Khi qui mô CTC (được tính bằng tỷ trọng của GDP) còn nhỏ thì CTC tăng sẽ làm tăng tốc độ TTKT.

Tuy nhiên khi qui 1 mô CTC trở nên rất lớn thì sự gia tăng trong CTC sẽ làm giảm tốc độ TTKT. Sức khỏe của nền kinh tế phụ thuộc vào qui mô và bản chất của các hoạt động chi tiêu công (Karagianni, Pempetzoglou, & Saraidaris, 2019). Không phải tất cả các thành phần chi tiêu công đều có tác động tích cực hay tiêu cực hay tầm ảnh hưởng như nhau đến TTKT. Trong cơ cấu CTC, chính phủ cần xác định thành phần nào có hiệu quả thúc đẩy TTKT và ngược lại.

Điều này có ý nghĩa rất lớn bởi lẽ trong giới hạn ngân sách, chính phủ vẫn có thể cải thiện TTKT bằng cách điều tiết cơ cấu CTC theo hướng gia tăng tỷ trọng các thành phần chi tiêu có hiệu quả. Tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm để phân tích tác động của CTC đến TTKT của một quốc gia đang phát triển là Việt Nam. Với dữ liệu về CTC và các thành phần của tổng CTC là chi đầu tư phát triển (Chi ĐTPT) và chi thường xuyên (Chi TX) và TTKT địa phương được tính bằng GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của 63 tỉnh/thành phố được phân chia theo 6 vùng KT – XH, tác giả đã giải quyết các khoảng trống nghiên cứu của Luận án. Thứ nhất, từ năm 2016 trở về trước, CTC của Việt Nam thực hiện theo Luật NSNN số 01/2002/QH11 (Luật NSNN năm 2002).

Theo Luật NSNN này, có một số khoản chi thuộc NSNN nhưng chưa được đưa vào trong cân đối. Vì vậy, nếu tính tổng CTC (tổng chi NSNN), thì mức chênh lệnh giữa thu và chi sẽ lớn hơn nhiều. Việt Nam đã ban hành Luật NSNN số 83/2015/QH13 có hiệu lực từ 01/01/2017 (QuocHoi, 2015) để tiến gần hơn với thông lệ quốc tế và tăng cường tính minh bạch trong trong CTC. Luận án đánh giá hiệu quả và tác động của CTC đến TTKT trước và sau khi áp dụng Luật NSNN mới bằng các nghiên cứu thực nghiệm đối với hai chu kỳ ngân sách (năm 2013 – năm 2016 và năm 2017 – năm 2021) là hai giai đoạn trước và sau khi áp dụng Luật NSNN hiện hành, tác giả đánh giá tính hiệu quả của quá trình thực thi Luật NSNN trong từng giai đoạn để từ đó phát huy tối đa những ưu điểm và đưa ra hàm ý chính sách phù hợp trong việc phân bổ và sử dụng CTC một cách hợp 2 lý, tiết kiệm và có ý nghĩa đối với TTKT.

CTC tác động đến TTKT còn bị ảnh hưởng bởi các cú sốc kinh tế vĩ mô. Trong giai đoạn vừa qua, cú sốc của Đại dịch Covid - 19 đã gây ra suy thoái kinh tế nghiêm trọng. Nền kinh tế Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng nặng nề do mức độ mở cửa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đại dịch Covid - 19 rất có thể làm thay đổi mẫu hình về mối quan hệ giữa CTC và TTKT so với điều kiện bình thường.

Việc không khảo sát tác động của Đại dịch Covid - 19 rất có thể dẫn tới các kết luận sai lầm về mẫu hình của mối liên hệ giữa CTC và TTKT. Do đó, tác giả đã mở rộng phạm vi nghiên cứu về CTC của các địa phương/các vùng KT - XH khi chưa có Đại dịch (năm 2012 – năm 2019) và khi có Đại dịch (năm 2020 và năm 2021) để nghiên cứu để đưa ra hàm ý chính chính sách về CTC, đặc biệt là hàm ý về tỉ lệ trích lập dự phòng cần thiết để ứng phó với những cú sốc kinh tế mới. Bằng việc nghiên cứu về CTC với TTKT giữa 2 chu kỳ ngân sách có tác động của Đại dịch Covid - 19, tác giả tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu thứ nhất, đó là “Phân tích, đánh giá tác động của CTC đến TTKTcủa các địa phương và các vùng KT - XH của Việt Nam trước và sau sự ra đời của Luật NSNN năm 2015”. Thứ hai, Lý thuyết đường cong Rahn (Richard Rahn,1986) về mối quan hệ phi tuyến giữa quy mô CTC và TTKT hàm ý TTKT sẽ đạt được tối đa khi CTC là vừa phải và được phân bổ hết cho những hàng hóa công cơ bản, CTC sẽ có hại đối với TTKT nếu nó vượt qua mức giới hạn này.

Tác giả vận dụng lý thuyết đường cong Rahn và kiểm định hiệu ứng ngưỡng được đề xuất bởi Hansen (Hansen, 1999) và Wang (Wang, 2015) để xác định ngưỡng chi tiêu công tối ưu đồng thời ước lượng tác động của CTC đến TTKT ở các miền trước và sau giá trị ngưỡng cho 6 vùng KT – XH của Việt Nam. Bằng việc phân tích kết quả nghiên cứu thực nghiệm về ngưỡng CTC tối ưu cho 6 vùng KT – XH của Việt Nam, tác giả tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu thứ hai, đó là “Phân tích và xem xét tác động ngưỡng giữa CTC với TTKT trên bình diện quốc gia và 6 vùng KT -XH của Việt Nam” 3 Thứ ba, sự phát triển kinh tế của từng khu vực bắt nguồn từ sự kết hợp giữa tính kinh tế và tính phi kinh tế theo quy mô và sự đa dạng giúp làm giảm chi phí sản xuất, tăng hiệu quả sản xuất hoặc tăng năng suất - do sự tập trung về mặt không gian của hoạt động kinh tế và dân số. Việt Nam có 63 tỉnh/thành phố được phân thành 6 vùng KT - XH với những đặc điểm địa lý, kinh tế, chính trị, xã hội, CSHT giao thông, trình độ dân trí,. Khi một tập hợp tỉnh/thành phố có những đặc thù và điều kiện KT - XH khác nhau thì trọng số sử dụng CTC cũng khác nhau giữa các vùng miền và khác với CTC của quốc gia.

Do vậy, việc nghiên cứu hai biến số CTC và TTKT trong bối cảnh của 6 vùng KT - XH có thể giúp Luận án đánh giá sâu hơn tác động điều tiết của đặc tính vùng miền đối với TTKT. Từ đó, tác giả đưa ra các khuyến nghị liên quan tới các địa phương và các hàm ý cụ thể cho từng vùng KT - XH của Việt Nam để trả lời cho khoảng trống nghiên cứu thứ tư: “Phân tích tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế theo 6 vùng KT - XH dựa trên dữ liệu nghiên cứu của 63 tỉnh thành phố của Việt Nam”. Xuất phát từ những lý luận trên, tác giả đã chọn đề tài: “Tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế của các địa phương tại Việt Nam” để nghiên cứu và giải quyết những khoảng trống nghiên cứu đã trình bày tại Chương 2 của Luận án. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung của Luận án là đánh giá tính hiệu quả và tác động của CTC, cũng như các thành phần của CTC đến TTKT tại các địa phương/các vùng KT - XH của Việt Nam khi có sự thay đổi của luật NSNN và tác động của Đại dịch Covid – 19.

Ngoài ra, tác giả cũng khám phá tác động ngưỡng CTC và tác động của các yếu tố thể chế đến TTKT địa phương/các vùng KT - XH. Mục tiêu nhằm đưa ra các hàm ý chính sách trong quản lý, sử dụng vốn NSNN đối với CTC, góp phần TTKT cho các địa phương. Để giải quyết được mục tiêu chung, luận án đưa ra các mục tiêu chi tiết như sau: 4 Mục tiêu cụ thể thứ 1: Tìm hiểu thực trạng và phân tích tác động của CTC, hiệu quả của CTC đối với TTKT tại các địa phương của Việt Nam xét trong bối cảnh có sự thay đổi của Luật NSNN và tác động của Covid - 19. Mục tiêu cụ thể thứ 2: Phân tích tác động của các yếu tố thể chế đến TTKT của các địa phương của Việt Nam xét trong bối cảnh có sự thay đổi của luật NSNN và tác động của Đại dịch Covid - 19.

Mục tiêu cụ thể thứ 3: Phân tích và xác định ngưỡng CTC tối ưu cho các vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam. Mục tiêu cụ thể thứ 4: Đề xuất các giải pháp quản lý CTC hiệu quả thúc đẩy TTKT tại các địa phương của Việt Nam. Để giải quyết các mục tiêu chi tiết, tác giả đặt ra các câu hỏi nghiên cứu như sau: (1) Tính hiệu quả CTC và tác động của CTC đến TTKT tại các địa phương/vùng KT - XH của Việt Nam khác nhau thế nào trước và sau khi Luật NSNN năm 2015 được áp dụng? (2) Vai trò của các yếu tố thể chế có ảnh hưởng đến TTKT của các địa phương/vùng của Việt Nam như thế nào?