Luận văn thực trạng suy dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở trẻ em dưới 5 tuổi xã đình xuyên gia lâm hà nội

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thực trạng suy dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở trẻ em dưới 5 tuổi xã đình xuyên, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Kedtisack Boua Vanh
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Phạm Văn Hoan
• Trường học: Đại học Y tế công cộng
• Chuyên ngành: Suy dinh dưỡng
• Đề tài: Suy Dinh Dưỡng Ở Trẻ Em Dưới 5 Tuổi Tại Xã Đình Xuyên, Gia Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• QUY ĐỊNH NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm suy dinh dưỡng Protein - năng lượng
• 1.2. Cách nhận định kết quả tình trạng dinh dưỡng
• 1.3. Mô hình nguyên nhân suy dinh dưỡng
• 1.4. Các biện pháp phòng chống SDD Protein - năng lượng
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5. Các biến số và chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.6. Cách đánh giá
• 2.7. Các sai số mắc phải trong nghiên cứu và cách khắc phục
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung
• 3.2. Tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ và trẻ em
• 3.3. Phân bố tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ
• 3.4. Các yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ
• 3.4.1. Mối liên quan giữa thông tin về bà mẹ và gia đình với SDD của trẻ theo các thể SDD khác nhau
• 3.4.2. Mối liên quan giữa kiến thức chăm sóc trẻ và bà mẹ với tình trạng dinh dưỡng của trẻ
• 3.4.3. Thực hành chăm sóc của bà mẹ với tình trạng dinh dưỡng của trẻ
• 3.5. Tình trạng SDD của trẻ dưới 5 tuổi tại xã Đình Xuyên
• 3.6. Các yếu tố liên quan tới tình trạng SDD trẻ em dưới 5 tuổi tại xã Đình Xuyên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng quan về suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Gia Lâm

Suy dinh dưỡng (SDD) là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ em, đặc biệt là trẻ em dưới 5 tuổi. Tại xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, Hà Nội, tình trạng SDD đang ở mức báo động. Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em bị SDD tại đây cao hơn so với mức trung bình của cả nước. Việc hiểu rõ về tình trạng dinh dưỡng của trẻ em là rất cần thiết để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Khái niệm và phân loại suy dinh dưỡng ở trẻ em

Suy dinh dưỡng được phân loại thành nhiều dạng khác nhau, bao gồm thiếu cân, còi cọc và gầy còm. Mỗi loại có những biểu hiện và nguyên nhân riêng, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ.

1.2. Tình hình suy dinh dưỡng ở trẻ em tại xã Đình Xuyên

Tại xã Đình Xuyên, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng cao, với nhiều nguyên nhân như thiếu hụt dinh dưỡng, điều kiện sống không đảm bảo và thiếu kiến thức chăm sóc trẻ của phụ huynh.

II. Nguyên nhân chính dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em, bao gồm cả nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp. Việc nhận diện đúng nguyên nhân sẽ giúp xây dựng các giải pháp hiệu quả hơn.

2.1. Nguyên nhân trực tiếp gây suy dinh dưỡng

Nguyên nhân trực tiếp bao gồm chế độ ăn uống không đầy đủ, bệnh tật và tình trạng nhiễm khuẩn. Những yếu tố này làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng.

2.2. Nguyên nhân gián tiếp ảnh hưởng đến dinh dưỡng trẻ em

Các yếu tố gián tiếp như điều kiện kinh tế, giáo dục của phụ huynh, và môi trường sống cũng có ảnh hưởng lớn đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Thiếu kiến thức về dinh dưỡng và chăm sóc trẻ là một trong những nguyên nhân chính.

III. Phương pháp phòng ngừa suy dinh dưỡng ở trẻ em

Để giảm thiểu tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng mà còn nâng cao sức khỏe tổng thể cho trẻ.

3.1. Cải thiện chế độ dinh dưỡng cho trẻ em

Cung cấp chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bao gồm các nhóm thực phẩm cần thiết như protein, vitamin và khoáng chất. Việc giáo dục phụ huynh về dinh dưỡng cũng rất quan trọng.

3.2. Tăng cường chăm sóc sức khỏe cho trẻ em

Thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe định kỳ, bao gồm tiêm chủng và kiểm tra sức khỏe thường xuyên. Điều này giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và can thiệp kịp thời.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng trẻ em tại Đình Xuyên

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại xã Đình Xuyên vẫn còn cao. Các yếu tố như chế độ ăn uống, kiến thức của phụ huynh và điều kiện sống có ảnh hưởng lớn đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ.

4.1. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ em theo độ tuổi

Kết quả nghiên cứu cho thấy trẻ em trong độ tuổi từ 1 đến 3 tuổi có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao hơn so với các nhóm tuổi khác. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp sớm trong giai đoạn này.

4.2. Mối liên hệ giữa kiến thức dinh dưỡng của phụ huynh và tình trạng dinh dưỡng của trẻ

Nghiên cứu chỉ ra rằng phụ huynh có kiến thức tốt về dinh dưỡng thường có trẻ em có tình trạng dinh dưỡng tốt hơn. Việc nâng cao nhận thức cho phụ huynh là rất cần thiết.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho vấn đề suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại xã Đình Xuyên là một vấn đề cần được giải quyết khẩn cấp. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và gia đình để cải thiện tình trạng này.

5.1. Đề xuất giải pháp cải thiện tình trạng dinh dưỡng

Cần triển khai các chương trình giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh, đồng thời cung cấp thực phẩm bổ sung cho trẻ em có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng.

5.2. Tương lai của công tác phòng chống suy dinh dưỡng

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình trạng dinh dưỡng của trẻ em, đồng thời phát triển các chính sách hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ em tại các vùng khó khăn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới, toàn cầu có khoảng 500 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng, trong đó khu vực châu Á chiếm tới 150 triệu trẻ (tương đương 44%). Tại Việt Nam, chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân từ 44,9% năm 1994 xuống còn 30,7% năm 2004. Tuy nhiên, sự chênh lệch chỉ số dinh dưỡng giữa các vùng sinh thái và khu vực ngoại thành vẫn diễn biến rất phức tạp. Tại xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, số liệu ghi nhận tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em năm 2002 là 23,0% và tiếp tục tăng lên 24,2% vào năm 2004, cao hơn rõ rệt so với mức trung bình của huyện Gia Lâm (18,7%) và toàn thành phố Hà Nội (14,6%).

Vấn đề cốt lõi đặt ra là các báo cáo hành chính trước đây mới chỉ dừng lại ở số liệu thô mà chưa phân tích sâu các yếu tố căn nguyên. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y tế công cộng tập trung mô tả thực trạng suy dinh dưỡng theo ba thể lâm sàng (nhẹ cân, thấp còi, gầy còm) và phân tích các yếu tố liên quan trực tiếp đến đặc điểm bà mẹ, thực hành nuôi dưỡng và chăm sóc thai sản.

Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn xã Đình Xuyên từ tháng 3/2005 đến tháng 6/2005 với quy mô 300 cặp bà mẹ và trẻ em dưới 5 tuổi. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài là cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học xác thực, làm đòn bẩy khoa học giúp chính quyền địa phương xây dựng chiến lược can thiệp mục tiêu, hướng tới giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân xuống dưới 20% và kiểm soát thể gầy còm dưới mức 10% trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết phân tích nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em của UNICEF, phân định rõ ba tầng bậc tác động: nguyên nhân trực tiếp (khẩu phần ăn không hợp lý và gánh nặng bệnh tật), nguyên nhân tiềm tàng (an ninh thực phẩm hộ gia đình, điều kiện vệ sinh môi trường và chất lượng chăm sóc bà mẹ - trẻ em), cùng các nguyên nhân cơ bản về kinh tế - xã hội. Đồng thời, đề tài kết hợp mô hình phân loại tình trạng dinh dưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới và thang tham chiếu của Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia Hoa Kỳ.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm then chốt:

• Suy dinh dưỡng protein - năng lượng là tình trạng bệnh lý xuất phát từ sự thiếu hụt phối hợp giữa năng lượng và các vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
• Thể nhẹ cân (Cân nặng theo tuổi dưới -2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng chung.
• Thể thấp còi (Chiều cao theo tuổi dưới -2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng trường diễn, tích lũy kéo dài từ bào thai.
• Thể gầy còm (Cân nặng theo chiều cao dưới -2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng cấp tính tại thời điểm khảo sát.
• Khái niệm ô vuông thức ăn chuẩn hóa 4 nhóm thực phẩm: chất bột đường, chất đạm, chất béo, cùng nhóm vitamin và khoáng chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích dịch tễ học. Cỡ mẫu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), tỷ lệ suy dinh dưỡng dự kiến p = 24,2% và sai số tuyệt đối cho phép d = 0,05. Cỡ mẫu tính toán lý thuyết là 282 đối tượng, được bổ sung 10% dự phòng để đạt quy mô khảo sát thực tế gồm 300 trẻ dưới 5 tuổi và 300 bà mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được thực hiện từ danh sách quản lý 638 trẻ của trạm y tế với khoảng cách mẫu k = 2,05.

Kỹ thuật thu thập số liệu kết hợp đo lường nhân trắc và phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc. Trẻ được cân bằng cân Nhơn Hòa độ chính xác 100 gram và đo chiều dài/chiều cao bằng thước gỗ chuyên dụng cùng thước Microtoise độ chính xác 1 mm. Toàn bộ dữ liệu được nhập, làm sạch và phân tích bằng các phần mềm chuyên ngành EPI-INFO 2002 và SPSS 11.5. Lý do lựa chọn các phần mềm này là nhằm chuẩn hóa chỉ số Z-score theo tiêu chuẩn quốc tế, thực hiện các kiểm định Chi bình phương và tính toán tỷ suất chênh (OR) với khoảng tin cậy 95% để lượng hóa chính xác các mối liên quan có ý nghĩa thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa ghi nhận tỷ lệ suy dinh dưỡng chung tại xã Đình Xuyên ở mức rất cao:

• Thể nhẹ cân chiếm 33,3% (100/300 trẻ), thể thấp còi chiếm 26,0% (78/300 trẻ), và thể gầy còm chiếm 21,0% (63/300 trẻ). Tỷ lệ trẻ thừa cân chỉ chiếm 0,3%.
• Về mức độ thiếu hụt, suy dinh dưỡng độ I chiếm ưu thế tuyệt đối với 78,0% ở thể nhẹ cân và 73,0% ở thể gầy còm; trong khi suy dinh dưỡng thể thấp còi độ II chiếm tới 51,3%. Toàn xã không có ca bệnh suy dinh dưỡng độ III.
• Phân bố theo độ tuổi cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng nhẹ cân tăng vọt sau năm đầu đời, đạt 39,4% ở bé trai và 41,9% ở bé gái thuộc nhóm 12-23 tháng tuổi; sau đó đạt đỉnh 50,8% ở bé gái nhóm 24-35 tháng và 44,4% ở bé trai nhóm 36-59 tháng. Thể gầy còm ở bé trai giai đoạn 6-11 tháng tuổi lên tới 36,7%, cao gấp 3,3 lần so với bé gái (11,1%).
• Cân nặng sơ sinh dưới 2500g là yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê: trẻ sinh nhẹ cân có tỷ lệ suy dinh dưỡng nhẹ cân lên tới 54,5%, cao gấp 2,6 lần so với trẻ sinh đủ cân (31,7%) với p = 0,028 và OR = 2,6.
• Về người chăm sóc thay thế, khi mẹ đi làm mà bố là người trực tiếp chăm sóc, tỷ lệ trẻ bị thấp còi đạt mức cao nhất là 33,3% (kiểm định Chi bình phương = 8,01; p = 0,01).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra rằng tỷ lệ suy dinh dưỡng gầy còm 21,0% tại Đình Xuyên đã vượt xa ngưỡng rất cao (>15%) theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới và cao gấp gần 3 lần mức bình quân cả nước năm 2004 (7,7%). Dữ liệu dịch tễ học này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố đường cong Z-score đa biến kết hợp bảng chéo tương quan, giúp phân định rõ bước nhảy suy dinh dưỡng tại các mốc phát triển.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng suy dinh dưỡng từ 12 tháng tuổi trở đi là do tập quán cai sữa sớm và cho ăn bổ sung sai phương pháp. Nhiều bà mẹ nấu bột dặm thiếu dầu mỡ, khiến đậm độ năng lượng chỉ đạt khoảng 1 Kcal/g thay vì mức tối ưu 1,5 - 2 Kcal/g, làm trẻ nhanh no nhưng thiếu năng lượng thực tế.

Mức tăng cân của bà mẹ trong thai kỳ dưới 6kg chiếm 7,7%, kéo theo tỷ lệ trẻ nhẹ cân lên tới 56,5% so với mức 27,3% ở nhóm mẹ tăng trên 9kg. Đồng thời, việc người bố đảm nhận chăm sóc khi mẹ vắng nhà làm tăng nguy cơ thấp còi (33,3%) phản ánh nam giới tại khu vực nông thôn còn thiếu kỹ năng chế biến thức ăn và thực hành vệ sinh dinh dưỡng cho con nhỏ.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường quản lý thai nghén và chăm sóc vi chất tiền sản: Trạm Y tế xã Đình Xuyên phối hợp Hội Phụ nữ tổ chức khám thai định kỳ tối thiểu 3 lần cho 100% phụ nữ mang thai, cấp phát viên sắt và acid folic đầy đủ, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ trẻ sinh nhẹ cân dưới 2500g xuống dưới 5% trong giai đoạn 2005-2007.
• Chuẩn hóa thực hành dinh dưỡng và kỹ thuật tô màu bát bột: Trung tâm Y tế huyện Gia Lâm chỉ đạo đội ngũ cộng tác viên y tế thôn mở các lớp hướng dẫn thực hành chế biến thức ăn bổ sung giàu năng lượng, phấn đấu nâng tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đạt loại khá/tốt từ 29,4% lên trên 80% trước quý IV năm 2006.
• Triển khai truyền thông bình đẳng giới trong chăm sóc dinh dưỡng: Ban Dân số - Kế hoạch hóa gia đình xã phối hợp Đoàn Thanh niên mở các buổi tập huấn chuyên đề dành riêng cho người cha về kỹ năng cho trẻ ăn và vệ sinh phòng bệnh, hướng tới hạ tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở nhóm trẻ do bố chăm sóc từ 33,3% xuống dưới 18% trước năm 2007.
• Kiểm soát và nâng cao chất lượng nuôi dưỡng tại các nhóm trẻ: Ủy ban nhân dân xã Đình Xuyên tăng cường thanh kiểm tra bán trú định kỳ 6 tháng một lần tại các cơ sở mầm non, bảo đảm khẩu phần ăn đủ 4 nhóm chất, mục tiêu giảm tỷ lệ nhẹ cân ở trẻ gửi nhà trẻ từ 34,4% xuống dưới 15% trước cuối năm 2006.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý y tế dự phòng và chuyên trách dinh dưỡng cộng đồng: Khai thác bộ chỉ số thực địa (33,3% nhẹ cân, 21,0% gầy còm) làm căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực y tế tuyến cơ sở.
• Bác sĩ nhi khoa và chuyên gia tư vấn dinh dưỡng sản - nhi: Ứng dụng phát hiện về nguy cơ cân nặng sơ sinh thấp (OR = 2,6) và kỹ thuật phân tích nhân trắc học Z-score để tư vấn dinh dưỡng tiền sản và điều trị sớm cho trẻ chậm lớn.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu dịch tễ học: Tham khảo thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với bước nhảy k = 2,05 và quy trình ứng dụng phần mềm SPSS 11.5 để xử lý biến số nhân trắc học.
• Cán bộ hội phụ nữ và giáo viên mầm non: Tiếp thu các nguyên tắc xây dựng ô vuông thức ăn và kiến thức chăm sóc theo độ tuổi nhằm cải thiện chất lượng bữa ăn bán trú và đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tỷ lệ suy dinh dưỡng thể gầy còm tại xã Đình Xuyên lại ở mức rất cao 21,0%? Tỷ lệ 21,0% phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng, cao gấp gần 3 lần trung bình toàn quốc (7,7%). Căn nguyên chính do trẻ bị cai sữa không đúng thời điểm, chế độ ăn bổ sung thiếu chất béo làm giảm đậm độ năng lượng, kết hợp với các đợt mắc tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp cấp tại địa phương.

• Cân nặng sơ sinh dưới 2500g ảnh hưởng thế nào đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ? Trẻ có cân nặng sơ sinh dưới 2500g có tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân lên tới 54,5%, cao hơn nhiều so với mức 31,7% ở nhóm đủ cân (p = 0,028). Trẻ sinh nhẹ cân có nguy cơ suy dinh dưỡng cao gấp 2,6 lần (OR = 2,6) do thể trạng ban đầu yếu và khả năng tích lũy dưỡng chất kém.

• Vì sao vai trò chăm sóc của người bố lại liên quan đến thể thấp còi ở trẻ? Số liệu nghiên cứu cho thấy khi người bố đảm nhiệm chăm sóc thay mẹ, tỷ lệ trẻ bị thấp còi đạt 33,3% với ý nghĩa thống kê rõ rệt (p = 0,01). Nguyên nhân chủ yếu là nam giới ở nông thôn thường chưa được trang bị kiến thức chuẩn bị bữa ăn dặm đa dạng và thiếu kiên nhẫn khi cho trẻ ăn.

• Giai đoạn nào trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng cao nhất theo kết quả khảo sát? Nguy cơ suy dinh dưỡng tăng mạnh nhất ở lứa tuổi 12-23 tháng (đạt 39,4% ở nam và 41,9% ở nữ) và duy trì ở mức cao tới 35 tháng tuổi (50,8% ở nữ). Đây là giai đoạn chuyển đổi chế độ ăn từ sữa mẹ sang thức ăn gia đình, đòi hỏi nhu cầu năng lượng cao nhưng hệ tiêu hóa trẻ còn non nớt.

• Luận văn sử dụng công cụ và chuẩn tham chiếu nào để đánh giá thể trạng trẻ? Đề tài áp dụng chuẩn tham chiếu NCHS/WHO với điểm ngưỡng phân định dưới -2SD Z-score cho cả ba chỉ số cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao. Dữ liệu nhân trắc được đo bằng cân Nhơn Hòa độ chia 100 gram, thước Microtoise độ chia 1 mm và xử lý bằng phần mềm SPSS 11.5.

Kết luận

• Luận văn đã xác định bức tranh dịch tễ học toàn diện với tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân 33,3%, thấp còi 26,0% và gầy còm 21,0% tại xã Đình Xuyên năm 2005.
• Xác lập bằng chứng khoa học cho thấy cân nặng sơ sinh dưới 2500g làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân lên gấp 2,6 lần (p = 0,028).
• Tìm ra mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa sự chăm sóc của người cha và nguy cơ trẻ bị thấp còi (p = 0,01), mở ra hướng can thiệp giới mới.
• Định vị chính xác lứa tuổi 12-35 tháng là giai đoạn can thiệp trọng tâm để ngăn ngừa tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng bùng phát.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ từ khám thai, giáo dục thực hành ô vuông thức ăn đến nâng chuẩn dinh dưỡng học đường.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là tạo lập cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ đắc lực cho công tác lập kế hoạch y tế công cộng. Kế hoạch hành động cần được các trạm y tế địa phương cụ thể hóa trong 6 tháng tiếp theo và định kỳ đánh giá sau 12 tháng. Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ y tế hãy ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu này để xây dựng chương trình can thiệp dinh dưỡng sớm, bảo vệ tối ưu thể lực và tầm vóc cho trẻ em ngay từ những năm tháng đầu đời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TÒNG QUAN LI. Khái niệm và phân loại SDD sưy dinh dưững Protein - nàng lượng L ĩ. Khái niệm Người ta dùng thuật tứ "SOD protein náng lượng nặng" đè chì các thẻ lãm sáng điên hĩnh từ SDD thế phù đến thế teo đét.

Ngày nay người ta cho ràng đây là một tình trang bệnh lý do thiếu nhiều chất dinh dưỡng hơn là thiêu protein và nàng lượng đơn thuàn. Các đặc dìềm chính cũa làm sàng đủeu protein nấng lượng dũ được mõ tủ trong nhiều đề tải trong vẳ ngoài nước nên dưới dáy chúng tỏ ỉ chì cập nhật một 50 vấn dề lièn quan tới thế vừa vá nhẹ lá các thè thường gập, cỏ V nghĩa sức khơè cộng đủng quan trong nhát [3], Theo ước tính của WHO thì hiện nay trên thể giới có tới 150 triệu tré em dưởi 5 tuổi bị thiểu căn vá 20 triệu bị SDD nặng, khoiìiig 40 triệu bị thiếu vitamin A. 200-300 triệu người bị tlừéu lot Tình hình suy dinh dưỡng cùa trê dưới 5 tuổi trên thế giời, các nước khu vực trong dó có Việt Nam. Năm ỉ998: 39% có cân ríặng/tuổì thấp, 34,4% còi (chiều cao/tuồi).

Ờ nông thôn bị SDD nhiều hơn thành thị [4J. Cách phán loại ciíứ Tô chứcy té thế giời [6]: Nam 1981, tồ chức y tế the giới (WHO) chính thức khuyên nghị SŨ dụng khoáng giới han từ -2SD đến +2SD đế phân loại tình trạng dính dưỡng trẻ, quàn thề tham khào được sử dụng là NCSH (Nationnal Centrcr for Health Statistics) dể nhận định tinh trạng dính dường cùạ trê em, Điều này không có nghĩa dây là một quần thê chuán mã chì lã một còng cụ đôĩ chiêu đé lượng giã tình hình vã so sảnh trẽn phạm vi quốc tế. Cho tớí nay, dày là thang phân loại được chắp nhận rộng ràí trên thể giới. Thang phân loại dựa vào các chi tiêu như sau: Cân nộng/tiiâi: Những trẻ có càn nặng'tuồi lừ -2SD trờ lèn được coi là binh thường.

Suy dinh Từ dưới -2SD den -3SD Từ dưới -3SD đén -4SD Dưới -4SD Chiên cao/tiiôi: dưững chìa ra các mức dộ sau: Suy dinh dường độ ĩ Suy dinh dường dộ II Suy dính dường dộ Ill Từ -2SD trờ lên dược gọi là bình thường Từ dưới -2SD den -3SD Suy dính dưỡng độ I Dưới -3SD Suy dinh dưỡng độ n Côn nộng/chìều cao: Cân nậng theo chiều cào thấp so với đì ém ngưỡng ]ặ dưới -2SŨ. Suy dính dường thường gặp ờ cộng đòng được phân loại ra 3 thế: Thế nhẹ cân (eán nộng/tưổì thấp): nhẹ cân chi là một dặc tinh chung cùa thiêu dinh dường nhưng không cho bìèt đậc diêm cụ thé đó là loại SDĐ mỡì xảy ra hay dã tích hiỳ lừ lâu. Tuy nhiên theo dôi càn nặng là việc tương đôi de thực hiện ở cộng dong hơn cã. tý lệ thiếú càn theo tuổi dược SŨ dụng rộng rãi de Lính tỹ 50 chung cùa thìcu dinh dưỡng.

6 Kedtisack Boua Vanh - Thể thấp côi (chiều cao/tuối thẩp): chiều cao theo mồi thắp phán ânh sự chậm tăng trưởng do điểu kiện dinh dưỡng và sữc khoè không họp lý. Đây là một chi tiêu tốt, để đánh giá sự cải thiện điều kiện kinh tể, xã hội. Thế gầy còm (cán nặng/chiều cao thap): Cân nặng theo chiểu cao thãp dược coi là suy dinh dường cấp tính thường phân ánh một tình trạng thiếu ăn gan đáy nhưng cũng có thế lâu hơn. Trong các phần mềm tinh tỷ lệ SDD hiện nay người ta thường sử dụng độ lệch chuắn (SĐ) hay Z-score tương dương.

—7—7—7——7—; 1 ■———— ---------------------- Độ lệch chuân của quán thê tham khảo Bíing ỉ.2 Bàng phân loại mức độ thiểu dinh dưỡng trè em dưới 5 tuổi theo WHO: Chi tiêu Mức suy dinh dường (%) Thấp Trung binh Cao Ràt cao Nhẹ càn < 10 10- 19 20-29 >30 Tháp còi < 20 20 - 29 30-39 >40 Gảy còm <5 6-9 10-14 > 15 1. Cách nhận định kết quà tình trạng dính dưỡng Hiện nay người ta nhận định tinh trạng dinh dường ớ trê em chù yêu dựa vào 3 chì liêu sau (2], + Cân nặng theo tuổi. + Chiều cao theo tuổi. + Cân nặng theo chiều cao.

Cân nặng theo tuổi: Đó là chì tiêu dược dùng sớm nhất và pho biển nhát. Năm 1956, Gomez, một thầy thuốc Mexico, dã dựa vào cân nậng theo tuổi dề xếp loại mức dộ suy dinh dường trê em trong bệnh viện như sau: - Trên 90% so với quần thể dối chứng Harvard: binh thường. - Từ 90% den 75%; trê suy dinh dưỡng độ I. - Tứ 75% dến 60%: trò suy dinh dưỡng dộ II.

- Đười 60%: Trê suy dinh dường độ III. 7 Kedtisack Boua Vanh Cách phân loại dựa vào cân nặng theo tuồi tiện dụng cho phép nhận định lình trạng dinh dưỡng nói chung, nhưng không phân biệt được tình trạng thiêu dính dường mõi gân đày hay kéo dài dã làu. Đe khắc phục nhược điểm dó, Water] ow đề nghị một cách phân loại như sau: Thiếu dinh dường thể gầy cóm (tức lã hiện nay đang thiếu dinh dưỡng) biếu hiện bằng cán nặng theo chiều cao tháp so với chuẩn; Thiếu dinh dường thề còi cọc (tức là thiêu dính dương trường dien) dựa vào chiều cao theo tuồi, tháp so vởi thuần.3 Bàng phàn loại Waterloo' Cân nặiỉg theo chiều cao (8% hay -2SD) Trèn Dưới Trên Bỉnh thường Thiều dinh dường gày Chiều cao theo tuói (90% còm hay 2SD Dưới Thiêu dinh dường cói cọc Thiêu dinh dưỡng nặng kéo dài (the phoi hợp) I-ỉíện nay, Tố chức Y tế thể giới (OMS) dề nghị lay diém ngirửng ớ dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) Sũ xới quần the tham chiéu NCHS (National Center for Health Statistic) để coi lù nhẹ cản [2, [9. Từ dờ có thể chia them các mức dộ sau dây: - Tử -2SD den -3SD: Thiếu dinh dưỡng dộ I (vừa) - Từ -3SD dền -4SD: Thiếu dinh dưỡng độ ỉl (nặng) - Dưới -4.SD: Chieu dinh dường độ III (rat nặng) 2.

Chiều cao theo íỉiồi: Chiều cao theo tuồi thấp phàn ánh tình trạng Ihĩếu dính dường kéo dài hoặc thuộc về quá khứ cho dứa trê bị còi (stunting). Thường lay điểm ngưởng ờ -2SD (thể vừa) và -3SD (thể nặng) so với quần thề tham chiếu NCHS. Cán năng theo cỉỉìềĩi cao: Càn nặng theo chiều cao thàp phân ánh tinh trạng thiếu dinh dưỡng ờ thời kỳ hiện tại, gần đây, làm cho đứa trè ngừng lèn càn hoặc tụt cùn nèn bị còm (wasting). Các diem ngường giống như haì chỉ tiêu trên.

Khi cà hai chi lièu chiều cao theo tuồi và cùn nặng theo chiều cao đều [hap hon ngưỡng dề nghị, đó là thiếu dinh dưững thề phổi hợp, dứa trò vừa còĩ vừa còm. 8 Kedtisack Boua Vanh Gần đây. tinh trạng thừa càn ở trè em đang là vấn đề dược quan tâm ớ nhiều nước. Trong các điều tra sàng lọc, giới hạn 'ngưỡng'1 dê coì là thừa cân khi số cân nặng theo chiều cao trẽn +2SD.

Đe xác định lã "béo", cần do them bề đày lớp mở dưới da. Tuy vậy, trong các điều tra cộng đồng, chi tiêu cân nặng theo chiều cao là dù dánh giá, vì đa so cá thể có cân nặng cao theo chiều cao đều béo. Cách nhận định kểt quà'. Mưổn nhận định các kết quà về nhân trẳc, cần phăí chọn một quần thề tham chiếu (reference population) để so sành.

Không nên coi quan thể tham chiêu là chuần (Standard) nghĩa là mục tiêu mong muon, mà chỉ là cơ sờ dể dưa ra các nhận định thuận tiện cho các so sánh trong nước và quốc te. Do nhận thấy ờ tré em dưới 5 tuổi nếu dược nuôi dưỡng hợp lý vã điều kiện sống hợp vệ sình thì khá năng lớn không khác nhau theo chủng tộc, Tồ chức Y tế the giới đã dề nghị lấy quần thề NCHS cùa Hoa Kỳ làm quằn the tham chiều và đề nghị này hiện nay dã được ứng dụng rộng rai. mặc dù củng côn một sỏ nước áp dụng cãc quần thế tham chiếu địa phương. Người ta sử dụng các giới hạn "ngưỡng" (cut-off point) theo cách cách sau: - Theo % so với quàn thề tham chiếu như các thang phân loại của Gomez và Jolliffe.

- Theo phàn bố thong kê. thường lầy -2SD cùa 50 trung binh làm giới hạn ngưừng [2, 20]. Từ dó người ta tinh được tỷ lệ ờ dưới hoặc trên các ngưỡng dó. - Theo z score: Kích thước do được ■ Sô" trung bỉnh cùa quần thể tham chiểu z score = ------ -----------------------7—:------------;— Độ lệch chuẩn cùa quần thề tham chiểu 1.

Mô hình nguyên nhân suy dinh dưõng (theo UNJCEF (Ỉ998) Tình trạng dinh dưởng cùa các cá the lã kết quã ãn uống và sừ dụng các chất dinh dưởng cùa cơ thề. sổ lượng và chùng loại thực phàm cần dể dâp ứng nhu cầu dinh dường của con người khác nhau tuỳ theo tuổi, gĩớì, tinh trạng sinh lý (Ví dụ thôi kỳ có thai, cho con bú,.) và mức dộ hoạt dộng thế lực vã tri lực. Cư thể sứ dụng các chất dinh dường cô trong thực phẩm không những phái qua quà trình tiêu 9 Kídúsack Boua Vanh hoá. hầp thu, phụ thuộc vào các yêu tộ khác như sình hoá và sinh lý trong quá trình chuyển hoã.

Việc sứ dụng thực phầm chũ yếu phq thuộc vào tinh trạng sức khoẽ cùa cá thê. Vi dụ tiêu chây ảnh hường tức thì đên tiêu hoã hàp (hu (hức ùn, Tinh trạng dinh dưỡng tốt phân ảnh sự cán bằng gĩữa (hức ăn ăn vào và tình trạng sức khoè, khi cơ thê có tình trạng dinh dường không tốt, (thiếu hoặc thừa dinh dường) lã thể hiện có vắn dê ve sức khũé hoặc dinh dường hoặc cà haì. Vi dụ, trong hình 1, chúng ta thấy thường có hai nguyên nhân trực tiếp tác dộng lẫn nhau thành võng luần quàn, gảy T3 tình trạng suy dinh dường, đó lá thiêu ản và bệnh tật [2]. Thiểu án (đỏi kém) làm sửc khoẽ giâm sút nên dễ mắc bệnh, vả bệnh; tật làm cho cơ the bị thiếu chất dinh dưỡng do ân không ngon, ăn đưực ít, và khả nàng tiêu hoậ hãp thu kém.

Tình trạng dinh dường cúa một quằn thề dàn cư được thể hiện bằng tỹ lệ cùa các cá thê bị tác động bời các vãn đê dinh dường. Tinh trạng dinh dưỡng cũa (rè em tứ 0 dển 5 tuổi thướng dược Côi là dại diện cho iinh hình dinh dường vá chực phầm của toàn bộ cộng dồng, Đôi khi người ta cũng lẩy tình trạng dinh dường cùa phụ nữ tuổi sinh dè làm đại diện. Ví dụ: Ò 1 xù nông (hòn mien Bẩc, một cuộc điềụ tra cho các kct quá sau; - Tỳ lệ trè em bị suy dinh dường thề thiểu, cần (W/A < -2SDj lã 46% - Tí ỊỂ thiều năng lượng trướng dien ờ phụ nữ mòi sinh dê !