Chương I KHÁI NIỆM, NHIỆM VỤ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA TỘI PHẠM HỌC SO SÁNH 1. Khái niệm tội phạm học so sánh Khái niệm tội phạm học so sánh đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu của các học giả trên thế giới. Trong đó, các tác giả đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về tội phạm học so sánh. Diéu này đã phần nào phản ánh các quan niệm khác nhau về tội phạm học so sánh do thực trang phát triển của lĩnh vực này ở các thời điểm khác nhau Trước tiên, phải kể đến quan niệm truyền thống về tội phạm học so sánh.
Trong hau hết các công trình nghiên cứu dau tiên vẻ tội phạm học so sánh những năm 60 của thé kỷ XX! đều thể hiện quan chung về tội phạm học so sánh với những nội dung như: “Tên gọi tội phạm học so sánh được dùng dé mô tả sự nghiên cứa vượt qua những biên giới quốc gia mà phân tích: những sự khác biệt trong hoạt động đội phạm”?;;hoặc cho rằng tội phạm học so sánh “về cơ bản thể hiện một cách kỹ lưỡng việc mô tả, thông tin và so sánh với Glueck, Wanted: A comparative criminology, 1964 và Hermann Mannheim, Comparative criminology: A text book, 1965. Lizotto, Gina Penly Hall, Handbook on crime and deviance, Sipringer, 2009, tr. ham học so sánh - Lý luận và thực tiễn nhau kết quả thực nghiệm về tội phạm và hình phạt của nước ngoài"”. Một định nghĩa khác về tội phạm học so sánh được đưa ra vào những năm 80 cũng có quan niệm tương tự: “Tối phạm học so sánh là sự nghiên cứu những hiện tượng xã hội của tội phạm ngang qua các nên văn hoá dé phân biệt những sự khác nhau và giống nhau trong các loại tôi phamTM.
Các định nghĩa nêu trên có thể được coi là quan niệm ban đầu về tội phạm học so sánh, trong đó chủ yếu là mô tả phương pháp và phạm vi nghiên cứu so sánh liên quan đến tội phạm của tội phạm học so sánh. Đó là nghiên cứu so sánh kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tội phạm của các quốc gia khác nhau. Đây cũng là đặc điểm cốt lõi của tội phạm học so sánh theo quan niệm truyền thống, nghiên cứu các hiện tượng liên quan đến tội phạm không bó hẹp trong một quốc gia, một nền văn hoá mà trong nhiều quốc gia, nhiều nền văn hoá khác nhau để rút ra sự khác biệt và tương đồng về tội phạm giữa các quốc gia cũng như các nền văn hoá. Cũng vì vậy có học giả còn gọi tội phạm học so sánh là “Tội phạm học ngang - quốc gia” hay tội phạm học vượt qua biên giới quốc gia.
Sau này, do chịu sự tác động và thúc đây mạnh mẽ của ` Gũnther Keiser, Kriminologie: Ein Lehrbuch, C. Miller Verlag, 1996, tr. * Barak-Glantz, LL. Johson, Comparative Criminology, 1983.
* Mavin D, Krohn, Alan J. Lizotto, Gina Penly Hall, sdd, tr. 4; Trong tiếng Anh là “Cross - national criminology”. 10 i niệm, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu của.
quá trình toàn cầu hoá, của sự phát triển khoa học công nghệ và thông tin, sự thống nhất châu Âu và sự gia tăng tội phạm có tính chất xuyên quốc gia, tội phạm học so sánh dã phát triển và có diện mạo mới. Tiêu biểu cho quan niệm về tội phạm học so sánh của thế kỷ XXI có thể kể đến là quan niệm của giáo sư Hans Joachim Schneider - nhà tội phạm học néi tiếng thé giới va tác giả của rất nhiều công trình về tội phạm học nói chung và tội phạm học so sánh nói riêng Theo ông, "Tội phạm học so sánh là một lĩnh vụ : khoa học nghiên cứu sự khác biệt của tội phạm, nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm. trong các hệ thống xã hội khác nhau hoặc trong các liên kết khác nhau của các hệ thống xã hội. Ngoài ra, nó còn mô tả và xác định nguyên nhân của tội phạm vượt qua biên giới - vi phạm luật hình sự của nhiều quốc gia hoặc gây ra thiệt hại trong nhiều quốc gia hơn quốc gia mà tội phạm được thực hiện.
Cũng thuộc về tội phạm học so sánh là sự nhìn nhận tổng quát về học thuyết tội phạm học, lịch sử của nó và các thành tựu hiện tại trong nghiên cứu lý thuyết về tội phạm học ở các nước"Š. Quan niệm này khái quát được đầy đủ và toàn diện các đổi tượng nghiên cứu, đồng thời phản ánh được những nội dung và diểm cơ bản của tội phạm học so sánh * Hans Joachim Schneider, Kriminologie fir das 21. Jahrhundert: Schwerpunkie und Fortschritte der internationalen Kriminologie; Uberblick und Diskussion, Lit Verlag, Minster 20011, tr. 11 Tội phạm học so sánh - Lý luận và thực tiễn trong thế kỷ XXI.
Theo đó, đối tượng nghiên cứu so sánh của tội phạm học so sánh cũng là đối tượng nghiên cứu của tội phạm học nói chung. Đó là tội phạm hiện thực, nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm. Tuy nhiên, điểm đặc biệt của tội phạm học so sánh thể hiện ở phạm vi nghiên cứu so sánh có tính quốc tế. Tội phạm học so sánh nghiên cứu các đối tượng nghiên cứu của tội phạm học không giới hạn trong một xã hội, một quốc gia mà nghiên cứu so sánh các đối tượng này giữa các xã hội, các quốc gia hoặc giữa các nhóm xã hội, nhóm quốc gia thuộc các khu vực khác nhau trên thé giới.
Việc nghiên cứu so sánh các kết quả nghiên cứu thực nghiệm vé tội phạm, về nguyên nhân của tội phạm và về kiểm soát tội phạm của các xã hội, các quốc gia khác nhau được gắn kết với việc nghiên cứu, phân tích bối cảnh lịch sử, văn hoá, chính trị và kinh tế của các xã hội, các quốc gia thuộc phạm vi so sánh. Việc mô tả nhóm đối tượng nghiên cứu này trong định nghĩa nêu trên đã phản ánh đặc điểm thứ nhất của tội phạm học so sánh là tội phạm học thực nghiệm nhưng mang tính quốc tế. Do vậy, tội phạm học so sánh cũng được gọi là tội phạm học so sánh quốc tế. Day được coi là đặc điểm cơ bản của tội phạm học so sánh.
Cũng chính giáo sư Hans Joachim Schneider sau này đã đưa ra định nghĩa cho tội phạm học so sánh quốc tế như sau: “7i phạm. học so sánh quốc tế là khoa học xã hội nghiên cứu một cách hệ thống hiện tượng tội phạm là những hiện tượng hiện thực, 12 Chương J. Khái niệm, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu c những nguyên nhân của chúng và sự kiểm soát chúng trong hợp tác quốc tế và với hiệu quả quốc tế” Nhóm đối tượng nghiên cứu thứ hai của tội phạm học so sánh được nêu trong định nghĩa trên là tội phạm xuyên quốc gia và nguyên nhân của tội phạm xuyên quốc gia. Chính nhóm đối tượng nghiên cứu này quy định đặc điểm tiếp theo của tội phạm học so sánh là tính xuyên quốc gia và do đó đã có nhiều học giả gọi tội phạm học so sánh là tội phạm học so sánh xuyên quốc gia hoặc tội phạm học xuyên quốc gia và so sánhỄ, Tội phạm học so sánh không chỉ là tội phạm học so sánh thực nghiệm như đã nêu mà còn là tội phạm học so sánh lý thuyết.
Đặc điểm này được rút ra từ nhóm đối tượng nghiên cứu so sánh thứ ba được nêu trong định nghĩa trên vẻ tội phạm học so sánh. Đó là các học thuyết tội phạm học và thành tựu trong nghiên cứu lý thuyết về tội phạm học của các xã hội, các quốc gia hoặc các khu vực khác nhau trên thế giới. Như vậy, tội phạm học so sánh không chỉ nghiên cứu so sánh các kết quả nghiên cứu thực nghiệm tội phạm học mà còn nghiên cứu so ” Hans Joachim Schneider, Die gegenwiirtige Situation der internationalen Kriminologie - ihre Fortschritte im ersten Jahrzehnt des 21. Jahrhunderts, Juristische Rundschau Heft 1/2010, tr.
` Ví dụ: “Ti phạm học so sánh và xuyên quốc gia” được đặt cho tên của một cuốn sách. Xem: James Sheptycki and Ali Wardak, Transnational and Comparative Criminology. Glasshouse Press, 2005 ° Hans Joachim Schneider, Internationales Handbuch der Kriminologie, Band 1 Grundlagen der Kriminologie, De Gruyter Recht, Berlin, 2007, tr. 13 Tội phạm học so sánh - Lý luận và thực tiễn sánh các vấn đề lý thuyết của tội phạm học trong các xã hội, các quốc gia hoặc trong các khu vực khác nhau trên thé giới.
Tóm lại, tội phạm học so sánh có thể được gọi bằng nhiều tên khác nhau, phản ánh các đặc điểm khác nhau của tội phạm học so sánh. Đó là tội phạm học so sánh thực nghiệm, phạm học so sánh quốc tế, tội phạm học so sánh xuyên quốc gia và tội phạm học so sánh lý thuyết. Nền tảng của tội phạm học so sánh ngày nay trước hết là các công trình nghiên cứu về các nhóm đối tượng nghiên cứu của tội phạm học so sánh đã được nêu trên. Bên cạnh đó, tội phạm học so sánh còn dựa vào các tổ chức quố: i phạm học so sánh'.
Sự tồn tại của các tổ chức quốc tế này có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng cũng như chất lượng nghiên cứu của tội phạm học so sánh. Sự tiếp tục gia tăng và phát triển của các tổ chức quốc tế nghiên cứu về tội phạm học so sánh đã tạo điều kiện cho sự phát triển của tội phạm học so sánh. Hiện nay, có nhiều tổ chức quốc tế không, chỉ thực hiện hay tham gia thực hiện nghiên cứu so sánh về tội phạm, về nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm mà còn cung cấp dữ liệu thực tiễn cho việc nghiên cứu so sánh và khai thác hiệu quả các kết quả nghiên cứu phục vụ cho mục đích hoạt động của tổ chức, góp phan thúc đây hợp tác quốc tế trong phòng ngừa tội phạm. Đó chủ yếu là các tổ chức của Liên hợp quốc và Liên minh châu Âu như Trung tâm qué '9 Xem: Gũnther Keiser, sdd, tr.
Khái niệm, nhiệm vụ va phương pháp nghiên eau của.