CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI TỔ CHỨC ĐÁNH BẠC 1. Những vấn đề lý luận về tội tổ chức đánh bạc 1. Khái niệm tội tổ chức đánh bạc Theo chủ nghĩa Mác – Lê nin, tội phạm là một phạm trù mang tính lịch sử và tính giai cấp. Tội phạm “xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật, cũng như khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng” [21, tr 287].
Tội phạm là hiện tượng tiêu cực trong xã hội, phát sinh khi có chế độ tư hữu, phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp. Tội phạm luôn chứa đựng đặc tính chống đối nhà nước, chống đối xã hội, làm ảnh hưởng tiêu cực tới lợi ích chung của cộng đồng, xâm phạm tới tự do, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của những người sống trong xã hội đó. Để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị, cũng như nhằm mục đích tổ chức, xắp xếp, bảo vệ cuộc sống chung của cộng đồng, nhà nước đã quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm và áp dụng hình phạt đối với người thực hiện tội phạm đó. Tội phạm là một phạm trù mang tính giai cấp nên các chế định tội phạm trong pháp luật của mỗi quốc gia thể hiện rõ nét bản chất giai cấp, các đặc điểm chính trị, xã hội cũng như pháp lý ở mỗi quốc gia.
Mỗi quốc gia có những quy định riêng về tội phạm cũng như hình phạt áp dụng đối với người thực hiện tội phạm. Tội phạm là một phạm trù mang tính lịch sử nên khái niệm tội phạm luôn luôn gắn liền với sự phát triển của xã hội và ngày càng được hoàn thiện hơn. Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 quy định về tội phạm như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân 7 thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự” [34, Điều 8]. Điều 322 BLHS năm 2015 quy định về tội tổ chức đánh bạc như sau: “1.
Người nào tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc trái phép thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: a) Tổ chức cho 10 người đánh bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000 đồng trở lên hoặc tổ chức 02 chiếu bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000 đồng trở lên; b) Sử dụng địa điểm thuộc quyền Sở hữu hoặc quản lý của mình để cho 10 người đánh bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000 đồng trở lên hoặc cho 02 chiếu bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000 đồng trở lên; c) Tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trong cùng 01 lần trị giá 20.000 đồng trở lên; d) Có tổ chức nơi cầm cố tài sản cho người tham gia đánh bạc; có lắp đặt trang thiết bị phục vụ cho việc đánh bạc hoặc phân công người canh gác, người phục vụ khi đánh bạc; sắp đặt lối thoát khi bị vây bắt, sử dụng phương tiện để trợ giúp cho việc đánh bạc; 8 đ) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc hành vi quy định tại Điều 321 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về tội này hoặc tội quy định tại Điều 321 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm: a) Có tính chất chuyên nghiệp; b) Thu lợi bất chính 50.000 đồng trở lên; c) Sử dụng mạng internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương, tiện điện tử để phạm tội; d) Tái phạm nguy hiểm”.[34, Điều 322] Như vậy, Bộ luật hình sự Việt Nam chỉ đưa ra khái niệm chung về tội phạm mà không đưa ra khái niệm đối với từng tội phạm cụ thể. Bộ luật hình sự Việt Nam cũng không quy định hành vi tổ chức đánh bạc bao gồm những hành vi nào. Trong khoa học luật hình sự, một số nhà nghiên cứu đã đưa ra khái niệm về hành vi tổ chức đánh bạc.
Theo tác giả Đinh Văn Quế, “Tổ chức đánh bạc là chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, cưỡng bức, đe dọa người khác tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản dưới bất kỳ hình thức nào”.448] Tác giả Nguyễn Ngọc Hòa đưa ra khái niệm: “Tổ chức đánh bạc được hiểu là những hành vi tạo điều kiện cần thiết cho việc đánh bạc, đó có thể là hành vi rủ rê, tập hợp người đánh bạc đến hành vi chuẩn bị địa điểm và các điều kiện khác cũng như điều hành hoạt động đánh bạc” [29, tr.245] Theo tác giả Phạm Văn Beo thì tổ chức đánh bạc là hành vi lôi kéo, rủ rê, tụ tập, tập hợp các con bạc (tức người đánh bạc), bố trí địa điểm cho người 9 khác cùng đánh bạc, người tổ chức cũng có thể cùng tham gia đánh bạc [15, tr. Trên cơ sở khái niệm chung về tội phạm và quy định về tội tổ chức đánh bạc của Bộ luật hình sự, trên cơ sở phân tích các quan điểm khoa học về hành vi tổ chức đánh bạc, có thể đưa ra khái niệm tội tổ chức đánh bạc như sau: “Tội tổ chức đánh bạc là hành vi chỉ huy, phân công, điều hành các hoạt động tạo điều kiện cần thiết cho người khác tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản một cách trái phép, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, vi phạm quy định tại Điều 322 của Bộ luật hình sự”. Từ khi ban hành Bộ luật hình sự đầu tiên là Bộ luật hình sự năm 1985, sau đó đến Bộ luật hình sự năm 1999 và cho đến nay là Bộ luật hình sự năm 2015 thì tội tổ chức đánh bạc và tội gá bạc luôn được quy định chung trong cùng một điều luật. Do vậy cần phải phân biệt rõ tội tổ chức đánh bạc với tội gá bạc, khi nào thì truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tổ chức đánh bạc, khi nào thì truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gá bạc.
Theo Từ điển bách khoa toàn thư thì gá bạc là hành vi cho sử dụng địa điểm làm nơi thực hiện việc đánh bạc để trục lợi. Theo nhà nghiên cứu Đinh Văn Quế thì “Gá bạc là chứa việc đánh bạc để thu tiền (tiền hồ)”. Như vậy, gá bạc là hành vi dùng địa điểm thuộc quyền sở hữu, quản lý, sử dụng của mình (như nhà ở, cửa hàng, khách sạn, phòng trọ, tàu, xe, thuyền, bè.) để cho người khác đánh bạc nhằm mục đích thu lời. Dấu hiệu bắt buộc để xác định có hành vi gá bạc hay không là có thu tiền hồ hay không (không phụ thuộc vào việc thực tế đã thu được tiền hồ hay chưa thu được).
Còn tổ chức đánh bạc là hành vi chỉ huy, phân công, điều hành các hoạt động nhằm tạo điều kiện cần thiết cho người khác tham gia đánh bạc, từ rủ rê, lôi kéo, đe dọa cưỡng bức người khác cho đến việc chuẩn bị địa điểm, công 10 cụ, phương tiện phục vụ việc đánh bạc; phân công người canh gác, người phục vụ, người cho vay,. Hành vi chuẩn bị địa điểm trong tổ chức đánh bạc không chỉ là sử dụng địa điểm có sẵn đang thuộc quyền quản lý, dử dụng của mình mà còn có thể là đi thuê, đi mượn địa điểm hoặc sử dụng địa điểm không thuộc quyền quản lý của mình. Trong cùng một vụ án, người tổ chức đánh bạc có thể đồng thời là người thực hiện hành vi gá bạc, nhưng cũng có thể người tổ chức đánh bạc và người gá bạc là khác nhau. Nếu một người chỉ có hành vi sử dụng địa điểm do mình quản lý, sử dụng để cho người khác đánh bạc nhằm mục đích thu lời, tức là chỉ chứa chấp việc đánh bạc nhằm thu lời, ngoài ra họ không có hành vi nào khác tạo điều kiện cần thiết cho việc đánh bạc thì họ chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gá bạc.
Nếu một người thực hiện các hành vi tạo điều kiện cần thiết cho người khác thực hiện việc đánh bạc thì người đó bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tổ chức đánh bạc. Các dấu hiệu pháp lý của tội tổ chức đánh bạc Dấu hiệu pháp lý của tội phạm là những căn cứ, là cơ sở để xác định một hành vi có phải là tội phạm hay không phải là tội phạm; là căn cứ để phân biệt tội phạm này với tội phạm khác. Các dấu hiệu pháp lý của mỗi tội phạm được thể hiện trên 4 phương diện là: mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể, khách thể của tội phạm. Các dấu hiệu pháp lý của tội tổ chức đánh là: 1.
Mặt khách quan Mặt khách quan của tội phạm là mặt biểu hiện bên ngoài của tội phạm, là những biểu hiện của tội phạm ra thế giới khách quan bao gồm: hành vi nguy hiểm cho xã hội (hành động hoặc không hành động), hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội và hậu quả do hành vi đó gây ra, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội, công cụ, phương tiện, thủ đoạn phạm tội. Bất cứ tội phạm nào cũng đều có những 11 biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan. Không có những biểu hiện bên ngoài thì không thể có tội phạm. Hành vi tổ chức đánh bạc là hành vi chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, cưỡng bức, tụ tập, lôi kéo… người khác tham gia đánh bạc trái phép.
Trên thực tế, hành vi tổ chức đánh bạc thường được thực hiện dưới hình thức như xây dựng, thiết lập các sòng bạc, tụ điểm, các đường dây đánh bạc có sự quản lý chặt chẽ, bố trí lực lượng canh gác, lực lượng duy trì trật tự, phục vụ cho hoạt động đánh bạc trái phép.