Khóa luận thực trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế trong bối cảnh đại dịch covid 19 tại bệnh viện đa khoa xanh pôn và một số yếu tố liên quan năm 2022

Luận văn tốt nghiệp y tế nghiên cứu thực trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế trong bối cảnh đại dịch covid 19 tại bệnh viện đa khoa, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Phạm Hương Giang
• Người hướng dẫn: TS. BS Nguyễn Thị Phương Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Rối Loạn Lo Âu Của Nhân Viên Y Tế Trong Đại Dịch COVID-19 Tại Bệnh Viện Đa Khoa Xanh Pôn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Rối loạn lo âu
• 1.3. Rối loạn lo âu của nhân viên y tế
• 1.4. Đặc điểm công việc của nhân viên y tế
• 1.5. Các bộ công cụ đánh giá lo âu
• 1.6. Đặc điểm tình trạng lo âu của nhân viên y tế trong bối cảnh đại dịch COVID-19
• 1.7. Các yếu tố liên quan tới tình trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế
• 1.8. Các yếu tố liên quan tới công việc của nhân viên y tế
• 1.9. Các yếu tố không liên quan tới nghề nghiệp
• 1.10. Tình hình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Biến số nghiên cứu
• 2.6. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.6.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.6.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp đo lường
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn lo âu của đối tượng nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Thực trạng rối loạn lo âu của đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Phân tích một số yếu tố liên quan đến rối loạn lo âu của nhân viên y tế
• 4.4. Các yếu tố liên quan đến công việc của nhân viên y tế
• 4.5. Các yếu tố không liên quan đến nghề nghiệp của nhân viên y tế
• 4.6. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: Phiếu thu thập thông tin nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về rối loạn lo âu của nhân viên y tế trong đại dịch COVID 19

Đại dịch COVID-19 đã tạo ra những thách thức lớn cho sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế. Họ là lực lượng tuyến đầu trong cuộc chiến chống lại dịch bệnh, phải đối mặt với áp lực công việc và nguy cơ lây nhiễm cao. Tình trạng rối loạn lo âu trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống của họ.

1.1. Định nghĩa rối loạn lo âu và ảnh hưởng đến nhân viên y tế

Rối loạn lo âu (RLLA) là tình trạng lo âu kéo dài, không thể kiểm soát, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống hàng ngày. Nhân viên y tế thường gặp phải RLLA do áp lực công việc và môi trường làm việc căng thẳng.

1.2. Tình hình rối loạn lo âu trong bối cảnh đại dịch COVID 19

Theo nghiên cứu, tỷ lệ rối loạn lo âu ở nhân viên y tế trong đại dịch COVID-19 có thể lên đến 26,8%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp hỗ trợ kịp thời.

II. Những thách thức mà nhân viên y tế gặp phải trong đại dịch COVID 19

Trong bối cảnh đại dịch, nhân viên y tế phải đối mặt với nhiều thách thức như khối lượng công việc lớn, thiếu thốn trang thiết bị bảo hộ và áp lực tâm lý. Những yếu tố này góp phần làm gia tăng tình trạng stress trong công việc và rối loạn lo âu.

2.1. Áp lực công việc và khối lượng công việc tăng cao

Khối lượng công việc của nhân viên y tế tăng lên đáng kể trong đại dịch, dẫn đến tình trạng kiệt sức và stress. Họ phải làm việc nhiều giờ liên tục mà không có thời gian nghỉ ngơi.

2.2. Thiếu thốn trang thiết bị bảo hộ và hỗ trợ

Thiếu thốn trang thiết bị bảo hộ làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho nhân viên y tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn gây ra lo âu và căng thẳng tâm lý.

III. Phương pháp đánh giá tình trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế

Để đánh giá tình trạng rối loạn lo âu, nhiều công cụ đã được sử dụng, bao gồm DASS, GAD-7 và HAM-A. Những công cụ này giúp xác định mức độ lo âu và đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp.

3.1. Thang đo DASS và ứng dụng trong nghiên cứu

Thang đo DASS được sử dụng để đánh giá mức độ lo âu, trầm cảm và stress. Nó giúp xác định tình trạng tâm lý của nhân viên y tế trong bối cảnh đại dịch.

3.2. GAD 7 và hiệu quả trong việc sàng lọc lo âu

GAD-7 là công cụ hiệu quả để sàng lọc tình trạng rối loạn lo âu. Nó giúp phát hiện sớm các triệu chứng lo âu ở nhân viên y tế, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

IV. Giải pháp hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế

Để giảm thiểu tình trạng rối loạn lo âu, cần có các giải pháp hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế. Các chương trình can thiệp tâm lý và hỗ trợ từ đồng nghiệp là rất cần thiết.

4.1. Chương trình hỗ trợ tâm lý tại bệnh viện

Các chương trình hỗ trợ tâm lý giúp nhân viên y tế giảm bớt căng thẳng và lo âu. Những buổi tư vấn tâm lý định kỳ có thể giúp họ chia sẻ và giải tỏa áp lực.

4.2. Tăng cường sự hỗ trợ từ đồng nghiệp và quản lý

Sự hỗ trợ từ đồng nghiệp và quản lý có thể tạo ra môi trường làm việc tích cực. Điều này giúp nhân viên y tế cảm thấy được quan tâm và giảm bớt lo âu.

V. Kết quả nghiên cứu về rối loạn lo âu của nhân viên y tế

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ rối loạn lo âu ở nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn là khá cao. Các yếu tố như khối lượng công việc và áp lực tâm lý có ảnh hưởng lớn đến tình trạng này.

5.1. Tỷ lệ rối loạn lo âu trong nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy 26,8% nhân viên y tế gặp phải tình trạng rối loạn lo âu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

5.2. Các yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn lo âu

Nghiên cứu chỉ ra rằng khối lượng công việc, áp lực tâm lý và thiếu thốn trang thiết bị là những yếu tố chính dẫn đến tình trạng rối loạn lo âu ở nhân viên y tế.

VI. Tương lai của nghiên cứu về rối loạn lo âu trong nhân viên y tế

Nghiên cứu về rối loạn lo âu trong nhân viên y tế cần được tiếp tục để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Việc nâng cao nhận thức và hỗ trợ sức khỏe tâm thần là rất quan trọng.

6.1. Nhu cầu nghiên cứu sâu hơn về rối loạn lo âu

Cần có nhiều nghiên cứu hơn để hiểu rõ hơn về tình trạng rối loạn lo âu ở nhân viên y tế. Điều này giúp phát triển các chương trình can thiệp hiệu quả.

6.2. Tăng cường sự quan tâm đến sức khỏe tâm thần

Cần nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần trong ngành y tế. Điều này sẽ giúp nhân viên y tế cảm thấy được hỗ trợ và giảm bớt tình trạng rối loạn lo âu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đại dịch COVID-19 bùng phát đã tạo ra những thách thức chưa từng có đối với hệ thống y tế toàn cầu, tác động trực tiếp và sâu sắc đến sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế (NVYT). Là lực lượng tuyến đầu tham gia công tác phòng, chống dịch và điều trị, NVYT đối mặt với nguy cơ cao mắc các rối loạn tâm thần, đặc biệt là tình trạng rối loạn lo âu (RLLA). Khối lượng công việc gia tăng đột biến, thời gian làm việc kéo dài, nguy cơ lây nhiễm thường trực cùng áp lực phải đưa ra quyết định lâm sàng nhanh chóng trong điều kiện nguồn lực hạn chế là những tác nhân chính dẫn đến căng thẳng, kiệt sức và suy giảm hiệu suất lao động.

Nghiên cứu quốc tế của Pappa và cộng sự chỉ ra rằng 23,2% NVYT gặp tình trạng lo âu; nghiên cứu của Irene Teo tại Singapore ghi nhận 13% NVYT có mức độ lo âu từ vừa đến nghiêm trọng. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Nguyễn Quang Tuấn và cộng sự ghi nhận tỷ lệ lo âu ở NVYT là 26,8%. Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn là bệnh viện đa khoa tuyến cuối trực thuộc Sở Y tế Hà Nội, được phân luồng tiếp nhận điều trị bệnh nhân COVID-19 thuộc Tầng 3 (các ca bệnh nặng và nguy kịch). Trong bối cảnh vừa duy trì công tác khám chữa bệnh thường quy, vừa thực hiện nhiệm vụ chống dịch tại chỗ và chi viện cho các cơ sở khác, NVYT tại đây chịu áp lực tâm lý rất lớn. Để cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho việc xây dựng các can thiệp hỗ trợ tâm lý kịp thời, khóa luận tốt nghiệp ngành Dược học của tác giả Phạm Hương Giang (Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội) đã được thực hiện với đề tài: "Thực trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế trong bối cảnh đại dịch COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn và một số yếu tố liên quan năm 2022".

Khóa luận xác định 02 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng rối loạn lo âu của nhân viên y tế Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn trong bối cảnh đại dịch COVID-19 năm 2022.
2. Bước đầu phân tích một số yếu tố liên quan tới rối loạn lo âu của nhân viên y tế Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn trong bối cảnh đại dịch COVID-19 năm 2022.

• Đối tượng nghiên cứu: Cán bộ, nhân viên y tế đang làm việc tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn đồng ý tự nguyện tham gia khảo sát (loại trừ nhân viên không chính thức hoặc nhân sự đang nghỉ chế độ ốm đau, thai sản).
• Phạm vi không gian: Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn, thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ đề tài thực hiện từ tháng 05/2022 đến tháng 05/2023; thời gian thu thập dữ liệu thực địa diễn ra từ tháng 08/2022 đến tháng 10/2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và công cụ đánh giá

Về mặt lý luận, khóa luận tổng quan các khái niệm nền tảng về lo âu và rối loạn lo âu theo Borkovec, Barlow, Đinh Đăng Hòe, Nguyễn Khắc Viện, Vũ Dũng và Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-IV). Theo DSM-IV, RLLA được định nghĩa là sự sợ hãi thái quá kéo dài nhiều ngày, lặp đi lặp lại ít nhất 6 tháng, khó kiểm soát và đi kèm các dấu hiệu thực thể (căng cơ, cáu bẳn, mất ngủ, bất an).

Tác giả đã hệ thống hóa các thang đo tâm lý phổ biến dùng trong đánh giá lo âu:

• DASS / DASS-21 (Depression, Anxiety and Stress Scale): Đo lường ba trạng thái cảm xúc trầm cảm, lo âu, căng thẳng.
• SAS (Zung Self-rating Anxiety Scale): Thang đo 20 mục với ngưỡng cắt 40 điểm.
• HAM-A / HARS (Hamilton Anxiety Rating Scale): Thang đo 14 mục do chuyên viên lâm sàng đánh giá.
• STAI-Y (State-Trait Anxiety Inventory - Form Y): Đo lường lo âu trạng thái và đặc điểm.
• GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder 7-item): Bộ công cụ 7 mục do Robert L. Spitzer và cộng sự thiết kế năm 2006. Người tham gia tự đánh giá triệu chứng trong 2 tuần gần nhất trên thang Likert 4 mức độ (0: không bao giờ; 1: vài ngày; 2: quá nửa số ngày; 3: hầu như mọi ngày), tổng điểm từ 0 đến 21. Điểm cắt phân loại: 0–4 điểm (không lo âu), 5–9 điểm (lo âu nhẹ), 10–14 điểm (lo âu vừa), 15–21 điểm (lo âu nghiêm trọng). Điểm ngưỡng $\ge 10$ được khuyến nghị để sàng lọc RLLA với độ nhạy 89% và độ đặc hiệu 82%. Trong nghiên cứu này, thang GAD-7 đạt hệ số tin cậy nội tại Cronbach's $\alpha = 0,94$.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích (cross-sectional analytical study).
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Áp dụng công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), tỷ lệ lo âu tham chiếu $p = 0,268$ (theo nghiên cứu của Nguyễn Quang Tuấn) và sai số tuyệt đối $d = 0,03$, tính ra cỡ mẫu tối thiểu là 838 người. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ và thu thập được 922 phiếu khảo sát hợp lệ từ NVYT của bệnh viện.
• Nguồn dữ liệu và thu thập số liệu: Khảo sát trực tuyến qua Google Forms, gồm 3 phần: (1) Đặc điểm nhân khẩu học và nghề nghiệp; (2) Các yếu tố ảnh hưởng của dịch COVID-19 đến công việc (số ngày làm việc/tuần, số giờ làm việc/ngày, số buổi trực/tuần, số lần mắc COVID-19, biến động thu nhập và khối lượng việc); (3) Thang đo GAD-7.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được làm sạch trên Microsoft Excel và xử lý bằng phần mềm SPSS. Phân tích thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ, giá trị trung bình $\pm$ độ lệch chuẩn). Phân tích thống kê suy luận sử dụng kiểm định Chi-square ($\chi^2$), tính tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) cùng khoảng tin cậy 95% (95% CI) và mô hình hồi quy logistic để xác định các yếu tố liên quan độc lập đến RLLA. Ngưỡng ý nghĩa thống kê được chọn là $p < 0,05$.
• Đạo đức nghiên cứu: Đề tài được sự phê duyệt của Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn, thông tin người tham gia được bảo mật hoàn toàn và việc điền phiếu là tự nguyện.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về lo âu, rối loạn lo âu và đặc điểm nghề nghiệp của NVYT. Tác giả tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm quốc tế và trong nước về thực trạng sức khỏe tâm thần của NVYT trong đại dịch COVID-19. Tại Nga, Ekaterina Mosolova ghi nhận 12,3% NVYT lo âu nghiêm trọng; tại Paraguay, Samaniegoa ghi nhận 41,3% lo âu vừa đến nghiêm trọng; tại Trung Quốc, Chen ghi nhận 16,6% lo âu vừa đến nặng; tại Phần Lan, Elina Mattila ghi nhận 15% lo âu vừa đến nghiêm trọng; tại Singapore, Irene Teo ghi nhận 13% NVYT đạt điểm GAD-7 $\ge 10$. Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Lã Ngọc Quang (Hà Nội), Nguyễn Quang Tuấn (Đà Nẵng, Quảng Nam), Ngô Trí Tuấn (Bệnh viện Thận Hà Nội), Nay Phi La (Đắk Lắk), Đoàn Quốc Hưng và Nguyễn Kim Thu đã bước đầu chỉ ra các yếu tố liên quan đến RLLA như giới tính nữ, nhân sự trẻ tuổi, làm việc trên 8 giờ/ngày, sự kỳ thị từ cộng đồng và thâm niên công tác.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu, tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ, định nghĩa 14 biến số nghiên cứu (gồm biến định tính danh mục, thứ hạng, nhị phân và biến định lượng liên tục/rời rạc). Chương này mô tả kỹ thuật chuẩn hóa bảng hỏi Google Forms, các bước thu thập dữ liệu qua hệ thống quản lý phòng ban của Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn, công thức tính cỡ mẫu, thang đo GAD-7 và phương pháp phân tích thống kê trên SPSS.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả định lượng thu được từ mẫu nghiên cứu $n = 922$:

• Đặc điểm mẫu: Tuổi trung bình $37,2 \pm 8,7$ (nhóm 30–39 tuổi chiếm 39,3%); nữ giới chiếm đa số với tỷ lệ nữ : nam = 2:1; 80,9% đã kết hôn; 59,2% có trình độ đại học và sau đại học; 54,7% có thâm niên công tác trên 10 năm; cơ cấu vị trí gồm 44,1% điều dưỡng, 20,1% bác sĩ và 35,4% vị trí khác.
• Tác động của đại dịch: 68,3% làm việc $\le 5$ ngày/tuần; 69,7% làm việc $\le 8$ giờ/ngày; 87,3% đã từng mắc COVID-19; 67,0% ghi nhận khối lượng công việc tăng lên; 90,3% bị giảm thu nhập.
• Thực trạng triệu chứng và mức độ lo âu: Các triệu chứng xuất hiện phổ biến nhất trong 2 tuần gồm căng thẳng/lo lắng/bất an (62,8%), dễ bực bội/cáu kỉnh (57,6%), khó thư giãn (56,7%), lo lắng quá mức về nhiều thứ (48,7%). Phân loại theo GAD-7 cho thấy: 61,2% không lo âu, 30,2% lo âu nhẹ, 5,7% lo âu vừa và 2,9% lo âu nghiêm trọng. Tỷ lệ NVYT có RLLA (GAD-7 $\ge 10$) là 8,6% (80/922 người).
• Các yếu tố liên quan: Kiểm định thống kê xác định mối liên quan có ý nghĩa giữa RLLA với thâm niên công tác ($p = 0,01$), số ngày làm việc/tuần ($p = 0,015$), số giờ làm việc/ngày ($p = 0,047$), giới tính ($p = 0,001$) và tình trạng hôn nhân ($p = 0,045$). Không tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa RLLA với nhóm tuổi ($p = 0,328$), vị trí công việc ($p = 0,643$), số buổi trực/tuần ($p = 0,381$), biến động thu nhập ($p = 0,106$), biến động khối lượng công việc ($p = 0,112$), trình độ học vấn ($p = 0,959$) và số lần mắc COVID-19 ($p = 0,268$).

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 so sánh tỷ lệ RLLA 8,6% tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn với các nghiên cứu trong và ngoài nước, giải thích nguyên nhân tỷ lệ này thấp hơn các nghiên cứu tại Nga (25,5%), Paraguay (41,3%), Trung Quốc (16,6%), Phần Lan (15%), Singapore (13%) và Đắk Lắk (36%) do thời điểm nghiên cứu diễn ra năm 2022 khi dịch bệnh đã được kiểm soát tốt hơn và độ bao phủ vắc xin cao. Tỷ lệ này cao hơn nghiên cứu của Lã Ngọc Quang (5,5%) và Nguyễn Quang Tuấn (6,4%) do Xanh-pôn là bệnh viện tuyến cuối điều trị Tầng 3 với ca bệnh nặng. Chương này cũng phân tích sâu các yếu tố làm tăng nguy cơ RLLA (giới tính nam, tình trạng độc thân/ly hôn, thâm niên dưới 10 năm, làm việc quá 5 ngày/tuần, làm việc quá 8 giờ/ngày) và nêu rõ 3 hạn chế chính của đề tài.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Phân loại theo thang đo GAD-7	Khoảng điểm	Số lượng ($n$)	Tỷ lệ (%)
Không lo âu	0 – 4	564	61,2
Lo âu nhẹ	5 – 9	278	30,2
Lo âu vừa	10 – 14	53	5,7
Lo âu nghiêm trọng	15 – 21	27	2,9
Tổng số có biểu hiện lo âu ($\ge 5$ điểm)	—	358	38,8
Rối loạn lo âu thực sự (Điểm cắt $\ge 10$)	—	80	8,6

Các yếu tố có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với tình trạng RLLA của NVYT bao gồm:

Yếu tố liên quan	Phân nhóm so sánh	Tỷ lệ mắc RLLA (%)	OR (KTC 95%)	Giá trị $p$
Giới tính	Nam vs. Nữ	13,1% vs. 6,6%	2,1 (1,3 – 3,4)	0,001
Tình trạng hôn nhân	Độc thân/Ly hôn vs. Đã kết hôn	12,5% vs. 7,8%	1,7 (1,0 – 2,9)	0,045
Năm công tác	$<5$ năm vs. $>10$ năm	10,8% vs. 6,2%	1,8 (1,0 – 3,4)	0,010
	5 – 10 năm vs. $>10$ năm	12,4% vs. 6,2%	2,2 (1,3 – 3,6)
Số ngày làm việc/tuần	$>5$ ngày vs. $\le 5$ ngày	12,0% vs. 7,1%	1,8 (1,1 – 2,8)	0,015
Số giờ làm việc/ngày	$>8$ giờ vs. $\le 8$ giờ	11,5% vs. 7,5%	1,6 (1,0 – 2,6)	0,047

Đóng góp và kiến nghị

• Phát hiện học thuật mới: Nghiên cứu chỉ ra sự khác biệt so với phần lớn y văn quốc tế khi ghi nhận NVYT nam có nguy cơ mắc RLLA cao gấp 2,1 lần so với NVYT nữ (OR = 2,1; 95% CI: 1,3–3,4). Tác giả lý giải trong giai đoạn này NVYT nam đảm nhận nhiều ca trực, số ngày và số giờ làm việc tăng lên, đồng thời chịu áp lực trụ cột gia đình. Nhóm NVYT có thâm niên công tác dưới 10 năm (đặc biệt từ 5–10 năm) có nguy cơ RLLA cao gấp 1,8–2,2 lần do tuổi đời và tuổi nghề còn trẻ, kỹ năng kiểm soát căng thẳng và kinh nghiệm lâm sàng chưa dày dạn.
• Giá trị thực tiễn: Tỷ lệ lo âu nhẹ chiếm tới 30,2% cho thấy nhu cầu cấp thiết phải phát hiện sớm và can thiệp tâm lý ban đầu, tránh để tiến triển thành rối loạn lo âu bệnh lý nghiêm trọng.
• Kiến nghị: Cần tối ưu hóa phân ca trực, tránh kéo dài thời gian làm việc quá 8 giờ/ngày và quá 5 ngày/tuần đối với nhân sự tuyến đầu; xây dựng các chương trình tư vấn, hỗ trợ tâm lý hướng tới nhóm nhân viên nam giới, người độc thân/ly hôn và nhân sự trẻ có thâm niên dưới 10 năm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ 03 hạn chế phương pháp luận:

1. Sai lệch thông tin do tự báo cáo: Dữ liệu thu thập qua biểu mẫu trực tuyến ẩn danh (Google Forms) có thể gặp sai số nhớ lại hoặc trả lời không chính xác. Nhóm nghiên cứu đã xử lý bằng cách kiểm tra logic và loại bỏ các phiếu không hợp lệ.
2. Giới hạn của thiết kế cắt ngang: Thiết kế mô tả cắt ngang chỉ phản ánh thực trạng tại một thời điểm (tháng 08–10/2022), không thể thiết lập hay khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố phơi nhiễm và tình trạng RLLA.
3. Giá trị của thang đo GAD-7: Thang đo GAD-7 là công cụ sàng lọc ban đầu, không có giá trị chẩn đoán xác định bệnh học tâm thần.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần tiến hành các nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal studies) với thời gian theo dõi dài hơn, kết hợp khám lâm sàng chuyên khoa tâm thần để đánh giá chính xác diễn tiến và hiệu quả can thiệp sức khỏe tâm thần ở NVYT hậu đại dịch.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Y, Dược, Y tế công cộng và Tâm lý học: Cung cấp quy trình mẫu về thiết kế nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang, phương pháp tính cỡ mẫu tỷ lệ, kỹ thuật xử lý số liệu hồi quy logistic trên SPSS và việc chuẩn hóa thang đo GAD-7 (Cronbach's $\alpha = 0,94$).
• Ban Giám đốc và Phòng Tổ chức cán bộ các bệnh viện: Cung cấp cơ sở định lượng để điều chỉnh định mức lao động, sắp xếp lịch trực, giới hạn giờ làm việc và thiết lập các can thiệp hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho nhân viên y tế tuyến đầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhân viên y tế mắc rối loạn lo âu (mức độ từ vừa đến nghiêm trọng) tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn là bao nhiêu?

Theo kết quả nghiên cứu trên 922 NVYT tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn, tỷ lệ có biểu hiện rối loạn lo âu (điểm GAD-7 $\ge 10$) là 8,6% (gồm 5,7% lo âu vừa và 2,9% lo âu nghiêm trọng). Ngoài ra, có 30,2% NVYT có mức độ lo âu nhẹ, nâng tổng tỷ lệ NVYT có triệu chứng lo âu lên 38,8%.

2. Những yếu tố công việc nào làm gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu ở nhân viên y tế?

Nghiên cứu xác định 03 yếu tố nghề nghiệp có mối liên quan có ý nghĩa thống kê làm tăng nguy cơ RLLA:

• Thâm niên công tác 5–10 năm (OR = 2,2; 95% CI: 1,3–3,6) và $<5$ năm (OR = 1,8; 95% CI: 1,0–3,4) so với nhóm $>10$ năm.
• Số ngày làm việc trung bình trong tuần $>5$ ngày/tuần (OR = 1,8; 95% CI: 1,1–2,8).
• Số giờ làm việc trung bình trong ngày $>8$ giờ/ngày (OR = 1,6; 95% CI: 1,0–2,6).

3. Nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt nào về nguy cơ rối loạn lo âu theo giới tính và tình trạng hôn nhân?

NVYT nam có nguy cơ mắc RLLA cao gấp 2,1 lần so với NVYT nữ (OR = 2,1; 95% CI: 1,3–3,4; $p = 0,001$). Nhóm NVYT độc thân hoặc ly hôn có nguy cơ mắc RLLA cao gấp 1,7 lần so với nhóm đã lập gia đình (OR = 1,7; 95% CI: 1,0–2,9; $p = 0,045$).

4. Thang đo GAD-7 được áp dụng như thế nào và độ tin cậy trong nghiên cứu đạt mức nào?

Thang đo GAD-7 gồm 7 câu hỏi tự đánh giá trên thang điểm Likert 0–3 về các triệu chứng lo âu trong 2 tuần gần nhất (tổng điểm 0–21). Điểm cắt $\ge 10$ được sử dụng để sàng lọc RLLA. Trong nghiên cứu này, bộ công cụ GAD-7 đạt hệ số tin cậy nội tại Cronbach's $\alpha = 0,94$.

5. Những yếu tố nào không tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê với tình trạng rối loạn lo âu?

Nghiên cứu không tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$) giữa RLLA với: nhóm tuổi ($p = 0,328$), vị trí công việc bác sĩ/điều dưỡng/khác ($p = 0,643$), số buổi trực/tuần ($p = 0,381$), biến động thu nhập ($p = 0,106$), biến động khối lượng công việc ($p = 0,112$), trình độ học vấn ($p = 0,959$) và số lần mắc COVID-19 ($p = 0,268$).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Hương Giang đã phản ánh bức tranh thực chứng về sức khỏe tâm thần của 922 nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa Xanh-pôn năm 2022, ghi nhận tỷ lệ lo âu chung là 38,8% và tỷ lệ rối loạn lo âu mức độ vừa đến nghiêm trọng là 8,6%. Phân tích thống kê đã làm rõ các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và nhân khẩu học bao gồm giới tính nam, tình trạng độc thân/ly hôn, thâm niên công tác dưới 10 năm, làm việc trên 5 ngày/tuần và trên 8 giờ/ngày. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu khoa học tin cậy, làm cơ sở thực tiễn cho các nhà quản lý y tế xây dựng kế hoạch phân bổ nhân lực hợp lý và triển khai các can thiệp hỗ trợ tâm lý kịp thời cho cán bộ y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm 1.1 Lo âu Trong quyển “Dịch tễ học của lo âu và rối loạn lo âu lan tỏa” có viết: “Lo âu là một chuỗi suy nghĩ và hình ảnh, có ảnh hưởng tiêu cực và tương đối khó kiểm soát; nó thể hiện một nỗ lực giải quyết vấn đề về tinh thần đối với một sự việc mà kết quả của nó là không chắc chắn nhưng có khả năng xảy ra một hoặc nhiều kết quả tiêu cực”. Đây là một trong những khái niệm đầu tiên định nghĩa về lo âu được đưa ra bởi Borkovec, Robinson, Pruzinsky và DePree [9]. Theo Barlow, lo âu là một trạng thái tâm trạng hướng tới tương lai liên quan đến việc chuẩn bị cho các tình huống tiêu cực có thể xảy ra sắp tới [10].

Tác giả Đinh Đăng Hòe cho biết: Lo âu là hiện tượng phản ứng tự nhiên bình thường của con người trước những khó khăn và các mối đe dọa của tự nhiên, xã hội, mà con người phải tìm cách vượt qua [11]. Theo bác sĩ Nguyễn Khắc Viện trong từ điển tâm lý: lo âu là việc đón chờ và suy nghĩ về một điều gì đó có thể xảy ra mà không chắc có thể đối phó được. Nếu sự việc cụ thể mà đã từng gây nguy hiểm thì là lo sợ. Nhưng khi tâm lý bị rối loạn, thì cá nhân thường cảm thấy lo nhưng không biết cụ thể là lo về điều gì [12].

Như vậy, lo âu là một khái niệm chỉ phản ứng cảm xúc tự nhiên của con người trước những sự kiện mang tính khó khăn, thử thách của cuộc sống mà một người với tâm sinh lý bình thường có thể nhận thức được. Đó là cảm giác sợ hãi, mơ hồ, khó chịu lan toả đi kèm cùng các rối loạn cơ thể ở một hay nhiều bộ phận nào đó. Lo âu thực chất là tín hiệu báo động, báo trước cho cá thể biết rằng sẽ có sự đe doạ từ bên trong hoặc bên ngoài cơ thể, từ đó giúp con người tìm ra được các giải pháp phù hợp để tồn tại và phát triển [13]. Rối loạn lo âu Theo tác giả Vũ Dũng, rối loạn lo âu (RLLA) là: “Sự sợ hãi quá mức không có nguyên nhân hay do chủ quan của người bệnh và không thể giải thích 3 được do một bệnh tâm thần hay do bệnh cơ thể”.

Đây là rối loạn mà người bệnh không thể kiểm soát được, biểu hiện bền vững và mang tính chất lan tỏa, thậm chí cơ thể xảy ra dưới dạng kịch phát [14]. Theo DSM – IV, RLLA là những sự sợ hãi thái quá về một sự kiện hoặc các hành vi kéo dài trong nhiều ngày, xảy ra và lặp đi lặp lại ít nhất 6 tháng. Cá nhân thường có khó khăn khi kiểm soát những lo lắng và thường có những dấu hiệu thực thể chẳng hạn như là căng cơ, cáu bẳn, khó ngủ và cảm giác bất an [15]. Như vậy, RLLA là tình trạng bệnh lý thể hiện khi sự lo âu trở nên dai dẳng, tản mạn, không liên quan hay khu trú vào một sự kiện hoàn cảnh đặc biệt nào ở xung quanh hoặc có liên quan với những sự kiện đã qua, không còn tính chất thời sự.

Lúc này, tình trạng lo âu sẽ gây nhiều trở ngại cho công việc, học tập, sinh hoạt, ảnh hưởng xấu tới các mối quan hệ bình thường của cá nhân [16]. Rối loạn lo âu của nhân viên y tế 1. Đặc điểm công việc của nhân viên y tế Theo WHO (2006), NVYT là tất cả những người tham gia vào các hoạt động có mục đích chính là nâng cao sức khỏe cho cộng đồng [17].