Chương 1. VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUY TRÌNH NHẬP KHẨU HÀNG HOÁ 1. Tổng quan về nhập khẩu 1. Khái niệm về nhập khẩu Theo Mác-Lênin: “hàng hóa là sản phẩm của lao động, thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, thông qua trao đổi, mua bán.” [21, trang 65] Theo khoản 2, điều 28, Luật Thương mại năm 2005 sửa đổi năm 2019: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.
“Nhập khẩu là hoạt động mua hàng hoá, dịch vụ từ nước ngoài nhằm phục vụ các nhu cầu trong nước chưa sản xuất được hoặc sản xuất nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu” [19, trang 14] Như vậy, có thể hiểu nhập khẩu là hoạt động đưa hàng hoá vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực hải quan riêng nhằm phục vụ các nhu cầu trong nước hoặc tái xuất khẩu nhằm mục đích thu lợi. Bản chất, mục đích và đặc điểm của nhập khẩu hàng hoá Bản chất: nhập khẩu hàng hoá là việc đưa hàng hoá từ các công ty, doanh nghiệp hoặc tổ chức tại nước ngoài hoặc tại khu vực hải quan riêng vào tiêu thụ tại thị trường trong nước, hoặc tái xuất khẩu, hoặc làm đầu vào cho sản xuất với mục đích thu lợi nhuận. Mục đích: Đối với doanh nghiệp, nhập khẩu hàng hoá nhằm mục tiêu đảm bảo đầu vào cho sản xuất, hoặc cung cấp nguồn hàng hoá cho hoạt động kinh doanh mà ở thị trường trong nước chưa có khả năng sản xuất hoặc sản xuất chưa đáp ứng được nhu cầu, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và tạo doanh thu cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nhập khẩu phải đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của nền kinh tế quốc gia, nâng cao chất lượng sức khoẻ và đời sống xã hội.
Đặc điểm: - Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế, nó là một hệ thống các quan hệ mua bán rất phức tạp và có tổ chức từ bên trong ra bên ngoài. Vì thế nhập khẩu đem lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng nó cũng có thể gây ra những hậu quả do tác động với cả hệ thống kinh tế bên ngoài, mà một quốc gia tham gia nhập khẩu không thể khống chế được. - Nhập khẩu được tổ chức, thực hiện nhiều nhiệm vụ, nhiều khâu khác nhau. Từ điều tra thị trường trong nước, điều tra thị trường nước ngoài, lựa chọn hàng hoá nhập khẩu, tiến hành đàm phán và ký kết hợp đồng, tổ chức thực hiện hợp đồng cho đến 3 khi đưa hàng hoá về kho và thanh toán.
Các khâu và các nhiệm vụ phải được nghiên cứu và phân tích kỹ lưỡng để nắm bắt được những lợi thế và đạt được kết quả mong muốn. - Nhập khẩu là hoạt động giao dịch buôn bán giữa những tổ chức, doanh nghiệp có quốc tịch khác nhau. Với đặc điểm thị trường rộng lớn, khó kiểm soát, đồng tiền thanh toán là ngoại tệ đối với một quốc gia hoặc cả hai, và các quốc gia khi tham gia vào nhập khẩu phải tuân thủ theo những điều luật và thông lệ quốc tế, bên cạnh đó cũng cần phải có hiểu biết về các tập quán địa phương, tập quán thương mại quốc tế. - Nhập khẩu diễn ra trên phạm vi rất rộng về cả không gian và thời gian.
Nó có thể được tiến hành trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia hoặc trên nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Nó cũng có thể được diễn ra trong một thời gian ngắn hoặc kéo dài nhiều năm. - Nhập khẩu có thể diễn ra trên mọi lĩnh vực nhằm mang lại lợi ích cho quốc gia nhập khẩu và cả quốc gia xuất khẩu, có thể hàng hoá nhập khẩu là hàng hoá tiêu dùng hoặc các tư liệu sản xuất, các máy móc thiết bị phục vụ sản xuất hoặc các công nghệ kỹ thuật cao. Các hình thức nhập khẩu Trong thực tế do tác động của môi trường, điều kiện kinh doanh cùng với sự năng động sáng tạo của người kinh doanh đã tạo ra nhiều hình thức nhập khẩu khác nhau.
Dưới đây là một vài hình thức nhập khẩu đang được sử dụng: * Nhập khẩu trực tiếp: Nhập khẩu trực tiếp là hình thức nhập khẩu mà doanh nghiệp nhập khẩu trực tiếp thực hiện toàn bộ mọi khâu của quy trình nhập khẩu như: nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, đàm phán ký kết hợp đồng, thực hiện hợp đồng, đánh giá sau hợp đồng. Doanh nghiệp nhập khẩu trực tiếp phải bỏ vốn để tổ chức thực hiện nhập khẩu: chi phí nghiên cứu thị trường, chi phí giao dịch, đàm phán, chi phí vận chuyển, chi phí lưu kho bãi, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, chi phí tiêu thụ hàng hoá. * Nhập khẩu uỷ thác Nhập khẩu uỷ thác là hình thức nhập khẩu gián tiếp mà doanh nghiệp nhập khẩu sẽ nhờ một bên thứ ba chịu trách nhiệm thực hiện toàn bộ hoặc một phần quy trình nhập khẩu tuỳ theo thoả thuận của hai bên. Bên nhờ uỷ thác sẽ phải trả một khoản tiền cho bên nhận uỷ thác dưới hình thức phí uỷ thác, bên nhận uỷ thác có trách nhiệm thực hiện đúng nội dung của hợp đồng uỷ thác mà hai bên đã thống nhất.
Khi sử dụng hình thức này, doanh nghiệp nhờ uỷ thác sẽ giảm bớt gánh nặng trong việc thực hiện quy trình nhập khẩu, tuy nhiên lợi nhuận thu được từ nhập khẩu sẽ giảm đi. Doanh nghiệp nhận uỷ thác không mất nhiều chi phí, độ rủi ro thấp nhưng lợi nhuận thu được từ hoạt động này không cao. 4 * Xuất nhập khẩu đối lưu Đây là hình thức mà sẽ có hai nghiệp vụ nhập khẩu và xuất khẩu đi đôi với nhau. Phương thức nhập khẩu này được thanh toán bằng hàng hoá thay vì bằng tiền.
Hàng hoá nhập khẩu và hàng hoá xuất khẩu sẽ có giá trị tương đương nhau, tức hàng hoá đổi lấy hàng hoá. Hai hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu này được thực hiện trên cùng một hợp đồng. Doanh thu sẽ được tính trên cả kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu. * Tạm nhập tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào thị trường nội địa, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó sang một nước khác.
Hình thức này là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không để tiêu thụ trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận. Giao dịch này bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra. Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, doanh nghiệp cần tiến hành đồng thời hai hợp đồng riêng biệt, gồm: hợp đồng mua hàng ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng ký với thương nhân nước nhập khẩu. * Nhập khẩu gia công Hoạt động gia công được quy định tại chương 6 Nghị định số 09/VBHN-BCT năm 2017 quy định chi tiết thi hành luật thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu theo đó bên nhập khẩu (là bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu (bên đặt gia công) về để tiến hành gia công theo những quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên.
Vai trò của nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế. Nhập khẩu tác động một cách trực tiếp và quyết định đến hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp. Nhập khẩu là để nâng cao cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ hiện đại hoặc các nguyên phụ liệu đầu vào cho sản xuất và các hàng hoá cho tiêu dùng mà trong nước không sản xuất được, hoặc sản xuất không đáp ứng được nhu cầu. Đối với nền kinh tế vai trò của nhập khẩu thể hiện ở các khía cạnh sau: Thứ nhất, nhập khẩu đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ, thúc đẩy nhanh quá trình phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Thứ hai, đối với các nên kinh tế có sự chuyên môn hoá cao, nhập khẩu sẽ bổ sung kịp thời những mặt mất cân đối của nền kinh tế, đảm bảo một sự phát triển cân đối và ổn định, khai thác đến mức tối đa tiềm năng và khả năng của nền kinh tế. 5 Thứ ba, nhập khẩu đảm bảo đầu vào cho sản xuất, tạo việc làm ổn định cho người lao động, góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân. Thứ tư, nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy xuất khẩu từ việc góp phần nâng cao chất lượng sản xuất hàng xuất khẩu, tạo môi trường thuận lợi cho hàng Việt Nam được xuất khẩu ra nước ngoài. Thứ năm, nhập khẩu làm đa dạng hàng hoá góp phần kích thích tiêu dùng quốc dân từ đó tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế.
Thứ sáu, nhập khẩu xoá bỏ tình trạng độc quyền, phá vỡ triệt để nền kinh tế đóng, chế độ tự cung tự cấp, tự túc từ đó giúp tận dụng được lợi thế so sánh của quốc gia. Thứ bảy, nhập khẩu kích thích các doanh nghiệp trong nước nỗ lực phát triển hàng hoá và công nghệ nhằm tăng tính cạnh tranh và nâng cao chất lượng sản phẩm để tồn tại trên thị trường, từ đó nâng cao chất lượng hàng hoá thị trường nội địa. Đối với doanh nghiệp vai trò của nhập khẩu được thể hiện ở các điểm: - Nhập khẩu được thực hiện trên phạm vi quốc tế rất phức tạp vì có sự tham gia của nhiều quốc gia khác nhau về văn hoá, chính trị, ngôn ngữ, phong tục, tập quán,… Vì vậy buộc các doanh nghiệp nhập khẩu phải luôn luôn hoàn thiện và đổi mới công tác quản trị kinh doanh, các cán bộ, các cá nhân phải luôn luôn học hỏi kinh nghiệm, nâng cao nghiệp vụ để phục vụ cho công việc của mình. Điều đó làm nâng cao năng lực chuyên môn của tất cả các thành viên trong doanh nghiệp.
- Nhập khẩu hàng hoá có vai trò làm tăng thế lực và uy tín của công ty ở cả thị trường trong nước và thị trường quốc tế. Đặc biệt đối với thị trường tiêu dùng Việt Nam có xu hướng “sính ngoại”, hàng hoá có nguồn gốc xuất xứ nước ngoài sẽ thu hút được sự chú ý của người tiêu dùng Việt.