Chương 1, Nghị định số 120/2007/NĐ-CP ngày 23/7/2007 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh niên 2005 thì: Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, Nhà nước và xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởng thành, đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc [11, tr. Như vậy, hiểu theo một cách chung nhất như đã nói ở trên thì công tác thanh niên được hiểu là phát huy, sử dụng thanh niên để hướng thanh niên theo các yêu cầu của xã hội; là quan tâm giáo dục, bồi dưỡng thanh niên, tạo điều kiện cho sự phát triển của thanh niên, đáp ứng những nhu cầu, lợi ích chính đáng của thanh niên. Đây là một loại hoạt động xã hội hàm chứa sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các chủ thể xã hội và thanh niên, nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu của thanh niên và yêu cầu phát triển của toàn xã hội nói chung. Công tác thanh niên là bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng của Đảng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nước và các chủ thể xã 10 hội khác.
Trong đó, có Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội sinh viên Việt Nam nhằm tác động một cách đồng bộ để giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởng thành; đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Trong quá trình đấu tranh giành độc lập, cũng như xây dựng đất nước, nhìn nhận, đánh giá, coi trọng vị trí vai trò của thanh niên, công tác thanh niên cũng như các vấn đề của thanh niên trong tiến trình phát triển. Đây chính là tiền đề, là một trong những điều kiện hết sức quan trọng để định ra chiến lược, vạch ra đường lối, nội dung giải pháp giáo dục, bồi dưỡng, quản lý thanh niên thành lực lượng chính trị hùng hậu kế tục sự nghiệp của Đảng, Nhà nước ta cũng như trở thành nguồn nhân lực chủ đạo trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tương lai. Quản lý nhà nước về công tác thanh niên - Quản lý nhà nước Khái niệm quản lý có nhiều cách tiếp cận khác nhau, với ý nghĩa thông thường và phổ biến hiện nay, quản lý được hiểu là hoạt động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý tới những đối tượng quản lý để điều chỉnh chúng vận động và phát triển theo mục tiêu nhất định đã đề ra.
QLNN xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, là công cụ của Nhà nước. Nội hàm của QLNN thay đổi phụ thuộc vào chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia qua các giai đoạn lịch sử. Ngày nay QLNN xét về mặt chức năng bao gồm hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp. Thanh niên là một đối tượng chịu sự quản lý của Nhà nước, do đó, QLNN về công tác thanh niên cũng phải được xem xét trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Trước khi làm rõ nội hàm của khái niệm này cần lưu ý những điểm sau: 11 Thứ nhất, Điều 12, Hiến pháp 1992 ghi rõ “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật”; Điều 8, Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”. Do đó, QLNN về công tác thanh niên trước hết là hoạt động lập pháp, lập quy của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để đề ra những chế định về công tác thanh niên. Thứ hai, do các cơ quan nhà nước, tùy theo chức năng, nhiệm vụ của mình, đều có nhiệm vụ quản lý công tác thanh niên theo góc độ và mức độ khác nhau, nên QLNN trong lĩnh vực công tác thanh niên là hoạt động QLNN trong phạm vi những công việc hành chính của các cơ quan trong bộ máy nhà nước có liên quan đến thanh niên. Thứ ba, do công tác thanh niên được các tổ chức Đảng, Đoàn Thanh niên, các đoàn thể, các tổ chức xã hội…tiến hành, nên quản lý nhà nước về công tác thanh niên là hoạt động điều hành của Nhà nước về thống nhất phối hợp với tất cả các cơ quan, bộ máy hoặc đoàn thể có liên quan đến công tác thanh niên trong thể chế Nhà nước.
Thứ tư, theo cơ chế tổng hợp vận hành của đất nước ta: Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý; và theo quan điểm của Đảng: Công tác thanh niên là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, thì sự thống nhất cao mà QLNN phải xác lập như đã nói ở điểm trên là sự thống nhất theo mục tiêu của Đảng về giáo dục, bồi dưỡng và phát huy lực lượng thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Về phương pháp quản lý, Nhà nước thực hiện việc quản lý về công tác thanh niên bằng phương pháp mệnh lệnh mang tính quyền lực bắt buộc đối với chủ thể quản lý; bằng phương pháp vận động, thuyết phục, tư vấn, hỗ trợ, giúp đỡ cho thanh niên hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình và tự giác tuân thủ các quy định của pháp luật, góp phần đảm bảo trật tự xã hội và sự phát triển của xã hội theo đúng ý đồ của Nhà nước. 12 Như vậy: “QLNN là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật nhà nước để điều chỉnh hành vi hoạt động của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì ổn định và phát triển xã hội” [45]. QLNN được đề cập trong đề tài này là khái niệm QLNN theo nghĩa rộng; QLNN bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính luật đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tượng bị quản lý và vấn đề tư pháp đối với đối tượng quản lý cần thiết của nhà nước.
Hoạt động QLNN chủ yếu và trước hết được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu được nhà nước ủy quyền, trao quyền thực hiện chức năng của nhà nước theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của QLNN mang tính quyền lực đặc biệt, tính tổ chức cao và tính mệnh lệnh đơn phương của nhà nước. QLNN được thiết lập trên cơ sở mối quan hệ “quyền uy” và “sự phục tùng”. QLNN mang tính tổ chức và điều chỉnh; tính khoa học, tính kế hoạch.
QLNN là những tác động mang tính liên tục, ổn định lên các quá trình xã hội và các hệ thống hành vi xã hội. QLNN về công tác thanh niên: Là QLNN đối với toàn bộ hoạt động liên quan đến đối tượng thanh niên bằng quyền lực, thông qua Hiến pháp, pháp luật và cơ chế chính sách nhằm đảm bảo cho sự phát triển của văn hóa dân tộc. QLNN về công tác thanh niên được hiểu là hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước được tiến hành trên cơ sở pháp luật và thi hành pháp luật đối với các hoạt động liên quan đến thanh niên. Từ quan niệm trên, QLNN về công tác thanh niên có những đặc điểm cơ bản: Một là, hệ thống QLNN về thanh niên là cơ quan công quyền của nhà nước, được hình thành và tổ chức thống nhất, có tính thứ bậc và hệ thống chặt 13 chẽ.
Hiện tại tổ chức bộ máy QLNN về thanh niên có 3 cấp: Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện. Hai là, đội ngũ cán bộ, công chức QLNN về thanh niên có tính chuyên môn hóa, nghề nghiệp cao. Do vậy đội ngũ này phải đáp ứng những điều kiện, tiêu chuẩn và nguyên tắc trong thi hành công vụ theo quy định của Luật Cán bộ, công chức. Ba là, quản lý nhà nước về công tác thanh niên mang tính toàn diện đối với mọi đối tượng thanh niên (công dân từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi) khác với chức năng tư vấn của Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam (cơ quan tư vấn của Thủ tướng Chính phủ về công tác thanh niên – Điều 6 Luật Thanh niên 2005); quản lý đoàn viên, hội viên của tổ chức Đoàn thanh niên và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam.
Bốn là, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan QLNN về thanh niên có sự khác biệt cơ bản với tính chất hoạt động của các cơ quan, tổ chức tư vấn phối hợp liên ngành trong việc thực hiện chính sách, pháp luật đối với thanh niên. Nhà nước thực hiện chức năng quản lý đối với công tác thanh niên trong sự phối hợp và huy động sự tham gia cộng đồng trách nhiệm của mọi tổ chức, mọi nguồn lực xã hội trong công tác thanh niên. Kết hợp hài hòa giữa phương pháp mệnh lệnh hành chính với phương pháp vận động, thuyết phục là những đặc điểm đặc thù của công tác thanh niên ở nước ta. Những đặc thù của QLNN về công tác thanh niên Thứ nhất, QLNN về công tác thanh niên là một dạng quản lý xã hội đặc thù, mang tính quyền lực nhà nước đối với một đối tượng đặc biệt là thanh niên; là quá trình tác động của hệ thống các cơ quan nhà nước đối với công tác thanh niên bằng chính sách, luật pháp, cơ chế vận hành và tổ chức bộ máy, bằng kiểm tra, giám sát; đồng thời cũng thông qua các chính sách, luật pháp và tổ chức bộ máy.
14 Thứ hai, Nhà nước thực hiện chức năng quản lý đối với công tác thanh niên trong sự phối hợp và huy động sự tham gia cộng đồng trách nhiệm của mọi tổ chức, mọi nguồn lực xã hội trong công tác thanh niên. Thứ ba, sự tham gia của các chủ thể xã hội trong QLNN đối với công tác thanh niên; sự phong phú trong nội dung và phương pháp quản lý đối với công tác thanh niên của Nhà nước. Thứ tư, sự kết hợp hài hòa giữa phương pháp mệnh lệnh hành chính với phương pháp vận động, thuyết phục là những đặc điểm đặc thù của công tác thanh niên ở nước ta.