Chương 1. Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước về thanh niên. Thực trạng quản lý nhà nước về thanh niên trên địa bàn thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Quan điểm, giải pháp tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước về thanh niêntại thị xã quảng yên, tỉnh quảng ninh.
8 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ THANH NIÊN 1. Khái quát chung về quản lý nhà nƣớc về thanh niên. Khái niệm chung. Thanh niên là tương lai của đất nước, là một lực lượng hùng hậu có những đóng góp to lớn và vai trò quan trọng đối với việc phát triển và xây dựng đất nước.
Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế – xã hội của từng quốc gia và mục đích mà mỗi quốc gia, tổ chức sẽ có quy định, cách xác định khác nhau về độ tuổi thanh niên. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25 tháng 7 năm 2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng, Khóa X đã khẳng định: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc; là lực lượng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo. Thanh niên là độ tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ, luôn năng động, sáng tạo, muốn tự khẳng định mình…”[3, tr. Hiện nay, khái niệm về thanh niên chưa có sự thống nhất và có rất nhiều cách hiểu khác nhau về thanh niên được đưa ra xét trên nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau như sinh học, tâm lý học, kinh tế học… Theo Từ điển tiếng Việt thì thanh niên “Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành” [4, tr 913.
Theo cách quản lý và phân loại đối tượng thanh niên của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, thanh niên được phân loại như sau: Thanh niên đô thị; thanh niên nông thôn; thanh niên công nhân; thanh niên công chức và viên chức; thanh niên học sinh và sinh viên; thanh niên trong các lực lượng vũ trang. Ngoài ra, còn có các nhóm thanh niên yếu thế và thanh niên đặc thù, thanh niên yếu thế bao gồm: Thanh niên khuyết tật, thanh niên bị nhiễm HIV/AIDS, thanh niên sau cai nghiện trở về tái hòa nhập cộng đồng; thanh niên đặc thù bao gồm: Thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên học tập và sinh sống ở nước ngoài, thanh niên có đạo. 9 Tại Việt Nam, Luật Thanh niên được Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 16/6/ 2020 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2021. Theo đó, ngay tại Điều 1 của bộ Luật có quy định về độ tuổi thanh niên như sau: “Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi”.
Theo số liệu mới nhất của Uỷ ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam, hiện nay nước ta có hơn 22,1 triệu người trong độ tuổi thanh niên, chiếm khoảng 22,5% dân số cả nước và gần 36% lực lượng lao động; gần 60% thanh niên sống ở nông thôn; 98,7% người trong độ tuổi lao động có việc làm. Thanh niên không phải là một giai cấp mà là một lớp người trong xã hội (không phân biệt giàu nghèo, trình độ học vấn, thành phần xuất thân, dân tộc, tôn giáo) được quy định ở độ tuổi nhất định, có mặt và giữ vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, có sức sáng tạo, khát khao được cống hiến, giữ vai trò tiên phong luôn xung kích trong các hoạt động xây dựng và bảo vệ đất nước, vai trò đại diện cho tương lai của đất nước Từ những phân tích như trên, có thể đưa ra khái niệm khái quát về thanh niên như sau: Thanh niên là một nhân khẩu xã hội đặc thù, ở một độ tuổi nhất định, có mặt trong tất cả các tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, các lĩnh vực của đời sống xã hội, có những đặc điểm chung về tâm sinh lý, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội, sự phát triển của thanh niên phản ánh hiện trạng và tương lai phát triển con người của mỗi quốc gia. Theo Từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý làm chủ biên thì công tác được hiểu là "công việc của nhà nước, của đoàn thể" hoặc "thực hiện công việc của nhà nước, của đoàn thể". Như vậy quản lý nhà nước về thanh niên có thể được hiểu là công việc của nhà nước, của đoàn thể hay thực hiện công việc của nhà nước, đoàn thể.
Khái niệm này đúng, tuy nhiên chưa phản ảnh được tính mục đích của thanh niên. Tại Việt Nam, thanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của 10 Đảng, Nhà nước, Đoàn Thanh niên và xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng và tạo điều kiện cho thanh niên phát triển, trưởng thành, phát huy mọi tiềm năng của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Do vậy, cũng có thể hiểu, quản lý nhà nước về thanh niên là sự tác động tổng hợp của các chủ thể xã hội vào một đối tượng cụ thể là thanh niên theo những mục tiêu xác định của Đảng cầm quyền. Quản lý nhà nước về thanh niên là hoạt động có mục đích của tổ chức tác động vào đối tượng thanh niên nhằm giáo dục, bồi dưỡng, định hướng và phát huy thanh niên, đáp ứng những đòi hỏi vốn có của thanh niên và yêu cầu phát triển của xã hội.
Đặc điểm của quản lý nhà nƣớc về thanh niên Về chủ thể và nội dung quản lý nhà nước về thanh niên. Theo khái niệm trên đây, các tổ chức hay các chủ thể của công tác thanh niên được xác định là các tổ chức thuộc bộ máy nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức kinh tế, các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp, các tổ chức đoàn thể khác và nhà trường. Do đặc điểm đặc thù của hệ thống chính trị ở Việt Nam, Đảng Cộng sản lãnh đạo thanh niên, cũng có nghĩa là lãnh đạo các chủ thể xã hội tiến hành công tác thanh niên. Đặt thanh niên dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước càng khẳng định rõ thanh niên là một loại hoạt động tự giác, có mục đích chính trị và mục tiêu xã hội rõ ràng, không phải ai, tổ chức nào muốn làm gì và làm như thế nào đối với thanh niên cũng được.
Để đạt được mục tiêu của công tác quản lý nhà nước về thanh niên, mỗi chủ thể khác nhau đều xác định cho mình những nội dung hoạt động cụ thể, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mình và tuân thủ đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Các tổ chức nhà nước tiến hành quản lý thanh niên thông qua việc hoạch định, ban hành, tổ chức thực hiện và giám sát việc thực hiện các chính sách, luật pháp thanh niên; tổ chức các nghiên cứu cơ bản về công tác thanh niên; xây dựng bộ máy tổ chức và cán bộ làm công tác 11 quản lý về thanh niên; đầu tư ngân sách cho quản lý nhà nước về thanh niên; điều phối và phối hợp với các tổ chức khác trong công tác thanh niên. Các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức khác tiến hành công tác thanh niên thông qua các hoạt động tuyên truyền, vận động thanh niên thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách, luật pháp thanh niên, tham gia giáo dục thanh niên về đức, trí, thể, mỹ, góp phần định hướng, hỗ trợ thanh niên lập thân, lập nghiệp, trở thành những công dân tốt. Về quan hệ giữa thanh niên và công tác Đoàn.
Trong thực tế, khái niệm thanh niên thường được hiểu trùng lặp với công tác Đoàn. Điều này về căn bản không sai, nhất là trong điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, xét về bản chất, nội hàm của khái niệm công tác Đoàn hẹp hơn nội hàm của khái niệm quản lý nhà nước về thanh niên. Công tác Đoàn chỉ là tổng thể các mặt hoạt động của Đoàn, do cấp bộ Đoàn tổ chức, có tác động đến các đối tượng thanh thiếu nhi, nhằm mục tiêu là hình thành lý tưởng chính trị cho thanh niên (tức là mục tiêu chính trị) và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội của thanh niên, đáp ứng nhu cầu xã hội của xã hội (tức là mục đích xã hội), góp phần giáo dục thanh niên trở thành những công dân tốt, những người đoàn viên Đoàn thanh niên cộng sản, đoàn viên ưu tú và đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam.
Thanh niên và công tác Đoàn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại và thúc đẩy lẫn nhau. Công tác Đoàn là một phần quan trọng của quản lý nhà nước về thanh niên, thực chất, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác Đoàn trở thành bộ phận nòng cốt trong công tác quản lý nhà nước về thanh niên. Giữa công tác Đoàn và công tác quản lý nhà nước về thanh niên luôn có sự khác biệt đáng kể, theo đó, đối tượng của công tác quản lý nhà nước về thanh niên bao gồm tất cả thanh niên, còn đối tượng của công tác 12 Đoàn chủ yếu là đoàn viên Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; chủ thể của thanh niên bao gồm Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức kinh tế, xã hội, nghề nghiệp và nhà trường dưới sự lãnh đạo của Đảng, còn chủ thể của công tác Đoàn là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh do Đảng sáng lập và lãnh đạo; hoạt động quản lý nhà nước về thanh niên là ban hành các chính sách, pháp luật với thanh niên còn hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức các phong trào cho đoàn viên, thanh niên hoạt động trong tổ chức.