Luận Văn Thạc Sĩ Về Thực Hiện Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Đắk Glong, Tỉnh Đắk Nông

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông.

• Tác giả: Lê Văn Đại
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Đức Hùng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 2.1. Nông thôn, Nông thôn mới và chính sách xây dựng nông thôn mới
• 2.1.1. Quan niệm về nông thôn
• 2.1.2. Quan niệm về nông thôn mới
• 3. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẮK GLONG, TỈNH ĐẮK NÔNG
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông
• 3.2. Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông, giai đoạn 2011-2018
• 3.2.1. Xây dựng kế hoạch, tổ chức bộ máy và cán bộ thực hiện xây dựng nông thôn mới
• 3.2.2. Công tác tuyên truyền phổ biến chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.2.3. Đào tạo, tập huấn, tổ chức thực hiện nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới
• 3.2.4. Huy động nguồn lực và sử dụng nguồn lực thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.2.5. Hoạt động kiểm tra, giám sát thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.2.6. Kết quả thực hiện các nội dung theo 19 tiêu chí trong bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới
• 3.2.7. Công tác lập quy hoạch, đề án xây dựng nông thôn mới
• 3.2.8. Hạ tầng kinh tế - xã hội
• 3.2.9. Kinh tế và tổ chức sản xuất
• 3.2.10. Văn hóa - Xã hội - Môi trường
• 3.2.11. Hệ thống chính trị
• 3.2.12. Những hạn chế, nguyên nhân của hạn chế trong tổ chức thực hiện
• 3.2.12.1. Nguyên nhân của hạn chế
• 4. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN ĐẮK GLONG, TỈNH ĐẮK NÔNG
• 4.1. Những thuận lợi, khó khăn, thách thức trong tổ chức thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới thời gian tới
• 4.2. Quan điểm, định hướng xây dựng nông thôn mới huyện Đắk Glong
• 4.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Đắk Glong trong thời gian tới
• 4.3.1. Tăng cường công tác chỉ đạo, giám sát, tổ chức thực hiện; thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động
• 4.3.2. Đẩy mạnh công tác phát triển sản xuất nông nghiệp, ngành nghề nông thôn, đào tạo nghề, nâng cao thu nhập cho người dân
• 4.3.3. Huy động các nguồn lực và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại địa phương
• 4.3.4. Đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế, văn hoá, an sinh xã hội; tăng cường bảo vệ môi trường sinh thái
• 4.3.5. Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước, phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị xã hội, lấy Hội Nông dân làm nòng cốt trong công cuộc xây dựng nông thôn mới
• 4.3.6. Tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả các Bộ tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới
• 4.3.7. Tăng cường tổ chức hội nghị trao đổi, đối thoại với nhân dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính sách xây dựng nông thôn mới

Chính sách xây dựng nông thôn mới là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Luận văn tập trung phân tích các nội dung cơ bản của chính sách này, bao gồm mục tiêu, nội dung và vai trò của nó trong việc phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Đặc biệt, chính sách này hướng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn hiện đại, nâng cao chất lượng cuộc sống và thu nhập của người dân.

1.1. Mục tiêu của chính sách

Mục tiêu chính của chính sách xây dựng nông thôn mới là tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, giảm khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Chính sách hướng đến việc xây dựng nông thôn mới với cơ sở hạ tầng hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý và đời sống văn hóa phong phú.

1.2. Nội dung chính sách

Nội dung của chính sách xây dựng nông thôn mới bao gồm việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn, phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, bảo vệ môi trường và tăng cường quản lý nông thôn. Các tiêu chí cụ thể được đưa ra để đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách.

II. Thực trạng thực hiện chính sách tại Đắk Glong

Luận văn phân tích thực trạng thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông. Kết quả cho thấy, huyện đã đạt được một số thành tựu quan trọng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn như thiếu đồng bộ trong quy hoạch và hạn chế về nguồn lực đầu tư.

2.1. Kết quả đạt được

Huyện Đắk Glong đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới, đặc biệt là trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn và phát triển kinh tế nông nghiệp. Các tiêu chí về giáo dục, y tế và môi trường cũng được cải thiện.

2.2. Khó khăn và thách thức

Mặc dù đạt được nhiều kết quả, huyện Đắk Glong vẫn gặp phải những khó khăn như thiếu đồng bộ trong quy hoạch, hạ tầng xuống cấp và nguồn lực đầu tư hạn chế. Việc huy động sự tham gia của cộng đồng cũng còn nhiều hạn chế.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách

Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk Glong. Các giải pháp tập trung vào việc tăng cường công tác chỉ đạo, huy động nguồn lực, phát triển sản xuất nông nghiệp và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế. Đồng thời, cần tăng cường bảo vệ môi trường và phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội.

3.1. Tăng cường công tác chỉ đạo

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới, cần tăng cường công tác chỉ đạo và giám sát từ các cấp chính quyền. Việc tuyên truyền, vận động người dân tham gia cũng cần được chú trọng.

3.2. Phát triển sản xuất nông nghiệp

Một trong những giải pháp quan trọng là đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp và ngành nghề nông thôn. Điều này sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những chính sách trọng điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tại huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông, với diện tích tự nhiên gần 145.000 ha, dân số khoảng 70.285 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 56%, việc thực hiện chính sách xây dựng NTM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ năm 2011 đến 2018, huyện đã triển khai nhiều hoạt động nhằm đạt các tiêu chí quốc gia về NTM, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn như tỷ lệ hộ nghèo cao (49,56% năm 2018), hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn lực hạn chế và năng lực tổ chức thực hiện còn nhiều hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng tổ chức thực hiện chính sách xây dựng NTM tại huyện Đắk Glong, đánh giá kết quả đạt được, tồn tại và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 7 xã thuộc huyện, giai đoạn từ 2011 đến 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh, hoàn thiện chính sách và nâng cao chất lượng xây dựng NTM, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng nông thôn Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình chính sách công, trong đó tập trung vào:

• Lý thuyết chính sách công: Nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng, tổ chức thực hiện và giám sát chính sách nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
• Mô hình xây dựng nông thôn mới: Bao gồm 19 tiêu chí quốc gia về NTM, được phân thành 5 nhóm nội dung cơ bản: quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị.
• Khái niệm chính về nông thôn và nông thôn mới: Nông thôn là vùng cư trú chủ yếu của dân cư làm nông nghiệp, còn nông thôn mới là vùng nông thôn có kết cấu hạ tầng hiện đại, kinh tế phát triển, đời sống người dân được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ và hệ thống chính trị được củng cố.

Các khái niệm chính bao gồm: xây dựng NTM, tiêu chí quốc gia về NTM, chính sách công, tổ chức thực hiện chính sách, nguồn lực và giám sát chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, bao gồm:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ báo cáo của UBND huyện Đắk Glong, các văn bản pháp luật liên quan, số liệu thống kê giai đoạn 2011-2018, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và người dân địa phương, khảo sát thực tế tại 7 xã.
• Phương pháp phân tích: Phân tích tổng hợp, so sánh trước và sau khi thực hiện chính sách, đánh giá mức độ đạt các tiêu chí NTM, phân tích nguyên nhân tồn tại và hạn chế.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát 7 xã trực tiếp thực hiện chương trình xây dựng NTM, lựa chọn đại diện các nhóm đối tượng liên quan như cán bộ xã, người dân, các tổ chức chính trị - xã hội.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung giai đoạn 2011-2018, với thu thập dữ liệu chính trong năm 2018 và phân tích tổng hợp đến năm 2019.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học và phù hợp với mục tiêu đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tổ chức bộ máy và cán bộ thực hiện chính sách: Huyện Đắk Glong đã thành lập Ban chỉ đạo xây dựng NTM, Văn phòng điều phối và phân công cán bộ chuyên trách tại các xã. Tuy nhiên, năng lực cán bộ còn hạn chế, công tác đào tạo chưa đồng đều. Từ năm 2011 đến 2018, đã mở 43 lớp đào tạo nghề cho 1.337 lao động nông thôn, 100% học viên có việc làm sau đào tạo.

2. Tuyên truyền và huy động nguồn lực: Công tác tuyên truyền được thực hiện đa dạng với hơn 3.400 tin bài, 250 hoạt động văn hóa, vận động nhân dân đóng góp gần 9 tỷ đồng và hàng ngàn ngày công lao động. Nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM giai đoạn 2016-2018 đạt trên 300 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương và địa phương chiếm phần lớn, cộng đồng dân cư đóng góp khoảng 8-10 tỷ đồng mỗi năm.

3. Kết quả đạt các tiêu chí NTM: Đến năm 2018, huyện đạt bình quân 7,4 tiêu chí/xã trên tổng số 19 tiêu chí, chưa có xã nào đạt chuẩn NTM. Một số tiêu chí đạt cao như thông tin truyền thông (85,7% xã đạt), giao thông (57,14%), điện (57,14%), cơ sở hạ tầng thương mại (57,14%). Tiêu chí về nhà ở dân cư và cơ sở vật chất văn hóa chưa đạt xã nào. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 14,6 triệu đồng năm 2016 lên 19,2 triệu đồng năm 2018, nhưng chưa đạt tiêu chí thu nhập NTM. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 62,19% năm 2016 xuống còn 49,56% năm 2018, nhưng vẫn cao so với mục tiêu.

4. Hạn chế và nguyên nhân: Công tác quy hoạch còn thiếu chi tiết, chưa đồng bộ; hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn lực tài chính hạn chế; năng lực cán bộ và công tác giám sát chưa thường xuyên, chưa sâu sát; sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế; đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số với tỷ lệ hộ nghèo cao gây khó khăn trong thực hiện.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy huyện Đắk Glong đã có nhiều nỗ lực trong tổ chức thực hiện chính sách xây dựng NTM, đặc biệt là trong huy động nguồn lực và tuyên truyền vận động nhân dân. Tuy nhiên, việc chưa có xã nào đạt chuẩn NTM phản ánh những khó khăn đặc thù của vùng miền núi, dân tộc thiểu số với điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều hạn chế.

So sánh với các huyện khác trong tỉnh Đắk Nông như Đắk Rlấp và Đắk Song, nơi có một số xã đạt chuẩn NTM, cho thấy yếu tố năng lực tổ chức, quy hoạch đồng bộ và nguồn lực đầu tư quyết định lớn đến hiệu quả thực hiện. Việc tỷ lệ hộ nghèo còn cao và thu nhập bình quân chưa đạt tiêu chí cho thấy cần tập trung phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập bền vững cho người dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tiến độ đạt các tiêu chí NTM theo từng năm, bảng tổng hợp nguồn vốn đầu tư và biểu đồ so sánh tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân qua các năm. Các kết quả này minh họa rõ nét những điểm mạnh và hạn chế trong quá trình thực hiện chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực cán bộ và tổ chức thực hiện: Đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho cán bộ làm công tác xây dựng NTM tại huyện và xã, đặc biệt là kỹ năng quản lý dự án, giám sát và vận động cộng đồng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: UBND huyện phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề.

2. Hoàn thiện quy hoạch và nâng cao chất lượng đầu tư hạ tầng: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng NTM theo hướng chi tiết, đồng bộ, phù hợp với đặc thù địa phương; ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện và cơ sở vật chất văn hóa. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

3. Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân: Đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao, liên kết chuỗi giá trị, phát triển các mô hình kinh tế trang trại, nghề nông thôn; hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật. Thời gian: liên tục, ưu tiên 3 năm đầu. Chủ thể: Phòng Nông nghiệp, Hội Nông dân, các tổ chức chính trị - xã hội.

4. Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội: Tăng cường vận động đóng góp của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội; đảm bảo minh bạch, công khai trong quản lý và sử dụng vốn; phát huy vai trò giám sát của cộng đồng. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể.

5. Nâng cao công tác giám sát, đánh giá và truyền thông: Thiết lập hệ thống giám sát đồng bộ, thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện; tăng cường truyền thông đa phương tiện để nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Văn phòng điều phối NTM huyện, Đài truyền thanh huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp trong tổ chức thực hiện chính sách xây dựng NTM, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành chính sách công, phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng NTM tại vùng dân tộc thiểu số, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư địa phương: Nắm bắt thông tin về vai trò, trách nhiệm và cách thức tham gia xây dựng NTM, từ đó tăng cường sự phối hợp và đồng thuận trong thực hiện.

4. Các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư phát triển nông thôn: Tham khảo để thiết kế các chương trình, dự án phù hợp với đặc thù vùng miền, nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách xây dựng nông thôn mới tại Đắk Glong có những điểm mạnh nào?
   Chính sách được tổ chức bài bản với Ban chỉ đạo, Văn phòng điều phối và cán bộ chuyên trách tại xã; công tác tuyên truyền rộng khắp với hàng ngàn tin bài và hoạt động văn hóa; huy động nguồn lực đa dạng với tổng vốn đầu tư trên 300 tỷ đồng giai đoạn 2016-2018.

2. Tại sao huyện Đắk Glong chưa có xã nào đạt chuẩn NTM?
   Nguyên nhân chính là do đặc thù vùng miền núi, tỷ lệ hộ nghèo cao (49,56%), hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, quy hoạch chưa chi tiết, năng lực cán bộ hạn chế và công tác giám sát chưa thường xuyên, chưa sâu sát.

3. Các tiêu chí nào huyện Đắk Glong đạt tốt nhất?
   Tiêu chí thông tin và truyền thông đạt 85,7% xã; giao thông và điện đạt trên 57% xã; cơ sở hạ tầng thương mại đạt 57,14%. Tuy nhiên, tiêu chí nhà ở dân cư và cơ sở vật chất văn hóa chưa có xã nào đạt.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách?
   Tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện quy hoạch, phát triển sản xuất nâng cao thu nhập, huy động nguồn lực xã hội, nâng cao công tác giám sát và truyền thông.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia tích cực hơn vào xây dựng NTM?
   Thông qua tuyên truyền nâng cao nhận thức, tổ chức các phong trào thi đua, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, minh bạch trong quản lý và sử dụng nguồn lực, tạo lợi ích thiết thực cho người dân.

Kết luận

• Huyện Đắk Glong đã tổ chức thực hiện chính sách xây dựng NTM với nhiều nỗ lực trong huy động nguồn lực và tuyên truyền, nhưng chưa có xã nào đạt chuẩn NTM tính đến năm 2018.
• Các tiêu chí về hạ tầng kinh tế - xã hội, thu nhập và giảm nghèo còn nhiều hạn chế, đặc biệt do đặc thù vùng dân tộc thiểu số và điều kiện kinh tế xã hội khó khăn.
• Năng lực cán bộ, quy hoạch chưa đồng bộ và công tác giám sát chưa thường xuyên là những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo cán bộ, hoàn thiện quy hoạch, phát triển sản xuất, huy động nguồn lực và nâng cao giám sát, truyền thông.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các cấp chính quyền và tổ chức liên quan trong việc điều chỉnh, hoàn thiện chính sách xây dựng NTM tại huyện Đắk Glong và các vùng tương tự.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tiến độ thực hiện để đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững nông thôn mới tại địa phương. Các cơ quan quản lý và cộng đồng dân cư được khuyến khích phối hợp chặt chẽ nhằm tạo sức mạnh tổng hợp cho sự thành công của chương trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Nông thôn, Nông thôn mới và chính sách xây dựng nông thôn mới 1.Quan niệm về nông thôn Theo truyền thống từ xa xưa tại Việt Nam chúng ta thì nông thôn là nơi định cư của đại đa số người sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp là chính, trình độ canh tác lạc hậu, hiệu quả kinh tế thấp, tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đai; nông thôn là nơi bảo tồn các phong tục tập quán cổ truyền, các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh của đất nước. Theo thông tư số 41/2013/TT-BNNPTNT, ngày 01/10/2013 của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thì khái niệm “ nông thôn là phần lãnh thổ được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã; Thôn là tên gọi chung của thôn, làng, xóm, ấp bản, buôn, phum, sóc,.là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư có chung địa bàn cư trú trong một xã” [4] Như vậy, chúng ta có thể khái quát được nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó đại đa số dân cư là nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác và khác biệt hẳn so với đô thị.Quan niệm về nông thôn mới Khi nói về nông thôn mới, đại đa số người Việt Nam đều nghĩ rằng, đó là nơi có không khí trong lành, có phong cảnh đẹp, an lành, nơi mà tình làng, nghĩa xóm đậm đà, nơi tối lửa, tắt đèn có nhau, nơi có lối sống chân chất, mộc mạc; nông thôn được quy hoạch bài bản, có hạ tầng giao thông đi lại thuận tiện, trình độ dân trí không ngừng được nâng cao, kinh tế được phát triển, văn hóa được bảo tồn, an ninh, chính trị được giữ vững.

Cũng có quan niệm cho rằng nông thôn mới phải là nơi có môi trường xanh, sạch, đẹp, có mức sống và thu nhập bằng hoặc cao hơn của thành phố, có nếp sống lành mạnh, kỷ cương phép nước nghiêm minh; phát huy được bản sắc dân tộc, biết 6 áp dụng trình độ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và trong đời sống hằng ngày của con người. Nói chung, mọi cách nghĩ và các quan niệm đều cho chúng ta nhận thấy rằng, nông thôn mới là vùng nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao. Người dân ở nông thôn được quan tâm, được hướng dẫn áp dụng khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất, nông thôn được quy hoạch, giao thông được quan tâm xây dựng phù hợp, thuận tiện cho phát triển kinh tế nông nghiệp và dịch vụ; có môi trường sống trong lành; an ninh, chính trị luôn được quan tâm, đảm bảo. Như vậy, nông thôn mới là tổng thể các đặc điểm, đặc trưng, cấu trúc, đáp ứng yêu cầu mới đề ra.

Đặc biệt tại Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 05 tháng 8 năm 2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nghị quyết đã xác định mục tiêu tổng quát về xây dựng nông thôn mới là “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Để cụ thể hóa nghị quyết của Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn mà trực tiếp là thực hiện chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới, Chính phủ đã ban hành quyết định số 491/QĐ-TTg, ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về NTM, Quyết định số 800/TTg, ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM, giai đoạn 2010-2020 và Quyết định số 342/QĐ-TTg, 20/02/2013 của Thủ tướng Chính phủ về sửa đổi một số tiêu chí của bộ tiêu chí 7 quốc gia về NTM.

Trong thời gian qua đối với quá trình tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM, có những tiêu chí chưa thật sự phù hợp với các địa phương trên phạm vi toàn quốc, vì vậy Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 1980/QĐ-TTg, ngày 17/10/2016 về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020. Theo đó Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới gồm 19 tiêu chí, cụ thể: 1. Trường học, 6. Cơ sở vật chất văn hóa, 7.

Cơ sở hạ tằng thương mại nông thôn, 8. Thông tin và Truyền thông, 9. Lao động có việc làm, 13. Tổ chức sản xuất, 14.

Môi trường và an toàn thực phẩm, 18. Hệ thống chính trị và tiếp cận Pháp luật, 19. Quốc phòng và An ninh. Trong các tiêu chí đã xác định cụ thể để đạt tiêu chuẩn nông thôn mới và được khái quát thành 05 nhóm nội dung cơ bản như sau: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - xã hội - môi trường; Hệ thống chính trị.

Các nội dung của chính sách xây dựng nông thôn mới luôn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, Nhà nước đóng vai trò tổ chức điều hành thực thi chính sách đồng thời tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ vốn, khoa học kỹ thuật cho người dân nông thôn. Nông dân đồng thời là chủ thể và chủ động tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện chính sách. Từ đó chính sách xây dựng NTM sẽ tạo hiệu ứng và đi vào thực tế của cuộc sống, đáp ứng được sự mong đợi của người dân nông thôn.Mục tiêu của chính sách xây dựng nông thôn mới Mục tiêu chính của chương trình xây dựng NTM là nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững, nâng cao đời sống người dân nông thôn; chăm lo đến lợi ích hợp pháp chính đáng của người dân cả tinh thần lẫn vật chất, phát huy vai trò làm chủ của người dân, để người dân chủ động tự làm, tự giám sát. Mục tiêu ấy được nêu cụ thể như sau: Mục tiêu tổng quát: “Xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công 8 nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững ” [7, tr.

1] Mục tiêu cụ thể: - Thứ nhất, đến năm 2020 số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50% (trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 28,0%; Đồng bằng sông Hồng: 80%; Bắc Trung Bộ: 59%; Duyên hải Nam Trung Bộ: 60%; Tây Nguyên 43%; Đông Nam Bộ: 80%; Đồng bằng sông Cửu Long: 51%); Khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phấn đấu có ít nhất 01 huyện đạt chuẩn nông thôn mới; - Thứ hai, bình quân cả nước đạt 15 tiêu chí/xã (trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 13,8; Đồng bằng sông Hồng: 18,0; Bắc Trung Bộ: 16,5; Duyên hải Nam Trung Bộ: 16,5; Tây Nguyên: 15,2; Đông Nam Bộ: 17,5; Đồng bằng sông Cửu Long: 16,6); cả nước không còn xã dưới 5 tiêu chí; - Thứ ba, cơ bản hoàn thành các công trình thiết yếu đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và đời sống của cư dân nông thôn: giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế xã; - Thứ tư, nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn; tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu nhập tăng ít nhất 1,8 lần so với năm 2015.Nội dung chính sách xây dựng nông thôn mới Nội dung của chính sách xây dựng NTM giai đoạn 2010 -2020, được Thủ tướng Chính phủ quy định tại Quyết định số 800/QĐ-TTg, ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình MTQG về xây dựng NTM, giai đoạn 2010-2020. Nhằm thực hiện có hiệu quả chính sách xây dựng NTM và sát với tình hình thực tế với từng địa phương trên cả nước, hiện nay Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình MTQG về xây dựng NTM giai đoạn 2016 - 2020 (theo Quyết định số 1600/QĐ -TTg, ngày 16/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ), gồm 11 nội dung sau: 9 *Nội dung 1: Quy hoạch xây dựng nông thôn mới: Nhằm, đạt yêu cầu tiêu chí số 01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới. Đến năm 2018, có 100% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch phải thực hiện tốt các nội dung sau: Thứ nhất, Quy hoạch xây dựng vùng nhằm đáp ứng tiêu chí của Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05 tháng 4 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí huyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Thứ hai, rà soát, điều chỉnh bổ sung các quy hoạch sản xuất trong đồ án quy hoạch xã nông thôn mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp cấp huyện, cấp vùng và cấp tỉnh; bảo đảm chất lượng, phù hợp với đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và tập quán sinh hoạt từng vùng, miền.

Thứ ba, rà soát, điều chỉnh bổ sung quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường nông thôn trong đồ án quy hoạch xã nông thôn mới đảm bảo hài hòa giữa phát triển nông thôn với phát triển đô thị; phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có trên địa bàn xã. * Nội dung 2: Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống giao thông trên địa bàn thôn, xã. Đến năm 2020, có ít nhất 55% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 2 về giao thông.