Luận án tiến sĩ phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Đỗ Thị Diên
• Người hướng dẫn: GS,TS. Đinh Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Tài Chính Vi Mô Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan các công trình đã công bố và khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.1. Tổng quan các công trình đã công bố có liên quan đến đề tài luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TÀI CHÍNH VI MÔ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Những lý luận về dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Tài chính vi mô và dịch vụ tài chính vi mô
• 2.1.2. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các loại dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.1.4. Tầm quan trọng của sự phát triển dịch vụ tài chính vi mô do ngân hàng thương mại cung cấp
• 2.2. Phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái niệm phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Nội dung phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Các yếu tố chủ quan
• 2.3.2. Các yếu tố khách quan
• 2.4. Kinh nghiệm phát triển dịch vụ tài chính vi mô của một số ngân hàng nước ngoài và bài học kinh nghiệm rút ra cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4.1. Kinh nghiệm phát triển dịch vụ tài chính vi mô của một số ngân hàng nước ngoài
• 2.4.2. Bài học rút ra cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TÀI CHÍNH VI MÔ CỦA NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về Agribank
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức
• 3.1.3. Các hoạt động dịch vụ và kết quả kinh doanh của Agribank
• 3.2. Thực trạng triển khai các nội dung phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 3.2.1. Các phương thức phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 3.2.2. Quản lý phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 3.3. Kết quả phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 3.3.1. Phân tích kết quả phát triển dịch vụ tài chính vi mô qua các chỉ tiêu về quy mô, số lượng dịch vụ
• 3.3.2. Kết quả kiểm định chất lượng dịch vụ tín dụng qua khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng
• 3.3.3. Kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô
• 3.4. Đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 3.4.1. Những kết quả đã đạt được
• 3.4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TÀI CHÍNH VI MÔ CỦA NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 4.1.1. Định hướng phát triển ngành ngân hàng và dịch vụ tài chính vi mô ở Việt Nam giai đoạn 2019-2025
• 4.1.2. Định hướng phát triển của Agribank
• 4.1.3. Phân tích SWOT của Agribank trong phát triển dịch vụ tài chính vi mô những năm tới
• 4.2. Một số giải pháp phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• 4.2.1. Hoàn thiện chiến lược, chính sách và quy trình cung ứng dịch vụ tài chính vi mô
• 4.2.2. Phát triển đa dạng và nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ tài chính vi mô trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại, đáp ứng ngày càng đa dạng nhu cầu của khách hàng
• 4.2.3. Phát triển các phương thức cung ứng dịch vụ tài chính vi mô
• 4.2.4. Phát triển số lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 4.2.5. Phát triển khả năng ứng dụng công nghệ ngân hàng đối với phát triển dịch vụ tài chính vi mô
• 4.2.6. Một số giải pháp khác
• 4.3. Một số kiến nghị
• 4.3.1. Với các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức đoàn thể, tổ chức nghề nghiệp
• 4.3.2. Với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 4.3.3. Với Bộ Tài chính
• 4.3.4. Với Chính phủ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA NCS CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Mô hình 5 khoảng cách trong đo lường chất lượng dịch vụ
• Phụ lục 2. Thang đo chất lượng dịch vụ tín dụng vi mô
• Phụ lục 3. Thang đo quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô
• Phụ lục 4. Kết quả thống kê cơ bản
• Phụ lục 5. Phiếu khảo sát mức độ hài lòng sử dụng dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• Phụ lục 6. Bảng thống kê tình hình phát, thu phiếu khảo sát khách hàng sử dụng các dịch vụ tài chính vi mô của Agribank
• Phụ lục 7. Danh mục các loại dịch vụ của Agribank

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về dịch vụ tài chính vi mô

Dịch vụ tài chính vi mô (DVTCVM) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính nông thôn tại Việt Nam. Ngân hàng nông nghiệp đóng vai trò chủ lực trong việc cung cấp các dịch vụ này, nhằm hỗ trợ các hộ gia đình có thu nhập thấp. Phát triển dịch vụ tài chính không chỉ giúp người dân tiếp cận nguồn vốn mà còn góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo. Theo báo cáo của Agribank, tổng dư nợ cho vay nông nghiệp nông thôn đạt 645.367 tỷ đồng, chiếm 73,6% tổng dư nợ nền kinh tế. Điều này cho thấy sự quan trọng của tài chính nông nghiệp trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của dịch vụ tài chính vi mô

DVTCVM không chỉ đơn thuần là cung cấp vốn vay mà còn là công cụ giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống. Hỗ trợ tài chính từ các ngân hàng thương mại như Agribank đã giúp nhiều hộ gia đình có cơ hội khởi nghiệp và phát triển sản xuất. Việc phát triển DVTCVM còn giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho các nhóm dân cư yếu thế, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế nông thôn.

II. Thực trạng phát triển dịch vụ tài chính vi mô tại Agribank

Agribank đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển DVTCVM. Với mạng lưới gần 2.300 chi nhánh, ngân hàng này đã mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân ở các vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn gặp nhiều thách thức. Các dịch vụ cung cấp còn đơn giản và chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của khách hàng. Chính sách tài chính cần được cải cách để phù hợp hơn với thực tiễn và nhu cầu của người dân.

2.1. Kết quả phát triển dịch vụ tài chính vi mô

Kết quả phát triển DVTCVM tại Agribank được thể hiện qua các chỉ tiêu về quy mô và số lượng dịch vụ. Agribank đã đạt được nhiều thành tựu trong việc cung cấp dịch vụ tín dụng vi mô, với số lượng khách hàng ngày càng tăng. Tuy nhiên, cần có những đánh giá chi tiết hơn về chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của khách hàng để cải thiện hơn nữa.

III. Định hướng và giải pháp phát triển dịch vụ tài chính vi mô

Để phát triển DVTCVM một cách bền vững, Agribank cần xác định rõ định hướng phát triển trong giai đoạn tới. Việc hoàn thiện chiến lược và chính sách cung ứng dịch vụ là rất cần thiết. Đổi mới sáng tạo trong tài chính cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ là yếu tố quyết định trong việc cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân.

3.1. Giải pháp phát triển dịch vụ tài chính vi mô

Một số giải pháp cần được thực hiện bao gồm phát triển đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quy trình cung ứng. Đặc biệt, việc đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ ngân hàng sẽ giúp Agribank nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Đỗ Thị Diên, thực hiện tại Trường Đại học Thương mại dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Đinh Văn Sơn và TS. Nguyễn Ngọc Bảo, hoàn thành vào tháng 9 năm 2019. Đề tài nghiên cứu là: "Phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam", thuộc chuyên ngành Kinh doanh thương mại. Luận án theo hướng nghiên cứu hỗn hợp (kết hợp phân tích định tính và mô hình định lượng).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tài chính vi mô (TCVM) giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nguồn vốn sản xuất, tạo thu nhập cho người dân khu vực nông thôn và hộ gia đình thu nhập thấp. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) có mạng lưới gần 2.300 chi nhánh và phòng giao dịch trên toàn quốc, là kênh chính thức cung cấp dịch vụ tài chính vi mô (DVTCVM) đứng thứ ba về quy mô khách hàng sau Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) và hệ thống Quỹ Tín dụng Nhân dân (QTDND). Tính đến ngày 31/12/2017, tổng nguồn vốn của Agribank đạt 1.798 tỷ đồng, trong đó tiền gửi huy động tiết kiệm từ dân cư đạt 853 tỷ đồng; tổng dư nợ đầu tư nền kinh tế đạt 876.497 tỷ đồng, với dư nợ cho vay nông nghiệp nông thôn là 645.367 tỷ đồng (chiếm 73,6% tổng dư nợ), trong đó khách hàng cá nhân và hộ gia đình đạt 605.612 tỷ đồng (chiếm 69,1% tổng dư nợ, với 3.681 khách hàng, chiếm 99,4% số khách hàng toàn hệ thống); nguồn vốn đầu tư cho "Tam nông" chiếm 51% thị phần toàn ngành. Tuy vậy, DVTCVM của Agribank bộc lộ nhiều điểm hạn chế: dịch vụ cung cấp còn đơn giản, chưa tương xứng với tiềm năng, chưa có bộ phận chuyên trách theo dõi và quản lý riêng mảng TCVM. Hầu hết các công trình đã công bố trước đây chỉ tập trung vào các tổ chức tài chính vi mô bán chính thức hoặc tiếp cận theo chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Quản lý kinh tế với dữ liệu chỉ đến năm 2015. Luận án được triển khai để giải quyết khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về DVTCVM của Agribank dưới góc độ chuyên ngành Kinh doanh thương mại giai đoạn 2013 - 2017.

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất định hướng và các giải pháp có căn cứ khoa học và thực tiễn nhằm phát triển DVTCVM của Agribank. Luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu: (1) Xác lập cơ sở lý luận về phát triển DVTCVM của ngân hàng thương mại (NHTM) theo góc độ tiếp cận của chuyên ngành Kinh doanh thương mại; (2) Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển DVTCVM của Agribank; (3) Đề xuất các giải pháp có căn cứ khoa học và thực tiễn nhằm phát triển DVTCVM của Agribank.

Luận án tập trung trả lời bốn câu hỏi nghiên cứu:

1. Có những phương thức và biện pháp quản lý nào để phát triển quy mô và nâng cao chất lượng DVTCVM của NHTM? Thực trạng vận dụng các phương thức và biện pháp quản lý này tại Agribank?
2. Sử dụng khung phân tích/mô hình nào để đánh giá sự hài lòng của khách hàng đối với DVTCVM của Agribank tác động đến quyết định gửi tiết kiệm, vay vốn của khách hàng?
3. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển DVTCVM của Agribank trong thời gian tới?
4. Agribank cần có những giải pháp gì để hoàn thiện các mục tiêu, định hướng phát triển DVTCVM giai đoạn tới? Điều kiện để thực hiện giải pháp?

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển DVTCVM, các tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DVTCVM ở các NHTM nói chung và của Agribank nói riêng.

Phạm vi nghiên cứu:

• Thời gian: Nghiên cứu thực trạng phát triển DVTCVM trong giai đoạn 5 năm từ 2013 đến 2017; đề xuất giải pháp và kiến nghị đến năm 2025.
• Không gian: Hệ thống Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam.
• Nội dung: Tập trung vào 3 phương thức cơ bản gồm phát triển sản phẩm, phát triển kênh phân phối, phát triển thị trường (không nghiên cứu các phương thức đẩy mạnh kinh doanh như chính sách giá). Do Agribank chưa có bộ phận chuyên trách quản lý hoạt động TCVM và việc tiếp cận số liệu về dịch vụ tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô gặp khó khăn, luận án tập trung phân tích sâu hơn thực trạng phát triển dịch vụ tín dụng vi mô (DVTDVM).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu đã công bố thành bốn nhóm:

1. Các nghiên cứu về phát triển tài chính vi mô và vai trò của tài chính vi mô: Jonathan Morduch (1999) chỉ ra việc cho vay hộ thu nhập thấp đem lại lợi nhuận cho tổ chức TCVM và nhấn mạnh vai trò của tiết kiệm; Báo cáo hội thảo của APEC, ADBI và Liên minh Phát triển Tài chính Toàn diện (2009) khẳng định TCVM là công cụ mở rộng tiếp cận tài chính cho phụ nữ nông thôn gắn với công nghệ mới; Hà Hoàng Hợp, Nguyễn Minh Hương, Ngô Thị Minh Hương (2008) phân tích thách thức sau gia nhập WTO và chỉ rõ Agribank cùng NHCSXH là hai đơn vị chi phối hoạt động tài chính nhỏ; Kỷ yếu hội thảo Quốc gia của Citi Foundation, Học viện Ngân hàng và Nhóm công tác TCVM (2009) đánh giá những vướng mắc phát triển bền vững; Nguyễn Kim Anh, Ngô Văn Thứ, Lê Thanh Tâm, Nguyễn Thị Tuyết Mai (2011) khảo sát dữ liệu sơ cấp và thứ cấp tại Hải Dương và Tiền Giang để so sánh tác động giảm nghèo của NHCSXH, QTDND và các TCTCVM; Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB (2012) đánh giá hỗ trợ tại 21 nước thành viên; Nguyễn Đức Hải (2012) đúc kết định nghĩa phát triển TCVM và phân loại 6 nhóm chỉ số đánh giá từ bộ tiêu chuẩn CAMELS và PEARLS (chất lượng dư nợ, hiệu suất hoạt động, hiệu quả hoạt động và tính bền vững, chỉ tiêu sinh lời, mức độ tiếp cận, chỉ số xã hội).

2. Các nghiên cứu về tổ chức tài chính vi mô và tiêu chí đánh giá mức độ bền vững: R. Christen và cộng sự (1995), D. Thys (2000), Olivares Polanco (2003), G. Weber (2006) thiết lập các mô hình tuyến tính và phương trình đồng thời đo lường quan hệ giữa mức độ tiếp cận và tính bền vững; Hoàng Thị Thanh Hà (2010) khảo sát trường hợp Quỹ phụ nữ Thanh Hóa; Nguyễn Kim Anh và Lê Thanh Tâm (2013) phân tích ba mức độ bền vững hoạt động (OSS), bền vững tài chính (FSS) và bền vững thể chế (ISS); Nguyễn Kim Anh (2014) khảo sát chính sách tại 3 tỉnh; Nguyễn Kim Anh, Phí Trọng Hiển và nhóm nghiên cứu (2016) phân tích bài học chuyển đổi của 3 TCTCVM chính thức; Kỷ yếu hội thảo của NHNN và Học viện Ngân hàng (2016) gồm 41 bài viết về quản trị rủi ro và hiệu quả TCVM; Nguyễn Quỳnh Phương (2017) khảo sát 25 TCTCVM lớn nhất Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015.

3. Các nghiên cứu về phát triển tài chính vi mô khu vực nông nghiệp, nông thôn: J. Ledgerwood (1999) đề xuất cung cấp thêm sản phẩm xã hội trong tài chính nông thôn; M. Zeller (2002, 2003) xây dựng khung tam giác tài chính nông thôn gồm bền vững tài chính, tiếp cận và tác động; Steinwand (2003) tổng kết kinh nghiệm tại 5 quốc gia châu Á; Yunus (2003, 2005) khẳng định vai trò tín dụng nông thôn đối với các mục tiêu thiên niên kỷ; Beatriz Armendáriz de Aghion và Jonathan Morduch (2005) phân tích cho vay nhóm và quản trị; Lê Thanh Tâm (2008) kết luận các tổ chức tài chính nông thôn chính thức ở Việt Nam chưa đạt tính bền vững tài chính; Nguyễn Kim Anh và cộng sự (2010) đánh giá Agribank có chỉ số tự vững hoạt động và tài chính tốt nhất trong các tổ chức khảo sát giai đoạn 2001 - 2009; Nghiên cứu năm 2011 tại khu vực hạ lưu sông Mê Kông chỉ ra sự chi phối của ngân hàng nhà nước và hạn chế của khung pháp lý; Joseph P. Kaboski và Robert M. Townsend (2012) đánh giá tác động của chương trình "Quỹ Làng Triệu Bath" tại Thái Lan; Joanna Ledgerwood và cộng sự (2013) phân tích ứng dụng điện thoại di động và tài chính toàn diện; Jean-Pierre Gueyie, Ronny Manos, Jacob Yaron (2013), Roy Mersland và R. Øystein Strøm (2014) khảo sát toàn cầu về hiệu quả tài chính và xã hội; Nguyễn Kim Anh (2017) phân tích các sản phẩm tín dụng, tiết kiệm và bảo hiểm vi mô.

4. Các nghiên cứu về phát triển hoạt động tài chính vi mô của các ngân hàng Việt Nam: Đào Văn Hùng (2005) so sánh mức độ tiếp cận của Agribank, NHCSXH và QTDND giai đoạn 1999 - 2003; Nghiêm Hồng Sơn (2006) nhận định NHTM ưu tiên tính bền vững tài chính hơn mục tiêu gia tăng mức độ tiếp cận ban đầu; Phạm Bích Liên (2016) kiểm định mối quan hệ giữa mức độ tiếp cận và tính bền vững tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Phần lớn công trình trước đây tập trung vào các tổ chức tài chính vi mô phi chính thức hoặc bán chính thức, khảo sát diện rộng hoặc chỉ nghiên cứu một ngân hàng thương mại cổ phần; dữ liệu thực tiễn chủ yếu dừng ở năm 2015. Hơn nữa, các công trình đều tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng hoặc Quản lý kinh tế. Đến thời điểm tác giả thực hiện, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc phát triển DVTCVM của Agribank giai đoạn 2013 - 2017 dưới góc độ chuyên ngành Kinh doanh thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án kế thừa định nghĩa TCVM của Nhóm tư vấn hỗ trợ những người nghèo nhất CGAP (LHQ), định nghĩa dịch vụ của Philip Kotler, và định nghĩa của tác giả: "Dịch vụ tài chính vi mô gồm các nhóm dịch vụ tài chính và phi tài chính được thiết kế, điều chỉnh và tổ chức triển khai thực hiện để đáp ứng nhu cầu của khách hàng có thu nhập thấp". Luận án xác định phát triển DVTCVM của NHTM gồm phát triển theo chiều rộng (tăng quy mô, số lượng dịch vụ hiện có và mở thêm dịch vụ mới) và phát triển theo chiều sâu (nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện tính năng, tiện ích và phương thức phân phối hiện đại).

Khung phân tích và giả thuyết nghiên cứu gồm hai mô hình:

1. Mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ tín dụng vi mô: Dựa trên mô hình khoảng cách chất lượng dịch vụ SERVQUAL của Parasuraman và cộng sự (1985, 1991, 1994) và kết quả thảo luận nhóm, tác giả xây dựng mô hình gồm 7 biến thành phần tác động đến sự hài lòng của khách hàng:
   • H1: Sự tiện ích tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H2: Chính sách lãi vay tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H3: Sự đáp ứng tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H4: Sự tin cậy tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H5: Sự cảm thông tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H6: Năng lực phục vụ tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
   • H7: Phương tiện hữu hình tác động cùng chiều đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM.
2. Mô hình quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô: Dựa trên Lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB) của Ajzen (1991), mở rộng từ lý thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975) kết hợp phỏng vấn sâu, tác giả xác định 5 biến thành phần:
   • H1: Thương hiệu tác động cùng chiều đến quyết định gửi tiết kiệm vi mô.
   • H2: Lãi suất tác động cùng chiều đến quyết định gửi tiết kiệm vi mô.
   • H3: Kênh phân phối tác động cùng chiều đến quyết định gửi tiết kiệm vi mô.
   • H4: Chất lượng dịch vụ tiền gửi tác động cùng chiều đến quyết định gửi tiết kiệm vi mô.
   • H5: Chính sách hậu mãi tác động cùng chiều đến quyết định gửi tiết kiệm vi mô.

Mô hình nghiên cứu	Cơ sở lý thuyết gốc	Biến độc lập giả thuyết	Biến phụ thuộc
Chất lượng dịch vụ tín dụng vi mô	SERVQUAL (Parasuraman & ctg, 1985, 1991, 1994)	Sự tiện ích, Chính sách lãi vay, Sự đáp ứng, Sự tin cậy, Sự cảm thông, Năng lực phục vụ, Phương tiện hữu hình	Sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM
Quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô	TPB (Ajzen, 1991) và TRA (Fishbein & Ajzen, 1975)	Thương hiệu, Lãi suất, Kênh phân phối, Chất lượng dịch vụ tiền gửi, Chính sách hậu mãi	Quyết định gửi tiết kiệm vi mô

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, quy định nội bộ của Agribank giai đoạn 2013 - 2017 và văn bản của Ngân hàng Nhà nước; sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh và phân tích bảng biểu.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thử nghiệm (pilot) qua thảo luận nhóm tập trung với cán bộ lãnh đạo và chuyên viên phụ trách mảng TDVM của Agribank; phỏng vấn sâu nhóm khách hàng gửi tiết kiệm vi mô để hoàn thiện bảng hỏi. Khảo sát chính thức bằng bảng hỏi bản cứng phát trực tiếp theo phương pháp ngẫu nhiên đơn giản tới khách hàng vay vốn và gửi tiền tại các chi nhánh Agribank trên cả nước, tập trung tại các tỉnh có hoạt động TCVM nổi bật: Thanh Hóa, Nghệ An, Bắc Giang, Sơn La, Cao Bằng, Đắk Lắk. Tổng số phiếu phát ra là 850 phiếu, thu về 800 phiếu hợp lệ.
• Kỹ thuật phân tích: Dữ liệu sơ cấp được làm sạch và xử lý trên phần mềm SPSS 20 để đánh giá độ tin cậy bằng hệ số Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA (kiểm định KMO và Bartlett's Test). Sau đó, mô hình được kiểm định khẳng định độ tin cậy tổng hợp, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt bằng phân tích nhân tố khẳng định CFA và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM trên phần mềm AMOS.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu

Chương 1 trình bày bối cảnh kinh tế - xã hội, mục tiêu xóa đói giảm nghèo và vai trò cung ứng vốn của TCVM tại khu vực nông thôn; phân tích vị thế của Agribank với tỷ trọng dư nợ "Tam nông" chiếm 51% thị phần toàn ngành ngân hàng và chỉ ra các hạn chế thực tế trong cung ứng dịch vụ. Tác giả tổng quan 4 nhóm tài liệu trong và ngoài nước, xác định khoảng trống nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Kinh doanh thương mại. Chương này công bố mục đích, 3 nhiệm vụ khoa học, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu (giai đoạn 2013 - 2017, định hướng 2025; tập trung sâu vào DVTDVM). Tác giả thiết lập sơ đồ quy trình nghiên cứu, mô tả 2 mô hình lý thuyết định lượng về chất lượng DVTDVM và quyết định sử dụng DVTKVM, đồng thời khái quát 4 đóng góp mới và bố cục 4 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ tài chính vi mô của ngân hàng thương mại

Chương 2 làm rõ các khái niệm về TCVM, DVTCVM và đặc thù cung cấp dịch vụ của NHTM. Khách hàng TCVM chủ yếu là người nghèo, hộ thu nhập thấp, không có tài sản thế chấp, nhu cầu vay vốn mang tính mùa vụ cao; quy mô món vay nhỏ (dưới 30 triệu đồng theo quy định tại Thông tư 07/2009/TT-NHNN) khiến chi phí hoạt động trên một đơn vị vốn cao. Tác giả phân tích các dịch vụ cơ bản do NHTM cung ứng gồm: tín dụng vi mô (cho vay cá thể/cá nhân, cho vay theo nhóm tương hỗ, cho vay gián tiếp theo nhóm tương hỗ qua trung gian đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ), tiết kiệm vi mô (tiết kiệm bắt buộc/số dư bù và tiết kiệm tự nguyện), bảo hiểm vi mô, dịch vụ thanh toán vi mô (thu hộ, chi hộ, chuyển tiền - lợi thế riêng có của NHTM) và các dịch vụ phi tài chính (đào tạo, tập huấn kỹ năng). Tác giả phân tích nội dung phát triển theo chiều rộng và chiều sâu, các phương thức phát triển sản phẩm (mới hoàn toàn hoặc sao chép), phát triển kênh phân phối và phát triển thị trường; xác định các nhân tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng. Chương này cũng phân tích kinh nghiệm phát triển TCVM của Ngân hàng Grameen (Bangladesh), Bank Rakyat Indonesia (BRI) và Quỹ Xã hội CARD (Philippines) để rút ra bài học cho các NHTM Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Chương 3 khái quát lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức, mạng lưới và kết quả kinh doanh của Agribank giai đoạn 2013 - 2017. Tác giả phân tích thực trạng các phương thức phát triển quy mô, kênh phân phối, quản lý và phân cấp phát triển dịch vụ. Kết quả phát triển DVTCVM được lượng hóa qua các chỉ tiêu quy mô: dư nợ TDVM, số tổ/nhóm cho vay, tỷ lệ nợ xấu, số chi nhánh cho vay theo nhóm, dư nợ bình quân trên một tổ vay vốn, số khách hàng và lượng tiền gửi TKVM, số lượng khách hàng và thu nhập từ bảo hiểm vi mô, mạng lưới đại lý và điểm bán hàng. Tác giả trình bày kết quả kiểm định mô hình chất lượng DVTDVM và mô hình quyết định gửi TKVM thông qua kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA (KMO and Bartlett's Test, Total Variance Explained, Pattern Matrix), phân tích nhân tố khẳng định CFA và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM trên AMOS (Standardized Regression Weights, Squared Multiple Correlations). Đánh giá thực trạng chỉ ra các kết quả đạt được về tăng trưởng mạng lưới, dư nợ và thị phần, đồng thời chỉ rõ các hạn chế: sản phẩm còn đơn điệu, cơ cấu dịch vụ chưa cân đối, việc tiếp cận số liệu tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô gặp nhiều trở ngại do ngân hàng chưa thành lập bộ phận chuyên trách theo dõi và quản lý mảng TCVM.

Chương 4: Định hướng và giải pháp phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Chương 4 phân tích định hướng phát triển ngành ngân hàng và dịch vụ TCVM tại Việt Nam giai đoạn 2019 - 2025 gắn với xu thế tài chính toàn diện. Tác giả xây dựng ma trận phân tích SWOT đối với Agribank trong việc phát triển DVTCVM, làm cơ sở xác định mục tiêu và định hướng giai đoạn mới. Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp thực hiện từ năm 2019 đến năm 2025:

1. Hoàn thiện chiến lược, chính sách và quy trình cung ứng dịch vụ tài chính vi mô.
2. Phát triển đa dạng và nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ tài chính vi mô trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại, đáp ứng nhu cầu khách hàng.
3. Phát triển các phương thức và kênh cung ứng dịch vụ tài chính vi mô.
4. Phát triển số lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
5. Phát triển khả năng ứng dụng công nghệ ngân hàng đối với phát triển dịch vụ tài chính vi mô.
6. Một số giải pháp khác.

Chương này kết thúc bằng hệ thống các kiến nghị cụ thể tới 4 nhóm chủ thể: chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Bộ Tài chính; Chính phủ.

Kết quả và những đóng góp mới

Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, xây dựng mô hình kiểm định thực nghiệm về các yếu tố tác động đến sự hài lòng của khách hàng đối với DVTDVM và quyết định sử dụng DVTKVM tại Agribank bằng kỹ thuật phân tích SEM trên phần mềm AMOS với cỡ mẫu 800 khách hàng.

Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa lý luận về phát triển DVTCVM của NHTM trên hai chiều kích: phát triển về lượng (chiều rộng: quy mô, danh mục sản phẩm, kênh phân phối, thị trường) và phát triển về chất (chiều sâu: quy trình, công nghệ, tiện ích và chất lượng phục vụ) theo góc độ tiếp cận của chuyên ngành Kinh doanh thương mại; cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá hoạt động này tại các NHTM.

Về mặt thực tiễn, luận án đánh giá thực trạng phát triển DVTCVM tại Agribank giai đoạn 2013 - 2017 qua các chỉ tiêu quy mô khách hàng, doanh số, dư nợ và mạng lưới đại lý. Kết quả phân tích mô hình định lượng xác định:

• Năm yếu tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến sự hài lòng của khách hàng sử dụng dịch vụ tín dụng vi mô theo thứ tự tác động giảm dần: (1) Năng lực phục vụ, (2) Chính sách lãi suất, (3) Chính sách chăm sóc khách hàng, (4) Tiện ích của sản phẩm, dịch vụ, (5) Mức độ tin cậy.
• Ba yếu tố ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê theo thứ tự tác động giảm dần đến quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô: (1) Kênh phân phối, (2) Thương hiệu ngân hàng, (3) Chất lượng dịch vụ.

Về mặt giải pháp, luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ giai đoạn 2019 - 2025 dựa trên kết quả phân tích SWOT và các trọng số tác động từ mô hình hồi quy SEM, cùng các kiến nghị 4 cấp đối với chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Chính phủ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, văn bản luận án nêu rõ do Agribank chưa có bộ phận chuyên trách theo dõi và quản lý riêng hoạt động tài chính vi mô nên việc tiếp cận các số liệu thống kê đầy đủ về dịch vụ tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô gặp nhiều trở ngại; vì vậy luận án chỉ có thể tập trung phân tích sâu đối với dịch vụ tín dụng vi mô. Về phương thức, luận án chỉ tập trung vào 3 phương thức (sản phẩm, kênh phân phối, thị trường) mà chưa đi sâu vào phương thức chính sách giá dịch vụ. Về dữ liệu, số liệu thứ cấp dừng lại ở mốc 31/12/2017 và khảo sát sơ cấp 800 mẫu dù thực hiện tại nhiều vùng nhưng vẫn tập trung vào các tỉnh trọng điểm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: mở rộng nghiên cứu sang dịch vụ tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô khi hệ thống dữ liệu quản lý nội bộ được hoàn thiện; mở rộng đối tượng so sánh sang các NHTM khác có triển khai dịch vụ tài chính vi mô; cập nhật chuỗi số liệu sau năm 2017 và đánh giá tác động của các mô hình ngân hàng số, dịch vụ ngân hàng di động đến việc cung cấp dịch vụ tài chính vi mô.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh doanh thương mại, Tài chính - Ngân hàng trong việc tham khảo khung phân tích phát triển dịch vụ theo chiều rộng và chiều sâu, thang đo SERVQUAL và TPB điều chỉnh cho TCVM, cùng quy trình kiểm định mô hình EFA, CFA và SEM trên SPSS và AMOS.

Đối với ban điều hành, cán bộ quản trị rủi ro và phát triển sản phẩm của Agribank và các NHTM nông thôn, luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm về mức độ ưu tiên của khách hàng (năng lực phục vụ, chính sách lãi suất, kênh phân phối) để hoàn thiện quy trình cho vay theo nhóm qua tổ chức đoàn thể, thiết kế điểm giao dịch lưu động và nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ tín dụng.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính) và các tổ chức chính trị - xã hội (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ), luận án cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện cơ chế ủy thác tín dụng chính sách, quy chế phối hợp quản lý tổ vay vốn và xây dựng chính sách tài chính toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách hàng đối với dịch vụ tín dụng vi mô tại Agribank theo thứ tự tác động? Trả lời: Kết quả phân tích định lượng bằng mô hình cấu trúc tuyến tính SEM xác định 5 yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách hàng theo thứ tự giảm dần gồm: (1) Năng lực phục vụ, (2) Chính sách lãi suất, (3) Chính sách chăm sóc khách hàng, (4) Tiện ích của sản phẩm, dịch vụ, (5) Mức độ tin cậy.

2. Những nhân tố nào tác động đến quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô của khách hàng tại Agribank? Trả lời: Kết quả kiểm định mô hình xác định 3 yếu tố có tác động cùng chiều theo thứ tự giảm dần tới quyết định sử dụng dịch vụ tiết kiệm vi mô của khách hàng gồm: (1) Kênh phân phối, (2) Thương hiệu ngân hàng, (3) Chất lượng dịch vụ.

3. Quy mô và phương pháp chọn mẫu khảo sát định lượng của luận án được thực hiện như thế nào? Trả lời: Nghiên cứu sinh phát ra 850 phiếu khảo sát bản cứng theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản tới các khách hàng có hoạt động vay vốn và gửi tiền tại các chi nhánh Agribank trên phạm vi toàn quốc, chú trọng vào các địa bàn nổi bật về DVTCVM gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Bắc Giang, Sơn La, Cao Bằng, Đắk Lắk. Tổng số phiếu thu về hợp lệ để xử lý thống kê là 800 phiếu.

4. Vì sao luận án chủ yếu đi sâu vào dịch vụ tín dụng vi mô mà không phân tích sâu dịch vụ tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô? Trả lời: Văn bản luận án nêu rõ nguyên nhân là tại thời điểm nghiên cứu, Agribank không có bộ phận chuyên trách theo dõi và quản lý riêng hoạt động tài chính vi mô, dẫn đến việc tiếp cận các số liệu thống kê về dịch vụ tiết kiệm vi mô và bảo hiểm vi mô gặp nhiều trở ngại, buộc tác giả phải giới hạn phạm vi phân tích sâu vào mảng tín dụng vi mô.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Agribank giai đoạn 2019 - 2025? Trả lời: Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp: (1) Hoàn thiện chiến lược, chính sách và quy trình cung ứng; (2) Phát triển đa dạng và nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ trên nền tảng công nghệ thông tin; (3) Phát triển các phương thức và kênh cung ứng; (4) Phát triển số lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; (5) Phát triển khả năng ứng dụng công nghệ ngân hàng; (6) Một số giải pháp khác.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đỗ Thị Diên đã giải quyết vấn đề phát triển dịch vụ tài chính vi mô tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam giai đoạn 2013 - 2017 dưới góc độ chuyên ngành Kinh doanh thương mại. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình định lượng SEM trên cỡ mẫu 800 khách hàng, luận án đã xác định được các nhân tố cốt lõi chi phối sự hài lòng của khách hàng vay vốn và quyết định gửi tiết kiệm vi mô. Hệ thống 6 nhóm giải pháp cùng các kiến nghị 4 cấp được đề xuất trong luận án là cơ sở khoa học và thực tiễn để Agribank mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính vi mô trong giai đoạn 2019 - 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, tăng trưởng về kinh tế gắn với công bằng xã hội, thúc đẩy bình đẳng giới là một trong những mục tiêu hàng đầu trong công cuộc đổi mới đất nước. Với mục tiêu này, TCVM ở Việt Nam đã và đang thể hiện vai trò quan trọng trong việc tăng cường hỗ trợ tài chính thông qua việc từng bước đáp ứng nhu cầu về nguồn vốn vay và các dịch vụ tài chính để phát triển kinh tế, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và các hộ gia đình thu nhập thấp. Hoạt động TCVM hướng tới các hộ gia đình có thu nhập thấp các khoản vay nhỏ, nhằm mục đích giúp họ tham gia vào các hoạt động sản xuất hoặc khởi tạo các hoạt động kinh doanh nhỏ. Việt Nam là đất nước nông nghiệp, phần lớn dân số thu nhập còn thấp, do đó, việc phát triển các DVTCVM là một trong những giải pháp tích cực để hỗ trợ người dân tạo thu nhập và cải thiện đời sống.

Hiện nay, cùng với Ngân hàng Chính sách xã hội (được thành lập trên cơ sở đề xuất của Agribank năm 1995 về thành lập Ngân hàng phục vụ người nghèo và được tách ra từ Agribank), Quỹ hỗ trợ nông dân (trực thuộc Trung ương Hội Nông dân Việt Nam), Agribank là một trong những kênh chính thức cung cấp sản phẩm DVTCVM. Với mạng lưới rộng khắp trên cả nước gần 2.300 chi nhánh và phòng giao dịch có mặt khắp mọi vùng miền, vùng sâu vùng xa, huyện đảo… và tiên phong, chủ lực trong triển khai các chương trình tín dụng chính sách, cũng như huy động vốn linh hoạt, ưu tiên chuyển tải vốn từ địa bàn thành thị về nông thôn, Agribank đã mở rộng hoạt động TCVM trên toàn quốc với số lượng khách hàng lớn đứng thứ 3 sau NHCSXH và các Quỹ TDND. Đến 31/12/2017, tổng nguồn vốn của Agribank đạt 1.798 tỷ đồng, trong đó tiền gửi huy động tiết kiệm từ dân cư là 853. Tổng dư nợ đầu tư nền kinh tế đạt 876.497 tỷ đồng, trong đó, dư nợ cho vay nông nghiệp nông thôn là 645.367 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 73,6% tổng dư nợ nền kinh tế, tập trung vào đối tượng khách hàng là cá nhân, hộ gia đình với tổng dư nợ cho vay là 605.612 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 69,1% tổng dư nợ nền kinh tế, với 3.681 khách hàng, chiếm tỷ trọng 99,4% tổng số khách hàng trên toàn hệ thống Agribank.

Với nguồn vốn đầu tư cho “Tam nông” chiếm 51% thị phần toàn ngành ngân hàng đầu tư cho lĩnh vực này, Agribank khẳng định vai trò chủ lực trên thị trường tài chính nông thôn. Trong suốt 30 năm hình thành và phát triển Agribank đã không ngừng nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng, nhiều người dân trên cả nước đã được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi để phát triển sản xuất, có cơ hội nâng cao chất lượng cuộc sống, xóa đói giảm nghèo, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. luan an 2 Tuy nhiên, so với các TCTD khác ở Việt Nam và một số NHTM nước ngoài, sự phát triển của DVTCVM của Agribank còn bộc lộ một số điểm hạn chế như các dịch vụ cung cấp còn đơn giản không tương xứng với tiềm năng phát triển, chưa có một bộ phận chuyên trách theo dõi, quản lý các hoạt động của TCVM,… Trong bối cảnh phát triển tài chính toàn diện đang phát triển thành xu thế phổ biến, ngoài các hoạt động kinh doanh mang lại nguồn thu nhập lớn các NHTM trong đó có Agribank cần phải quan tâm phát triển các dịch vụ, thực hiện tốt hơn nữa trách nhiệm của doanh nghiệp, vì vậy phát triển DVTCVM là một đòi hỏi tất yếu của các NHTM. Với mong muốn góp phần giúp Agribank có thể thực hiện tốt hơn nữa vai trò chính trị của mình - là NHTM chủ đạo phát triển nông nghiệp nông thôn - NCS đã lựa chọn đề tài: “Phát triển dịch vụ tài chính vi mô của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam” làm đề tài luận án của mình.2 Tổng quan các công trình đã công bố và khoảng trống nghiên cứu 1.1 Tổng quan các công trình đã công bố có liên quan đến đề tài luận án TCVM được biết đến từ những năm 1970 và đến những năm 1980 thì đã có sự phát triển mang tính bước ngoặt bởi sự ra đời của Ngân hàng Grameen tại Banglades.

Từ đó tới nay có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về lĩnh vực này và có thể hệ thống thành các nhóm như sau: 1.1 Các nghiên cứu về phát triển tài chính vi mô và vai trò của tài chính vi mô Jonathan Morduch (1999), The Microfinance Promise (Sự hứa hẹn của Tài chính Vi mô), Journal of Economic Literature, Vol. 1569-1614 lại nhận xét một cách lạc quan rằng việc cho vay những hộ gia đình thấp đã đem lại lợi nhuận cho TCTCVM vì người nghèo có thể tiết kiệm khi có động lực tiết kiệm, và điều này gợi ra cách giải quyết việc thiếu vốn của người nghèo có thể giải quyết bằng cách tạo điều kiện để người nghèo có thể thực hiện tiết kiệm được thay vì chỉ tập trung vào vấn đề TDVM cho người nghèo. Báo cáo của Hội thảo “Thúc đẩy phát triển tài chính toàn diện thông qua các chính sách đổi mới“được thực hiện bởi Nhóm Tư vấn về Xây dựng Năng lực Hệ thống của APEC, Hội đồng Tư vấn Doanh nghiệp APEC, Viện Ngân hàng Phát triển Châu Á, và Liên minh Phát triển Tài chính Toàn diện, tháng 3-4/2009, TCVM được khẳng định là một công cụ để giải quyết vấn đề người nghèo mà đặc biệt là phụ nữ ở nông thôn thiếu sự tiếp cận với dịch vụ tài chính. Sự phát triển của TCVM phải gắn liền với công nghệ mới và những sáng kiến mới về tài chính, phải tăng sự luan an 3 đa dạng hóa của các TCTCVM, và phải có các cải cách chính sách.

Báo cáo cũng cho rằng giữa các nền kinh tế ở châu Á và khu vực Thái Bình Dương cần phải có sự phối hợp trong khu vực để hỗ trợ các nền kinh tế trong việc tạo ra được môi trường lành mạnh cho việc phát triển tài chính toàn diện thông qua các chính sách mới. Hà Hoàng Hợp,Th.s Nguyễn Minh Hương, Th.s Ngô Thị Minh Hương (2008), “Việt Nam sau khi gia nhập WTO: Tài chính vi mô và tiếp cận của người nghèo ở nông thôn”, Báo cáo chính của Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CEDI), đã tiến hành phân tích các thách thức của toàn cầu hoá, WTO và của những chính sách có thể tác động toàn diện đến TCVM cả về chính sách lẫn thực tiễn. Báo cáo cũng mô tả quá trình phát triển DVTCVM và đưa ra ví dụ về hoạt động của mộtsố TCTCVM ở Việt Nam bằng phương pháp nghiên cứu toàn diện gồm tổng hợp tài liệu, phân tích số liệu và trao đổi ý kiến với những người tham gia tín dụng, báo cáo nghiên cứu đã phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội, những gì còn thiếu trong chính sách về TCVM, đưa ra một số khuyến nghị đối với giới hoạch định chính sách và các nhà hoạt động thực tiễn về TCVM ở Việt Nam trong thời gian sau hội nhập (sau 2006). Báo cáo có giá trị về mặt lý luận; một số đánh giá vẫn còn nguyên giá trị: khẳng định các TCTCVM vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người nghèo; Nhu cầu của người nghèo, đặc biệt ở nông thôn và các vùng xa về DVTCVM rất đa dạng.

Báo cáo có thể được coi là cơ sở để các nhà nghiên cứu tham khảo tư liệu để so sánh, đối chiếu với số liệu cập nhật. Trong bối cảnh môi trường pháp lý cho ngành TCVM đã có nhiều thay đổi thì những chính sách đưa ra ở báo cáo này không còn phù hợp ví dụ báo cáo nhận định; Khung giám sát và pháp lý vẫn khổng rõ ràng và hạn chế; Hai tổ chức tài chính chính thức chi phối việc cung cấp tài chính nhỏ ở Việt Nam là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) và Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam,. Trong Kỷ yếu hội thảo Quốc gia “Phát triển Tài chính vi mô tại Việt Nam” (2009) (do Quỹ Citi Foundation, Học viện Ngân hàng, Nhóm công tác Tài chính vi mô đồng tổ chức) các bài viết và ý kiến của các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế đã nêu ra các nội dung của TCVM, những đặc điểm, vai trò của TCVM trong hệ thống tài chính quốc gia, vai trò của TCVM đối với cuộc chiến chống nghèo đói trên thế giới và Việt Nam cũng như thực trạng phát triển của TCVM ở nước ta, những tồn tại, khó khăn, vướng mắc trong quá trình hướng tới sự phát triển bền vững và đề xuất các giải pháp phát triển TCVM trong thời gian tới. luan an 4 Trong nghiên cứu của PGS.

Nguyễn Kim Anh, PGS. Ngô Văn Thứ, PGS. Lê Thanh Tâm và ThS. Nguyễn Thị Tuyết Mai, “Tài chính vi mô với giảm nghèo tại Việt Nam - Kiểm định và so sánh”, (2011), bằng phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ khách hàng (đối tượng nghèo mà nhóm nghiên cứu đề cập đến là những người nghèo nhất “có sổ” tại Hải Dương và Tiền Giang) của ba tổ chức chính trên thị trường là NHCSXH, QTDND và các TCTCVM, nhóm nghiên cứu đã tập trung cung cấp thông tin về hoạt động TCVM Việt Nam; Tác động của TCVM đối với giảm nghèo ở Việt Nam thông qua kết quả kiểm định và so sánh trên cơ sở đó đã đưa ra một số đánh giá và khuyến nghị khi nhìn lại qua trình hình thành, phát triển và những đóng góp của TCVM Việt Nam trong công cuộc xóa đói giảm nghèo; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động TCVM Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển.

Năm 2012, Ngân hàng Phát triển Châu Á đã có nghiên cứu đánh giá đặc biệt của Vụ Đánh giá độc lập “Chiến lược Phát triển TCVM“ dựa trên việc đánh giá các hoạt động hỗ trợ 21 nước thành viên trong lĩnh vực TCVM. Đánh giá này đã chỉ ra rằng những nỗ lực của ADB trong việc giúp các quốc gia đang phát triển về TCVM đã đáp ứng được nhu cầu phát triển của các quốc gia này. ADB đã tạo ra những chuyển biến tích cực ở tầm vĩ mô trong việc nới lỏng những hạn chế chính sách và khung thể chế. Theo báo cáo, việc cải thiện môi trường chính sách và thương mại hoá TCVM đã không đem lại sự tiếp cận sâu rộng hơn tới người nghèo.