Chương I: Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển nông nghiệp Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi Chương 3: Giải pháp đây mạnh phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi 6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu nước ngoài - Theo Lewis (1954) đại diện cho trường phái Tân cổ điển muốn phát triển nông nghiệp thì phải chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp. Khu vực nông nghiệp, tồn tại tình trạng dư thừa lao động và lao động dư thừa này dần chuyển sang khu vực công nghiệp [7.14-21] - Theo Torado (1990) cho rằng sự phát triển nông nghiệp là quá trình chuyên đổi từ độc canh tới đa dạng hóa rồi chuyên môn hóa. Bằng cách tiếp cận với mô hình hàm sản xuất Sun Sang Park (1992) cho rằng sự phát triển nông nghiệp, quá trình phát triển nông nghiệp trải qua 3 thời gian: sơ khai, đang phát triển và phát triển.
Mỗi thời gian phát triển, sản lượng nông nghiệp. phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau. Thời gian sơ khai, sự phát triển nông nghiệp chỉ dựa vào khai thác yếu tố từ tự nhiên và lao động (chủ yếu theo chiều rộng). Thời gian đang phát triển — sự phát triển dựa vào ngoài các yếu tố ban đầu còn dựa vào các yếu tố đầu vào được sản xuất từ khu vực công nghiệp (phân bón, hóa học).
Thời gian phát triển nhờ sử dụng các yếu tố sản xuất từ công nghiệp đặc biệt máy móc và kỹ thuật hiện đại mà năng suất nông, nghiệp tăng lên [7, tr.23-26] Nghiên cứu trong nước “Nông nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của các nước đang phát triển. Nông nghiệp phát huy được vai trò tích cực đối với quá trình phát triển kinh tế chỉ khi được quan tâm đầu tư đúng mực và thoát khỏi sự trì trệ lạc hậu. Do đó, phát triển nông nghiệp cũng đặt trong mối quan hệ với phát triển kinh tế. Nghiên cứu vấn để này có ý nghĩa rất lớn về mặt lý thuyết và thực tiễn, nhằm có cái nhìn đúng với nông nghiệp, tránh lệch lạc trong đường lối phát triển kinh tế” [7] Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế quốc dân gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội.
Tác giả đã giới thiệu rõ những vấn đề cơ bản liên quan đến nông nghiệp và cả nội dung phát triển nông nghiệp, đó là: gia tăng quy mô sản lượng nông nghiệp; mức độ huy động và hiệu quả sử dụng các nguồn lực nông nghiệp; chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp; trình độ tổ chức sản xuất cho nông nghiệp; tạo việc làm và gia tăng thu nhập cho lao động nông nghiệp. - Nông nghiệp không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống sinh học — kỹ thuật, bởi vì một mặt cơ sở đề phát triển nông nghiệp là việc sử dụng tiềm năng sinh học — cây trồng, vật nuôi. Ngoài ra, giáo trình còn nêu lên những đặc trưng của hệ thống kinh tế nông nghiệp Việt Nam: là hệ thống kinh tế nông nghiệp mang tính hỗn hợp với nhiều hình thức sở hữu đa dạng: sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể tư nhân và sở hữu hỗn hợp; tương ứng với các hình thức sở hữu nói trên sẽ hình thành và phát triển nhiều hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh đa dạng và năng động; tắt cả các chủ thể kinh tế trong hệ thống đều tự do kinh doanh theo pháp luật, có quyền bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi trước pháp luật; đặc trưng về chế độ quản lý hệ thống kinh tế nông nghiệp [36, tr 9-45] - Bùi Bá Bồng (2004), “Một số vấn đề trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam hiện nay và những năm tới” đã đề ra các giải pháp để phát triển nông nghiệp nông thôn hiện nay và trong những năm đến là: tiếp tục thực hiện chủ trương chuyên dich cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng phát huy lợi thế so sánh của mỗi vùng gắn với nhu cầu thị trường; tăng cường tiềm lực khoa học và công nghệ và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; đầu tư phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp — nông thôi lây mạnh việc thực hiện chương trình phát triển nông thôn; xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển thị trường, hoàn thiện hệ thống tổ chức kinh doanh tiêu thụ nông sản hàng hóa trong nước và xuất khâu, chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thế giới; hoàn thiện và đổi mới các chính sách, tiếp tục tạo động, lực thúc đây sản xuất hàng hóa nông nghiệp phát triển; đầu tư phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp nông thôn; tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập để tăng thêm nguồn lực cho phát triển của ngành cho những năm trước mắt cũng như lâu dài [3] Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng không chỉ với các nước đang phát triển mà cả với nước phát triển. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu của các nhà kinh tế mà ngày nay chúng ta vẫn có thể vận dụng vào thực tiễn.
Nông nghiệp có vị trí và và vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế 'Việt Nam, vấn đề phát triển nông nghiệp luôn được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà làm chính sách. Đặc biệt, từ khi đổi mới đến nay, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu sắc, chiến lược phát triển nông nghiệp được Đảng, Nhà nước hết sức chú trọng, rất nhiều nhà khoa học trong nước nghiên cứu, đưa ra các quan điểm về phát triển nông nghiệp. - Thuật ngữ phát triển nông nghiệp được dùng nhiều trong đời sống kinh tế và xã hội. Theo Đỗ Kim Chung cho rằng: “Phát triển nông nghiệp thể hiện quá trình thay đổi của nền nông nghiệp ở thời gian này so với thời gian trước đó, thường đạt ở mức độ cao hơn cả về lượng và về chat” [15].
Nền nông nghiệp phát triển là một nền sản xuất cật chất không những có nhiều hơn về đầu ra (sản phẩm và dịch vụ) đa dạng hơn về chủng loại và phù hợp hơn về cơ cấu, thích ứng hơn về tô chức và thể chế, thỏa mãn tốt hơn nhu cầu của xã hội về nông nghiệp. Trước hết, phát triển nông nghiệp là một quá trình, không phải trong trạng thái tĩnh. Quá trình thay đổi của nền nông nghiệp chịu sự tác động của quy luật thị trường, chính sách can thiệp vào nền nông nghiệp của Chính phủ, nhận thức và cách ứng xử của người sản xuất và người tiêu dùng. về các sản phẩm và dịch vụ tạo ra trong lĩnh vực nông nghiệp.
Nền nông nghiệp phát triển là kết quả của quá trình phát triển nông nghiệp. - Nguyễn Trần Trọng (2012) bài viết “Phát triển nông nghiệp Việt Nam thời gian 2011 — 2020” dé cập đến phương pháp tiếp cận phát triển nông nghiệp trong thời gian hiện nay ở Việt Nam dưới góc độ thị trường; góc độ công nghiệp; góc độ môi sinh và những định hướng chủ yếu phát triển nông nghiệp Việt Nam thời gian 2011 - 2020 gồm: Tiếp tục đây mạnh SXNN hàng, hóa theo hướng kinh tế thị trường,. Tiếp tục đây mạnh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng năng suất ruộng đất, đồng thời chú ý tới năng suất lao động, giảm chỉ phí sản xuất trên một đơn vị nông sản. Hoàn thiện cơ cấu SXNN theo hướng phát triển toàn diện trên cơ sở chuyên môn hóa, tập trung hóa từng ngành, từng vùng sản xuất.
Xây dựng các loại hình kinh tế nông nghiệp phù hợp trong nông nghiệp. Thực hiện một số chính sách thúc đây phát triển nông nghiệp [27] - Nghiên cứu Việt Nam hướng tới 2010 do Bộ kế hoạch và đầu tư chủ trì và được cơ quan phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) tài trợ có bàn đến phát triển nông nghiệp và hội nhập kinh tế. Nghiên cứu này cho rằng “Hội nhập và tăng trưởng kinh tế sẽ mang lại thay đổi va cả rủi ro. Nhưng rủi ro lớn nhất đó chính là sự không theo đuôi sự tự do hóa sâu sắc, bởi vì tăng trưởng, chậm sẽ làm tôn hại đến tắt cả các mục tiêu phát triển của Việt Nam”, nghiên cứu này thôi thúc Việt Nam hãy tận dụng tối đa hội nhập kinh tế để tăng trưởng kinh tế nhanh, trong đó nông nghiệp là điều kiện để giảm nghèo đói nhanh, phát triển nông thôn và gia tăng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam [1] ~ Nguyễn Sinh Cúc (2003) trong tác phẩm “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới”” cho rằng, nông nghiệp Việt Nam sau đổi mới đã trải qua 3 thời gian phát triển gồm: thời gian một (1986 — 1990) phát triển nông nghiệp.
dựa trên kinh tế hộ, gia tăng sản lượng nhằm đảm bảo an ninh lương thực, xóa đói giảm nghèo nhanh chóng; thời gian 2 (1991 — 1995) nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng sản xuất hàng hóa, gia tăng xuất khâu nông sản, nhất là gạo và bắt đầu phát triển kinh tế trang trại trong SXNN; thời gian ba (1996 — 2002) tiếp tục xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa và phát triển nông nghiệp. theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa [25] - Hội thảo khoa học “Tác động của biến đổi cơ cấu xã hội đến nông nghiệp, nông dân và nông thôn các tỉnh phía Nam trong thời kỳ đổi mới” do Tạ Ngọc Tấn, Trương Giang Long, Bùi Chí Cửu, Bùi Thế Cường đồng chủ trì (2009) đề cập đến khu vực nông nghiệp và nông thôn là một trong những khu vực có những biến động và chịu tác động nhiều nhất của biến đồi cơ cầu xã hội - Bai Quang Binh (2001), trong tac phim Di dan trong qud trình phát triển kinh tế Việt Nam: trường hợp của miễn Trung — Tay Nguyén, NXB Lao động, đã nêu ra một số giải pháp day nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn như: Đẩy mạnh phát triển nền công nghiệp hàng hóa; đưa nhanh và áp dụng rộng tiến bộ khoa học công nghệ vào SXNN, nâng cao hiệu quả SXNN,, phát triển mạnh công nghiệp chế biến, đây nhanh hơn cơ giới hóa ở nông thôi ; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn; xây dựng hợp lý cơ cấu SXNN; phát triển mạnh dịch vụ ở nông thôn [6] CHUONG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN CO BAN VE PHAT TRIEN NONG NGHIEP 1. KHAI QUAT VE NONG NGHIEP VA PHAT TRIEN NONG NGHIEP 1. Mộ số khái niệm a.
Nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế.