Luận Án Nghiên Cứu Đánh Giá Đất Phát Triển Cam Hàng Hóa Tại Vùng Hàm Yên, Tuyên Quang

Chuyên khảo phân tích Luận án nghiên cứu đánh giá đất phục vụ phát triển cam theo hướng hàng hóa vùng hàm yên tỉnh tuyên, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Đất Phát Triển Cam Hàng Hóa Tại Hàm Yên, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tuyên Quang

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vùng cam Hàm Yên Tuyên Quang

Vùng cam Hàm Yên, Tuyên Quang nổi bật với điều kiện sinh thái thuận lợi cho việc phát triển cây cam. Theo thống kê, diện tích đất nông nghiệp tại đây chiếm 92,68% tổng diện tích tự nhiên, trong đó đất sản xuất nông nghiệp có 18.660,02 ha. Cam sành Hàm Yên đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, đóng góp vào nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sản xuất cam vẫn còn nhiều hạn chế, quy mô nhỏ và hiệu quả chưa cao. Đề án phát triển vùng cam sành tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2014-2020 đã được phê duyệt, với mục tiêu hình thành vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết phải đánh giá đất phát triển cam hàng hóa tại đây.

1.1. Tình hình sản xuất cam tại Hàm Yên

Sản xuất cam tại Hàm Yên đã có những bước tiến đáng kể, với diện tích trồng cam đạt 67,9 nghìn ha trên toàn quốc. Tuy nhiên, năng suất trung bình tại Hàm Yên vẫn thấp hơn so với mức trung bình của cả nước. Nguyên nhân chủ yếu là do sự phát triển tự phát, thiếu quy hoạch bài bản. Việc đánh giá tiềm năng đất đai và hiệu quả sử dụng đất là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cam. Các chuyên gia đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quy hoạch hợp lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả sản xuất cam tại vùng này.

II. Đánh giá đất và hiệu quả sử dụng đất trồng cam

Đánh giá đất là quá trình quan trọng để xác định mức độ thích hợp của đất cho cây cam. Theo các nghiên cứu, đất trồng cam cần có các đặc tính như độ phì nhiêu, độ sâu tầng đất và khả năng giữ nước. Việc phân tích các chỉ tiêu này sẽ giúp xác định được những vùng đất có khả năng phát triển cam tốt nhất. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp đánh giá hiện đại sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong việc xác định giá đất và hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng cam. Các chuyên gia đã đề xuất xây dựng một bộ dữ liệu đầy đủ về đất đai, phục vụ cho công tác quản lý và quy hoạch sử dụng đất.

2.1. Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cam

Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cam tại Hàm Yên được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như năng suất, sản lượng và giá trị xuất khẩu. Mặc dù diện tích trồng cam lớn, nhưng hiệu quả kinh tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến và quy hoạch hợp lý sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các nghiên cứu cho thấy, mô hình trồng cam trên đất thích hợp có thể mang lại thu nhập cao cho nông dân, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

III. Đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho vùng cam Hàm Yên

Để phát triển bền vững vùng cam Hàm Yên, cần có các giải pháp đồng bộ từ quy hoạch sử dụng đất đến hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân. Việc xây dựng các mô hình sản xuất hàng hóa tập trung sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển xã hội, đảm bảo lợi ích cho cộng đồng nông dân. Các chương trình hỗ trợ nông dân về kỹ thuật trồng và chăm sóc cam cũng cần được triển khai mạnh mẽ. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần vào việc thực hiện thành công chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển nông thôn mới.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất cho cây cam

Quy hoạch sử dụng đất cho cây cam cần được thực hiện dựa trên các nghiên cứu đánh giá đất đai. Việc xác định các vùng đất có mức độ thích hợp cao sẽ giúp tối ưu hóa sản xuất cam. Đề xuất mở rộng diện tích trồng cam lên 6.898,99 ha vào năm 2030 là một trong những giải pháp quan trọng. Điều này không chỉ giúp tăng cường sản lượng cam mà còn tạo ra một vùng sản xuất hàng hóa tập trung, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2005-2013, diện tích đất trồng cam trên thế giới có sự biến động với mức tăng từ khoảng 357.659 ha lên 457.263 ha, trong đó châu Mỹ chiếm diện tích lớn nhất với 1.567 ha năm 2005. Năng suất cam toàn cầu cũng tăng từ 166,6 tạ/ha năm 2005 lên 179 tạ/ha năm 2013. Tại Việt Nam, diện tích trồng cam giai đoạn 2010-2015 dao động quanh mức 67.900 ha, năng suất trung bình đạt 12,52 tấn/ha, sản lượng đạt gần 580 nghìn tấn. Vùng cam Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, là một trong những vùng trồng cam lớn thứ ba cả nước, tuy nhiên năng suất và sản lượng còn thấp hơn mức trung bình quốc gia, chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và điều kiện sinh thái.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá mức độ thích hợp của đất đai phục vụ phát triển cam theo hướng sản xuất hàng hóa tại vùng Hàm Yên đến năm 2030, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất trồng cam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 20 xã thuộc huyện Hàm Yên và 2 xã thuộc huyện Chiêm Hóa, với dữ liệu sản xuất cam thu thập từ năm 2005 đến 2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho quy hoạch sử dụng đất, phát triển vùng cam hàng hóa bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết đánh giá đất đai của FAO (1976) và các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 8409:2010, 8409-2012), trong đó đất đai được xem là vật mang của hệ sinh thái, chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội. Đánh giá đất đai là quá trình so sánh các đặc tính đất với yêu cầu sử dụng cụ thể của cây trồng, nhằm xác định mức độ thích hợp và hiệu quả sử dụng đất.

Lý thuyết phát triển bền vững trong nông nghiệp được áp dụng, tập trung vào ba tiêu chí chính: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Phương pháp phân tích đa chỉ tiêu (MCE) kết hợp với phân tích thứ bậc (AHP) được sử dụng để xác định trọng số và đánh giá tổng hợp các chỉ tiêu trong từng tiêu chí. Các khái niệm chính bao gồm: mức độ thích hợp đất đai (rất thích hợp, thích hợp, ít thích hợp, không thích hợp), hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, hiệu quả đầu tư), hiệu quả xã hội (thu hút lao động, giá trị gia tăng trên ngày công, khả năng tiêu thụ sản phẩm), và hiệu quả môi trường (độ che phủ đất, độ phì đất, mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê, bản đồ đất đai, khí hậu, thủy văn, và các nghiên cứu trước đây về đất đai và sản xuất cam tại vùng Hàm Yên giai đoạn 2005-2015. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra thực địa với 240 phiếu điều tra hộ trồng cam và 300 phiếu điều tra các loại sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam, được chọn ngẫu nhiên theo phương pháp hệ thống.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm GIS để xây dựng bản đồ đơn tính và bản đồ đơn vị đất đai tỷ lệ 1/25.000, kết hợp phần mềm đánh giá đất tự động (ALES) để phân hạng mức độ thích hợp đất đai với cây cam. Phân tích hiệu quả sử dụng đất dựa trên ba tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường, áp dụng phương pháp MCE và AHP để xác định trọng số và điểm đánh giá tổng hợp. Thời gian nghiên cứu tập trung vào dữ liệu từ năm 2005 đến 2015, với các phân tích bổ sung đến năm 2030 cho đề xuất phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất trồng cam và hiệu quả kinh tế: Diện tích đất trồng cam tại vùng Hàm Yên chiếm khoảng 17 xã với tổng diện tích lớn thứ ba cả nước, tuy nhiên năng suất trung bình chỉ đạt khoảng 11,7 tấn/ha, thấp hơn mức trung bình quốc gia (12,52 tấn/ha). Giá trị sản xuất trung bình trên 1 ha cam đạt trên 70 triệu đồng, giá trị gia tăng khoảng 30 triệu đồng, hiệu quả đầu tư đạt trên 2,5 lần.

2. Mức độ thích hợp của đất đai với cây cam: Qua phân tích 12 chỉ tiêu đất đai và khí hậu, vùng Hàm Yên có khoảng 2.343,79 ha đất rất thích hợp và thích hợp cho trồng cam, chủ yếu là đất rừng sản xuất chuyển đổi (1.554,06 ha) và đất cây lâu năm khác (564,33 ha). Đất có tầng dày trên 100 cm, thành phần cơ giới từ thịt pha cát đến thịt pha sét limon, pH từ 6,5 đến 7,0 được đánh giá là thích hợp nhất.

3. Hiệu quả xã hội và môi trường: Khả năng thu hút lao động trung bình đạt 250 công/ha/năm, giá trị gia tăng/ngày công lao động khoảng 100 nghìn đồng, khả năng tiêu thụ sản phẩm ngoài thị trường trên 70%. Độ che phủ đất trung bình trên 85%, độ phì đất đạt mức khá với hàm lượng hữu cơ trên 1,5%, lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng phù hợp với khuyến cáo.

4. Đề xuất phát triển vùng cam hàng hóa: Dựa trên kết quả phân hạng đất và hiệu quả sử dụng, đề xuất mở rộng diện tích trồng cam lên 6.898,99 ha đến năm 2030, tập trung tại các xã có đất rất thích hợp và thích hợp, đồng thời áp dụng 9 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy vùng Hàm Yên có tiềm năng lớn để phát triển cam theo hướng sản xuất hàng hóa, tuy nhiên hiện trạng sản xuất còn manh mún, năng suất thấp do chưa khai thác hết quỹ đất thích hợp và chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật. So sánh với các vùng cam nổi tiếng khác như Hà Giang, Cao Phong, Hàm Yên có diện tích lớn nhưng năng suất và sản lượng thấp hơn, phản ánh sự cần thiết của việc quy hoạch sử dụng đất và nâng cao trình độ thâm canh.

Việc áp dụng phương pháp đánh giá đất của FAO kết hợp GIS và AHP giúp xác định chính xác các vùng đất thích hợp, đồng thời đánh giá tổng hợp hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường, tạo cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển bền vững. Các biểu đồ thể hiện phân bố diện tích đất theo mức độ thích hợp, biểu đồ so sánh hiệu quả kinh tế giữa các kiểu sử dụng đất và bảng tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả xã hội, môi trường sẽ minh họa rõ nét các kết quả này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng diện tích trồng cam trên đất rất thích hợp và thích hợp: Ưu tiên chuyển đổi khoảng 2.343,79 ha đất rừng sản xuất và đất cây lâu năm sang trồng cam, nhằm hình thành vùng sản xuất cam hàng hóa tập trung quy mô 6.898,99 ha đến năm 2030. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở NN&PTNT, chính quyền địa phương.

2. Áp dụng kỹ thuật thâm canh hiện đại: Tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý để nâng cao năng suất và chất lượng cam. Mục tiêu tăng năng suất lên trên 15 tấn/ha trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông, các tổ chức nông dân.

3. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và thương hiệu cam Hàm Yên: Phát triển chỉ dẫn địa lý, kiểm soát chất lượng sản phẩm, xây dựng kênh tiêu thụ ổn định nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, Hiệp hội cam Hàm Yên.

4. Bảo vệ và cải thiện chất lượng đất đai: Thực hiện các biện pháp bảo vệ đất, duy trì độ phì nhiêu, hạn chế sử dụng hóa chất độc hại, tăng cường che phủ đất và quản lý nguồn nước tưới hợp lý để đảm bảo phát triển bền vững. Chủ thể thực hiện: Sở TN&MT, các hộ nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng quy hoạch phát triển vùng cam hàng hóa, chính sách hỗ trợ kỹ thuật và tài chính phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá đất đai kết hợp GIS và AHP, áp dụng cho các nghiên cứu phát triển cây trồng khác.

3. Nông dân và hợp tác xã trồng cam: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý đất đai để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.

4. Doanh nghiệp chế biến và thương mại nông sản: Hiểu rõ vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm để phát triển chuỗi giá trị cam bền vững, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá mức độ thích hợp của đất đai với cây cam?
   Đánh giá mức độ thích hợp giúp xác định chính xác vùng đất có điều kiện tự nhiên phù hợp để trồng cam, từ đó tối ưu hóa hiệu quả sản xuất, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng sản phẩm.

2. Phương pháp AHP được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   AHP được sử dụng để xác định trọng số các chỉ

Trích đoạn nội dung tài liệu

ix DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Diện tích đất sử dụng đất và kết quả sản xuất cam của thế giới và châu lục giai đoạn 2005-2013 .2: Khối lƣợng, Kim ngạch xuất khẩu cam của thế giới và các châu lục giai đoạn 2005-2013. Thống kê diện tích đất trồng cam, quýt, năng suất, sản lƣợng ở Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015. Yêu cầu về khí hậu và ngƣỡng phân cấp theo mức độ thích hợp của cây cam .5: Yêu cầu về đặc tính vật lý, mảnh vụn thô, độ sâu tầng đất và độ phì theo mức độ thích hợp của cây cam.

Phân cấp đánh giá chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các kiểu sử dụng đất trên địa bàn vùng cam Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả xã hội của sản xuất cam vùng cam huyện Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả môi trƣờng trồng cam vùng Hàm Yên .1: Tình hình biến động dân số qua một số năm .2: Một số chỉ tiêu so sánh về dân số của vùng cam Hàm Yên .3: Tình hình lao động, việc làm và thu nhập và việc làm tại vùng nghiên cứu. Hiện trạng, biến động sử dụng đất trồng cam và kết quả sản xuất giai đoạn 2005- 2015.

Hiện trạng sử dụng đất trồng cam và các loại, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam trên địa bàn vùng Hàm Yên năm 2015. Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong nhóm tiêu chí hiệu quả kinh tế. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả kinh tế của trồng cam và các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên.

Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong tiêu chí xã hội. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả xã hội và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả xã hội của trồng cam và các loại sử dụng gắn với kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên. Tổng hợp kết quả điều tra về tỷ lệ thời gian che phủ của các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

Hiện trạng một số tính chất hoá học của các loại đất dƣới các loại sử dụng đất khác nhau tại vùng Hàm Yên. Phân cấp đánh giá một số tính chất của đất dƣới các loại sử dụng đất tại vùng Hàm Yên. Lƣợng phân bón thực tế sử dụng cho cây trồng so với khuyến cáo trên địa bàn vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Lƣợng thuốc bảo vệ thực vật thực tế sử dụng so với khuyến cáo vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong nhóm tiêu chí hiệu quả môi trƣờng. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả môi trƣờng và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả môi trƣờng của sử dụng đất trồng cam và các loại sử dụng đất, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên. Kết quả điều tra lấy ý kiến chuyên gia về tầm quan trọng của các tiêu chí trong phát triển bền vững của các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên.

Ma trận so sánh tổng hợp đối với các tiêu chí tính bền vững của các kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên. Tính bền vững của trồng cam so với các LUT và kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển sang trồng cam hoặc cạnh tranh về đất vùng Hàm Yên. Tình trạng chặt phá rừng để trồng cam và các mục đích khác. Kết quả điều tra về hiện trạng áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất cam.

Hiện trạng sử dụng phân bón cho 1 ha cam thời kỳ kinh doanh tại vùng cam Hàm Yên. Liều lƣợng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất cam tại vùng cam Hàm Yên. Các loại sâu hại cam và biện pháp phòng trừ tại vùng Hàm Yên. Các loại bệnh hại cam và biện pháp phòng trừ tại vùng Hàm Yên.

Thời điểm bán cam và lý do chọn thời điểm bán cam. Kết quả điều tra về điều kiện giao thông đến vƣờn cam. Nhu cầu vay vốn của ngƣời dân. Thực trạng nguồn nhân lực sản xuất cam vùng nghiên cứu.

Nhu cầu về tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc cam. Tổng hợp diện tích nhóm đất, loại đất trên địa bàn vùng Hàm Yên. Diện tích và đặc tính của các đơn vị đất đai vùng Hàm Yên .36: Yêu cầu sử dụng đất đai của cây cam sành. Kết quả phân hạng mức độ thích hợp của đất đai với cây cam theo xã, huyện của vùng Hàm Yên.

Khả năng thích hợp của đất đai theo hiện trạng đã trồng cam. Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất thích hơp tại nhà ông Lộc Văn Nhém. Hiệu quả xã hội mô hình trên đất rất thích hơp trồng cam tại nhà ông Lộc Văn Nhém. Một số tính chất hoá học và kim loại nặng của đất trồng cam trong mô hình tại thời điểm tháng 1 năm 2015 và tháng 1 năm 2017.

Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất thích hợp nhà ông Vũ Văn Thành, xã Bằng Cốc, huyện Hàm Yên. Hiệu quả xã hội mô hình cam trên đất thích hợp tại nhà ông Vũ Văn Thành xã Bằng Cốc. Một số tính chất hoá học và kim loại nặng của đất trồng cam trong mô hình tại thời điểm tháng 1 năm 2015 và tháng 1 năm 2017. Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất ít thích hợp nhà ông Bàn Thái Dƣơng, xã Minh Hƣơng.

Hiệu quả xã hội mô hình cam trên đất ít thích hợp tại nhà ông Bàn Thái Dƣơng xã Minh Hƣơng, Hàm Yên. Kết quả theo dõi một số tính chất trƣớc hoá học và kim loại nặng của đất ít thích hợp trồng cam tại mô hình nhà ông Bàn Thái Dƣơng .48: Đề xuất diện tích đất trồng cam theo hiện trạng đến năm 2030 từng xã, huyện và toàn vùng Hàm Yên. Đề xuất diện tích mở rộng trồng cam theo mức độ thích hợp đến từng xã, huyện và toàn vùng Hàm Yên .134 xiii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Sơ đồ hành chính vùng cam Hàm Yên.

Biểu đồ nhiệt độ trung bình tháng từ năm 2005-2015 tại Trạm khí tƣợng Hàm Yên và Trạm Khí tƣợng Chiêm Hóa. Biểu đồ lƣợng mƣa trung bình theo tháng từ năm 2005-2015 tại trạm Hàm Yên và Trạm khí tƣợng Chiêm Hóa. Biểu đồ cơ cấu kinh tế vùng Hàm Yên năm 2010 và 2015. Kênh tiêu thụ cam trên địa bàn vùng cam Hàm Yên.

Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Lộc Văn Nhém. Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Vũ Văn Thành. Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Bàn Thái Dƣơng. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một trong những nƣớc có khí hậu đa dạng bao gồm cả khí hậu nhiệt đới, á nhiệt đới nên thích hợp với phát triển cây ăn quả nói chung và cây cam nói riêng.

Do vậy sản xuất cam đã có những bƣớc tiến rõ rệt, ngoài việc cung cấp loại quả có giá trị dinh dƣỡng cho nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc còn tham gia tích cực và có hiệu quả vào thị trƣờng xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu rau quả, trong đó quả là sản phẩm chủ yếu trong 3 năm gần đây đều đạt trên một tỷ đô la Mỹ, riêng 6 tháng đầu năm 2016, giá trị xuất khẩu quả đạt mức kỷ lục, trên dƣới 1,2 tỷ đô la, đƣợc liệt vào nhóm 10 loại sản phẩm nông nghiệp có vị trí xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam. Theo thống kê năm 2015 diện tích trồng cam của cả nƣớc có 67,9 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 12,52 tấn/ha và sản lƣợng đạt 579,5 nghìn tấn. Cùng với nhiều loại nông sản khác, cam đã đƣợc trồng thành những vùng chuyên canh lớn, tập trung mang tính hàng hoá nhƣ vùng cam Hà Giang, Cao Phong, Hoà Bình, cam Vinh tỉnh Nghệ An ở phía Bắc và tại phía Nam, cam đƣợc trồng nhiều ở Vĩnh Long, Tiền giang, Bến Tre thuộc ĐBSCL [48]. Sự phát triển của các vùng cam nói chung và cam sành nói riêng đã gắn liền với địa danh của làng, bản hoặc huyện hay tỉnh.

Chính những điều kiện địa lý đặc trƣng bao gồm cả thổ nhƣỡng, khí hậu và tập quán canh tác tạo cho cam có đặc tính chất lƣợng riêng biệt của vùng đất ấy, cho giá trị sản phẩm cao hơn so với cùng loại nên đã góp phần vào việc phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phƣơng nói riêng và cả nƣớc nói chung. Tuy nhiên sản xuất cam vẫn còn hạn chế, chƣa khai thác hết quỹ đất nên quy mô còn nhỏ, manh mún, hiệu quả sản xuất còn thấp chƣa tƣơng xứng với tiềm năng. Vùng cam sành ở Hàm Yên cũng đã đƣợc nhiều ngƣời biết đến với thƣơng hiệu “cam sành Hàm Yên” là một trong 10 loại quả nổi tiếng ở Việt Nam. Đây là vùng có điều kiện sinh thái phù hợp với trồng cam và đã đƣợc xác định ở 20 xã, trong đó có 18 xã thuộc huyện Hàm Yên và 2 xã thuộc huyện Chiêm Hoá.

Diện tích tự nhiên toàn vùng có 108. Trong đó đất nông nghiệp có 100.213,90 ha, chiếm 92,68% tổng diện tích đất tự nhiên. Trong đất nông nghiệp thì đất sản xuất nông nghiệp có 18.660,02 ha; đất lâm nghiệp 80.784,47 ha còn lại là các loại đất khác. Mặc dù cây cam 2 đã đƣợc xác định là cây trồng chủ lực, cây làm giàu cho nhiều hộ gia đình, mỗi năm thu nhập trên dƣới 500 triệu đồng nhƣng đến nay mới chỉ giới hạn ở 17 xã, trong đó 15/18 xã ở huyện Hàm Yên và 2 xã thuộc huyện Chiêm Hoá.

So với cả nƣớc, vùng cam Hàm Yên có diện tích lớn thứ 3 nhƣng năng suất thấp hơn năng suất trung bình của cả nƣớc và sản lƣợng chỉ đứng thứ 14. Diện tích cam tuy lớn nhƣng manh mún chƣa hình thành vùng sản xuất hàng hoá lớn, và chất lƣợng của các vƣờn cam khác nhau nên giá tiêu thụ cũng có sự khác biệt đáng kể. Nguyên nhân của tình trạng nói trên là do sự hình thành vùng cam hoàn toàn tự phát dựa trên những kinh nghiệm của ngƣời dân.