Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN TUYỂN DỤNG VIÊN CHỨC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP THUỘC NGÀNH Y TẾ 1. Viên chức đơn vị sự nghiệp công lập ngành Y tế 1. Khái niệm và phân loại 1. Khái niệm * Viên chức: Trong cuộc sống, bên cạnh những nhu cầu vật chất đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển, con người còn có những nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, giáo dục, thông tin.
Để đáp ứng những nhu cầu này, xã hội hình thành một bộ phận lao động đảm nhiệm những công việc đó. Cùng với sự phát triển của xã hội, đội ngũ này ngày càng được chuyên môn hóa cao. Tùy từng giai đoạn, từng chế độ xã hội mà lực lượng này có tên gọi khác nhau hoặc có những khác biệt trong quản lý, sử dụng và hoạt động cung cấp dịch vụ. Thuật ngữ “viên chức” thường được hiểu theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào thể chế chính trị, tổ chức bộ máy nhà nước của mỗi dân tộc, quốc gia.
Phạm vi viên chức ở mỗi quốc gia thường có sự khác nhau. Ví dụ, có những quốc gia không có đội ngũ viên chức mà chỉ có công chức nhưng công việc của họ bao gồm cả hoạt động chuyên môn. Khái niệm viên chức được sử dụng trong các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) thay đổi theo từng thời kỳ và tùy thuộc vào quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đội ngũ này. Hiến pháp năm 1992 sử dụng cụm từ “cán bộ, viên chức” để chỉ những người làm việc tại các cơ quan nhà nước, ĐVSNCL.
Theo đó, viên chức là một khái niệm rất rộng, “có khi dùng để chỉ một phạm vị rộng lớn những người làm việc trong cả bộ máy, tổ chức nhà nước” [41]. Tại Pháp lệnh Cán bộ, công chức ban hành năm 1998, cụm từ 9 Luận văn thạc sỹ Quản lý công được sử dụng là “cán bộ, công chức”. Khi Pháp lệnh được sửa đổi, bổ sung năm 2003, lần đầu tiên viên chức được tách thành một nhóm, phân biệt với công chức. Điểm d, Điều 1 Pháp lệnh quy định viên chức là “những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào một ngạch viên chức hoặc được giao giữ một nhiệm vụ thường xuyên trong đơn vị sự nghiệp của nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội”.
Theo quy định này, viên chức là một nhóm nhỏ thuộc một tập hợp lớn hơn là cán bộ, công chức. Tiếp đó, Luật Cán bộ, công chức 2008 và Luật Viên chức 2010 càng làm rõ ràng hơn về đối tượng là công chức, viên chức. Điều 2 Luật Viên chức 2010 định nghĩa: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”[37]. Như vậy, viên chức là những người làm công việc chuyên môn tại các ĐVSNCL, không trực tiếp thực hiện hoạt động quản lý nhà nước.
Hoạt động nghề nghiệp của viên chức nhằm thực hiện việc cung cấp những dịch vụ công thiết yếu phục vụ nhu cầu của người dân. * Đơn vị sự nghiệp công lập: Hệ thống ĐVSNCL đóng vai trò quan trọng trong đời sống hằng ngày nhằm cung cấp những dịch vụ công cho người dân như: y tế, giáo dục, thông tin, tài chính…. ĐVSNCL là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động thương binh và xã hội…và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định. Theo quy định, ĐVSNCL có các đặc điểm sau: 10 Luận văn thạc sỹ Quản lý công Thứ nhất, ĐVSNCL là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật.
Có nghĩa, ĐVSNCL được thành lập trên cơ sở nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước. Thứ hai, ĐVSNCL là tổ chức có tư cách pháp nhân. Thứ ba, ĐVSNCL có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Cung cấp dịch vụ công không chỉ là cung cấp dịch vụ đáp ứng nhu cầu, lợi ích chung thiết yếu cho người dân mà còn tạo điều kiện và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Nói cách khác, phục vụ và quản lý là hai chức năng cơ bản của Nhà nước và có mối quan hệ mật thiết với nhau. ĐVSNCL bao gồm: - ĐVSNCL được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. - ĐVSNCL chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. Các đơn vị này chủ yếu là các Viện nghiên cứu, bệnh viện, trường học trực thuộc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
* Viên chức ĐVSNCL ngành Y tế: Trên cơ sở định nghĩa viên chức của Luật Viên chức 2010, viên chức đơn vị sự nghiệp ngành Y tế được hiểu là những người làm việc tại các ĐVSNCL ngành Y tế theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL thuộc ngành Y tế theo quy định của pháp luật. Viên chức ngành Y tế là những bác sỹ, y sỹ, điều dưỡng, hộ sinh, … được gọi chung là “Kỹ thuật y học”. Họ là những người thực hiện các nhiệm vụ có yêu cầu về năng lực, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế. Ngành Y tế là một ngành đặc biệt; đây là ngành đặc thù, chuyên môn 11 Luận văn thạc sỹ Quản lý công sâu và liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của con người nên viên chức ngành Y tế là những đối tượng đặc biệt cần được quy định, phân loại rõ ràng về các chức danh nghề nghiệp.
Viên chức ngành Y tế là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm công việc chuyên môn, nghiệp vụ theo vị trí việc làm khi được tuyển dụng trong các ĐVSNCL thuộc ngành Y tế nhằm cung cấp các dịch vụ công thuộc lĩnh vực y tế cho xã hội. Phân loại viên chức đơn vị sự nghiệp ngành Y tế Viên chức ngành Y tế được phân loại căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và trình độ chuyên môn khi được tuyển dụng để có sự phân loại và phân công nhiệm vụ phù hợp với vị trí việc làm của mỗi viên chức trong đơn vị. Trước đây, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp của đội ngũ viên chức ngành y tế còn nhiều bất cập. Tuy nhiên, từ khi Luật Viên chức 2010 ra đời và sau đó là Nghị định số 29/2012/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12 tháng 4 năm 2012 quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức thì đội ngũ viên chức nói chung và viên chức ngành Y tế nói riêng được quy định và quản lý một cách chặt chẽ.
Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Nội vụ ban hành các Thông tư liên tịch quy định cụ thể tiêu chuẩn Chức danh nghề nghiệp đối với đội ngũ viên chức ngành Y tế. Theo đó, những viên chức thuộc các nhóm công việc hoạt động nghề nghiệp sẽ được phân loại theo vị trí chức danh nghề nghiệp. 12 Luận văn thạc sỹ Quản lý công Bảng 1. Quy định tiêu chuẩn Chức danh nghề nghiệp viên chức ngành Y tế Tên vị trí chức danh Văn bản Thông tư ban hành nghề nghiệp trước đây Bác sĩ 10/2015/TTLT-BYT-BNV 415/TCCP-VC Bác sĩ y học dự phòng 10/2015/TTLT-BYT-BNV Y sĩ 10/2015/TTLT-BYT-BNV 415/TCCP-VC Y tế công cộng 11/2015/TTLT-BYT-BNV 28/2005/QĐ-BNV Điều dưỡng 26/2015/TTLT-BYT-BNV 41/2005/QĐ-BNV Hộ sinh 26/2015/TTLT-BYT-BNV 12/2011/TT-BYT Kỹ thuật y 26/2015/TTLT-BYT-BNV 23/2009/TT-BYT Dược 27/2015/TTLT-BYT-BNV 415/TCCP-VC Dinh dưỡng 28/2015/TTLT-BYT-BNV.vn” Ngoài ra, theo vị trí việc làm, một số chức danh của các nhóm công việc hỗ trợ, phục vụ được phân loại, bổ nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ cụ thể của yêu cầu vị trí việc làm khi tuyển dụng mà đơn vị yêu cầu.
Ví dụ, Cử nhân Công nghệ thông tin, Cử nhân Hành chính… sẽ được bổ nhiệm theo ngạch mà đơn vị đã xây dựng chỉ tiêu tuyển dụng. Mỗi bộ tiêu chuẩn quy định cụ thể về các nội dung: Mã số, phân hạng chức danh nghề nghiệp; Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp; Nhiệm vụ; Tiêu chuẩn về trình độ đào tạo, bồi dưỡng; Tiêu chuẩn năng lực, chuyên môn, nghiệp vụ…. Những Thông tư trên chính là cơ sở cho việc phân loại, phân hạng và bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp viên chức ngành Y tế. Việc phân loại viên chức đóng một vai trò quan trọng, phân loại để làm căn cứ tuyển dụng, sử dụng, quy hoạch, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng và thực 13 Luận văn thạc sỹ Quản lý công hiện việc phân cấp quản lý viên chức nhằm đạt hiệu quả cao trong công việc.
Nghị quyết số 19-NQ/TW Hội nghị lần thứ 6 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các ĐVSNCL đã đặt ra mục tiêu: “Đổi mới căn bản, toàn diện và đồng bộ hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập, bảo đảm tinh gọn, có cơ cấu hợp lý, có năng lực tự chủ, quản trị tiên tiến, hoạt động hiệu lực, hiệu quả…”[2]. Việc thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết đã đưa ra sẽ góp phần thúc đẩy các Bộ, ngành nói chung và ngành Y tế nói riêng sẽ có những thay đổi tích cực trong công tác tổ chức cán bộ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ viên chức mà ngành mình quản lý. Đặc điểm viên chức đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành Y tế 1. Đặc điểm chung Cung cấp các dịch vụ công cho xã hội là một hoạt động không thể thiếu trong nền hành chính của các quốc gia trên thế giới.
Nguồn nhân lực thực hiện hoạt động này chính là đội ngũ công chức, viên chức. Tuy nhiên, việc phân biệt công chức và viên chức không phải lúc nào và trong giai đoạn nào cũng rõ ràng ở từng nước. Từ những phân tích, luận giải về khái niệm viên chức ở trên, có thể thấy viên chức có một số đặc điểm chung sau: - Được tuyển dụng: Chế độ làm việc: Không phân thành ngạch mà phân thành hạng viên chức (phân thành 04 hạng khác nhau) và làm việc theo chế độ hợp đồng làm việc. Viên chức được đơn phương chấm dứt hợp đồng hoặc ĐVSNCL được đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc với viên chức theo các trường hợp được quy định trong Luật Viên chức.