CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU - CHI TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP TỰ CHỦ 1. Khái quát về đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ 1. Tự chủ Tự chủ là một khái niệm rộng gồm nhiều khía cạnh khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm về trình độ phát triển của mỗi quốc gia, nhận thức của mỗi trường mà khái niệm này được phản ánh và thực hiện theo cách thức khác nhau. Theo từ điển tiếng Việt, “tự chủ là việc điều hành, quản lý mọiicông việc của cá nhân/tổ chức, không bị cáanhân/tổ chức khác chi phối”.
Theo quan điểm của Clark, một nguồn tài chính đa dạng là một phần của tự chủ, ông cho rằng: “định nghĩa sử dụng được về tự chủ là sự không phụ thuộc vào một nguồn hỗ trợ duy nhất và chật hẹp nào cả” [6]. Theo Sheehan, tự chủ là khả năng đưa các quyết định tài chính, sự độc lập với chính phủ, với các hội đồng tài trợ và đặc biệt là khả năng tạo ra các nguồn tài trợ công và phân bổ nguồn tài chính này một cách độc lập. Còn theo Rothblatt, tự chủ tài chính là sự quyết định độc lập về sử dụng ngân sách cấp [8]. Như vậy, cả Sheehan và Rothblatt đều cho rằng: tự chủ tài chính gắn với các nguồn lực tiền tệ.
Như vậy, bản chất của tự chủ là sự phân chia quyền lực của Nhà nước với các đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, các đơn vị sự nghiệp công lập được quyền tự chủ trong quản lý lao động, quản lý tài chính. Đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp công lập khi thực hiện quyền tự chủ là phải chủ động trong công tác tổ chức quản lý và sử dụng các nguồn lực mình có một cách có hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động của đơn vị. Trong quá trình thực hiện quyền tự chủ, các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ cần phải đảm bảo công khai, minh bạch và thực hiện tốt quy chế dân chủ.
5 Tự chủ tài chính là một yếu tố của tự chủ các đơn vị sự nghiệp công lập. Nó là một khái niệm được sử dụng khi đồng thời đề cập đến cả hai vấn đề là tài chính và quyền tự chủ. Trong đó vấn đề tài chính được phản ánh thông qua các nguồn lực của tổ chức, các chi phí, lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực và quản lý tài chính của đơn vị sựunghiệp công lập. Quyền quyết định của các đơn vị sự nghiệp công lập trong tự chủ tài chính cho phép các đơn vị có điều kiện huy động các nguồn lực và phân bổ nguồn tài chính để hiện thực hóa những mục tiêu đặt ra.
Nội dung tự chủ về tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập gồm có: chủ động quản lý thu (các khoản thu ngoài NSNN), chi quản lý và phân phối quỹ, quản lý các quỹ chuyên dụng, quản lý tài sản, quản lý nợ phải trả. Tuy vậy, các hoạt động này phải luôn gắn các hoạt động này với mục tiêu cuối cùng là bền vững tài chính. Khái quát về quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ 1. Quan niệm về quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ được hiểu là các hoạt động thu và chi bằng tiền của các đơn vị sự nghiệp công lập nhằm đảm bảo hoạt động thường xuyên của các đơn vị này đồng thời hoàn thành các nhiệm vụ, chỉ tiêu mà Nhà nước giao phó.
Tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập phản ánh các luồng chuyển dịch giá trị, sự luân chuyển của các nguồn tài chính nảy sinh và gắn liền với các hoạt động thu, hoạt động chi của đơn vị dự toán nhằm hoàn thành các nhiệm vụ của nhà nước. Khác với tài chính doanh nghiệp, đối với tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập thì động lực của sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính là nhằm mục đích đáp ứng một cách ngày càng tốt hơn các nhu cầu về đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Vai trò của quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ có 6 vai trò to lớn trong mọi của đơn vị. Các vai trò của nó thường được nhắc đến là đảm bảo ngân sách hoạt động, giám sát và kiểm tra, sử dụng ngân sách tiết kiệm và đạt hiệu quả, làm đòn bẩy kích thích và điều tiết các hoạt động sao cho hiệu quả cao nhất.
- Đảm bảo ngân sách cho mọi hoạt động của đơn vị: Vai trò lớn nhất của quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị,sự nghiệp công lập tự chủ là việc tính toán nhằm đảm bảo nguồn ngân sách cho mọi hoạt động. Trong quá trình hoạt động, các đơn vị sẽ có những dự án, mục tiêu đầu tư ngắn hạn và dài hạn. Việc xác định đúng đắn nhu cầu ngân sách cho các hạng mục tại các thời kỳ sẽ góp phần đảm bảo sự tồn tại và phát triển an toàn. Ngày nay cùng với sự phát triển của nền kinh tế đã nảy sinh nhiều hình thức mới cho phép các đơn vị sự nghiệp tự chủ huy động vốn từ bên ngoài.
Do đó,qquản lý thu - chi tài chính cũng sẽ cung cấp các phương pháp và hình thức huy động các nguồn tài chính từ bên trong và bên ngoài một cách tiết kiệm, hợp lý để kịp thời có được nguồn tài chính phục vụ cho các hoạt động của đơn vị. - Giám sát, kiểm tra hoạt động: Thông qua lưu động của dòng tiền, nhà quản lý sẽ xác định rõ hoạt động, tìnhttrạng thực tế đang diễn ra. Từ đó, xử lý kịp thờiinhững vướng mắc khó khăn hạn chế rủi ro tối đa trong công tác quản lý. - Sử dụng nguồn tài chính tiết kiệm và đạt hiệu quả cao nhất Việc sử dụng một cách hợp lý tiết kiệm nguồn tài chính sẽ tránh được lãng phí và giúp đơn vị có khả năng thực hiện được nhiều hoạt động đồng thời.
Bên cạnh đó, việc huy động tối đa nguồn lực tài chính cũng sẽ hạn chế việc dư thừa nguồn tài chính mà vẫn phải vay và trả lãi vay. Do đó, nguồn tài chính cần được phân bổ, huy động một cách hợp lý và sử dụng tiết kiệm trong các hạng mục của đơn vị để góp phần mang lại hiệu quả cao nhất cho mọi hoạt động trong đơn vịi - Làm đòn bẩy kích thích và điều tiết hiệu quả các hoạt động Tạo ra các cơ chế thu hút đầu tư, lao động, vật liệu,. Từ đó thiết 7 lập hệ thống đòn bẩy kích thích để điều tiết các hoạt động của đơn vị. Đồng thời, cũng xây dựng mức phí các dịch vụ và phân bổ nguồn thu nhập của đơn vị vào các quỹ lương, khen thưởng,.
một cách phù hợp. Các nguyên tắc trong quản lý thu - chi tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Trong quá trình quản lý thu - chi tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ cần phải thực hiện các nguyên tắc nhưssau: - Việc chi tiêu phải được tiến hành theo đúng các tiêu chuẩn và các định mức đã được quy định, phải chi đúng mục đích, đúng với các dự toán đã được duyệt và không được phép chi các khoản chi không đúng mục đích đã khai báo nếu các cơ quan tài chính không đồng ý. - Thực hiện hành độnggtiết kiệm, chống lãng phí, đối với những khoản chi không cần thiết, cơ quan không được phép chi. - Tiến hành lập dự toán và thực hiện quyết toán, các khoản chi tiêu phải đầy đủ cáccgiấy tờ, các chứng từ hợp lệjvà hợp pháp.
- Đối với các khoản thu sự nghiệp, thực hiện đúng các chế độ về quản lý thu - chi tài chính, phải thu đúng, thu đủ,,kịp thời và phải hạch toán đầy đủ. - Khi quản lý các khoản chi tiêu, phải luôn kết hợp giữa hoạt động quản lý với các nhiệm vụ và chức năng của đơn vị, đảm bảo phải vừa hoàn thành nhiệm vụ được giao, vừa đảm bảo các nguyên tắc quản lý thu - chi tài chính. - Lựa chọn hình thức kế toán: + Hình thức nhật ký - Sổ cái + Hình thức chứng từ ghi sổ + Hình thức nhật ký chung 1. Khái quát quy trình quản lý thu - chi tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Quy trình quản lý thu - chi tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ bao gồm ba bước sau: 8 + Quản lý việc lập dự toán thu - chi tài chính + Quản lý việc chấp hành thực hiện dự toán thu - chi tài chính + Quyết toán thu - chi tài chính 1.
Nội dung quản lý thu - chi tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ 1. Cơ chế quản lý thu - chi tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ Cơ chế quản lý thu - chi tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ có những điểm khác biệt giữa các thời kỳ và giữa các quốc gia. Ở Việt Nam hiện nay, cơ chế quản lý thu - chi tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ là cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí trong quản lý hành chính. - Nguyên tắc của việc thực hiện cơ chế tự chủ tựjchịu trách nhiệm: + Hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao: Thực hành tiết kiệm đối với kinh phí quản lý hành chính được giao trừ những trường hợp điều chỉnh biên chế công chức hay khi nhà nước thay đổi chính sách tiền lương hoặc thay đổi định mức phân bổ dự toán ngân sách nhà nước, hoặc điều chỉnh tỷ lệ phân bổ ngân sách nhà nước cho các lĩnh vực quản lý hành chính.
+ Tiến hành quản lý, sử dụng kinh phí một cách tiết kiệm, có hiệu quả cao; đồng thời thực hiện công khai, dân chủrcùng với bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các cán bộ, công chức và người lao động trong cơ quan đơn vị. - Nội dung của cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm: * Về biên chế + Các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ được tự quyết định trong việc sắp xếp, phân công cán bộ, nhân viên công chức theo đúng vị trí công tác để bảo đảm tính hiệu quả trong việc thực hiện các nhiệm vụ của cơ quan.