MỞ ĐẦU Lý do chọn đề tài Trong quản lý hành chính thì quản lý tài chính là một bộ phận quan trọng.Cùng với thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa của nƣớc ta, sự đi sâu cải cách thể chế hành chính, doanh nghiệp và quản lý kinh doanh, quản lý tài chính ngày càng đƣợc nhân viên quản trị coi trọng, vị trí của nhân viên quản trị ngày càng đƣợc nâng cao. Bên cạnh việc quản lý tài chính của doanh nghiệp ngoài Quốc doanh thì các ngành nhƣ Giáo dục đào tạo, y tế, khoa học công nghệ, môi trƣờng, văn hoá thể thao. là những hoạt động sự nghiệp có vị trí quan trọng đặc biệt trong nền kinh tế nƣớc nhà, đóng góp cho sự thịnh vƣợng, ổn định và phát triển lâu dài của đất nƣớc. Các lĩnh vực này không tạo ra của cải vật chất cho nền kinh tế mà sản phẩm của chúng là hàng hoá đặc biệt: hàng hoá công.
Để đo lƣờng mức độ tăng trƣởng, mức độ văn minh của một nền kinh tế, đa số các nƣớc xem xét cách thức cung cấp hàng hoá công, trình độ, số lƣợng, chất lƣợng hàng hoá công. Chính vì thế nhà nƣớc rất quan tâm tạo cơ chế, đầu tƣ, cung cấp nguồn vốn cho các lĩnh vực sự nghiệp (giáo dục, y tế. Đầu tƣ cho phát triển con ngƣời đƣợc nhiều nƣớc coi là đầu tƣ cho sự phát triển kinh tế xã hội một cách lâu dài. Từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng thì việc tìm ra một cơ chế mới cho phép nâng cao hiệu quả quản lý tài chính đối với khu vực sự nghiệp công là hết sức cần thiết.
Cải cách cơ chế quản lý tài chính theo hƣớng giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp đã góp phần quản lý thống nhất các nguồn thu, thúc đẩy các đơn vị sự nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.Vì vậy,nghiên cứu đề tài : “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng” nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu, góp phần vào công cuộc cải cách tài chính công, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài - Hệ thống hóa và làm sáng tỏ một phần cơ sở lý luận về cơ chế quản lý tài 1 chính tại đơn vị sự nghiệp nói chung và đối với TTKDYTQT Hải Phòng nói riêng. - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác Quản lý tài chính tại Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng. - Đề xuất những giải pháp Quản lý tài chính tại Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng.
Đối tƣợng,phạm vị nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là Quản lý tài chính tại Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng. - Phạm vi thời gian: Phạm vi nghiên cứu: Công tác QLTC tại Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng giai đoạn 2015-2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc những vấn đề đã nêu trên, trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn đã sử dụng nhiều phƣơng pháp để làm nhƣ phƣơng pháp tổng hợp, phân tích, tƣ duy lô gic và các phƣơng pháp kỹ thuật cụ thể nhƣ so sánh đối chiếu để giải quyết mục tiêu nghiên cứu.
Ý nghĩa khoa học thực tiễn của đề tài - Nâng cao trình độ hệ thống, cập nhật các kiến thức lý luận về QLTC áp dụng cho quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp. - Làm rõ vai trò của việc quản lý tài chính trong Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng. - Đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng. - Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện quản lý tài chính của Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Hải Phòng.
2 CHƢƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP 1. Khái niệm, vài trò và nguyên tắc của Quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp 1. Khái niệm và phân loại đơn vị sự nghiệp có thu 1. Đơn vị sự nghiệp có thu: là những cơ quan hành chính cung cấp các dịch vụ công, hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục và đào tạo, khoa học công nghệ, môi trƣờng, y tế, văn hóa, thể thao, môi trƣờng, truyền hình phát thanh, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm.
Nhìn theo góc độ quản lý điều hành,thì các đơn vị cung cấp dịch vụ công bao gồm có: những dịch vụ xã hội (trƣờng lớp, bệnh viện, trung tâm nghiên cứu khoa học…) và dịch vụ công ích (sản xuất và cung cấp xăng, nƣớc cho tiêu dùng, gas, môi trƣờng đô thị,…) đƣợc gọi chung là các đơn vị sự nghiệp. Khu vui chơi, khu an dƣỡng,các khu biểu diễn nghệ thuật, thể thao…là những hoạt động tạo ra cung ứng các hàng hoá công. Mục đích phục vụ của các hoạt động này chính là nhân dân. Và các hoạt động này đƣợc gọi là hoạt động cung ứng dịch vụ công, đó chính là nhiệm vụ cơ bản của các đơn vị sự nghiệp.
Phân loại đơn vị sự nghiệp có thu. Các đơn vị sự nghiệp có thu phân theo các ngành nghề là những đơn vị sự nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực: - Môi trƣờng giáo dục và đào tạo - Dân số - kế hoạch hóa gia đình - Y tế cộng đồng - Kinh tế - phát triển - Văn hoá - du lịch(lễ hội,chùa ,danh lam thắng cảnh,di tích lịch sử) - Truyền hình và phát thanh(thông tin báo chí,đài truyền hình) - Công nghệ - Khoa học(máy móc,thiết bị tự động) - Môi trƣờng 3 Đơn vị sự nghiệp có thu: giữ một vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công về sự nghiệp học hành, công việc, y tế công cộng, khu giải trí, văn hóa thể thao con ngƣời, khoa học - công nghệ, phát triển kinh tế ,trang trại, nông - lâm thủy lợi. đáp ứng nhu cầu về phát triển nguồn nhân lực, chăm sóc y tế sức khỏe, nâng cao sức khỏe cho cộng đồng, đáp ứng yêu cầu về đổi mới hoàn thiện,cùng phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc.Đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò tự chủ trong điều hành hoạt động của đơn vị mình,quản lý tài chính và xã hội hóa mọi nguồn lực để phát triển các sự nghiệp hƣớng tới các sản phẩm đặc thù ví dụ nhƣ giáo dục đào tạo,dậy nghề,văn hóa,thể thao. Dịch vụ sự nghiệp công hoạt động có thể đƣợc luật pháp nhà nƣớc cho phép thu phí,lệ phí hoặc thu phí từ hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ công để bù đắp một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức và bổ sung tái tạo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.
Trong quá trình dịch vụ sự nghiệp công hoạt động có thu đƣợc phép thu phí một số khoản phí, lệ phí theo quy định của Nhà nƣớc, thu thông qua hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ đa dạng ở hầu hết các lĩnh vực (phí môi trƣờng, phí kiểm dịch, lệ phí xe, phí bến bãi,. Nhìn công thức trên đơn vị sự nghiệp có thu có 2 mô hình sau : + Đơn vị sự nghiệp công có thu có mức tự đảm bảo chi hoạt động thƣờng xuyên bằng hoặc lớn hơn 100%,và NSNN không cấp kinh phí chi thƣờng xuyên là đơn vị tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên. 4 + Đơn vị sự nghiệp công lập có thu có mức tự đảm bảo chi hoạt động thƣờng xuyên nhỏ hơn 100% và NSNN cấp một phần là đơn vị có thu tự đảm bảo một phần chi hoạt động thƣờng xuyên và NSNN cấp 1 phần 1. Vai trò của đơn vị sự nghiệp có thu[20].
- Ảnh hưởng lâu dài tới quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất,tác động mạnh mẽ tính quyết định của năng suất lao động trong xã hội: Dịch vụ sự nghiệp công là những hoạt động dịch vụ công không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất nhƣng nó ảnh hƣởng lâu dài tới lực lƣợng sản xuất và quan hệ sản xuất,có tính quyết định đến năng suất lao động trong xã hội.Điều đó đƣợc phán ánh thông qua hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công là cung ứng các dịch vụ cho con ngƣời,đảm bảo đầy đủ các nhu cầu cho ngƣời dân về các dịch vụ thiết yếu trong xã hội.Cơ bản nhƣ lĩnh vực dân số trẻ em - kế hoạch hóa gia đình,lĩnh vực y tế - chăm sóc sức khỏe toàn dân… - Đóng góp một phần nào đó quan trọng trong sự nghiệp phát triển toàn diện đời sống xã hội – kinh tế của đất nước:Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu đã góp một phần quan trọng trong sự phát triển toàn diện đời sống xã hội - kinh tế của đất nƣớc.Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu của ngƣời dân càng cao nên các đơn vị có hoạt động sự nghiệp càng phải chú trọng cung ứng các dịch vụ công cả về số lƣợng,chất lƣợng và hiệu quả.Ví dụ nhƣ các nhu cầu về du lịch văn hóa , thăm quan ,danh lam thắng cảnh,nhu cầu về giáo dục đào tạo để phát triển tri thức nâng cao. - Góp phần cải thiện đời sống nhân dân,tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh doanh sản xuất:Khi các đơn vị sự nghiệp cung cấp dịch vụ công có vai trò góp phần trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh doanh sản xuất thì làm cho đời sống nhân dân ngày càng đƣợc cải thiện nâng cao.Các lƣợng sản phẩm công tạo ra mà ngƣời dân đƣợc sử dụng,thừa hƣởng chính là tiêu chí,chỉ số đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia.Do vậy,các đơn vị sự nghiệp công cung cấp các dịch vụ cung ứng công ngày càng đƣợc nâng cao về số lƣợng,chất lƣợng sẽ góp phần quan trọng trong việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, 5 có hƣớng tác động tốt tới quá trình phát triển sản xuất kinh doanh – tăng năng suất lao động. Nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu[15]. Nguồn tài chính cho các đơn vị sự nghiệp nói chung gồm có 3 nguồn chính là từ ngân sách nhà nƣớc; nguồn thu sự nghiệp của đơn vị hay là thu từ các hoạt động cung ứng dịch vụ công và nguồn khác nhƣ viện trợ, vay nợ, quà biếu, tặng.,tài trợ theo quy định của pháp luật.