Cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế tại bệnh viện công ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân Mai
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Thanh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Cơ Chế Tài Chính Đối Với Dịch Vụ Y Tế Bệnh Viện Công Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Những đặc điểm cơ bản của dịch vụ y tế bệnh viện công
• 1.2. CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG
• 1.2.1. Nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước
• 1.2.2. Chi phí cá nhân (chi trả trực tiếp từ túi người dân)
• 1.2.3. Bảo hiểm y tế hay các mô hình chi trả trước
• 1.3. MỘT SỐ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THỰC HIỆN CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DỊCH VỤ BỆNH VIỆN CÔNG VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.3.1. Hệ thống y tế nhà nước (HTYTQG) ở Vương Quốc Anh
• 1.3.2. Chính sách CSSK cho người nghèo ở Thái Lan
• 1.3.3. Cải cách chính sách y tế nông thôn ở Trung Quốc và kinh nghiệm cho các nước đang phát triển
• 1.3.4. Kinh nghiệm và bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ CHẾ TÀI CHÍNH VÀ THỰC TRẠNG TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. CƠ CHẾ TÀI CHÍNH VÀ VIỆC CUNG CẤP, TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Cơ chế tài chính ngân sách Nhà nước trong lĩnh vực y tế công
• 2.1.2. Nguồn viện phí
• 2.1.2.1. Cơ chế thu viện phí
• 2.1.2.2. Cơ chế miễn, giảm viện phí
• 2.1.2.3. Cơ chế sử dụng nguồn thu viện phí
• 2.1.3. Nguồn quỹ bảo hiểm y tế
• 2.2. TÌNH HÌNH CUNG CẤP VÀ TIẾP CẬN DỊCH VỤ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ y tế bệnh viện công

Dịch vụ y tế bệnh viện công là một phần quan trọng trong hệ thống tài chính y tế tại Việt Nam. Đặc điểm của dịch vụ này bao gồm việc cung cấp dịch vụ y tế cho mọi tầng lớp dân cư thông qua các bệnh viện do nhà nước quản lý. Sản phẩm dịch vụ y tế mang tính chất hàng hóa công cộng và tư nhân, yêu cầu người sử dụng phải trả phí để bù đắp chi phí. Ngân sách nhà nước vẫn là nguồn lực chủ yếu đảm bảo các dịch vụ y tế cơ bản, đồng thời hỗ trợ cho những người nghèo. Cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công bao gồm các phương thức chi trả và thanh toán, nhằm duy trì hoạt động của các cơ sở y tế. Việc phân bổ ngân sách y tế cần được thực hiện một cách hợp lý để đảm bảo công bằng trong việc tiếp cận dịch vụ y tế.

1.1. Những khái niệm cơ bản

Dịch vụ y tế bệnh viện công được định nghĩa là những dịch vụ y tế phục vụ cộng đồng, được cung cấp bởi các bệnh viện công. Đặc điểm nổi bật của dịch vụ này là tính chất hàng hóa công cộng, không thể loại trừ và không muốn loại trừ. Điều này có nghĩa là mọi người đều có quyền tiếp cận dịch vụ y tế mà không bị phân biệt. Ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế, đặc biệt là cho những người có hoàn cảnh khó khăn.

II. Cơ chế tài chính và thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế bệnh viện công ở Việt Nam

Cơ chế tài chính trong lĩnh vực y tế công tại Việt Nam chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, viện phí và bảo hiểm y tế. Ngân sách nhà nước không chỉ đầu tư vào cơ sở vật chất mà còn đảm bảo chi thường xuyên cho hoạt động của các bệnh viện công. Viện phí là khoản chi mà người dân phải trả khi sử dụng dịch vụ y tế, trong khi bảo hiểm y tế giúp chia sẻ rủi ro tài chính giữa cá nhân và cộng đồng. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy nhiều bệnh viện công vẫn gặp khó khăn trong việc cung cấp dịch vụ do thiếu kinh phí. Điều này dẫn đến việc người nghèo gặp khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế, làm gia tăng bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe.

2.1. Cơ chế tài chính ngân sách nhà nước trong lĩnh vực y tế công

Ngân sách nhà nước là nguồn lực chủ yếu cho các hoạt động y tế công. Chi phí cho công tác y tế dự phòng và khám chữa bệnh được phân bổ từ ngân sách này. Tuy nhiên, việc quản lý ngân sách y tế còn nhiều hạn chế, dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong việc phân bổ và sử dụng nguồn lực. Cần có cơ chế quản lý hiệu quả hơn để đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất cho người dân.

III. Định hướng và giải pháp đổi mới cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công ở Việt Nam

Để cải thiện cơ chế tài chính cho dịch vụ y tế bệnh viện công, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường vai trò của ngân sách nhà nước trong việc đầu tư cho y tế, đồng thời mở rộng các hình thức bảo hiểm y tế để đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ y tế. Thứ hai, cần cải cách chính sách tài chính y tế để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân. Cuối cùng, việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cũng cần được chú trọng, nhằm đảm bảo rằng mọi người đều được hưởng dịch vụ y tế tốt nhất.

3.1. Quan điểm định hướng đổi mới chính sách tài chính dịch vụ bệnh viện công

Định hướng đổi mới chính sách tài chính cần tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi tầng lớp dân cư. Cần có các chính sách hỗ trợ cho người nghèo và các nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân trong cung cấp dịch vụ y tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe cho tất cả mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam trải qua hơn 20 năm đổi mới kinh tế, với chính sách cải cách, mở cửa và hội nhập, đất nước đã đạt được nhiều thành tựu trong giảm nghèo và phát triển xã hội. Tỷ lệ nghèo cả nước giảm từ 22,2% năm 2005 xuống còn khoảng 14,7% năm 2007 theo chuẩn nghèo mới. Chỉ số phát triển con người (HDI) cũng tăng từ 0,539 năm 1992 lên 0,733 năm 2005, phản ánh sự cải thiện về kinh tế, giáo dục và sức khỏe. Tuy nhiên, sự phân bổ các thành tựu này chưa đồng đều, với chênh lệch giàu nghèo có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Dịch vụ y tế bệnh viện công ở Việt Nam là một lĩnh vực đặc thù, vừa mang tính chất hàng hóa công cộng, vừa có đặc điểm của hàng hóa tư nhân. Ngân sách nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo các dịch vụ y tế cơ bản, đồng thời các cơ chế tài chính mới như bảo hiểm y tế và viện phí được áp dụng nhằm tăng nguồn lực tài chính cho các bệnh viện công. Tuy nhiên, các bệnh viện công vẫn gặp nhiều khó khăn về tài chính, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận của người nghèo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công, phân tích thực trạng cung cấp và tiếp cận dịch vụ, đồng thời đề xuất các giải pháp đổi mới phù hợp với đặc thù của ngành y tế Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay và định hướng cho những năm tới. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, cải thiện chất lượng dịch vụ y tế công và đảm bảo công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế về dịch vụ công và cơ chế tài chính trong lĩnh vực y tế. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết hàng hóa công cộng và hàng hóa cá nhân: Dịch vụ y tế bệnh viện công vừa có đặc tính của hàng hóa công cộng (không thể loại trừ, không cạnh tranh trong tiêu dùng) vừa mang tính chất hàng hóa cá nhân (có thể tắc nghẽn và loại trừ bằng giá). Điều này giải thích sự cần thiết của sự tham gia của Nhà nước trong cung cấp dịch vụ y tế cơ bản nhằm đảm bảo công bằng xã hội.

2. Lý thuyết cơ chế tài chính y tế: Bao gồm các hình thức tài chính như ngân sách nhà nước, chi phí cá nhân (viện phí) và bảo hiểm y tế. Lý thuyết này giúp phân tích các nguồn tài chính, cơ chế thu chi và tác động của chúng đến khả năng cung cấp và tiếp cận dịch vụ y tế.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: dịch vụ y tế bệnh viện công, cơ chế tài chính y tế, bảo hiểm y tế bắt buộc và tự nguyện, viện phí, công bằng trong chăm sóc sức khỏe, và hiệu quả tài chính y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Số liệu thống kê từ Bộ Y tế, báo cáo kiểm tra hoạt động bệnh viện các năm 2004-2007.
• Các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Luật Ngân sách 2002, Nghị định 58/1998/NĐ-CP về bảo hiểm y tế.
• Tài liệu tham khảo về kinh nghiệm quốc tế từ Anh, Thái Lan, Trung Quốc.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các bệnh viện công trên toàn quốc (hơn 1.000 bệnh viện) và các số liệu về chi phí, nguồn thu viện phí, bảo hiểm y tế. Phương pháp phân tích tập trung vào đánh giá thực trạng tài chính, so sánh tỷ lệ hỗ trợ ngân sách giữa các nhóm dân cư, phân tích tác động của cơ chế tài chính đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Timeline nghiên cứu giới hạn từ năm 2000 đến năm 2007, với định hướng đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2010-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo: Đến cuối năm 2006, cả nước có 1.036 bệnh viện công với tỷ lệ giường bệnh đạt 15,2 giường/10.000 dân, trong khi khu vực tư nhân chỉ đạt 0,48 giường/10.000 dân. Ngân sách nhà nước chiếm hơn 60% chi phí khám chữa bệnh tại các bệnh viện công, đóng vai trò quan trọng trong đầu tư cơ sở vật chất và chi thường xuyên.

2. Bảo hiểm y tế phát triển nhưng chưa bao phủ toàn dân: Bảo hiểm y tế bắt buộc dành cho cán bộ công nhân viên nhà nước và doanh nghiệp lớn, bảo hiểm tự nguyện cho các nhóm còn lại. Tỷ lệ người có bảo hiểm y tế tăng qua các năm nhưng vẫn còn khoảng 20-30% dân số chưa được bao phủ, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.

3. Viện phí là nguồn thu quan trọng nhưng gây gánh nặng tài chính: Cơ chế thu viện phí được áp dụng từ năm 1989, với mức thu từ 0,07 đến 0,27 USD cho các dịch vụ cơ bản. Viện phí giúp các bệnh viện công tăng thu nhập, mua sắm thiết bị và trả lương tăng thêm cho nhân viên. Tuy nhiên, viện phí cũng làm tăng gánh nặng chi phí y tế cho người nghèo, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ.

4. Bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế: Người giàu được hưởng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước nhiều hơn người nghèo (27,3% so với 13,3% tổng hỗ trợ), số tiền hỗ trợ/người/năm cũng cao hơn gấp đôi. Tỷ lệ chuyển viện tăng lên do các bệnh viện công tuyến dưới có xu hướng “sàng lọc” bệnh nhân có thu nhập cao để đảm bảo nguồn thu.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy cơ chế tài chính y tế hiện nay đã góp phần nâng cao nguồn lực cho bệnh viện công, tăng tính tự chủ và cải thiện chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, sự phân bổ nguồn lực chưa công bằng, gây ra sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các nhóm dân cư. Việc viện phí tăng lên làm gia tăng gánh nặng tài chính cho người nghèo, trong khi bảo hiểm y tế chưa bao phủ toàn dân và chưa phát triển đồng đều.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như hệ thống y tế quốc gia ở Anh hay chương trình thẻ 30 bạt ở Thái Lan, cho thấy việc mở rộng bảo hiểm y tế bắt buộc và chính sách trợ cấp cho người nghèo là yếu tố then chốt để đảm bảo công bằng và hiệu quả tài chính y tế. Việt Nam cần học hỏi để hoàn thiện cơ chế tài chính, tăng cường vai trò của Nhà nước trong quản lý và phân bổ nguồn lực, đồng thời phát triển hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bổ nguồn ngân sách y tế theo nhóm thu nhập, bảng so sánh tỷ lệ người có bảo hiểm y tế qua các năm, và biểu đồ chi phí y tế trung bình theo tuyến bệnh viện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư ngân sách nhà nước cho y tế công

   • Mục tiêu: Đạt tối thiểu 10% tổng chi ngân sách nhà nước dành cho y tế vào năm 2010, tăng lên 13-15% vào năm 2020.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Y tế, UBND các tỉnh.
   • Timeline: Triển khai ngay từ năm 2024, đánh giá định kỳ hàng năm.

2. Phát triển và mở rộng bảo hiểm y tế bắt buộc toàn dân

   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế lên trên 90% dân số trong vòng 5 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
   • Timeline: Từng bước chuyển đổi đối tượng từ bảo hiểm tự nguyện sang bắt buộc, hoàn thiện hệ thống thu phí và thanh toán.

3. Cải tiến cơ chế thu viện phí và chính sách miễn giảm

   • Mục tiêu: Giảm gánh nặng tài chính cho người nghèo, đảm bảo công bằng trong chi trả dịch vụ y tế.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bộ Tài chính, các bệnh viện công.
   • Timeline: Rà soát và điều chỉnh chính sách trong 2 năm tới, áp dụng thí điểm tại các bệnh viện tuyến tỉnh.

4. Hoàn thiện hệ thống quản lý tài chính y tế và minh bạch thông tin

   • Mục tiêu: Xây dựng hệ thống giám sát tài chính y tế, công khai minh bạch các khoản thu chi.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bộ Tài chính, các cơ quan thanh tra.
   • Timeline: Xây dựng và triển khai hệ thống trong vòng 3 năm.

5. Phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế

   • Mục tiêu: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ y tế, đầu tư trang thiết bị hiện đại.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, các trường đào tạo y tế, bệnh viện công.
   • Timeline: Liên tục trong 5-10 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách y tế và tài chính công

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách tài chính y tế công bằng, hiệu quả.
   • Use case: Thiết kế chương trình bảo hiểm y tế toàn dân, phân bổ ngân sách y tế.

2. Quản lý bệnh viện công và cán bộ y tế

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế tài chính, nâng cao năng lực quản lý tài chính và vận hành bệnh viện.
   • Use case: Quản lý nguồn thu viện phí, tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế chính trị và y tế công cộng

   • Lợi ích: Nắm bắt kiến thức chuyên sâu về cơ chế tài chính y tế, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam.
   • Use case: Tham khảo cho các đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực y tế và phát triển

   • Lợi ích: Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hỗ trợ phát triển hệ thống y tế công.
   • Use case: Xây dựng dự án hỗ trợ tài chính y tế, chương trình giảm nghèo y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tài chính y tế hiện nay ở Việt Nam gồm những nguồn nào?
   Cơ chế tài chính y tế chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, viện phí (chi trả trực tiếp từ người dân) và bảo hiểm y tế (bắt buộc và tự nguyện). Ngân sách nhà nước chiếm hơn 60% chi phí khám chữa bệnh tại bệnh viện công, viện phí giúp tăng nguồn thu nhưng cũng gây gánh nặng cho người nghèo.

2. Tại sao dịch vụ y tế bệnh viện công vừa là hàng hóa công cộng vừa là hàng hóa cá nhân?
   Dịch vụ y tế có tính chất công cộng vì không thể loại trừ ai khỏi việc hưởng lợi, ví dụ phòng chống dịch bệnh. Đồng thời, nó mang tính cá nhân vì khi một người sử dụng dịch vụ như giường bệnh, thiết bị y tế thì người khác không thể dùng cùng lúc, đòi hỏi chi trả chi phí.

3. Bảo hiểm y tế có vai trò gì trong cơ chế tài chính y tế?
   Bảo hiểm y tế giúp chia sẻ rủi ro tài chính giữa cá nhân và cộng đồng, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân, đặc biệt là người nghèo. Việc mở rộng bảo hiểm y tế bắt buộc là giải pháp lâu dài để đảm bảo công bằng và hiệu quả tài chính y tế.

4. Những hạn chế chính của cơ chế tài chính y tế hiện nay là gì?
   Bao gồm sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các nhóm thu nhập, gánh nặng viện phí đối với người nghèo, bảo hiểm y tế chưa bao phủ toàn dân, và quản lý tài chính y tế còn thiếu minh bạch, hiệu quả.

5. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế nào để cải thiện cơ chế tài chính y tế?
   Ví dụ như hệ thống y tế quốc gia ở Anh với nguyên tắc chăm sóc dựa trên nhu cầu, chương trình thẻ 30 bạt ở Thái Lan giúp mở rộng bảo hiểm y tế toàn dân, và hệ thống y tế hợp tác xã ở Trung Quốc với mô hình bảo hiểm y tế cộng đồng. Các bài học này nhấn mạnh vai trò Nhà nước, chính sách công bằng và phát triển bảo hiểm y tế.

Kết luận

• Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong giảm nghèo và phát triển y tế, nhưng vẫn tồn tại bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế công.
• Dịch vụ y tế bệnh viện công mang tính chất đặc thù, vừa là hàng hóa công cộng vừa là hàng hóa cá nhân, đòi hỏi cơ chế tài chính phù hợp để đảm bảo công bằng và hiệu quả.
• Ngân sách nhà nước, viện phí và bảo hiểm y tế là ba nguồn tài chính chính, trong đó ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
• Cơ chế tài chính hiện nay đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ nhưng còn nhiều hạn chế như gánh nặng tài chính cho người nghèo và sự bất bình đẳng trong phân bổ nguồn lực.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế tài chính y tế bao gồm tăng đầu tư ngân sách, mở rộng bảo hiểm y tế bắt buộc, cải tiến chính sách viện phí, minh bạch tài chính và phát triển nguồn nhân lực y tế.

Next steps: Triển khai các giải pháp đổi mới theo lộ trình 2024-2030, tăng cường nghiên cứu và giám sát thực hiện, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành và địa phương.

Các nhà quản lý, chuyên gia và nhà nghiên cứu cần tiếp tục hợp tác để hoàn thiện cơ chế tài chính y tế, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe công bằng, hiệu quả và bền vững cho toàn dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dịch vụ y tế bệnh viện công Chương 2: Cơ chế tài chính và thực trạng cung cấp, tiếp cận dịch vụ y tế bệnh viện công ở Việt Nam Chương 3: Định hướng và giải pháp đổi mới cơ chế tài chính cho việc cung cấp dịch vụ y tế bệnh viện công ở Việt Nam CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG 1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG 1. Những khái niệm cơ bản Một cách tổng quát, có thể định nghĩa: Dịch vụ là những hoạt động mang tính xã hội, tạo ra những sản phẩm hàng hoá không tồn tại dưới hình thái vật thể nhằm thoả mãn kịp thời, thuận lợi, hiệu quả hơn các nhu cầu trong sản xuất và đời sống của con người. Xét về mặt lô-gic, dịch vụ y tế có thể được cung cấp bởi nhiều chủ thể khác nhau.

Dịch vụ y tế bệnh viện công chính là những dịch 4 z vụ y tế phục vụ các tầng lớp dân cư được cung cấp bởi các bệnh viện do nhà nước thành lập và hoạt động theo các quy định pháp luật của nhà nước. Những đặc điểm cơ bản của dịch vụ y tế bệnh viện công - Sản phẩm dịch vụ y tế vừa mang tính chất hàng hoá công cộng vừa mang tính chất hàng hoá tư nhân Khác với các ngành sản xuất vật chất và cung cấp dịch vụ khác, sản phẩm dịch vụ y tế vừa mang tính chất hàng hoá công cộng vừa mang tính chất hàng hoá tư nhân. Sản phẩm dịch vụ y tế mang tính chất hàng hoá công cộng vì nó có đầy đủ hai đặc tính của hàng hoá công cộng đó là không muốn loại trừ và không thể loại trừ. Tính chất thứ hai của sản phẩm dịch vụ y tế là nó mang tính chất của hàng hoá tư nhân.

Tính chất này của sản phầm dịch vụ y tế đòi hỏi người sử dụng dịch vụ y tế phải trả phí sử dụng dịch vụ để bù đắp chi phí, tái sản xuất, tái cung cấp sản phẩm dịch vụ y tế. - Ngân sách Nhà nước vẫn là nguồn lực chủ yếu trong việc đảm bảo các dịch vụ y tế cơ bản Chuyển sang thực hiện cơ chế thị trường đối với các hoạt động y tế , Nhà nước có thể động viên được thêm nguồn thu nhập đáng kể để bổ sung vào nguồn ngân sách hạn chế , nâng cao được chất lượng phục vụ của ngành y tế. Tuy nhiên cũng không có nghĩa là Nhà nước thả nổi cho thị trường quyết định toàn bộ .Ngân sách Nhà nước vẫn là nguồn lực chủ yếu trong việc đảm bảo các dịch vụ y tế cơ bản, trợ cấp cho người nghèo và định hướng thị trường. CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Cơ chế tài chính cho các dịch vụ y tế là toàn bộ những phương thức, cách thức chi trả và thanh toán các dịch vụ y tế đã được cung 5 z cấp, phù hợp với pháp luật và nhằm đảm bảo cho người cung cấp dịch vụ y tế có thể duy trì hoạt động cung cấp một cách bình thường (có lợi nhuận đối với cá nhân, cơ sở khám chữa bệnh tư nhân).

Cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công là hệ thống những quy định của nhà nước về nguồn tài chính cho việc cung cấp và tiếp cận các dịch vụ y tế bệnh viện công, góp phần thực hiện chính sách CSSK đối với dân cư. Trên thế giới thường có ba hình thức cung cấp tμi chính cho dịch vụ y tế bệnh viện công: (i) Nguồn tμi chính từ ngân sách nhμ n−ớc; (ii) Chi phí từ túi ng−ời dân; vμ (iii) Các mô hình chi trả tr−ớc hay còn gọi lμ bảo hiểm y tế. Nguồn tμi chính từ ngân sách nhμ n−ớc Trước hết, ngân sách nhà nước là nguồn để nhà nước đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật cho các bệnh viện công. Ngân sách nhà nước cũng là nguồn đảm bảo chi thường xuyên cho sự hoạt động bình thường của hệ thống bệnh viện công.

Chi phí cá nhân (chi trả trực tiếp từ túi ng−ời dân) Dịch vụ y tế cũng mang ý nghĩa là HHCN. Vì thế, việc cá nhân người bệnh phải trực tiếp chi trả cho các dịch vụ y tế – ngay cả dịch vụ y tế bệnh viện công là điều tự nhiên. Khoản chi này, ở Việt Nam được gọi là Viện phí. Bảo hiểm y tế hay các mô hình chi trả tr−ớc Bảo hiểm y tế là một trong những biện pháp chia sẽ rủi ro về chi phí y tế giữa cá nhân và cộng đồng.

Bảo hiểm y tế được khai thác bằng hai hình thức là bảo hiểm y tế bắt buộc và bảo hiểm y tế tự nguyện. MỘT SỐ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THỰC HIỆN CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI DỊCH VỤ BỆNH VIỆN CÔNG VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM 1. Hệ thống y tế nhà nƣớc (HTYTQG) ở Vƣơng Quốc Anh Hệ thống này ra đời từ năm 1948. Nguyên tắc là: tạo khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe (CSSK) cho tất cả mọi người dựa trên nhu cầu chứ không phải trên khả năng chi trả.

Song, mặc dù đạt được nhiều thành tựu, HTYTQG Anh cũng không bắt kịp những thay đổi của xã hội. Để được sử dụng dịch vụ, bệnh nhân thường phải chờ đợi quá lâu. Có sự chênh lệch không thể chấp nhận được về tiêu chuẩn trên cả nước và những gì bệnh nhân được hưởng phụ thuộc quá nhiều vào nơi họ cư trú và HTYTQG. Chính sách CSSK cho ngƣời nghèo ở Thái Lan.

- Các chương trình CSSK cho người nghèo giai đọan trước 2001 Vào thời điểm năm 1998, tổng cộng diện bao phủ của chương trình CSSK miễn phí cho người nghèo, người cao tuổi, trẻ em, người tàn tật và hai chương trình BHYT bắt buộc cho công chức và người lao động trong các doanh nghiệp là 65% dân số Thái Lan. CSSK cho 35% dân số còn lại là một thách thức lớn đối với Thái Lan. - Chương trình thẻ 30 bạt - giải pháp CSSK cho người nghèo lồng ghép trong CSSK toàn dân Nội dung cơ bản của chương trình cải cách này là dừng tất cả các chương trình BHYT tự nguyện và các chương trình thẻ KCB miễn phí cho người nghèo, người cao tuổi, trẻ em và người tàn tật; thay vào đó là cấp thẻ KCB (gọi là thẻ 30 bạt) cho 48 triệu công dân không thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc. Với giải pháp này, Thái Lan nhanh chóng đạt mục tiêu 100% dân số được CSSK.

Cải cách chính sách Y tế nông thôn ở Trung Quốc và kinh nghiệm cho các nƣớc đang phát triển Hệ thống y tế hợp tác xã (''cooperative medical system'' - CMS) ở Trung quốc đã có một thời hoàng kim vào những năm 70 thế kỷ trước, khi CMS bao phủ tới 90% nông dân Trung quốc. Nếu coi CMS là một chương trình bảo hiểm y tế dựa trên cộng đồng thì đây chính là chương trình BHYTCĐ thành công nhất cho tới nay trên thế giới. Đến cuối năm 2004, chương trình ''new CMS'' được thí điểm tại 333 huyện (khoảng 16% số huyện của Trung quốc) tại tất cả 31 tỉnh ở Trung Quốc. Dự kiến đến cuối năm 2010, ''new CMS'' sẽ được mở rộng ra toàn quốc.

Kinh nghiệm và bài học cho Việt Nam i) Nhà nước phải là người “cầm chịch” trong việc soạn thảo , ban hành các chủ trương, chính sách, chương trình chăm sóc sức khoẻ cho người dân. ii) Chính sách CSSK, cũng như các chính sách tài chính y tế ,chính sách cung cấp và tiếp cận dịch vụ y tế, chính sách phát triển nhân lực y tế,chính sách tổ chức và quản lý phải luôn luôn được điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn. iii) Tài chính cho y tế cần được huy động từ nhiều nguồn; thực hiện phân bổ tài chính y tế theo nhu cầu với hệ số điều chỉnh dựa trên một số yếu tố địa lý, dân cư, điều kiện kinh tế xã hội, v.v…Ưu tiên y tế dự phòng. iv) Tạo khả năng tiếp cận dịch vụ(CSSK cho tất cả mọi người dựa trên nhu cầu chứ không phải trên khả năng chi trả.

Có cơ chế tài chính đối với dịch vụ y tế bệnh viện công theo hướng tính đúng tính đủ tất cả các chi phí tạo điều kiện cho chủ trương chuyển cơ chế cấp NSNN cho các cơ sở KCB sang cấp cho các đối tượng hưởng thụ 8 z dịch vụ y tế được nhà nước trợ cấp. v) Củng cố mạng lưới y tế dự phòng tăng cường chăm sóc sức khoẻ ban đầu nâng cao chất lượng dịch vụ y tế; mở rộng và phát huy vai trò của khu vực y tế tư nhân CHƢƠNG 2 CƠ CHẾ TÀI CHÍNH VÀ THỰC TRẠNG TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM 2. CƠ CHẾ TÀI CHÍNH VÀ VIỆC CUNG CẤP , TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM 2. Cơ chế tài chính ngân sách Nhà nƣớc trong lĩnh vực y tế công.

Ngân sách Nhà nước giữ vai trò chủ yếu trong đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trang thiết bị trong lĩnh vực y tế. Chi hoạt động thường xuyên là các nội dung chi nhằm đảm bảo sự hoạt động bình thường của công tác y tế, chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Theo tính chất chi, chi hoạt động thường xuyên có thể phân biệt thành hai nội dung chi: thứ nhất là chi cho công tác y tế dự phòng và thứ hai là chi trực tiếp cho công tác khám chữa bệnh. Chi cho công tác y tế dự phòng là chi cho các hoạt động mang tính chất ngăn ngừa, phòng chống dịch bệnh, bệnh tật một cách tích cực, chủ động .Chi cho công tác khám chữa bệnh là các chi phí cần thiết cho máy móc thiết bị, thuốc men, máu, dịch truyền, vật tư… phục vụ trực tiếp và bị tiêu hao trong quá trình điều trị trực tiếp cho người bệnh.

Ngoài ra trong chi thường xuyên còn các nội dung chi đào tạo cán bộ y tế, cho nghiên cứu khoa học. Theo Luật Ngân sách được Quốc hội thông qua năm 2002, tại 9 z cấp tỉnh việc quản lý và phân bổ ngân sách y tế thuộc quyền của UBND tỉnh uỷ nhiệm cho Sở Tài chính. Tuy nhiên, trên thực tế không phải tất cả các tỉnh đều thực hiện theo phương thức nêu trên mà tại nhiều tỉnh vẫn áp dụng việc quản lý ngân sách y tế theo ngành như tinh thần của Nghị định 01/99 về y tế địa phương, tức là Sở Y tế chịu trách nhiệm phân bổ và quản lý ngân sách cho các đơn vị trong ngành y tế trên địa bàn tỉnh.