CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG BỆNH VIỆN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước Có rất nhiều công trình nước ngoài liên quan đến kế toán quản trị trong các bệnh viện cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Mỗi công trình nghiên cứu ở một góc độ khác nhau nhằm đạt được mục tiêu của quá trình nghiên cứu.
Dưới đây là tổng quan một số công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài nghiên cứu. Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong các bệnh viện Trong lĩnh vực dịch vụ bệnh viện, các nghiên cứu về phân loại chi phí đều dựa trên các cách phân loại như sau: + Trong nghiên cứu của các tác giả Eddy và cộng sự (2003), Mustafa và cộng sự (2013), Magdalena (2013) thì chi phí trong bệnh viện được phân loại dựa theo mối quan hệ của chi phí với mức độ hoạt động nhằm mục tiêu hỗ trợ cho kiểm soát chi phí.Chi phí được chia thành biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp. + Phân loại chi phí theo tính chất hoạt động của bệnh viện, tác giả Mike (2002) đã nghiên cứu về đặc điểm chi phí của bệnh viện, theo quan điểm của tác giả,bệnh viện hiện đại là tổ chức có nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe, do vậy cần sử dụng phương pháp phù hợp để phân tích cấu trúc chi phí và cấu trúc hoạt động của một bệnh viện. Theo đó có chi phí biến đổituy nhiên lại được nghiên cứu gắn với hàm chi phí để phân tích trong điều kiện cụ thể của bệnh viện như địa phương nơi bệnh viện hoạt động, số lượng bác sĩ, trang thiết bị y tế,….
+ Magdalena (2013), phân loại chi phí theo khả năng quy nạp chi phí vào đối tượng chịu chi phí, chi phí được chia thành chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp nhằm phục vụ cho việc tính giá thành, lập báo cáo lợi nhuận,… khi nghiên cứu chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp, tác giả khẳng định chi phí gián tiếp giúp ước tính được tất cả các khoản chi phí liên quan để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm vì vậy giá thành sản phẩm được xác định theo chi phí toàn bộ sẽ là cơ sở để nhà quản trị bệnh viện xác định giá thành dịch vụ, ra quyết định chiến lược. Tuy nhiên, để tính toán được chi phí chung cho từng loại dịch vụ thì phải phân bổ chi phí chung theo tỷ lệ chung định trước. 10 Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về lập dự toán chi phí trong bệnh viện Mustafa và cộng sự (2013) trong nghiên cứu của mình, các tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu hồi quy được thực hiện trên dữ liệu của các bệnh viện công và trung tâm chi phí chính để xác định và phân tích chi phí, từ đó lập dự toán chi phí cho dịch vụ y tế. Tất cả các chi phí hoạt động được phân bổ cho các phòng ban tại bệnh viện.
Chi phí chưa tính khấu hao tài sản và chi phí vốn. Nhóm thứ ba: Các công trình ngiên cứu về phương pháp xác định chi phí trong bệnh viện được các tác giả nghiên cứu cụ thể như sau: + Phương pháp xác định chi phí thực tế Theo nghiên cứu của Magdalena (2013), giá thành được tính theo chi phí đầy đủ gồm: Chi phí nhân viên, chi phí vật tư lâm sàng và chi phí chung (ví dụ thiết bị và vật liệu, thuốc), chi phí hành chính (ví dụ in ấn, điện thoại) chi phí vốn (Cả vốn và lãi), chi phí khác nhưng loại trừ các chi phí của việc giảng dạy và nghiên cứu. Tất cả các chi phí này đều được tính trong giá thành của dịch vụ khám chữa bệnh. + Phương pháp xác định chi phí dựa trên hoạt động Theo Eddy và cộng sự (2004), các tác giả đã nghiên cứu về hệ thống tính toán chi phí dựa trên hoạt động (ABC) trong các bệnh viện để tính toán chi phí hiệu quả hơn.
Theo đó, quy trình phát triển tổng quát của hệ thống chi phí bao gồm: Chi phí biến đổi, chi phí quan trọng, liên kết chất lượng, hệ thống Nhà nước và cuối cùng là nhận thức của những người làm trong bệnh viện. Các yếu tố có thể tạo điều kiện (hoặc ức chế) hệ thống chi phí thay đổi theo hướng ABC lại phụ thuộc trong một bối cảnh cụ thể bệnh viện. Thông qua một cuộc khảo sát nghiên cứu của bệnh viện, các tác giả phát hiện ra phát triển hệ thống chi phí trong bệnh viện hầu như có thể được giải thích bởi các yếu tố cụ thể bệnh viện. Các vấn đề như sự hỗ trợ của các bên y tế đối với hệ thống chi phí sử dụng, nâng cao nhận thức của các vấn đề với quy phạm pháp luật hiện tại về hệ thống chi phí, cách thức các bệnh viện và bác sĩ sắp xếp bồi hoàn cũng được xem xét nếu bệnh viện tinh chỉnh hệ thống chi phí của họ.
Tuy nhiên, cài đặt một hệ thống chi phí đòi hỏi một cách tiếp cận khác nhau trong mỗi bệnh viện và trên đây là một kết quả nghiên cứu trên một mẫu bệnh viện ở Flanders, Bỉ. Tác giả Chan (1993) đã nghiên cứuhệ thống kế toán chi phí theo hoạt động áp dụng cho kế toán chi phí bệnh viện, đặc biệt để xác định toàn bộ chi phí chuẩn của một 11 đơn vị dịch vụ cung cấp bởi bệnh viện, bằng cách kết hợp hệ thống kế toán chi phí theo hoạt động và chi phí chuẩn, các nhà điều hành ngành y có thể lên kế hoạch và kiểm soát chi phí dịch vụ cung cấp tốt hơn và đảm bảo quản trị tài chính tốt. Nhóm thứ tư: Các công trình nghiên cứu về các trung tâm chi phí trong bệnh viên. Các tác giả Basuvà cộng sự (2010)đã đề cập về Quản trị Trung tâm Chi phí trong một Bệnh viện công ở Nam Phi.
Thông tin về chi phí đơn vị bệnh viện hữu ích đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà quản trị và nhà nghiên cứu. Tầm quan trọng này được ghi nhận trên toàn thế giới bởi Tổ chức Y tế Thế giới và trong nước bởi Bộ Y tế Nam Phi. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các trung tâm chi phí của một Bệnh viện công lớn (Johannesburg Hospital) và xác định các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng và đưa ra định hướng để thực hiện bền vững và thành công qua các kỹ năng. Nghiên cứu xác định ba loại trung tâm chi phí: Chi phí quản lý chung, chi phí trung gian và chi phí cuối cùng.
Phân tích bối cảnh cho thấy có sự khác biệt lớn so với Bệnh viện công Italia. Nhiều nhân tố quan trọng được xác định trong nghiên cứu có thể được phân chia thành ba nhóm lớn: Nhân tố bên ngoài, nhân tố bên trong và quy trình. Cách tiếp cận từng bước dựa trên kế hoạch phù hợp và phân tích bối cảnh cần được sử dụng để thực hiện thành công dạng hoạt động ở bệnh viện công. Trong nghiên cứu của tác giả Mustafa và cộng sự (2013) thì bệnh viện chia dịch vụ thành hai trung tâm chi phí chính là trung tâm dịch vụ bệnh viện hàng ngày và trung tâm dịch vụ phụ trợ và hỗ trợ, trong đó lại được chia thành các tiểu thể loại trung tâm chi phí khác nhau để đáp ứng yêu cầu kiểm soát chi phí trong bệnh viện.
Theo nghiên cứu của tác giả Magdalena (2013), các trung tâm chi phí trong bệnh viện bao gồm: • Trung tâm chi phí trực tiếp: Trung tâm cung cấp dịch vụ trực tiếp đến bệnh nhân, đặc biệt là về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc. • Trung tâm chi phí gián tiếp: Là các trung tâm hỗ trợ cho các trung tâm chi phí trực tiếp và không liên quan đến bệnh nhân. • Trung tâm chi phí hỗn hợp: Đây là trung tâm có thể được tìm thấy cả trong trung tâm chi phí trực tiếp và trung tâm chi phí gián tiếp. • Trung tâm chi phí không liên quan đến DRG (Nhóm chuẩn đoán liên quan - Diagnosis Related Groups): Trung tâm nàykhông cung cấp bất kỳ dịch vụ liên quan DRG.
Chi phí DRG được loại trừ khỏi chi phí hỗn hợp. 12 Nhóm thứ năm: Các công trình nghiên cứu về việc cung cấp thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện Với mục đích cung cấp thông tin chi phí để các nhà quản trị đưa ra quyết định trong bệnh viện.Tác giả Magdalena (2013) đã nghiên cứu các quy tắc hệ thống kế toán chi phí sử dụng ở các bệnh viện của các nước Châu Âu. Kế toán chi phí là một phần thiết yếu của chăm sóc sức khỏe. Thông tin chi phí được sử dụng và phân tích trên cấp trung ương của hệ thống chăm sóc sức khỏe, cũng như bên trong của các bệnh viện.
Tất cả các nhà quản trị chăm sóc sức khỏe, các kế toán viên và những người làm trong bệnh viện đều nhận thức được tầm quan trọng của sự hiểu biết về chi phí. Kế toán chi phí được xác định là yếu tố của quản lý tài chính tạo ra các thông tin về các chi phí của một tổ chức và cung cấp một loạt các thông tin tài chính đối với quyết định về mức độ khác nhau, cung cấp dữ liệu chi phí để xác định giá trị của dịch vụ y tế. Tác giả Carly (2002) nghiên cứu tình hình thu thập và sử dụng thông tin chi phí, văn hóa tổ chức để chủ động tính chi phí và quyền lực cũng như xung đột bên trong tổ chức được nghiên cứu. Tổ chức được nghiên cứu là một bệnh viện công lớn chuyên nghiên cứu và đào tạo.
Nghiên cứu của tác giả đề cập một khái niệm có tính chính xác tương đối về việc thu thập thông tin chi phí hiện tại. Đồng thời, chỉ ra rằng hiện tại ban lãnh đạo bệnh viện là những người chú trọng sử dụng thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định hơn là đội ngũ y bác sỹ trong bệnh viện. Nhóm thứ sáu: Các công trình nghiên cứu về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống này. Tác giả Leslie và cộng sự (1997) trong nghiên cứu của mình tại các bệnh viện thuộc tiểu bang Washington chỉ ra rằng, hệ thống kế toán chi phí tại các bệnh viện này phải tuân thủ theo các quy định sẵn có của Chính phủ mà không được tự ý tăng các chi phí dịch vụ cho bệnh nhân.