Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Phúc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Kinh Tế Quốc Phòng: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG
• 1.1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.2. Vai trò của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.3. Đặc trưng của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.4. Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.5. Khái niệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.6. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.7. Nội dung quản lý nhà nước đặc thù đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 1.9. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp quân đội ở một số nước và bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.9.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp quân đội ở một số nước
• 1.9.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM
• 2.1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.2. Khái quát về doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.3. Năng lực của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Việt Nam
• 2.4. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.5. Về hoạch định sự phát triển hệ thống doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.6. Việc ban hành và tổ chức thực hiện các chính sách, quy định pháp luật đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.7. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước và bộ máy sản xuất kinh doanh đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.8. Thực trạng quản lý nhà nước về vốn và tài sản tại doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.9. Thực trạng kiểm soát nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.10. Đánh giá quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.10.1. Đánh giá chung theo các tiêu chí
• 2.10.2. Các cơ hội, thách thức, điểm mạnh, điểm yếu của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 2.10.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.11. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.2. Kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng an ninh
• 3.3. Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế Quốc phòng phải buộc doanh nghiệp hành động theo nguyên tắc thị trường là cạnh tranh và hiệu quả
• 3.4. Cải cách thể chế quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phải thích ứng với xu hướng hội nhập và phù hợp với thông lệ quốc tế
• 3.5. Đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng phải được tiến hành đồng bộ với cải cách kinh tế nói chung, phù hợp với thể chế kinh tế, chính trị và điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước
• 3.6. Giải pháp tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.1. Nhóm giải pháp về hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.2. Nhóm giải pháp về chính sách, quy định và ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.6.3. Nhóm giải pháp về tổ chức bộ máy
• 3.6.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý vốn và tài sản nhà nước
• 3.6.5. Nhóm giải pháp về kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7. Điều kiện để thực hiện giải pháp
• 3.7.1. Về mặt nhận thức, khẳng định vai trò và hệ mục tiêu của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7.2. Sự quyết tâm của Bộ Quốc phòng trong việc tách bạch vai trò của Nhà nước với tư cách chủ sở hữu và với tư cách cơ quan quản lý của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng
• 3.7.3. Sự đồng thuận và ủng hộ của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng trong quá trình đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp
• 3.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là một lĩnh vực quan trọng trong việc đảm bảo an ninh quốc gia và phát triển kinh tế. Doanh nghiệp này không chỉ thực hiện nhiệm vụ sản xuất phục vụ quốc phòng mà còn phải hoạt động hiệu quả trong môi trường kinh tế thị trường. Việc quản lý hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp này phát huy tối đa tiềm năng và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là những tổ chức kinh tế thuộc sở hữu nhà nước, có nhiệm vụ sản xuất và cung cấp sản phẩm, dịch vụ phục vụ cho quốc phòng. Vai trò của các doanh nghiệp này không chỉ nằm ở việc đảm bảo an ninh mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững.

1.2. Đặc trưng của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng có những đặc trưng riêng biệt, bao gồm sự kết hợp giữa nhiệm vụ quốc phòng và yêu cầu kinh doanh. Điều này đòi hỏi các chính sách quản lý phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng hiện nay

Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các chính sách và quy định chưa đồng bộ, dẫn đến sự khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ sản xuất và kinh doanh. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp này còn thấp so với các doanh nghiệp ngoài quân đội.

2.1. Đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng hiện nay còn hạn chế. Việc phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và sự bao tiêu sản phẩm từ Bộ Quốc phòng đã làm giảm tính chủ động và sáng tạo trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

2.2. Những thách thức trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Các thách thức bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các chính sách, quy định pháp luật và sự chậm trễ trong việc thực hiện các biện pháp quản lý. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Cải cách thể chế quản lý nhà nước

Cải cách thể chế quản lý nhà nước là cần thiết để tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng. Cần xây dựng các chính sách rõ ràng và đồng bộ để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc phát triển sản xuất và kinh doanh.

3.2. Tăng cường kiểm soát và giám sát hoạt động của doanh nghiệp

Việc tăng cường kiểm soát và giám sát sẽ giúp phát hiện kịp thời các vấn đề trong hoạt động của doanh nghiệp, từ đó có biện pháp xử lý phù hợp. Điều này cũng giúp nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn định hướng cho các chính sách trong tương lai.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Điều này cũng giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với môi trường kinh tế thị trường.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng ở một số nước cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách linh hoạt và phù hợp với thực tiễn là rất quan trọng. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện quản lý nhà nước.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng

Kết luận về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp kinh tế quốc phòng cho thấy rằng cần có những bước đi cụ thể để cải thiện tình hình hiện tại. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp cũng như sự hỗ trợ từ phía nhà nước.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường kinh tế thị trường.

5.2. Vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp

Nhà nước cần đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng thông qua việc xây dựng các chính sách phù hợp và tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi. Sự hỗ trợ này sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và thực hiện tốt nhiệm vụ quốc phòng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã đặt các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trước yêu cầu cấp bách phải tái cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong hệ thống đó, Doanh nghiệp Kinh tế Quốc phòng (DN KTQP) đại diện cho một cấu trúc tổ chức đặc biệt: vừa là đơn vị kinh tế trực thuộc Bộ Quốc phòng (BQP) hoạt động theo cơ chế thị trường, vừa là lực lượng dự bị chiến lược trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng - an ninh (QPAN). Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Xuân Phúc với đề tài "Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng" là công trình nghiên cứu tiên phong, giải quyết toàn diện bài toán quản lý nhà nước (QLNN) đối với loại hình tổ chức lưỡng dụng này trong giai đoạn bản lề 2006–2010.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án nhận diện là sự thiếu vắng một khung lý thuyết và thể chế quản trị hoàn chỉnh dành riêng cho các thực thể "lai" (hybrid organizations) mang hai sứ mệnh đối lập. Theo các nghiên cứu trước đây (Lê Văn Đồng, 1995; Phạm Trung Công, 2011), QLNN thường bị đồng nhất giữa quản lý hành chính quân sự thuần túy và quản lý doanh nghiệp thương mại, dẫn đến sự đan xen phức tạp giữa chức năng quản lý nhà nước và quyền đại diện chủ sở hữu vốn.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được thiết lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận và các tiêu chí chuẩn mực nào định hình hoạt động QLNN đối với DN KTQP trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng can thiệp của BQP và các bộ, ngành giai đoạn 2006–2010 đã tác động như thế nào đến năng lực cạnh tranh, bảo toàn vốn và khả năng sẵn sàng chiến đấu của DN KTQP?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những giải pháp thể chế nào có thể tách bạch vai trò chủ sở hữu và chức năng QLNN nhằm tối ưu hóa hiệu quả lưỡng dụng của DN KTQP?
• Giả thuyết 1 (H1): Cơ chế bao cấp giá và chỉ định bao tiêu sản phẩm quốc phòng làm suy giảm động lực đổi mới công nghệ và năng lực cạnh tranh thương mại của DN KTQP.
• Giả thuyết 2 (H2): Việc hoàn thiện khung thể chế QLNN theo hướng thị trường hóa và phân cấp rõ ràng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước mà không làm suy giảm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp phương pháp tiếp cận quản lý theo quá trình (Henri Fayol; Harold Koontz), mô hình chuỗi giá trị và năng lực cạnh tranh (Michael Porter, 1985), cùng hệ thống tiêu chí đánh giá khu vực công của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các DN KTQP trực thuộc BQP trong giai đoạn 2006–2010, sử dụng mẫu khảo sát thực chứng $N = 151$ phiếu điều tra hợp lệ từ các cán bộ quản lý và chuyên gia kinh tế.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước và quốc tế về kinh tế quốc phòng ghi nhận ba dòng nghiên cứu chính:

1. Dòng nghiên cứu quản trị nội bộ DN quân đội: Tiêu biểu là công trình của Lê Văn Đồng (1995) về hoàn thiện phương pháp thống kê phân tích hiệu quả kinh tế trong doanh nghiệp quốc phòng, và nghiên cứu của Phạm Trung Công (2011) về đổi mới tổ chức, quản lý DN quân đội. Các nghiên cứu này tập trung vào vi mô nội bộ nhưng chưa khái quát hóa thành khung QLNN vĩ mô.
2. Dòng nghiên cứu kết hợp kinh tế với quốc phòng theo địa bàn: Phạm Tiến Luật (2004) khảo sát tiềm lực hậu cần Quân khu 3; Đỗ Mạnh Hùng (2008) phân tích đầu tư vốn vào các khu kinh tế quốc phòng. Dòng nghiên cứu này nhấn mạnh mục tiêu an sinh và thế trận phòng thủ vùng biên giới, song chưa giải quyết được mâu thuẫn cốt lõi giữa hiệu quả sinh lời tài chính và chi phí duy trì trạng thái sẵn sàng tác chiến.
3. Dòng nghiên cứu thể chế tài chính và quản trị công sản quân đội: Phùng Quang Thanh (2008) và Nguyễn Xuân Phúc (2008, 2011) chỉ ra nguy cơ thất thoát vốn, khó khăn trong quản lý đất quốc phòng và bất cập khi cổ phần hóa DN quân đội.

Cuộc tranh luận học thuật quốc tế tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc:

• Quan điểm thứ nhất (Phi quân sự hóa hoạt động kinh tế): Cho rằng việc quân đội tham gia hoạt động kinh doanh thương mại sẽ dẫn đến cạnh tranh bất bình đẳng, méo mó thị trường và suy giảm tính chuyên nghiệp của lực lượng vũ trang. Điển hình là trường hợp của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), khi chính quyền Trung Quốc ban hành quyết định lịch sử năm 1998 buộc PLA phải thoái vốn và chấm dứt toàn bộ hoạt động kinh doanh thương mại thuần túy để chống tham nhũng và tập trung hiện đại hóa quân đội.
• Quan điểm thứ hai (Khai thác nguồn lực lưỡng dụng): Cho rằng ở các quốc gia đang phát triển, quân đội nắm giữ kỷ luật lao động cao, quỹ đất đai và công nghệ lưỡng dụng, do đó cần phát huy vai trò kinh tế để giảm gánh nặng ngân sách quốc gia và phát triển hạ tầng chiến lược. Điển hình tại Hoa Kỳ và các nước phương Tây, mô hình quản lý dựa trên việc ủy thác sản xuất quốc phòng cho khu vực doanh nghiệp thông qua hệ thống quy chế mua sắm liên bang (FAR - Federal Acquisition Regulation), tách bạch hoàn toàn giữa lực lượng tác chiến và đơn vị kinh doanh.

Luận án định vị chính xác khoảng trống: Trong điều kiện thể chế chính trị và lịch sử đặc thù của Việt Nam, không thể xóa bỏ hoàn toàn DN KTQP mà phải tái cấu trúc cơ chế QLNN để chuyển hóa DN từ trạng thái thụ động bao cấp sang tự chủ cạnh tranh, vận hành đồng bộ với cam kết hội nhập quốc tế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và mở rộng lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM do Osborne & Gaebler khởi xướng) trong điều kiện doanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang. Nghiên cứu đã làm rõ nguyên lý chuyển dịch từ việc Nhà nước đóng vai trò "người chèo thuyền" trực tiếp can thiệp điều hành sang "người lái thuyền" giữ vai trò kiến tạo thể chế, định hướng chiến lược và giám sát chuẩn mực.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MA TRẬN PHÂN LOẠI HỆ THỐNG DOANH NGHIỆP                    |
+---------------------+-------------------------------+-----------------------------+
| Tiêu chí phân định  | Doanh nghiệp Kinh doanh       | Doanh nghiệp KTQP (Lưỡng    | Doanh nghiệp QPAN (Thuần   |
|                     | thương mại thuần túy          | dụng - Hybrid)              | túy Quốc phòng)            |
+---------------------+-------------------------------+-----------------------------+
| 1. Mục tiêu cốt lõi | Tối đa hóa lợi nhuận thương   | Mục tiêu kép: Phục vụ QPAN  | Thực hiện nhiệm vụ thường  |
|                     | mại, tăng trưởng thị phần     | và tối ưu hóa lợi nhuận     | xuyên trực tiếp cho QPAN   |
| 2. Lựa chọn ngành   | Tự do lựa chọn ngành nghề     | Kết hợp theo quy hoạch QP   | Cố định theo chỉ định của  |
|    và địa bàn       | và vị trí theo thị trường     | và lợi thế cạnh tranh       | Nhà nước và thế trận QP    |
| 3. Cơ chế xác định  | Doanh nghiệp tự quyết định    | SP kinh doanh: Tự chủ;      | Nhà nước giao kế hoạch,    |
|    giá sản phẩm     | hoàn toàn theo thị trường     | SP quốc phòng: Duyệt giá    | duyệt giá và bao tiêu      |
| 4. Áp lực cạnh      | Cạnh tranh bình đẳng,         | Cạnh tranh đối với SPKD;    | Không chịu áp lực cạnh     |
|    tranh thị trường | phá sản nếu thua lỗ           | độc quyền nhóm SPQP         | tranh trên thị trường      |
+---------------------+-------------------------------+-----------------------------+

Luận án xác lập định nghĩa khoa học: "Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là sự tác động của Nhà nước lên các doanh nghiệp kinh tế quốc phòng, thông qua quá trình hoạch định, tổ chức, chỉ đạo và kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp, tạo ra môi trường thuận lợi sao cho doanh nghiệp thực hiện được các sứ mệnh của mình với hiệu lực, hiệu quả cao một cách bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và quốc phòng của đất nước trong điều kiện biến động của môi trường trong nước và quốc tế."

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết quản trị theo chu trình chức năng (Henri Fayol): Phân rã hoạt động QLNN của BQP thành 4 trục nội dung cốt lõi: Hoạch định (chiến lược, quy hoạch); Ban hành và thực thi chính sách thể chế; Tổ chức bộ máy quản lý và cấp phép; Giám sát, thanh tra, kiểm toán.
2. Khung năng lực cạnh tranh chuỗi giá trị (Michael Porter): Đánh giá các mắt xích hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) của DN KTQP từ cung ứng đầu vào, công nghệ, nhân lực đến phân phối thị trường.
3. Bộ tiêu chí đánh giá hiệu năng tổ chức công của ADB (Asian Development Bank):
   • Tính phù hợp (Relevance): Mức độ hài hòa giữa mục tiêu của DN KTQP với chiến lược kinh tế vĩ mô và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
   • Tính hiệu lực (Effectiveness): Mức độ hoàn thành các chỉ tiêu kế hoạch quốc phòng và mục tiêu kinh doanh.
   • Tính hiệu quả (Efficiency): Tỷ suất tương quan giữa kết quả đầu ra đạt được so với nguồn lực vốn, đất đai, ngân sách nhà nước (NSNN) đã cấp phát.
   • Tính bền vững (Sustainability): Khả năng tự chủ tài chính, bảo toàn vốn, duy trì năng lực công nghệ lưỡng dụng trong dài hạn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường nhận thức luận thực chứng kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu kết hợp phương pháp hỗn hợp (Mixed-methods):

• Nghiên cứu định tính: Phân tích hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định số 31/2005/NĐ-CP, Nghị định số 104/2008/NĐ-CP, Nghị định số 102/2010/NĐ-CP); tổng thuật kinh nghiệm quốc tế và phỏng vấn sâu chuyên gia.
• Nghiên cứu định lượng: Điều tra khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi cấu trúc để lượng hóa thực trạng và kiểm định các chiều cạnh QLNN.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu và thu thập dữ liệu sơ cấp được tiến hành chặt chẽ:

• Cỡ mẫu và tỷ lệ phản hồi: Tổng số 200 phiếu điều tra được phát trực tiếp đến các đối tượng mục tiêu; thu về 151 phiếu hợp lệ (tỷ lệ thu hồi đạt 75.5%).
• Cấu trúc đối tượng khảo sát: Phân tầng thành 3 nhóm đại diện:
  1. Nhóm 1: Cán bộ công chức thực hiện chức năng QLNN trực thuộc BQP (Cục Kinh tế, Cục Tài chính, các cơ quan chức năng).
  2. Nhóm 2: Cán bộ lãnh đạo, quản trị cấp cao và cấp trung tại các DN KTQP.
  3. Nhóm 3: Các chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu độc lập ngoài quân đội.
• Thiết kế công cụ đo lường: Bảng hỏi bao gồm 50 câu hỏi đóng (mã hóa thành 50 biến quan sát từ $X_1$ đến $X_{50}$) và 1 câu hỏi mở, chia thành 4 nhóm nội dung:
  • Nhóm câu hỏi 1 (Biến $X_1 - X_{15}$): Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh và hoạt động SXKD của DN KTQP.
  • Nhóm câu hỏi 2 (Biến $X_{16} - X_{21}$): Nhu cầu và xu hướng phát triển của DN KTQP trong hội nhập.
  • Nhóm câu hỏi 3 (Biến $X_{22} - X_{42}$): Đánh giá thực trạng thực thi các chức năng QLNN đối với DN KTQP.
  • Nhóm câu hỏi 4 (Biến $X_{43} - X_{50}$): Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác QLNN.
• Thang đo: Thang đo Likert 5 mức độ rời rạc ($1 =$ Rất không đồng ý; $2 =$ Không đồng ý; $3 =$ Tương đối đồng ý; $4 =$ Đồng ý; $5 =$ Rất đồng ý).

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống niên giám, báo cáo tài chính của BQP, Cục Kinh tế, Cục Tài chính giai đoạn 2006–2010, bao gồm các chỉ tiêu: cơ cấu ngành, xếp hạng Top 10 DN KTQP lớn nhất năm 2009, quy mô vốn vay/vốn nhà nước, tỷ lệ doanh thu/vốn, trình độ cán bộ quản trị và tốc độ đổi mới thiết bị công nghệ.

Dữ liệu sơ cấp được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng SPSS. Tác giả tính toán chi tiết các chỉ số thống kê mô tả: giá trị trung bình (Mean), phương sai (Variance), độ lệch chuẩn (Standard Deviation), giá trị yếu vị (Mode) và bảng phân phối tần số (Frequency Distribution) cho từng biến số. Phương pháp tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) giữa báo cáo tài chính thứ cấp, khảo sát định lượng sơ cấp và phân tích pháp lý đã đảm bảo độ giá trị cấu trúc (construct validity) và độ tin cậy của toàn bộ kết luận nghiên cứu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tồn tại "nghịch lý bảo hộ" làm suy giảm năng lực cạnh tranh. Luận án chỉ ra rằng cơ chế BQP bao tiêu sản phẩm và hỗ trợ vốn ban đầu tuy giúp DN KTQP duy trì năng lực sẵn sàng tác chiến nhưng lại tạo ra tâm lý ỷ lại nghiêm trọng. Doanh nghiệp không chịu sức ép cạnh tranh thị trường, dẫn đến giá thành sản phẩm quốc phòng lẫn sản phẩm dân sự cao hơn mặt bằng chung, chất lượng chưa tương xứng và thiếu chủ động tìm kiếm thị trường xuất khẩu.

Thứ hai, cấu trúc phân định tài sản bất minh định và nguy cơ lãng phí nguồn lực công. Việc đan xen giữa "tài sản quân sự phục vụ sẵn sàng chiến đấu" và "tài sản phục vụ kinh doanh" tạo ra kẽ hở lớn trong quản lý vốn và đất đai quốc phòng. Dữ liệu thực trạng giai đoạn 2006–2010 cho thấy hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại nhiều DN còn thấp, cơ chế kiểm tra, thanh tra, kiểm toán chưa kịp thời, trách nhiệm giải trình của người đại diện phần vốn nhà nước chưa rõ ràng.

Thứ ba, sự chồng chéo giữa chức năng hành chính công quyền và đại diện chủ sở hữu. Bộ máy QLNN của BQP vừa ban hành quy chế, vừa trực tiếp bổ nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp (theo Nghị định số 31/2005/NĐ-CP), vừa thẩm định tài chính, gây nên tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi". Điều này hạn chế quyền tự chủ kinh doanh của Hội đồng quản trị (HĐQT) và Hội đồng thành viên (HĐTV).

Thứ tư, bằng chứng thực nghiệm về sự vượt trội của mô hình quản trị theo tập đoàn thị trường. Phân tích trường hợp Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) – tập đoàn kinh tế duy nhất trong hệ thống DN KTQP thời điểm nghiên cứu – cho thấy việc triệt để áp dụng cơ chế thị trường, đẩy mạnh R&D công nghệ cao và vươn ra quốc tế đã giúp Viettel đạt tốc độ tăng trưởng doanh thu, nộp ngân sách vượt trội so với mức trung bình của khối DNNN, chứng minh tính khả thi của mô hình lưỡng dụng hiện đại.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập khung khái niệm chuẩn hóa về QLNN đối với DN KTQP, bổ sung các tiêu chí đo lường hiệu năng chuyên biệt kết hợp giữa hiệu quả kinh tế và giá trị an ninh quốc gia.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát 50 biến chuẩn hóa có thể tái lập (replicate) cho các nghiên cứu đánh giá khu vực doanh nghiệp công ích, doanh nghiệp an ninh tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Về mặt chính sách và thực tiễn: Đề xuất lộ trình 5 nhóm giải pháp hoàn thiện QLNN:
  1. Hoạch định chiến lược và quy hoạch: Phân định rõ quy hoạch vùng chiến lược quân sự và không gian kinh tế thuận lợi; không dàn trải DN KTQP ở mọi ngành nghề.
  2. Đổi mới chính sách và văn bản quy phạm pháp luật: Xóa bỏ triệt để bao cấp qua giá; chuyển từ giao chỉ tiêu kế hoạch sang cơ chế đấu thầu, đặt hàng cung cấp dịch vụ công quốc phòng minh bạch.
  3. Tái cơ cấu tổ chức bộ máy: Kiên quyết sắp xếp, cổ phần hóa các DN thương mại thuần túy; chuyển đổi sang mô hình công ty TNHH MTV 100% vốn nhà nước hoặc công ty mẹ - công ty con đối với các ngành quân đội có thế mạnh.
  4. Quản lý chặt chẽ vốn và tài sản nhà nước: Minh định ranh giới giữa đất quốc phòng chuyên dùng và đất phục vụ sản xuất; giám sát nghiêm ngặt tỷ lệ đầu tư ngoài ngành (chứng khoán, bất động sản).
  5. Tăng cường kiểm soát, thanh tra và kiểm toán: Nâng cao vai trò của Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra chuyên ngành BQP; minh bạch hóa trách nhiệm giải trình của người đại diện phần vốn.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn khung thời gian và bối cảnh: Dữ liệu tập trung vào giai đoạn 2006–2010, phản ánh giai đoạn đầu hội nhập WTO, chưa phản ánh đầy đủ các biến động kinh tế số và môi trường địa chính trị phức tạp hiện nay.
• Giới hạn về bảo mật thông tin: Do tính chất đặc thù của lĩnh vực quân sự, một số chỉ tiêu tài chính chi tiết của các đơn vị công nghiệp quốc phòng chuyên biệt không thể công bố toàn văn, buộc tác giả phải tiếp cận thông qua dữ liệu tổng hợp và mẫu điều tra xã hội học.
• Kỹ thuật phân tích định lượng: Nghiên cứu chủ yếu sử dụng thống kê mô tả (Descriptive Statistics) trên SPSS; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng cấu trúc phức tạp (SEM, PLS-SEM) để kiểm định quan hệ nhân quả đa biến.

Hướng nghiên cứu tương lai:

1. Mở rộng khung phân tích đánh giá tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đối với công tác QLNN tại các tổ hợp công nghiệp quốc phòng công nghệ cao.
2. Ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để lượng hóa tác động trực tiếp của từng công cụ QLNN (thuế, tín dụng, quy hoạch) đến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của DN KTQP.
3. Nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực sản xuất sản phẩm lưỡng dụng và hiện đại hóa trang thiết bị quân sự.
4. Đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đối với quy chế mua sắm công của các doanh nghiệp thuộc BQP.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Đặt nền móng lý thuyết có tính hệ thống đầu tiên tại Việt Nam về QLNN đối với DN KTQP, trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các giáo trình Quản lý kinh tế và Kinh tế quốc phòng tại các học viện, viện nghiên cứu lớn như Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Hậu cần, Học viện Quốc phòng.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho BQP và Chính phủ trong việc xây dựng Đề án sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp quân đội trong các giai đoạn tiếp theo; thúc đẩy quá trình cổ phần hóa và thoái vốn tại các lĩnh vực không mang tính chiến lược quốc phòng.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội: Góp phần tối ưu hóa phân bổ nguồn lực công, ngăn ngừa thất thoát tài sản và đất đai quốc phòng, đồng thời định hướng xây dựng các tập đoàn kinh tế quân đội vững mạnh, giữ vững vai trò nòng cốt tại các địa bàn chiến lược biên giới, hải đảo.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh, hệ thống tài liệu tổng thuật phong phú về kinh tế quốc phòng và bộ biến số đo lường thực chứng chuẩn mực.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Chính phủ, BQP, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Nắm bắt các luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế đặt hàng, định giá dịch vụ công và phân cấp quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vũ trang.
• Cán bộ Quản trị tại DN KTQP: Nhận thức rõ xu thế tất yếu của việc tự chủ sản xuất kinh doanh, nắm vững phương thức tái cấu trúc bộ máy theo mô hình hiện đại (công ty mẹ - con, công ty TNHH MTV, công ty cổ phần) để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng lý thuyết Quản trị công mới (NPM) và lý thuyết Doanh nghiệp lưỡng dụng vào bối cảnh thể chế đặc thù của Việt Nam. Nghiên cứu giải quyết thành công sự mâu thuẫn giữa nguyên lý bảo mật, tập trung chỉ huy quân sự với nguyên lý minh bạch, tự do cạnh tranh thị trường, xác lập chuẩn mực lý luận: "Phát triển DN KTQP là biểu hiện cụ thể chủ trương kết hợp phát triển KT-XH với tăng cường QP-AN của Đảng", nhưng phải điều hành theo cơ chế thị trường.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: So với các nghiên cứu đơn lẻ trước đó (như Lê Văn Đồng chỉ nghiên cứu thống kê vi mô, Phạm Tiến Luật chỉ phân tích địa bàn Quân khu 3), luận án đã:

• Thiết lập khung phương pháp tiếp cận toàn diện theo chu trình chức năng quản lý kết hợp tiêu chí 4 chiều của ADB.
• Triển khai cuộc điều tra quy mô lớn với $N=151$ mẫu phân tầng 3 nhóm đối tượng, xử lý định lượng bằng SPSS với 50 biến quan sát cụ thể ($X_1 - X_{50}$).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất? Trả lời: Phát hiện về sự suy giảm sức cạnh tranh thương mại xuất phát từ chính chính sách bảo hộ và bao tiêu của BQP. Việc được bao cấp và chỉ định thầu tưởng chừng là lợi thế nhưng thực chất đã tước đi động lực đổi mới công nghệ, khiến giá thành sản phẩm của DN KTQP cao hơn thị trường tự do, chứng minh quy luật thị trường không thể bị triệt tiêu bởi các mệnh lệnh hành chính đơn thuần.

4. Quy trình sao chép nghiên cứu (Replication protocol) có được cung cấp đầy đủ không? Trả lời: Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ cấu trúc 50 câu hỏi đóng, quy chuẩn mã hóa thang đo Likert 5 điểm, bảng dữ liệu thống kê mô tả (Mean, Variance, SD, Mode, Frequency) và hệ thống tiêu chí đánh giá trong phần phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và tái lập quy trình.

5. Luận án phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Trả lời: Luận án định hướng nghiên cứu chuyển đổi mô hình từ trực thuộc hành chính quân sự sang quản trị tập đoàn kinh tế độc lập: Khi tiềm lực kinh tế và ngân sách quốc phòng đủ mạnh, quân đội tiến lên chính quy, hiện đại, DN KTQP sẽ dần tách rời khỏi sự quản lý trực tiếp của BQP, hoạt động hoàn toàn bình đẳng như các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế theo Luật Doanh nghiệp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Xuân Phúc đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với sáu đóng góp mang tính bước ngoặt:

1. Hệ thống hóa và xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh, định nghĩa chuẩn xác về QLNN đối với DN KTQP trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
2. Xây dựng bộ khung tiêu chí đánh giá khoa học dựa trên chuẩn mực quốc tế của ADB (Tính hiệu lực, Tính hiệu quả, Tính phù hợp, Tính bền vững).
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng năng lực cạnh tranh và những bất cập thể chế trong quản lý doanh nghiệp thuộc BQP giai đoạn 2006–2010.
4. Minh chứng bằng dữ liệu về yêu cầu cấp bách phải tách bạch chức năng quản lý nhà nước công quyền khỏi vai trò đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước.
5. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoạch định, hoàn thiện pháp luật, kiện toàn tổ chức bộ máy đến kiểm soát vốn, tài sản và đất đai quốc phòng.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật liên ngành quan trọng về kinh tế lưỡng dụng, quản trị công sản quân sự và tái cấu trúc DNNN trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ðỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng 1. Khái niệm ðể ñịnh nghĩa DN KTQP, luận án sẽ bắt ñầu từ các khái niệm DNNN và DNQð.1 Khái niệm doanh nghiệp nhà nước Khái niệm DNNN ñã ñược ñưa ra khá nhiều. Luật DN năm 2005 của Việt Nam ñịnh nghĩa: DNNN là DN trong ñó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn ñiều lệ [73].

Theo Giáo trình Quản lý học kinh tế quốc dân tập II (2002) của trường ðại học kinh tế Quốc dân (KTQD): DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước ñầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, thực hiện các hoạt ñộng kinh doanh hoặc hoạt ñộng công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu KT - XH do Nhà nước giao [91]. Như vậy, DNNN phân biệt với các DN khác trước hết và cơ bản là ở sở hữu: ai là người ñầu tư vốn chủ yếu ñể thành lập và hoạt ñộng? ðiều này sẽ quyết ñịnh mục tiêu của DNNN. Xét về mặt vốn góp, DNNN là DN trong ñó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn ñiều lệ. ðiều ñó có nghĩa là: hoặc Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn ñiều lệ của DN, hoặc Nhà nước giữ cổ phần chi phối.

Xét về mục tiêu, nói chung tất cả các nước trên thế giới ít nhiều ñều có DNNN với mức ñộ vai trò có thể khác nhau, nhưng ở bất cứ nước nào, DNNN cũng là một công cụ quan trọng ñể thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội (KT-XH) của Nhà nước. Nhà nước sử dụng các DNNN vào việc thực hiện 13 các nhiệm vụ kinh tế mà Nhà nước thấy rằng, những nhiệm vụ ñó là cần cho Nhà nước trong việc thực hiện một ý ñồ nào ñó [45]. Ví dụ: nhiệm vụ kinh tế ñể phục vụ QP hoặc ñể thực hiện chương trình ổn ñịnh sự phân bố dân cư; nhiệm vụ cung cấp những loại sản phẩm công mà các thành phần kinh tế tư nhân không muốn hoặc không có khả năng thực hiện ñể giải quyết nhu cầu tiêu dùng và sản xuất cho cộng ñồng, góp phần duy trì sự ổn ñịnh và phát triển xã hội. Ở Việt Nam, bên cạnh các ý nghĩa ñó, các DNNN còn là bộ phận quan trọng của nền kinh tế mà nhờ ñó làm cho kinh tế nhà nước giữ ñược vai trò chủ ñạo; bảo ñảm duy trì và phát triển các ñặc trưng cơ bản của chế ñộ xã hội chủ nghĩa.2 Khái niệm doanh nghiệp quân ñội và doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Có thể hiểu DNQð là DNNN trực tiếp phục vụ QPAN hoặc kết hợp kinh tế với QPAN, ñược tổ chức quản lý và hoạt ñộng theo quy ñịnh của Luật DN năm 2005 sửa ñổi và bổ sung năm 2009 và quy ñịnh riêng của Chính phủ.[74] Hoặc: DNQð là DNNN hoạt ñộng trong quân ñội, do BQP hoặc các cấp trực thuộc BQP trực tiếp thành lập và quản lý ñể thực hiện các hoạt ñộng kinh tế và nhiệm vụ QP theo pháp luật và các quy ñịnh của BQP.[25] Tuy có một số khái niệm về DNQð không hoàn toàn giống nhau, nhưng các khái niệm ñều thống nhất ở mấy ñiểm: (i) DNQð thuộc sở hữu nhà nước và BQP là ñại diện chủ sở hữu; (ii) DNQð nhằm thực hiện nhiệm vụ kinh tế và nhiệm vụ QP do Nhà nước giao; (iii) DN KTQP do BQP hoặc các cấp trực thuộc BQP thành lập, tổ chức quản lý và hoạt ñộng theo quy ñịnh của pháp luật như bất kì một DN làm kinh tế nào, ñồng thời nó cũng hoạt ñộng theo quy ñịnh của BQP.

Tuỳ theo tính chất và mức ñộ phục vụ cho QP, DNQð ñược chia thành hai loại: • Doanh nghiệp quốc phòng an ninh là DNNN ñược thành lập ñể trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ mang tính ổn ñịnh, thường xuyên trong những 14 lĩnh vực, ñịa bàn trực tiếp phục vụ quốc phòng an ninh và bảo ñảm bí mật quốc gia, do Nhà nước ñặt hàng hoặc giao kế hoạch. [18] DN QPAN còn gọi là DN thuần túy QP, gồm các DN công nghiệp QP và các DN ñóng trên các ñịa bàn trọng yếu về QPAN. Tiêu chí xác ñịnh DN QPAN là: (i) ðược cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết ñịnh việc thành lập hoặc tổ chức lại theo quy ñịnh của pháp luật; (ii) ðược Nhà nước ñặt hàng, giao kế hoạch ổn ñịnh, thường xuyên sản xuất, cung ứng sản phẩm/ dịch vụ trực tiếp phục vụ QPAN hoặc ñược giao thực hiện nhiệm vụ QPAN; (iii) Người lao ñộng ñược hỗ trợ tiền lương khi mất việc làm. • Doanh nghiệp kinh tế quốc phòng là DNNN kết hợp thực hiện hai nhiệm vụ QP và kinh tế, vừa có chức năng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công phục vụ QP, vừa có chức năng SXKD nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Có thể nói DN KTQP nằm giữa hai loại hình DN QPAN và DN kinh doanh thông thường trên thị trường (xem bảng 1-1). So sánh DN KTQP với các DN khác DN kinh doanh DN Kinh tế Quốc phòng DN Quốc phòng An ninh -Mục tiêu lợi nhuận -Nhằm hai mục tiêu: phục vụ -Mục tiêu: phục vụ QPAN QPAN và lợi nhuận -ðược lựa chọn ngành -Không hoàn toàn ñược lựa chọn -Không ñược lựa chọn nghề kinh doanh và ñịa ngành nghề và ñịa bàn hoạt ñộng ngành nghề và ñịa bàn bàn hoạt ñộng hoạt ñộng -Danh mục sản phẩm do -Danh mục sản phẩm:1) Sản -Danh mục sản phẩm công DN tự quyết ñịnh trên cơ phẩm kinh doanh (SPKD) do DN ích phục vụ QP do Nhà sở nhu cầu thị trường tự quyết ñịnh; 2)Sản phẩm công nước quyết ñịnh ích phục vụ QP, do Nhà nước -Phải cạnh tranh quyết ñịnh -Không phải cạnh tranh -Phải cạnh tranh ñối với SPKD 15 1. Vai trò của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Tùy ñiều kiện của mỗi nước, mà DN KTQP có thể tồn tại hoặc không bên cạnh các DN chuyên sản xuất công nghiệp Quốc phòng (CNQP) hoặc trực tiếp phục vụ QPAN. Ở Việt Nam, DN KTQP ñóng vai trò quan trọng trong nền KTQD và trong hệ thống QP của ñất nước.

Thật vậy: • DN KTQP là cơ sở kinh tế của Nhà nước hoạt ñộng trong quân ñội, có chức năng sản xuất và cung ứng sản phẩm/ dịch vụ công phục vụ QPAN của ñất nước; ñây là những loại sản phẩm mà các thành phần kinh tế tư nhân không muốn làm hoặc không có khả năng làm. Với chức năng trên, DN KTQP góp phần xây dựng quân ñội chính quy và từng bước hiện ñại, xây dựng nền QP vững chắc trong thời chiến cũng như thời bình. • DN KTQP ngoài nhiệm vụ phục vụ QPAN, còn trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ phục vụ thị trường, ñáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội; ñóng góp vào ngân sách nhà nước (NSNN), tham gia xuất khẩu, từng bước mở rộng thị trường trong nước và nước ngoài. • DN KTQP là nơi tạo việc làm cho xã hội, góp phần ñào tạo và phát triển nguồn nhân lực, giúp người lao ñộng có thu nhập và cuộc sống ổn ñịnh.

• DN KTQP là một tổ chức thuộc quân ñội nên nó luôn luôn trong tư thế sẵn sàng chiến ñấu và có thể ñược huy ñộng khi cần thiết ñể trở thành một ñơn vị trong ñội hình chiến ñấu của quân ñội. • Các DN KTQP, ñặc biệt là DN ñứng chân trên ñịa bàn chiến lược, song song với việc thực hiện nhiệm vụ SXKD phải thực hiện nhiệm vụ giữ vững QPAN, chính trị, tạo thế phòng thủ, thực hiện phân bố lại cơ cấu kinh tế và dân cư, xóa ñói giảm nghèo, thực hiện tốt các chính sách ñối với ñồng bào dân tộc thiểu số trên ñịa bàn ñóng quân. • DN KTQP vừa là một công cụ quản lý của Nhà nước, vừa là một bộ máy làm nhiệm vụ kinh tế của quân ñội, góp phần làm cho kinh tế nhà nước 16 giữ ñược vai trò chủ ñạo trong nền KTQD, bảo ñảm duy trì và phát triển sức mạnh vững chắc cho quân ñội. Với những vai trò quan trọng như vậy, phát triển DN KTQP là nhiệm vụ có tính chiến lược trong ñường lối kinh tế và QP của Việt Nam cũng như của một số nước trên thế giới.

ðặc trưng của doanh nghiệp kinh tế quốc phòng Ngoài những ñặc ñiểm chung, DN KTQP có một số ñặc trưng sau: 1.1 Về sản phẩm DN KTQP thuộc hệ thống QP, có nhiệm vụ cung cấp các sản phẩm/dịch vụ công phục vụ QP theo hợp ñồng cung ứng sản phẩm. Mặc dù có thể không mang lại hiệu quả kinh tế cho DN nhưng do tầm quan trọng của các sản phẩm ñó ñối với QP nên DN ñược BQP chỉ ñịnh và giao chỉ tiêu kế hoạch sản lượng cung ứng hàng năm, không phải ñấu thầu, không phải cạnh tranh ñể tiêu thụ sản phẩm, ñược duyệt giá theo quy ñịnh và phần lớn ñều ñược bù ñắp chi phí. DN KTQP không thể từ chối sản xuất những sản phẩm công có liên quan chặt chẽ ñến nhiệm vụ QPAN mà Nhà nước ñã chỉ ñịnh cho dù lợi nhuận không cao; trong khi ñó DN “dân sự” có quyền lựa chọn không SX sản phẩm nào ñó nếu xét thấy việc sản xuất ñó là khó khăn và sản phẩm không có hiệu quả kinh tế cao. Bên cạnh ñó, DN KTQP ñược thực hiện SXKD bổ sung nhằm hỗ trợ nhiệm vụ QP và phát huy công suất, hiệu quả sử dụng tài sản nhà nước giao sau khi ñã hoàn thành việc sản xuất, cung ứng sản phẩm trực tiếp phục vụ QP, hoặc thực hiện nhiệm vụ QP ñược giao.

Các sản phẩm, dịch vụ kinh doanh tất nhiên nhằm mục tiêu lợi nhuận và phải theo cơ chế cạnh tranh như các DN khác. Trong các DN KTQP ở Việt Nam hiện nay, sản xuất sản phẩm, dịch vụ phục vụ QP thường chiếm tỉ trọng ít hơn so với các loại sản phẩm, dịch vụ 17 kinh doanh trên thị trường do NSNN ñầu tư cho mua sắm ñặt hàng QP của Nhà nước còn khó khăn. Việc cung cấp ñồng thời hai loại sản phẩm như trên là ñiểm khác biệt của DN KTQP so với DN ngoài quân ñội. Nó vừa là lợi thế vừa là khó khăn cho DN KTQP.

Lợi thế vì hai nhiệm vụ ñó bổ sung và kết hợp với nhau, từ ñó DN có thể tận dụng năng lực sản xuất một cách hiệu quả hơn. Khó khăn ở chỗ nhiệm vụ phục vụ QP và nhiệm vụ kinh doanh chưa ñược tách bạch rõ ràng, khó có thể tính ñúng, tính ñủ các chi phí sản xuất sản phẩm. Trong nhiều trường hợp, do yêu cầu phải duy trì năng lực thường xuyên cho QP ñể sẵn sàng chiến ñấu khi cần thiết, nên DN KTQP có thể phải chấp nhận mức SXKD thấp hơn so với các nguồn lực và năng lực có thể huy ñộng ñược.