Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC Formatted: Font: Times New Roman Formatted: Centered, Level 1, Indent: BẰNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN First line: 0 cm Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước Formatted: Level 1, No widow/orphan control bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan Formatted: Level 1, Indent: First line: 0 cm, No widow/orphan control 1. Các khái niệm liên quan đến quản lý nhà nước bằng pháp luật Formatted: Level 1, Indent: First line: 1,27 cm, No widow/orphan control trong lĩnh vực hải quan Formatted: Font: 14 pt Quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan vừa liên quan Formatted: Indent: First line: 1,27 cm, No widow/orphan control đến những vấn đề lý luận cơ bản của khoa học pháp lý, vừa là lĩnh vực QLNN chuyên ngành - khoa học hải quan. Vì thế, nghiên cứu vấn đề QLNN bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan qua thực tiễn hải quan tỉnh Thừa Thiên Huế, về lý luận phải làm rõ các khái niệm, phạm trù liên quan. Đó không chỉ là vấn đề nhận thức, mà còn có ý nghĩa phương pháp luận để nghiên cứu những đặc điểm, nội dung QLNN bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan, và đặc biệt là giúp cho việc đánh giá chính xác thực trạng, từ đó đưa ra các đề xuất, các giải pháp có tính thuyết phục nhằm nâng cao hiệu quả QLNN bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan tại Cục hải quan tỉnh Thừa Thiên Huế.
Khái niệm quản lý nhà nước bằng pháp luật Formatted: Font: Italic Formatted: Level 1, Indent: First line: Quản lý là một khái niệm được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. 1,27 cm, No widow/orphan control Formatted: Indent: First line: 1,27 Theo sách "Gốc và Nghĩa từ Việt thông dụng", quản lý là "trông nom, sửa cm, No widow/orphan control sang, sắp đặt công việc", trong đó "quản" là "coi sóc công việc", "lý" là "sửa sang, sắp đặt công việc" [330, tr. Theo quan niệm của điều khiển học, quản lý là "điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tắc tương ứng để cho hệ thống hay quá trình ấy vận động theo ý muốn của người quản lý nhằm đạt được những mục đích đã định trước" [289, tr. Các Mác - nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học - khi nghiên cứu những vấn đề tổ chức quản lý xã hội, trước hết là quản lý lao động, đã chỉ rõ: Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành Formatted: Indent: Left: 0 cm, First line: 1,27 cm, No widow/orphan control trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.
Một nghệ sĩ vĩ cầm tự điều khiển mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng [21, tr. Trong tiến trình phát triển của lịch sử, cùng với sự phát triển của khoa Formatted: Indent: First line: 1,27 cm, No widow/orphan control học quản lý đã xuất hiện những quan niệm khác nhau về quản lý, trong đó quan niệm phổ biến của quản lý, ở đây quản lý xã hội "là sự tác động nhằm điều khiển các quá trình xã hội, các hành vi và hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt được mục đích và đúng với ý chí của chủ thể quản lý". Quản lý nhà nước là quản lý xã hội, quản lý từng lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, do Nhà nước tiến hành, và quản lý chính việc tổ chức, Formatted: Not Expanded by / Condensed by hoạt động của Nhà nước. Như thế, QLNN chỉ xuất hiện khi Nhà nước xuất hiện.Ăngghen, người bạn chiến đấu vĩ đại của C.
Mác đã chỉ rõ bản chất giai cấp, đặc trưng của QLNN. Theo ông, QLNN là quản lý xã hội do giai cấp nắm quyền thống trị xã hội thực hiện thông qua Nhà nước của nó. Nhà nước quản lý xã hội bằng cách phân chia dân cư theo "địa vực", trên cơ sở thiết lập một "quyền lực công cộng" tách rời khỏi dân cư và bằng việc đặt ra pháp luật, Formatted: Not Expanded by / Condensed by bắt buộc mọi tổ chức, mọi thành viên xã hội phải thi hành [32, tr. 178; 251; Formatted: Not Expanded by / Condensed by 253; 254].
Trong nhiều tác phẩm khác, C.Ăngghen đã đề ra những điều kiện của quản lý, trong đó, nhấn mạnh để quản lý phải có các chuẩn mực Formatted: Not Expanded by / Condensed by 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp lý, bộ máy quản lý và một quyền uy nhất định đủ để buộc đối tượng Formatted: Not Expanded by / Condensed by quản lý tuân theo ý chí được thể hiện trong các chuẩn mực pháp lý, trong các Formatted: Not Expanded by / Condensed by quyết định quản lý cụ thể. Từ các quan niệm trên, QLNN bằng pháp luật được hiểu là quản lý xã hội, do Nhà nước đại diện cho giai cấp thống trị xã hội tiến hành bằng công cụ pháp luật với việc sử dụng kết hợp với các công cụ, phương pháp và bằng hình thức khác nhau để tác động lên các quá trình xã hội, nhằm thiết lập, duy trì trật tự xã hội có lợi cho giai cấp thống trị. Khái niệm hải quan Formatted: Font: Italic Formatted: Level 1, Indent: First line: Để hiểu rõ khái niệm hải quan trước hết chúng ta cần tìm hiểu nguồn 1,27 cm, No widow/orphan control Formatted: Indent: First line: 1,27 gốc hình thành cụm từ “Hải quan” ở Việt Nam. cm, No widow/orphan control Ngành Hải quan của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam được Formatted: Expanded by 0,2 pt thành lập ngày 10-9-1945 với cái tên là “Sở thuế quan và thuế gián thu” thuộc Bộ Tài chính.
Sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, ngày 15-11-1954 “Sở thuế quan và thuế gián thu” được đổi tên thành “Cục Hải quan” trực thuộc Bộ Công thương-(tiền thân của Bộ Ngoại thương sau này). Ngày 20-10-1984, Chính phủ ban hành Nghị định 139/HĐBT thành lập “Tổng cục Hải quan” trực thuộc Chính phủ và là “công cụ chuyên chính bán vũ trang của Đảng và Nhà nước”, ngày 4-9-2002, Thủ tướng chính phủ quyết định chuyển Tổng cục Hải quan – “cơ quan quản lý Nhà nước về Hải quan” về Bộ Tài chính [276][287]. Formatted: Expanded by 0,2 pt Theo đồng chí Nguyễn Chanh [92012] - nguyên thứ trưởng Bộ Ngoại Thương - người đã tham gia đặt tên cho lực lượng hải quan vào thập kỷ 50 của thế kỷ trước thì ban đầu lãnh đạo Bộ Ngoại thương có ý định giữ tên Thuế quan, nhưng những ý kiến phản biện lại cho rằng trong thời điểm hiện tại không có thuế xuất nhập khẩu thì không thể gọi là thuế quan, sau đó đã có những ý kiến khác lấy tên là Douane (Sở đoan), nhưng do những thành kiến 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của dân ta với lính douane thời Pháp thuộc nên không thể đi đến nhất trí. Bên cạnh đó, Lực lượng này được giao những nhiệm vụ như kiểm tra Hải quan đối với hàng hoá xuất nhập khẩu và công cụ vận tải xuất nhập cảnh, chống buôn lậu qua biên giới, chống buôn lậu thuốc phiện, bảo vệ độc quyền ngoại thương của nhà nước, do đó phải tìm một cái tên khác không liên quan tới thuế.
Được biết ở Trung quốc, lực lượng này được gọi là Hải quan. Và vì cái tên Hải quan không liên quan tới thuế, thoả mãn yêu cầu ban đầu do tập thể lãnh đạo Bộ Ngoại thương đề ra, hơn nữa tên gọi này có vẻ huyền bí, nên cuối cùng ban lãnh đạo Bộ Ngoại thương lúc đó đã quyết định mượn từ tiếng Trung quốc tên gọi này. Vào giữa thập kỷ 80 của thế kỷ trước, trong trào lưu đổi mới và xoá Formatted: Expanded by 0,2 pt bỏ nạn quan liêu bao cấp, nhà nước ta đã ban hành luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và giao cho Hải quan thu. Kết quả đem lại thật bất ngờ, thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu đã đóng góp một phần quan trọng vào Ngân sách Nhà nước.
Chính vì, Hải quan là nguồn thu lớn nên người ta đã định đổi lại tên Hải quan thành Thuế quan như trước đây. Nhưng sau khi cân nhắc kỹ, thấy với cái tên này, Trung quốc, Đài loan, Hồng công và Macao thì Hải quan vẫn thu thuế, và trong viễn cảnh thuế suất các mặt hàng cũng dần mất đi tiến tới bằng không và lực lượng này sẽ không còn nguồn thu, vấn đề đặt ra là tên gọi lại phải thay đổi? Với những lý lẽ trên nên ý định thay tên Hải quan không được chấp nhận. Cuốn từ điển tiếng Việt do Viện Ngôn ngữ xuất bản 2005 [323] giải thích Hải quan “việc kiểm soát và đánh thuế hàng hoá xuất nhập cảnh”. Cách giải thích này chỉ cho chúng ta biết hoạt động của lực lượng này, chứ chưa cho chúng ta biết gì về ý nghĩa của cái tên đó.
Trên thế giới, Ai cập và các quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và các quốc gia Pháp ngữ (trừ Việt nam) gọi lực lượng này là Douane, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nước trong khối liên hiệp Anh gọi nó là Customs, người Hy lạp và các quốc gia nói tiếng Đức gọi nó là Zoll, người Nga gọi là Tamoshnia ,, Trung Formatted: Not Highlight quốc, Hồng công, Đài loan, Macao và Việt nam gọi là Hải quan - nghĩa đơn giản là cửa biển, còn Nhật và Hàn quốc gọi là Thuế quan [21]. Sở dĩ Trung quốc dùng tên “Cửa biển” để đặt tên cho lực lượng này Formatted: Expanded by 0,2 pt Formatted: Indent: First line: 1,27 vì từ xưa, việc giao lưu của Trung Quốc với nước ngoài chủ yếu là qua các cm, Line spacing: Multiple 1,45 li, No widow/orphan control cảng biển [278]. Formatted: Expanded by 0,2 pt Formatted: Expanded by 0,2 pt Theo cuốn Từ điển nghiệp vụ do Tổ chức Hải quan thế giới biên soạn, Formatted: Expanded by 0,2 pt, Not Highlight xem tổ chức đầy uy tín này định nghĩa: “Hải quan: cơ quan chính phủ chịu Formatted: Expanded by 0,2 pt trách nhiệm thi hành luật Hải quan và chịu trách nhiệm thu thuế và lệ phí xuất nhập khẩu,đồng thời cũng chịu trách nhiệm thi hành các luật lệ khác liên quan tới việc nhập khẩu, quá cảnh và xuất khẩu hàng hoá.