Luận văn ThS: Pháp luật ưu đãi NCC: Thực tiễn thực hiện tại Kim Bôi, Hòa Bình

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng. Phân tích thực tiễn triển khai chính sách tại huyện Kim Bôi, Hòa Bình, đánh giá

• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng từ thực tiễn thực hiện tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng

Pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng là hệ thống quy định pháp lý nhằm ghi nhận và đền đáp công lao của những người đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Chính sách này thể hiện đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' của dân tộc Việt Nam. Các đối tượng được hưởng ưu đãi bao gồm thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Hệ thống pháp luật ưu đãi được xây dựng dựa trên nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từ Hiến pháp, Pháp lệnh đến các Nghị định, Thông tư hướng dẫn. Đảng và Nhà nước luôn xác định việc chăm lo cho người có công là nhiệm vụ chính trị quan trọng. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX khẳng định chăm lo tốt hơn cho gia đình chính sách có cuộc sống bằng hoặc khá hơn mức trung bình của nhân dân địa phương. Việc thực hiện chính sách góp phần ổn định xã hội, phát huy truyền thống yêu nước và giáo dục thế hệ trẻ.

1.1. Khái niệm và đối tượng người có công với cách mạng

Người có công với cách mạng là những cá nhân đã trực tiếp tham gia các cuộc kháng chiến, có thành tích xuất sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đối tượng bao gồm liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động thời kỳ kháng chiến. Mỗi đối tượng có chế độ ưu đãi riêng phù hợp với mức độ cống hiến và hy sinh. Pháp luật quy định rõ điều kiện, tiêu chí để được công nhận là người có công, đảm bảo tính công bằng và chính xác trong thực hiện chính sách. Việc xác nhận đối tượng phải qua quy trình chặt chẽ, có sự kiểm chứng từ cơ quan có thẩm quyền.

1.2. Cơ sở pháp lý của chính sách ưu đãi người có công

Hệ thống pháp luật ưu đãi người có công được xây dựng trên nền tảng Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng là văn bản pháp luật quan trọng điều chỉnh toàn diện chính sách này. Các Nghị định, Thông tư hướng dẫn chi tiết về chế độ trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nhà ở cho người có công. Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg quy định hỗ trợ người có công về nhà ở. Thông tư số 09/2013/TT-BXD hướng dẫn thực hiện quyết định trên. Hệ thống văn bản pháp luật liên tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và đảm bảo quyền lợi cho đối tượng thụ hưởng.

II. Phân tích thực tiễn thực thi pháp luật ưu đãi tại Kim Bôi Hòa Bình

Huyện Kim Bôi thuộc tỉnh Hòa Bình là địa phương có truyền thống cách mạng với nhiều gia đình có công. Công tác thực thi pháp luật ưu đãi người có công trên địa bàn huyện đạt được nhiều kết quả tích cực. Các chế độ trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ nhà ở được triển khai kịp thời cho đối tượng thụ hưởng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Mức trợ cấp còn thấp so với tốc độ tăng giá cả, đời sống nhiều gia đình chính sách chưa được đảm bảo. Thủ tục hành chính còn phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài. Hệ thống văn bản hướng dẫn còn chồng chéo, chưa rõ ràng, gây khó khăn cho cán bộ cơ sở. Một số cán bộ lợi dụng nhiệm vụ, chi trả chế độ không đúng thực tế. Cơ sở vật chất tại một số xã còn hạn chế, phòng làm việc và máy tính cũ kỹ phải dùng chung. Trình độ soạn thảo văn bản, báo cáo của cán bộ chính sách cấp xã, huyện còn yếu.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác thực thi pháp luật ưu đãi

Kim Bôi đã thực hiện tốt công tác rà soát, lập danh sách đối tượng người có công, đảm bảo chi trả trợ cấp đúng đối tượng, đúng chế độ. Công tác tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ được triển khai tích cực. Các nghĩa trang liệt sĩ được đầu tư xây dựng, nâng cấp. Việc tổ chức thăm hỏi, tặng quà vào dịp Tết Nguyên đán, ngày Thương binh - Liệt sĩ được duy trì thường xuyên. Công tác điều dưỡng, thăm quan cho người có công được tổ chức hàng năm. Đời sống vật chất và tinh thần của người có công từng bước được cải thiện, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước.

2.2. Hạn chế và bất cập trong thực tiễn thực thi pháp luật

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác thực thi pháp luật ưu đãi tại Kim Bôi còn nhiều bất cập. Hệ thống văn bản hướng dẫn từ trung ương đến địa phương vẫn còn chồng chéo, không rõ ràng. Một số văn bản hướng dẫn còn chậm nên việc tổ chức xác nhận và giải quyết chế độ ưu đãi chưa kịp thời. Các chế độ giáo dục, trang cấp dụng cụ chỉnh hình, giải mã phiên hiệu đơn vị chậm được giải quyết. Việc giám định tỷ lệ suy giảm khả năng lao động cho thương binh nhiễm chất độc hóa học còn vướng mắc do quy định tổng tỷ lệ không vượt quá 100%.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ưu đãi người có công

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ưu đãi người có công tại huyện Kim Bôi, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, ban hành hướng dẫn cụ thể, rõ ràng, tránh chồng chéo. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác chính sách từ huyện đến cơ sở. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc cho các xã. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đối tượng và chi trả trợ cấp. Nâng mức trợ cấp phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và mức sống của người dân. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong thực hiện chính sách. Phát huy vai trò của cộng đồng trong việc giám sát thực hiện chính sách ưu đãi. Huy động nguồn lực từ Nhà nước, cộng đồng và bản thân đối tượng chính sách tự vươn lên.

3.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật ưu đãi người có công

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập trong Pháp lệnh Ưu đãi người có công. Ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết, rõ ràng để cán bộ cơ sở dễ dàng thực hiện. Sửa đổi quy định về giám định tỷ lệ suy giảm khả năng lao động cho thương binh nhiễm chất độc hóa học. Bỏ trần 100% tổng tỷ lệ suy giảm để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho thương binh. Rà soát, hệ thống hóa toàn bộ văn bản pháp luật về ưu đãi người có công, loại bỏ quy định chồng chéo, mâu thuẫn. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần ban hành văn bản hướng dẫn kịp thời.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ thực thi chính sách ưu đãi

Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác chính sách từ huyện đến xã. Tổ chức tập huấn hướng dẫn sử dụng phần mềm quản lý đối tượng người có công. Tuyển dụng cán bộ có trình độ chuyên môn, am hiểu pháp luật về chính sách xã hội. Xây dựng quy trình giải quyết chế độ ưu đãi rõ ràng, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Đầu tư cơ sở vật chất, máy tính, phòng làm việc cho cán bộ cấp xã. Khen thưởng kịp thời cán bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, lợi dụng nhiệm vụ.

IV. Kết luận và kiến nghị ứng dụng thực tiễn pháp luật ưu đãi

Pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng thể hiện đạo lý truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Qua thực tiễn triển khai tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình, chính sách đã phát huy hiệu quả, góp phần chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người có công. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục như mức trợ cấp thấp, thủ tục hành chính phức tạp, năng lực cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là nhiệm vụ cấp thiết. Cần tiếp tục nghiên cứu, đề xuất sửa đổi chính sách phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội. Đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người có công, giúp gia đình chính sách có cuộc sống bằng hoặc khá hơn mức trung bình của nhân dân địa phương. Phát huy truyền thống 'uống nước nhớ nguồn', huy động sức mạnh toàn xã hội tham gia chăm lo cho người có công.

4.1. Ý nghĩa của chính sách ưu đãi người có công với cách mạng

Chính sách ưu đãi người có công góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Người dân nhận thức được sự hy sinh to lớn của cha ông trong công cuộc giải phóng dân tộc. Chính sách thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với những người đã cống hiến cho Tổ quốc. Đời sống người có công được cải thiện, ổn định xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Việc thực hiện tốt chính sách ưu đãi còn có ý nghĩa động viên, khuyến khích lực lượng vũ trang hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

4.2. Hướng phát triển và kiến nghị hoàn thiện chính sách ưu đãi

Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật ưu đãi người có công. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đối tượng và chi trả trợ cấp. Nâng mức trợ cấp phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và mức sống thực tế. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chăm sóc người có công. Phát huy vai trò của tổ chức xã hội, doanh nghiệp trong việc hỗ trợ người có công ổn định đời sống. Kết hợp ba nguồn lực: Nhà nước, cộng đồng và bản thân đối tượng chính sách tự vươn lên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là trụ cột đặc biệt trong hệ thống an sinh xã hội Việt Nam, thể hiện truyền thống đạo lý "Đền ơn đáp nghĩa" và cam kết chính trị sâu sắc của Đảng và Nhà nước. Dù chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm, công tác giải quyết hậu quả chính sách vẫn đối mặt với nhiều thách thức tại các địa bàn miền núi khó khăn. Tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình – địa bàn có diện tích tự nhiên 551 km² với hơn 82% dân số là đồng bào dân tộc Mường – chính quyền địa phương đang trực tiếp quản lý và thực hiện chế độ cho 3.544 hồ sơ người có công, chiếm tỷ lệ khoảng 2,9% tổng dân số toàn huyện.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ khoảng cách giữa các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thực thi tại cơ sở, nơi các bất cập về thủ tục hành chính, mức trợ cấp chưa theo kịp chỉ số trượt giá tiêu dùng và tình trạng tồn đọng hồ sơ người tham gia kháng chiến chưa đủ giấy tờ chứng minh vẫn còn diễn ra. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về pháp luật ưu đãi xã hội, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật tại 27 xã và 01 thị trấn thuộc huyện Kim Bôi trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018, nhận diện các điểm nghẽn về tổ chức bộ máy và cơ chế chính sách, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi đến năm 2025. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đóng góp luận cứ khoa học giúp địa phương nâng cao tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt 100%, bảo đảm mục tiêu 100% gia đình chính sách có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Nhà nước phúc lợi (Social Welfare Theory) và Lý thuyết Công bằng xã hội (Social Justice Theory) để luận giải trách nhiệm phân phối lại của nhà nước đối với những cá nhân đã hy sinh tính mạng, sức khỏe cho độc lập dân tộc. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm sóc thương binh, liệt sĩ nhằm xác lập nền tảng đạo lý cho các chế độ ưu đãi vật chất và tinh thần.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên Khung đánh giá thực thi chính sách công (Public Policy Implementation Framework), xem xét tiến trình thực hiện pháp luật qua 4 cấu phần: Thể chế pháp lý, Năng lực tổ chức bộ máy, Nguồn lực bảo đảm và Mức độ hài lòng của đối tượng thụ hưởng. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm: Ưu đãi xã hội (sự đãi ngộ đặc biệt của Nhà nước và cộng đồng), Người có công với cách mạng (12 nhóm đối tượng trực tiếp theo quy định pháp luật), Thân nhân người có công và Xã hội hóa công tác đền ơn đáp nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ 3.544 hồ sơ lưu trữ và các báo cáo định kỳ của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Kim Bôi giai đoạn 2015–2018, cùng các văn bản quy phạm pháp luật như Pháp lệnh ưu đãi người có công số 04/2012/UBTVQH13 và Nghị định số 31/2013/NĐ-CP. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng phiếu điều tra với quy mô mẫu 40 đối tượng tại 4 điểm nghiên cứu trọng điểm: Ủy ban nhân dân huyện Kim Bôi, thị trấn Bo, xã Kim Bình và xã Hạ Bì.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập thông tin đa chiều: 05 mẫu cán bộ quản lý cấp huyện, 05 mẫu cán bộ chuyên trách cấp xã và 30 mẫu đối tượng thụ hưởng trực tiếp (đại diện gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học). Nghiên cứu lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và diễn giải quy phạm. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đánh giá khách quan mối quan hệ nhân quả giữa năng lực cán bộ cơ sở và chất lượng thực thi chính sách tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành từ tháng 02/2019 đến tháng 07/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác thẩm định và giải quyết hồ sơ hưởng chế độ đạt kết quả tối đa về số lượng. Trong giai đoạn 2015–2018, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Kim Bôi đã tiếp nhận và giải quyết 1.824/1.824 hồ sơ các loại, đạt tỷ lệ hoàn thành 100%. Cơ cấu đối tượng được quản lý chặt chẽ gồm 634 liệt sĩ, 338 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, 126 bệnh binh, 22 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 255 người hoạt động kháng chiến và con đẻ bị phơi nhiễm chất độc hóa học, 13 người hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày cùng 2.155 người tham gia kháng chiến giải phóng dân tộc.

Thứ hai, mức độ hài lòng của đối tượng thụ hưởng ở mức cao nhưng vẫn còn sai sót cục bộ. Khảo sát 30 đối tượng người có công cho thấy 96,7% (29/30 người) đánh giá việc chi trả chế độ diễn ra kịp thời, đúng quy định; chỉ có 3,3% (1/30 người) phản ánh việc hưởng chưa đầy đủ do lỗi nghiệp vụ của cán bộ cấp xã.

Thứ ba, kết quả tổng rà soát theo Chỉ thị số 23/CT-TTg với 1.458 phiếu ghi nhận 1.444 đối tượng hưởng đúng (tỷ lệ 99,9%), phát hiện 14 trường hợp hưởng chưa đầy đủ đã được bổ sung chế độ và xác định 213 hồ sơ tồn đọng cần tiếp tục phối hợp tháo gỡ.

Thứ tư, nguồn lực xã hội hóa chăm lo đời sống được huy động mạnh mẽ. Giai đoạn 2015–2018, Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa" toàn huyện đã vận động được trên 2 tỷ đồng, phân bổ hơn 1 tỷ đồng để xây mới và sửa chữa nhà tình nghĩa, cấp phát bình quân hơn 1.000 thẻ bảo hiểm y tế mỗi năm, đồng thời tổ chức điều dưỡng phục hồi sức khỏe cho 329 lượt người năm 2015 và 219 lượt người năm 2016.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chứng minh nỗ lực vượt bậc của cấp ủy và chính quyền huyện Kim Bôi trong việc hiện thực hóa các quyền an sinh của người có công. Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ bức tranh toàn cảnh khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện xu hướng tăng trưởng số lượng người hưởng trợ cấp hàng tháng từ năm 2015 đến 2018, kết hợp cùng bảng thống kê cơ cấu 8 nhóm đối tượng phân bổ theo từng đơn vị hành chính cấp xã.

Tuy nhiên, nghiên cứu làm rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hạn chế: Có 12,1% cán bộ làm công tác chính sách phải kiêm nhiệm nhiều mảng việc; khoảng 50% cán bộ cấp xã chưa thành thạo kỹ năng tin học và soạn thảo văn bản. Đồng thời, hệ thống văn bản hướng dẫn từ trung ương còn chồng chéo, điển hình là quy định khống chế tổng tỷ lệ suy giảm khả năng lao động không vượt quá 100% tại Nghị định số 31/2013/NĐ-CP, khiến nhiều thương binh nặng (tỷ lệ trên 81%) bị phơi nhiễm chất độc hóa học không thể lập hồ sơ hưởng thêm chế độ phụ cấp bệnh tật.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các cơ quan hữu quan cần rà soát, sửa đổi Nghị định số 31/2013/NĐ-CP và Thông tư số 05/2013/TT-BLĐTBXH, bãi bỏ quy định hạn chế trần giám định y khoa 100% cho thương binh phơi nhiễm chất độc hóa học, ban hành hướng dẫn linh hoạt về việc xác nhận người có công không còn lưu giữ đầy đủ giấy tờ gốc. Mục tiêu tháo gỡ 100% rào cản thủ tục hành chính giai đoạn 2020–2022 do Chính phủ và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

Thứ hai, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực thực thi của cán bộ cơ sở. Ủy ban nhân dân huyện Kim Bôi cần chấm dứt tình trạng bố trí cán bộ kiêm nhiệm (12,1%), bố trí biên chế chuyên trách tại 28 xã, thị trấn. Định kỳ tổ chức 2 khóa bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng tin học mỗi năm, bảo đảm 100% cán bộ quản trị dữ liệu thành thạo phần mềm quản lý hồ sơ trước quý IV/2021.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và giải quyết dứt điểm 213 hồ sơ tồn đọng. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ban Chỉ huy Quân sự huyện Kim Bôi tiến hành số hóa toàn bộ 3.544 hồ sơ lưu trữ, thiết lập cơ chế liên thông xác minh thông tin chiến trường nhằm giải quyết dứt điểm các trường hợp vướng mắc trước năm 2023.

Thứ tư, đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa chăm lo nhà ở và đời sống. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Kim Bôi và các đoàn thể đặt mục tiêu vận động Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa" đạt từ 500 đến 700 triệu đồng mỗi năm, phấn đấu giai đoạn 2020–2025 hoàn thành việc sửa chữa và xây mới 100% nhà ở dột nát cho các gia đình thương binh, liệt sĩ tại vùng sâu, vùng xa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo và công chức ngành Lao động - Thương binh và Xã hội các cấp: Luận văn cung cấp quy trình thực tiễn về tiếp nhận, thẩm định và quản lý 1.824 hồ sơ chính sách, giúp cán bộ cấp huyện và cấp xã rút ra kinh nghiệm kiểm soát sai sót, xử lý hồ sơ tồn đọng và chuẩn hóa nghiệp vụ chi trả an sinh xã hội.

Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Báo cáo thực chứng tại địa phương miền núi mang lại cơ sở dữ liệu quan trọng để đại biểu Quốc hội, chuyên gia pháp luật nghiên cứu sửa đổi Pháp lệnh ưu đãi người có công, khắc phục triệt để các khoảng trống pháp lý về giám định thương tật và phơi nhiễm hóa chất.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật học và Quản lý công: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa nghiên cứu quy phạm và điều tra xã hội học pháp luật, cung cấp mô hình khảo sát thực địa 40 mẫu định lượng - định tính chuẩn mực tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Các tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan giám sát: Luận văn gợi mở phương thức vận hành, quản lý minh bạch Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa" đạt quy mô trên 2 tỷ đồng và kinh nghiệm triển khai phong trào toàn dân chăm sóc người có công gắn liền với các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận vấn đề ưu đãi người có công dưới góc độ chuyên ngành nào? Luận văn tiếp cận toàn diện dưới góc độ Luật học và An sinh xã hội, kết hợp phân tích các quy phạm pháp luật hiện hành với khảo sát thực tiễn áp dụng đối với 3.544 hồ sơ người có công tại địa bàn huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.

Kết quả rà soát thực hiện chính sách tại huyện Kim Bôi đạt độ chính xác ra sao? Theo số liệu tổng rà soát 1.458 đối tượng, có 1.444 trường hợp hưởng đúng chế độ (đạt 99,9%). Cơ quan chuyên môn đã rà soát, phát hiện và bổ sung kịp thời quyền lợi cho 14 trường hợp hưởng chưa đầy đủ, bảo đảm tối đa tính công bằng.

Nguyên nhân chính dẫn đến 213 trường hợp hồ sơ còn tồn đọng tại địa phương là gì? Nguyên nhân chủ yếu do chiến tranh lùi xa hơn 40 năm, nhiều giấy tờ gốc của người tham gia chiến đấu bị thất lạc hoặc hư hỏng. Thêm vào đó, việc xác minh qua các đơn vị quân đội cũ mất nhiều thời gian do phiên hiệu đơn vị đã thay đổi hoặc giải thể.

Trình độ đội ngũ cán bộ thực thi ảnh hưởng như thế nào đến công tác chính sách? Khảo sát chỉ ra 12,1% cán bộ cấp xã phải làm kiêm nhiệm và 50% cán bộ gặp hạn chế về kỹ năng tin học. Điều này gây chậm trễ cục bộ trong cập nhật văn bản và dẫn đến 3,3% đối tượng phản ánh chưa được thụ hưởng đầy đủ chính sách kịp thời.

Hoạt động xã hội hóa công tác đền ơn đáp nghĩa tại Kim Bôi đạt kết quả cụ thể nào? Giai đoạn 2015–2018, huyện đã vận động được trên 2 tỷ đồng Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa", chi hơn 1 tỷ đồng để sửa chữa, xây mới nhà tình nghĩa, đồng thời cấp hơn 1.000 thẻ bảo hiểm y tế miễn phí mỗi năm cho các đối tượng chính sách.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý luận về pháp luật ưu đãi xã hội và làm rõ đặc thù thực thi chính sách đối với 3.544 hồ sơ người có công tại huyện miền núi Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.
• Đánh giá khách quan kết quả giai đoạn 2015–2018 với 1.824 hồ sơ được giải quyết đạt 100%, tỷ lệ đối tượng hưởng đúng chế độ đạt 99,9% qua tổng rà soát 1.458 trường hợp.
• Nhận diện chính xác 4 điểm nghẽn thực tiễn: 12,1% cán bộ kiêm nhiệm, 50% hạn chế tin học văn phòng, tồn đọng 213 hồ sơ mất giấy tờ và bất cập giám định y khoa tại Nghị định số 31/2013/NĐ-CP.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gồm hoàn thiện thể chế, bồi dưỡng nhân lực, số hóa dữ liệu quản lý và huy động nguồn lực Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa" trên 500 triệu đồng/năm.
• Đóng góp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, định hướng lộ trình thực hiện đến năm 2025 nhằm bảo đảm 100% người có công có mức sống cao hơn mức trung bình của dân cư địa phương.

Lộ trình triển khai các kiến nghị cần được tập trung thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2020–2023, ưu tiên số hóa 100% hồ sơ và xử lý dứt điểm các vướng mắc tồn đọng sau chiến tranh. Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và nhà khoa học pháp lý quan tâm có thể khai thác dữ liệu từ luận văn để phục vụ công tác hoàn thiện thể chế an sinh xã hội và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỒ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ƯU ĐÃI NGƯỜI CÓ CÔNG VỚI CÁCH MẠNG 1. Khái quát chung về ưu đãi xã hội 1. Khái niệm ưu đãi xã hội Ở Việt Nam khái niệm ưu đãi xã hội gắn liền với khái niệm NCC với cách mạng. Ngay sau khi giành được chính quyền, từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Hồ Chủ tịch đã ký Sắc lệnh số 20/SL ngày 16/02/1947 về "Ưu đãi người có công", nhưng đến khi Nhà nước ban hành Pháp lệnh NCC với cách mạng, thì khái niệm NCC với cách mạng mới được nêu đầy đủ theo hai nghĩa sau: Theo nghĩa rộng: NCC là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác, đã tự nguyện cống hiến sức lực, tài năng, trí tuệ, hiến dâng cả cuộc đời mình cho sự nghiệp dựng nước, giữ nước và kiến thiết đất nước.

Họ là những người có thành tích đóng góp, những cống hiến xuất sắc phục vụ cho lợi ích của đất nước, của dân tộc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật. Ở đây có thể thấy rõ những tiêu chí cơ bản của NCC, đó là phải có đóng góp, cống hiến xuất sắc và vì lợi ích của dân tộc. Những đóng góp, cống hiến của họ có thể là trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc và cũng có thể là trong công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước. Theo nghĩa hẹp: NCC là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác, có những đóng góp, những cống hiến xuất sắc trong thời kỳ cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật.

Ở khái niệm này, NCC bao gồm những người đã hy sinh xương máu hoặc một phần thân thể của mình trong hoạt động giúp đỡ cách mạng, hoặc cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng và được các cơ quan tổ chức có thẩm quyền công nhận. 8 Phạm trù NCC rất rộng, trong phạm vi hẹp đối tượng NCC là những NCC trong các cuộc kháng chiến trường kỳ giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngày 09/4/2012, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh số 04/2012/PL-UBTVQH13 sửa đổi bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi NCC với cách mạng số 26/2005/PL-UBTVQH11 ngày 29/6/2005 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XI quy định đối tượng được hưởng ưu đãi gồm: - Người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945; - Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến ngày khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945; - Liệt sĩ; - Bà mẹ VNAH; - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; - Anh hùng lao động thời kì kháng chiến; - Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh; - Bệnh binh; - Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; - Người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày; - Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế; - Người có công giúp đỡ cách mạng. - Thân nhân của NCC với cách mạng.

Tất cả những đối tượng được coi là NCC bao giờ cũng được Nhà nước và xã hội dành cho những ưu tiên, những đãi ngộ hơn mức bình thường so với các đối tượng khác trong mọi mặt của đời sống xã hội. Những ưu tiên, đãi ngộ hơn mức bình thường ấy chính là ưu đãi xã hội. Vì vậy, ưu đãi xã hội được hiểu là sự đãi ngộ của nhà nước, của cộng đồng và toàn xã hội về đời sống vật chất cũng như tinh thần đối với những NCC và gia đình họ. Vai trò của ưu đãi xã hội Là một bộ phận của hệ thống an sinh xã hội, ưu đãi xã hội có vai trò hết sức quan trọng, ưu đãi xã hội thực hiện sứ mệnh bảo vệ một số thành viên đặc thù của xã hội.

Không những thế nó còn thể hiện thái độ tình cảm của đất nước của dân tộc của thế hệ con cháu đối với những người đã cống hiến hy sinh cho đất nước. Chính vì vậy ưu đãi xã hội có vai trò trên mọi bình diện của đời sống xã hội: Kinh tế, chính trị, xã hội và pháp lý. - Về mặt chính trị: sự ưu đãi xã hội với những NCC sẽ không chỉ là sự hỗ trợ về mặt đời sống vật chất cũng như tinh thần cho họ nó còn tạo sự tin tưởng vào chế độ xã hội tốt đẹp là nguồn động viên khích lệ đối với thành viên khác trong xã hội sẵn sàng xả thân vì nước khi đất nước gặp hoàn cảnh khó khăn. Do đó làm tốt chính sách đối với những NCC sẽ góp phần làm ổn định xã hội, giữ vững thể chế, tạo điều kiện cho sự phát triển đất nước.

Ngược lại nếu không có chính sách ưu đãi sẽ làm mất lòng tin của một thế hệ đã từng cống hiến hy sinh mà còn cả của thế hệ sau. - Về mặt xã hội và nhân văn: Ưu đãi xã hội là sự thể hiện truyền thống "Đền ơn đáp nghĩa" là sự báo đáp công ơn những người xả thân vì đất nước, vì dân tộc. Chế độ ưu đãi xã hội không chỉ góp phần nâng cao đời sống vật chất cho những NCC mà còn giúp họ hòa đồng vào xã hội. Những ưu tiên, ưu đãi về giáo dục - đào tạo, ưu đãi về việc làm, chăm sóc sức khỏe đã thể hiện sự quan tâm của nhà nước, của cộng đồng, của toàn xã hội đến mọi mặt đời sống của NCC.

Chế độ ưu đãi xã hội còn giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, tạo cơ hội để mỗi công dân nhận thức sâu sắc và phát huy tốt hơn truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc. - Về mặt kinh tế: Chế độ ưu đãi xã hội có vai trò hết sức quan trọng nhằm đảm bảo và nâng cao đời sống cho NCC. Đặc biệt đối với những người không còn khả năng lao động cũng như không còn ai để nương tựa thì các khoản trợ cấp đó có thể được coi là nguồn thu nhập chủ yếu để đảm bảo đời sống của họ, trợ cấp ưu đãi còn giúp NCC có cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, những ưu tiên ưu đãi trong lĩnh vực như việc làm, nhà ở, giáo dục - đào tạo đã phát huy tác 10 dụng to lớn trên thực tế và thực sự đã nâng cao được đời sống kinh tế cho NCC và gia đình họ. - Về mặt pháp lý: Sự kính trọng biết ơn, những ưu đãi đối với NCC không chỉ là tấm lòng của người dân mà còn được Nhà nước và toàn xã hội chính thức công nhận.

Đây không chỉ đơn thuần là thể chế các chính sách về ưu đãi mà còn là sự đảm bảo về mặt pháp lý cho các quyền ưu đãi của NCC được thực hiện trên thực tế. Những thân nhân liệt sĩ, những Bà mẹ VNAH, những thương binh, bệnh binh có sự thiệt thòi mất mát việc quan tâm giúp đỡ họ không chỉ dựa vào lòng hảo tâm của mọi người, của xã hội, của cộng đồng mà còn phải được quy định trong các văn bản pháp luật. Nó trở thành trách nhiệm của Nhà nước và các cấp chính quyền đồng thời là quyền của NCC, NCC có thể tự hào khi hưởng các quyền đó. Đảm bảo quyền được ưu đãi cho NCC là nghĩa vụ pháp lý của các cơ quan, các công chức nhà nước.

Họ phải tuân thủ pháp luật, đảm bảo thực hiện đầy đủ các chế độ đối với NCC. Một số vấn đề lí luận về pháp luật ưu đãi người có công với cách mạng 1. Khái niệm pháp luật ưu đãi xã hội Để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, Nhà nước đặt ra pháp luật, qui định những qui tắc xử sự chung nhất cho các mối quan hệ xã hội và đảm bảo quyền thực thi bằng những biện pháp thuyết phục, cưỡng chế của mình. "Pháp luật là hệ thống các qui tắc xử sự do Nhà nước ban hành (hoặc thừa nhận) và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội, là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm tạo ra trật tự và ổn định trong xã hội"1.

Khi nói về ưu đãi xã hội, trong giáo trình luật ASXH của trường Đại học Luật Hà Nội có nêu: "ưu đãi xã hội được hiểu là sự đãi ngộ của Nhà nước, của cộng đồng và toàn xã hội về đời sống vật chất cũng như tinh thần đối với những NCC và gia đình họ"2. Pháp luật ưu đãi xã hội chính là sự thể chế hóa các chính sách ưu đãi của Đảng, Nhà nước đối với NCC, các quyền ưu đãi của NCC và những đảm bảo về mặt 1. Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2004), Giáo trình lý luận chung Nhà nước và pháp luật, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tr. Trường Đại học Luật Hà Nội (2013), Giáo trình Luật an sinh xã hội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr.

11 pháp lý cho việc thực hiện các quyền đó. Pháp luật ưu đãi NCC qui định những nguyên tắc, cách thức, phương pháp thực hiện các chế độ ưu đãi NCC; quy định quyền hạn, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ưu đãi đối với NCC; điều chỉnh tất cả các hoạt động ưu đãi đối với NCC nhằm mục đích đảm bảo thực hiện một cách tốt nhất, hữu hiệu nhất các chế độ, ưu đãi đối với đối tượng đặc biệt này. Đồng thời, pháp luật ưu đãi xã hội là sự thể hiện rõ nhất tính dân tộc, tính xã hội của pháp luật. Pháp luật ưu đãi xã hội là công cụ quản lý hữu hiệu mọi mặt đời sống, tinh thần của NCC, giúp phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đảm bảo công bằng, tiến bộ xã hội và góp phần làm cho xã hội phát triển bền vững.

Với đặc điểm lịch sử của dân tộc Việt Nam, lịch sử của những cuộc đấu tranh giành và giữ nước nên những NCC là một bộ phận lớn những người đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, đó là những Bà mẹ VNAH, những thương binh, liệt sĩ, NCC, gia đình cách mạng… Họ là những NCC với cách mạng, với đất nước, được Nhà nước và nhân dân ghi nhận, biết ơn sâu sắc.