Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Tại Huyện Tiên Phước, Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện tiên phước tỉnh quảng nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Phước Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Xuân Sang
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
• 0.2. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam
• 0.3. Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã tại huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
• 1.1. Cơ sở pháp lý và lý luận chung về quản lý ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Khái niệm ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Đặc điểm của Ngân sách nhà nước
• 1.1.4. Vai trò và chức năng của ngân sách nhà nước
• 1.1.5. Phân loại ngân sách nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TIÊN PHƯỚC, TỈNH QUẢNG NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TIÊN PHƯỚC, TỈNH QUẢNG NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Hiện Nay

Ngân sách Nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc điều hành kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, NSNN là công cụ định hướng vĩ mô, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và điều chỉnh đời sống xã hội. Nguồn tài chính vững mạnh cho phép Nhà nước điều tiết nền kinh tế một cách hiệu quả. Điều này phụ thuộc vào việc quản lý nguồn thu NSNN. Các hình thức thu ngân sách cần phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước. Trong hệ thống NSNN, ngân sách xã (NSX) đóng vai trò quan trọng. Qua nhiều năm thực hiện Luật Ngân sách Nhà nước, công tác quản lý tài chính ngân sách đã đạt được những thành tựu nhất định, đóng góp vào quản lý kinh tế - xã hội của chính quyền cơ sở. Chính phủ và Bộ Tài chính đã ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động này.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Ngân sách Nhà nước

Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. NSNN là bộ phận chủ đạo của hệ thống tài chính, là điều kiện vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của mình. Các hoạt động thu chi của NSNN gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, được tiến hành trên cơ sở luật lệ nhất định. Lợi ích quốc gia, lợi ích chung luôn được ưu tiên hàng đầu. Thu của NSNN phần lớn mang tính chất bắt buộc, còn các khoản chi mang tính chất không hoàn lại.

1.2. Vai trò và chức năng của Ngân sách Nhà nước

NSNN có hai chức năng chính: phân phối nguồn lực và giám đốc tài chính. Chức năng phân phối thể hiện qua các khoản chi cho bộ máy quản lý, quốc phòng, an ninh, văn hóa, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội và đầu tư phát triển. Chức năng giám đốc thể hiện qua việc kiểm tra, giám sát quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi, đảm bảo tuân thủ pháp luật và các chế độ quy định. Hai chức năng này có mối quan hệ mật thiết, cùng góp phần đảm bảo hiệu quả kinh tế và xã hội của vốn NSNN.

II. Thực Trạng Quản Lý Ngân Sách Xã Tiên Phước Quảng Nam

Việc quản lý thu, chi NSNN vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập từ quy trình lập, chấp hành, quyết toán đến kiểm tra, giám sát. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả và hiệu lực quản lý ngân sách nhà nước tại các cơ sở xã. Việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát, hoàn thiện quy trình quản lý ngân sách cấp xã ở huyện Tiên Phước là hết sức cần thiết. Học viên chọn đề tài “Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ quản lý kinh tế với mục tiêu góp phần giải quyết các vấn đề tồn tại, nâng cao hiệu quả công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.

2.1. Tình hình nghiên cứu về Quản lý Ngân sách Nhà nước

Trong những năm qua, việc nghiên cứu quản lý NSNN ở nước ta là chủ đề được rất nhiều nhà khoa học quan tâm. Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau về quản lý NSNN, quản lý thu – chi NSNN. Tuy nhiên, một số công trình đã lâu nên không theo kịp và khó giải quyết vấn đề trong tình hình đổi mới hiện nay. Vì vậy đề tài này về quản lý ngân sách nói chung, ngân sách cấp xã nói riêng không phải là đề tài mới, nhưng xét trên địa bàn cụ thể của huyện Tiên Phước trong những năm gần đây với những thay đổi trong quản lý ngân sách thì đây là vấn đề mới, cần phải nghiên cứu nhằm góp phần hoàn thiện quản lý ngân sách của cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam có hiệu quả tốt hơn trong thời gian tới.

2.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Quản lý Ngân sách Xã

Mục đích nghiên cứu là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan để đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý NSNN cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam cho phù hợp với điều kiện hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa những nội dung lý luận cơ bản của NSX và quản lý NSX; phân tích thực trạng quản lý NSX trên địa bàn huyện Tiên Phước từ năm 2014 đến năm 2018; đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý NSNN trên địa bàn huyện Tiên Phước trong thời gian tới.

III. Cách Phân Loại Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Tiên Phước

Các khoản thu NSNN bao gồm: các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân theo luật định; các khoản viện trợ; và các khoản do Nhà nước vay để bù đắp bội chi. Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí là các khoản thu bắt buộc, đảm bảo các hoạt động của bộ máy Nhà nước. Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước đảm bảo cho chủ sở hữu thực hiện được lợi ích kinh tế, quyền sở hữu các loại tài sản đưa vào quá trình sản xuất xã hội. Các khoản viện trợ phụ thuộc vào đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, không ổn định và khó dự đoán.

3.1. Các khoản thu Ngân sách Nhà nước cấp xã

Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí là các khoản thu bắt buộc thực hiện nghĩa vụ của các doanh nghiệp, các tổ chức và công dân do những yêu cầu tất yếu về kinh tế - chính trị - xã hội để bảo đảm các hoạt động của bộ máy Nhà nước, giữ vững quốc phòng, an ninh và bảo đảm các sự nghiệp xã hội. Trình độ xã hội hóa càng cao, quy mô sở hữu càng lớn thì nguồn thu tập trung vào NSNN và những nguồn lực tài chính cũng càng nhiều. Thực hiện thu đúng, thu đủ từ các hình thức này không chỉ đảm bảo nguồn lực tài chính cho Nhà nước, mà còn là hình thức cụ thể thực hiện quản lý chặt các tài sản thuộc sở hữu Nhà nước để bảo tồn và phát triển chế độ sở hữu toàn dân.

3.2. Chức năng chính của Ngân sách Nhà nước cấp xã

NSNN có 2 chức năng chính sau: Thứ nhất, NSNN là các khoản chi cho bộ máy quản lý Nhà nước, cho lực lượng quân đội, công an, cho nhu cầu văn hoá, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, chi cho đầu tư phát triển,. Thứ hai, NSNN là giám đốc quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi. Thông qua chức năng này, NSNN kiểm tra, giám sát quá trình động viên các nguồn thu, tránh tình trạng trốn lậu thuế, chây ỳ nộp thuế của các đối tượng thực hiện nghĩa vụ nộp NSNN hoặc bị lạm dụng, làm trái pháp luật, coi thường pháp luật và các chính sách động viên khác.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Ngân Sách Xã Tại Tiên Phước

Để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã tại huyện Tiên Phước, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc tăng cường nguồn thu, nâng cao hiệu quả chi tiêu, cải thiện quy trình quản lý và tăng cường kiểm tra, giám sát. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình quản lý ngân sách.

4.1. Tăng cường nguồn thu Ngân sách Xã Tiên Phước

Cần rà soát và điều chỉnh các chính sách thu cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Khuyến khích phát triển các ngành nghề kinh tế có tiềm năng, tạo thêm nguồn thu cho ngân sách. Tăng cường công tác quản lý thuế, chống thất thu và gian lận thuế. Đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động dịch vụ công, giảm gánh nặng cho ngân sách.

4.2. Nâng cao hiệu quả chi tiêu Ngân sách Xã Tiên Phước

Cần xác định rõ các ưu tiên chi tiêu, đảm bảo chi đúng mục đích và hiệu quả. Tăng cường kiểm soát chi, chống lãng phí và tham nhũng. Thực hiện công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng ngân sách. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý ngân sách, nâng cao hiệu quả và giảm chi phí.

4.3. Cải thiện quy trình quản lý Ngân sách Xã Tiên Phước

Cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Tăng cường phân cấp quản lý ngân sách, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các đơn vị. Xây dựng hệ thống thông tin ngân sách đầy đủ, chính xác và kịp thời. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong quản lý ngân sách.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Ngân Sách Xã Tiên Phước

Việc ứng dụng các giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách xã cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống. Cần có sự chỉ đạo sát sao của các cấp ủy đảng, chính quyền và sự tham gia tích cực của các ban ngành, đoàn thể và người dân. Đồng thời, cần thường xuyên đánh giá, rút kinh nghiệm và điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp với tình hình thực tế.

5.1. Đánh giá hiệu quả ứng dụng các giải pháp

Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng, khách quan và có thể đo lường được. Thường xuyên theo dõi, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện. Kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh. Đảm bảo tính bền vững của các giải pháp.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Cần tổng kết, đánh giá và rút ra các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn quản lý ngân sách xã. Chia sẻ kinh nghiệm tốt và nhân rộng các mô hình thành công. Nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của các địa phương khác. Không ngừng đổi mới và sáng tạo trong quản lý ngân sách.

VI. Tương Lai Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Tiên Phước

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, công tác quản lý ngân sách xã cần phải đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu phát triển. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng chính quyền điện tử và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình quản lý ngân sách.

6.1. Định hướng phát triển Quản lý Ngân sách Xã

Xây dựng hệ thống ngân sách minh bạch, hiệu quả và bền vững. Đảm bảo nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Góp phần xây dựng huyện Tiên Phước ngày càng giàu đẹp, văn minh.

6.2. Các yếu tố tác động đến Quản lý Ngân sách Xã

Các yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị và công nghệ đều có tác động đến công tác quản lý ngân sách xã. Cần phân tích, đánh giá và dự báo các yếu tố này để có các giải pháp ứng phó kịp thời. Chủ động thích ứng với sự thay đổi của môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã giữ vai trò then chốt trong việc duy trì bộ máy hành chính cơ sở và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn. Tại huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam – một địa bàn trung du miền núi với diện tích tự nhiên 45.440,64 ha, quy mô dân số khoảng 78.000 người và lực lượng lao động 35.596 người, việc bảo đảm cân đối thu chi tại 15 đơn vị hành chính cơ sở gồm 14 xã và 1 thị trấn đối mặt với nhiều rào cản đặc thù. Kinh tế địa phương đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 19%/năm trong giai đoạn 2014 - 2018, đưa tổng giá trị sản xuất toàn huyện năm 2018 lên mức cao, trong đó khu vực thương mại - dịch vụ đạt 1.589 tỷ đồng. Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính công cấp xã còn bộc lộ nhiều bất cập từ quy trình lập dự toán, chấp hành, quyết toán đến hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên môn.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Tiên Phước giai đoạn 2014 - 2018, nhận diện các nút thắt trong công tác điều hành tài chính, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách địa phương giai đoạn 2019 - 2022 và tầm nhìn 2030. Nghiên cứu tập trung vào nguồn thu, nhiệm vụ chi và năng lực chuyên môn của đội ngũ tài chính kế toán cấp cơ sở. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ giúp chính quyền địa phương cơ cấu lại nguồn thu chủ lực ngoài quốc doanh đạt 541,1 tỷ đồng năm 2018, đồng thời tối ưu hóa tổng chi ngân sách 837 tỷ đồng, tạo đòn bẩy vững chắc cho công cuộc xây dựng nông thôn mới bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) và lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại, nhấn mạnh việc trao quyền tự chủ ngân sách cho chính quyền địa phương nhằm tối ưu hóa phân bổ nguồn lực công. Bên cạnh đó, mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-based Budgeting) được tích hợp để đánh giá hiệu lực chi tiêu công tại cấp cơ sở.

Khung phân tích vận dụng các khái niệm nền tảng:

• Ngân sách nhà nước theo Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015: Toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định.
• Chu trình ngân sách cấp xã: Quy trình khép kín gồm ba khâu bắt buộc: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách theo Thông tư 344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính.
• Phân cấp nguồn thu: Sự phân định rành mạch giữa các khoản thu ngân sách xã hưởng 100%, các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách cấp xã và ngân sách cấp trên, cùng các khoản thu bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thức từ báo cáo quyết toán của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tiên Phước, Cục Thuế, Kho bạc Nhà nước và UBND tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 5 năm từ 2014 đến 2018, kết hợp hệ thống văn bản pháp lý như Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Nghị định 60/2003/NĐ-CP, Nghị định 92/2009/NĐ-CP và Thông tư 344/2016/TT-BTC.

Về cỡ mẫu và chọn mẫu, đề tài thực hiện phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với tất cả 15 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 14 xã và 1 thị trấn) trên địa bàn huyện Tiên Phước. Phương pháp này loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh chính xác bức tranh tài chính cơ sở.

Phương pháp phân tích chính bao gồm thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chứng theo chuỗi thời gian và phân tích chính sách công tổng hợp. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm lượng hóa tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng cơ cấu thu - chi qua từng năm tài khóa, đồng thời đánh giá sự tương thích giữa văn bản điều hành và thực tiễn thực thi ngân sách tại địa phương. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được hoàn thiện trong giai đoạn 2018 - 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng thu ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện có sự tăng trưởng đáng kể nhưng cơ cấu nguồn thu thiếu tính bền vững. Tổng thu tăng từ 825,92 tỷ đồng năm 2014 lên 1.101 tỷ đồng năm 2018, tương đương mức tăng 33,3%. Tuy nhiên, nguồn thu phụ thuộc lớn vào thuế khu vực ngoài quốc doanh đạt 541,1 tỷ đồng (chiếm 49,1% tổng thu năm 2018) và thu từ giao đất, đấu giá đất đạt 364,6 tỷ đồng (chiếm 33,1%). Trong khi đó, các nguồn thu ổn định tại chỗ như phí, lệ phí chỉ đạt 3,21 tỷ đồng (chiếm khoảng 0,29%) và thu từ quỹ đất công ích chỉ đạt 0,22 tỷ đồng.

Thứ hai, chi ngân sách gia tăng mạnh mẽ, trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo và tăng liên tục. Chi thường xuyên tăng từ 414 tỷ đồng năm 2014 lên 837 tỷ đồng năm 2018, tăng tới 102,17%. Chi sự nghiệp giáo dục - đào tạo chiếm mức cao nhất với 286 tỷ đồng năm 2018. Đáng chú ý, chi quản lý hành chính nhà nước tăng từ 90 tỷ đồng năm 2014 lên 165 tỷ đồng năm 2018, tương ứng mức tăng 83,3%, tạo áp lực nặng nề lên nguồn cân đối tại chỗ.

Thứ ba, chi đầu tư phát triển biến động thất thường và chịu tác động trực tiếp từ thị trường đất đai. Khoản chi này đạt mức cao kỷ lục 867 tỷ đồng năm 2015 nhưng sụt giảm xuống còn 650 tỷ đồng năm 2018. Nguồn thu tiền sử dụng đất được để lại phục vụ xây dựng cơ bản dao động mạnh, giảm từ 199 tỷ đồng năm 2014 xuống 81 tỷ đồng năm 2016 trước khi phục hồi lên 155 tỷ đồng năm 2018.

Thứ tư, công tác tổ chức bộ máy và lập dự toán còn nhiều hạn chế. Đội ngũ tài chính xã chỉ duy trì 3 nhân sự theo định biên (kế toán thu, kế toán chi, thủ quỹ), trình độ nghiệp vụ chưa đồng đều. Việc lập dự toán hàng năm còn mang tính hình thức, dẫn đến tỷ lệ chênh lệch lớn giữa dự toán giao đầu năm và số quyết toán thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên với 55% diện tích là đồi núi chia cắt phức tạp, giao thông khó khăn khiến quy mô sản xuất hàng hóa chậm phát triển, nông - lâm nghiệp chiếm 12,67% cơ cấu năm 2018. Bên cạnh đó, việc phân cấp tài chính chưa gắn liền với trách nhiệm giải trình đầu ra.

Khi đối chiếu với bài học kinh nghiệm từ huyện Tiền Hải (Thái Bình) và thành phố Tam Kỳ (Quảng Nam), huyện Tiên Phước còn thiếu sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Thuế - Tài chính - Kho bạc trong việc thu thuế xây dựng cơ bản vãng lai và quản lý quỹ đất công ích. Dữ liệu tài chính giai đoạn 2014 - 2018 minh chứng rõ nét rằng nếu biểu diễn qua biểu đồ cột chồng cơ cấu thu, tỷ trọng nguồn thu từ đất chiếm phần quá lớn, tiềm ẩn rủi ro hụt thu khi thị trường bất động sản đóng băng. Đồng thời, bảng đối chiếu quyết toán chi cho thấy tốc độ tăng chi quản lý hành chính gấp 1,2 lần tốc độ tăng thu bền vững, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái cơ cấu chi ngân sách theo hướng tinh gọn và hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng và khai thác triệt để các nguồn thu tiềm năng tại chỗ. Chi cục Thuế huyện chủ trì phối hợp với Ban Tài chính 15 xã, thị trấn rà soát toàn bộ 2.200 hộ kinh doanh cá thể, áp dụng nghiêm ngặt Luật Quản lý thuế nhằm chống thất thu thuế ngoài quốc doanh; đẩy mạnh khai thác thuế từ hoạt động khai thác gỗ rừng trồng và hơn 500 loài dược liệu bản địa. Mục tiêu nâng tỷ trọng nguồn thu tự chủ tại cơ sở thêm 15% - 20% trong giai đoạn 2019 - 2022.

Thứ hai, thực hiện tái cơ cấu và triệt để tiết kiệm chi thường xuyên. UBND các xã, thị trấn áp dụng định mức chi tiêu công chặt chẽ, cắt giảm tối thiểu 10% chi hành chính văn phòng để ưu tiên bổ sung nguồn cải cách tiền lương và duy tu công trình hạ tầng thiết yếu. Lộ trình thực hiện liên tục hàng năm từ năm 2020.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực cán bộ và hiện đại hóa công nghệ quản trị tài chính. Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp Kho bạc Nhà nước huyện Tiên Phước triển khai đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho 100% cán bộ kế toán cấp xã; ứng dụng đồng bộ 100% phần mềm quản lý ngân sách xã thông minh trước quý IV năm 2021 nhằm kết nối số liệu trực tuyến với hệ thống kho bạc.

Thứ tư, siết chặt kỷ cương thanh tra, kiểm tra và chuyển đổi sang mô hình quản lý theo kết quả đầu ra. HĐND và Thanh tra huyện Tiên Phước tiến hành kiểm tra định kỳ 100% các xã mỗi năm một lần; công khai minh bạch toàn bộ 100% các khoản huy động đóng góp tự nguyện của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới, bảo đảm gắn phân bổ ngân sách với kết quả đầu ra cụ thể đến năm 2022 và định hướng 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý tài chính - kế toán cấp huyện và cấp xã: Nắm vững quy trình nghiệp vụ lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách xã theo đúng Thông tư 344/2016/TT-BTC, áp dụng các kỹ thuật quản lý 11 nhóm nguồn thu hiệu quả nhằm giảm thiểu sai phạm tài chính.

Thứ hai, đại biểu HĐND và thường trực UBND cấp cơ sở: Sử dụng công trình làm cẩm nang thực tiễn để nâng cao năng lực thẩm tra, phê duyệt dự toán, giám sát việc thực hiện các chỉ tiêu thu chi và công khai tài chính công trước cử tri địa phương.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính - Ngân hàng: Khai thác khung phân tích lý luận, phương pháp luận nghiên cứu chọn mẫu toàn bộ 15 đơn vị hành chính và chuỗi số liệu thực chứng 5 năm (2014 - 2018) để phục vụ các công trình nghiên cứu về phân cấp tài khóa vùng trung du miền núi.

Thứ tư, lãnh đạo chính quyền cấp huyện tại các địa phương có điều kiện tương đồng: Tham khảo các mô hình liên ngành kiểm soát ngân sách, giải pháp xử lý thu tiền sử dụng đất 364,6 tỷ đồng và kinh nghiệm tiết kiệm 10% chi thường xuyên để nhân rộng tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn thu nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trong ngân sách cấp xã tại huyện Tiên Phước?

Nguồn thu chủ lực giai đoạn 2014 - 2018 là thuế công thương nghiệp - dịch vụ ngoài quốc doanh và thu từ đất. Năm 2018, thuế ngoài quốc doanh đạt 541,1 tỷ đồng (chiếm 49,1% tổng thu) và tiền sử dụng đất đạt 364,6 tỷ đồng (chiếm 33,1%), tạo nên hơn 82% tổng thu ngân sách trên địa bàn huyện.

Chi thường xuyên tại địa bàn huyện Tiên Phước tăng trưởng như thế nào trong 5 năm?

Chi thường xuyên tăng gấp hơn 2 lần, từ 414 tỷ đồng năm 2014 lên 837 tỷ đồng năm 2018 (tăng 102,17%). Trong đó, lĩnh vực giáo dục - đào tạo chiếm kinh phí lớn nhất với 286 tỷ đồng năm 2018, tiếp theo là chi quản lý hành chính nhà nước đạt 165 tỷ đồng.

Cơ cấu tổ chức Ban Tài chính cấp xã tại Tiên Phước được quy định ra sao?

Căn cứ Nghị định 92/2009/NĐ-CP và Thông tư 344/2016/TT-BTC, Ban Tài chính cấp xã tại Tiên Phước gồm 3 vị trí nhân sự: cán bộ tài chính kế toán chi (phụ trách chung, yêu cầu trình độ từ trung cấp trở lên), cán bộ kế toán thu và thủ quỹ, chịu sự quản lý trực tiếp của Chủ tịch UBND xã.

Huyện Tiên Phước tiếp thu được bài học gì từ mô hình quản lý ngân sách của Tam Kỳ và Tiền Hải?

Tiên Phước rút ra bài học về cơ chế phối hợp liên ngành Thuế - Tài chính - Kho bạc trong chống thất thu thuế vãng lai, áp dụng quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, bảo đảm 100% cán bộ tài chính cơ sở được đào tạo chuẩn hóa và tin học hóa toàn diện quy trình kế toán.

Giải pháp cốt lõi nào giúp giảm phụ thuộc vào nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên?

Chính quyền huyện cần tập trung nuôi dưỡng nguồn thu bền vững từ tiểu thủ công nghiệp và chế biến nông lâm sản, tận dụng thế mạnh 500 loài dược liệu, đồng thời cắt giảm tối thiểu 10% chi thường xuyên để dồn vốn cho chi đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý ngân sách xã theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 và Thông tư 344/2016/TT-BTC.
• Phân tích thực trạng thu ngân sách đạt 1.101 tỷ đồng năm 2018, chỉ rõ điểm nghẽn phụ thuộc vào nguồn thu đất đai và thuế ngoài quốc doanh.
• Nhận diện áp lực gia tăng từ chi thường xuyên đạt 837 tỷ đồng năm 2018, đòi hỏi phải tái cơ cấu chi tiêu công khẩn trương.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với hiện đại hóa phần mềm kế toán và nâng cao năng lực bộ máy 3 cán bộ chuyên trách tại mỗi xã.
• Thiết lập lộ trình thực thi đồng bộ cho giai đoạn 2019 - 2022, tạo tiền đề vững chắc hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030.

Công trình là tài liệu nghiên cứu khoa học có giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với hệ thống quản lý tài chính công cơ sở. Để nâng cao hiệu quả điều hành ngân sách tại địa phương, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu nên tham khảo toàn văn luận văn nhằm triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý tài khóa hiện đại ngay trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1. Cơ sở pháp lý và lý luận chung về quản lý ngân sách nhà nước 1. Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Thuật ngữ "NSNN" có từ lâu và ngày nay được dùng phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội và được diễn đạt dưới nhiều góc độ khác nhau.

Song quan niệm NSNN được bao quát nhất cả về lý luận và thực tiễn của nước ta hiện nay. Trong pháp luật thực định, tại Điều 4 của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 định nghĩa: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Tuy nhiên xét về ý nghĩa trong hệ thống tài chính, NSNN là bộ phận chủ đạo, là điều kiện vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của mình; mặt khác nó còn là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội. Đặc điểm của Ngân sách nhà nước Trong thực tế nhìn bề ngoài, hoạt động NSNN là hoạt động thu chi tài chính ủa Nhà nước.

Hoạt động đó đa dạng, phong phú, được tiến hành hầu hết trên các ĩnh vực, tác động đến mọi chủ thể kinh tế - xã hội. Tuy đa dạng, phong phú như ậy, nhưng chúng có những đặc điểm chung: Các hoạt động thu chi của NSNN luôn luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - hính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Trong các quan hệ lợi ích đó, lợi ích quốc gia, lợi ích chung bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu và chi phối các mặt lợi ích khác trong thu, chi ngân sách nhà nước. Vai trò và chức năng của ngân sách nhà nước Như vậy, chúng ta thấy rằng thu, chi của NSNN hoàn toàn không giống bất ỳ 6 một hình thức thu chi của một loại quỹ nào.

Thu của NSNN phần lớn đều mang tính chất bắt buộc, còn các khoản chi của NSNN lại mang tính chất không hoàn lại. Đây là đặc trưng nổi bật của NSNN trong bất cứ một nhà nước nào. Xuất phát từ quyền lực của Nhà nước và các nhu cầu về tài chính để thực hiện chức năng quản lý và điều hành của Nhà nước đối với nền kinh tế - xã hội. Do nhu cầu chi tiêu của mình, Nhà nước đã sử dụng quyền lực thông qua hệ thống pháp luật tài chính, buộc mọi pháp nhân và thể nhân phải đóng góp một phần thu nhập của mình cho NSNN, tức là các chủ thể kinh tế thực hiện nghĩa vụ của mình với Nhà nước.

Sự bắt buộc đó là hoàn toàn khách quan, vì lợi ích của toàn xã hội chứ không phải phục vụ cho lợi ích riêng của Nhà nước. Các đối tượng nộp thuế cũng hoàn toàn ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Nhà nước. Họ cũng hiểu được vai trò của Nhà nước trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội, do nhân dân giao phó. Sự tồn tại và hoạt động của Nhà nước chính là yếu tố quyết định tính chất oạt động của NSNN, nói lên bản chất của NSNN.

Mọi hoạt động của NSNN đều nhằm vào việc tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính; nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể trong xã hội, phát sinh do Nhà nước tạo lập thông qua NSNN.