Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiể u ho ̣c. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiể u học Cổ Loa quận Phú Nhuận. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiể u học Cổ Loa quận Phú Nhuâ ̣n trong bối cảnh hiện nay. 8 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề: Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng quyết định chủ yếu đến chất lượng giáo dục. Tổ chuyên môn là một đơn vị trong trường học, nơi thực thi các nhiệm vụ, chính sách, các phương pháp đổi mới giáo dục, đồng thời cũng là nơi phản hồi một cách chính xác nhất tính hiệu quả của phương pháp giáo dục của đơn vị cơ sở. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường là một vấn đề rất cần thiết và được nhiều người quan tâm đến. Thực vậy, giữa chất lượng hoạt động tổ chuyên môn với chất lượng GD của nhà trường có quan hệ nhân - quả.
Trong đó, hoạt động tổ chuyên môn là tác động có tính nguồn gốc tạo ra kết quả chất lượng GD. Điều này cần được khẳng định như là một tiếp cận chính để kiện toàn tổ chuyên môn về mặt lý luận và thực tiễn. Các tổ chuyên môn trong nhà trường do hiệu trưởng thành lập và ra quyết định công nhận để giúp hiệu trưởng thực hiện nhiệm vụ năm học, thực hiện chương trình đào tạo của nhà trường. Sự quản lý của hiệu trưởng đối với tổ chuyên môn là kim chỉ nam cho hoạt động của tổ để đạt được mục đích của nhà trường.
Trong tổ chuyên môn, Tổ trưởng chuyên môn là người giữ vai trò quan trọng nhất, là người giúp Hiệu trưởng điều hành và tổ chức thực hiện các hoạt động sư phạm và nghiệp vụ, đồng thời chịu trách nhiệm trực tiếp về chất lượng giảng dạy của GV và chất lượng học tập của HS trong khối lớp phụ trách. Do đó không thể phủ nhận vai trò quản lý trực tiếp của tổ trưởng chuyên môn trong toàn bộ hoạt động của tổ khối. Ở Việt Nam, nhiều nhà sư phạm đã đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện về vai trò, vị trí, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường nói chung và trường tiểu học nói riêng. Ở bậc Tiểu học phần lớn các tác giả tập trung nghiên cứu công tác quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động của tổ chuyên môn.
Tác giả Trần Thị Minh Tâm nghiên cứu về “Các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường 9 z tiểu học Quận Hồng Bàng – Hải Phòng” (2006). Tác giả Nguyễn Thuấn Khanh đề xuất “Một số biện pháp đổi mới quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường tiểu học nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở quận Thủ Đức” (2006). Tác giả Nguyễn Thị Bích Hà có đề tài “Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường tiểu học thành phố Hải Phòng” (2013). Các tác giả đều đã chỉ ra “Để nâng cao chất lượng đào tạo, chất lượng dạy - học nhà trường cần phải kết hợp nhiều biện pháp trong đó nhóm biện pháp QL hoạt động tổ chuyên môn giữ vai trò chủ yếu” và “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn có hiệu quả sẽ nâng cao chất lượng chuyên môn, chất lượng giáo dục của nhà trường”.
Trong số các đề tài bản thân tác giả tham khảo có rất ít đề tài về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Tổ trưởng chuyên môn ở trường tiểu học. Đặc thù của trường tiểu học là giáo viên được biên chế vào các tổ chuyên môn theo khối lớp giảng dạy. Giáo viên tiểu học là giáo viên dạy nhiều môn nên việc sinh hoạt chuyên môn theo khối lớp sẽ thuận tiện cho việc quản lý của nhà trường. Tổ trưởng chuyên môn của từng khối sẽ là người quản lý trực tiếp giáo viên theo chỉ đạo của Hiệu trưởng.
Có thể nói điều này khiến cho vai trò của tổ trưởng chuyên môn không được chú trọng và đề cao. Đề tài “Biện pháp quản lý của tổ trưởng chuyên môn đối với hoạt động dạy học tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy – Hà Nội” do tác giả Hoàng Phương An thực hiện năm 2012 cũng chỉ tập trung nghiên cứu mảng quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn, chưa khái quát được hết vai trò quan trọng của người tổ trưởng chuyên môn và công tác quản lý tổ chuyên môn của họ. Ở trường tiểu học Cổ Loa của chúng tôi, vấn đề quản lý bồi dưỡng nâng cao năng lực của TTCM được hiệu trưởng (HT) quan tâm song chỉ tồn tại như những kinh nghiệm rải rác trên các sáng kiến kinh nghiệm hoặc báo cáo tổng kết của nhà trường. Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, tạo bước đột phá trong quản lý nhà trường hiện nay, tác giả thấy rằng: quản lý tổ chuyên môn và vai trò của TTCM trong quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là rất cần thiết và đóng vai trò quyết định trong việc thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường.
Người TTCM phải là người sâu sát toàn bộ các hoạt động của tổ khối để quản lý và thể hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ theo quy 10 z định để giúp tổ chuyên môn phát triển vững mạnh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo được niềm tin đối với từng giáo viên trong tổ khối của mình. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá thực tiễn tại đơn vị đang công tác, chúng tôi mạnh dạn đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của TTCM một cách toàn diện để góp phần phát huy vai trò của TTCM và nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường trong thời gian sắp tới. Đặc biệt trong bối cảnh ngành giáo dục đang tập trung vào việc 1. Một số vần đề về quản lý nhà trƣờng và quản lý hoạt động tổ chuyên môn 1.
Quản lý và quản lý giáo dục 1. Quản lý Tại Việt Nam, trong một số tài liệu về Khoa học quản lý, các tác giả cũng đưa ra những định nghĩa về quản lý: Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [41, tr. Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất của hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình quản gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định, quá trình lý gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới hệ đưa vào hệ phát triển. Trong quản phải có lý, trong lý phải có quản để động thái của hệ ở thế cân bằng động: hệ vận động phù hợp, thích ứng và có hiệu quả trong mối tương tác giữa các cá nhân bên trong (nội lực) với các cá nhân bên ngoài (ngoại lực)”.
Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng, thuật ngữ quản lý được định nghĩa là: “Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [42]. Quản lý là một hoạt động có chủ đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lý. Từ những định nghĩ nêu trên, bản thân tác giả rút ra được một định nghĩa tâm đắc nhất cho nghiên cứu của mình, đó là: Quản lý là sự tác động 11 z hơ ̣p quy luâ ̣t, có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý để đạt được mục đích đã đề ra. Đó là quá triǹ h đa ̣t đế n mu ̣c tiêu của tổ chức bằ ng cách vâ ̣n du ̣ng các chức năng quản lý : kế hoa ̣ch – tổ chức – chỉ đạo – kiể m tra.
Có thể đưa ra kết luận rằng: Quản lý không đơn giản chỉ là khái niệm, nó là sự kết hợp của 3 phương diện: - Thứ nhất, thông qua tập thể để thúc đẩy tính tích cực của cá nhân. - Thứ hai, điều hoà quan hệ giữa người với người, giảm mâu thuẫn giữa hai bên. - Thứ ba, tăng cường hợp tác hỗ trợ lẫn nhau, thông qua hỗ trợ để làm được những việc mà một cá nhân không thể làm được, thông qua hợp tác tạo ra giá trị lớn hơn giá trị cá nhân - giá trị tập thể. Tóm lại: Quản lý là một quá trình tác động, gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý một cách hợp quy luật nhằm đạt được mục tiêu chung.
Quản lý giáo dục Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý GD theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội” [22, tr. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích , có kế hoạch , hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằ m làm cho hê ̣ vận hành theo đường lố i và nguyê n lý giáo dục của Đảng , thực hiê ̣n được các tính chấ t của nhà trường xã hội chủ nghiã Viê ̣t Nam , mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ , đưa hê ̣ giáo dục tới mục tiêu dự kiế n, tiế n lên trạng thái mới về chất” [26, tr. Qua các định nghĩa trên, có thể khái quát một khái niệm về quản lý GD như sau: Quản lý GD là quá trình tác động có kế hoạch, có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu GD đã đề ra một cách có chất lượng và hiệu quả nhất. Quản lý nhà trường tiểu học 1.
Quản lý nhà trường Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển xã hội” [29, tr.3] Tại khoản 2, điều 48, Luật Giáo dục sửa đổi năm 2009 đã khẳng định: “Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục.