phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các trƣờng THCS. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤCKỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Ở nước ngoài Trong lịch sử cũng nhƣ những nghiên cứu đề cập tới vấn đề giáo dục KNS. Rabơle (1494 - 553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tƣ tƣởng giáo dục thời kì văn hóa Phục hƣng.
Ông đòi hỏi việc giáo dục phải trên tất cả nội dung: “Trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mĩ” và đã có những sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục nhƣ, ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi thăm quan xƣởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghệ sĩ, đặc biệt là mỗi tháng nột lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [22].Anghen (1820 - 1895) [12] đã xác định mục đích nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra“con ngƣời phát triển toàn diện”, đó là con ngƣời biết làm mọi việc, có khảnăng thích ứng cao. Quan điểm giáo dục của hai ông là phát triển nhân cáchcon ngƣời về mọi mặt theo “phƣơng thức giáo dục kết hợp với lao động sản xuất”. Quan điểm này đƣợc Lênin kế thừa và phát triển thành học thuyết giáo dục xã hội chủ nghĩa. Con ngƣời phát triển toàn diện theo quan điểm của Mácvà Ăng Ghen là con ngƣời có sức khoẻ, biết làm mọi việc, đó là con ngƣời sống khoẻ mạnh, sống an toàn và có khả năng thích ứng với sự biến đổi của xã hội và biến đổi của nghề nghiệp.
Đến thế kỉ XX, A. Thực tiễn công tác giáo dục của mình A.Macarenko đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học sinh ở trại M.Gorki và công xã F.Dzerjinski nhƣ: Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ, xƣởng tự do, tổ thử nghiệm khoa họctự nhiên, tổ vật lí hóa học, thể thao… Việc phân phối các em vào cac tổ ngoại khóa, câu lạc bộ đƣợc tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thểxin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhƣng các tổ phải có kỉ luật trong quá trình hoạt động [2]. Nhƣ vậy vấn đề GDKNS đã đƣợc Makarenko đặc biệt coi trọng. Bƣớc vào thế kỉ 21, khủng hoảng về giá trị đã diễn ra trên toàn cầu và tại mỗi quốc gia.
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) đã có khuyến cáo về vấn đề này và các quốc gia đều đã có những quan tâm nhất định. Trên thế giới nhiều ngành khoa học trong đó có Tâm lý học, GD học đã chú ý nghiên cứu việc giáo dụng giá trị sống cho thế hệ trẻ. Thực tiễn giáo dục cuối thế kỷ XX - đầu thế kỷ XXI cho thấy chỉ thông qua con đƣờng GD, giá trị mới có thể tạo nên cơ sở bền vững cho việc giải quyết khủng hoảng trong phát triển nhân cách của học sinh. Năm 1996 Hội đồng quốc tế về GD cho thế kỉ XXI của UNESCOdo JaccqueDelor làm chủ tịch đã đƣa ra một báo cáo khẳng định vai trò quan trọng củaGD đối với sự phát triển tƣơng lai của cá nhân, dân tộc và nhân loại.
Báocáo này nhấn mạnh giáo dục là “kho báu tiềm ẩn”, đồng thời đƣa ra một tầmnhìn về GD cho thế kỉ XXI dựa trên 4 trụ cột: Học để biết (Learning toknow); Học để làm (Learning to do); Học để cùng chung sống (Learning to live together); Học để tự khẳng định mình (Learning to be). Bốn trụ cột này là một cách tiếp cận KNS dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các nhóm kĩ năng nhận thức, kĩ năng thực tiễn, kĩ năng xã hội và kĩ năng cá nhân [13]. Tại Diễn đàn GD Thế giới Dakar, tháng 5/2000 trƣờng học thân thiện với ngƣời học đƣợc phản ánh trong quan điển toàn diện về chất lƣợng đƣợc nêu trong Khuôn khổ Hành động Dakar, UNESCO và UNICEF đã nhận thấy mô hình : "trƣờng học thân thiện" với các yếu tố của nó là một giải pháp nâng cao chất lƣợng và đảm bảo công bằng GD. Vì vậy, mô hình này đã đƣợc phổ biến, áp dụng ở 40 quốc gia trên thế giới.
Trong mô hình trƣờng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học thân thiện,tiêu chí GDKNS vừa nhƣ là một biểu hiện của chất lƣợng GD, vừa để giúp HS sống an toàn. Kế hoạch hành động Dakar về GD cho mọi ngƣời mỗi quốc gia cũng nhấn mạnh; cần đảm bảo cho ngƣời học đƣợc tiếp cận chƣơng trình GDKNS phù hợp và KNS của ngƣời học là một tiêu chí của chất lƣợng GD. Cho nên, trong mục tiêu 6 của chƣơng trình đã coi KNS là một khía cạnh của chất lƣợng GD. Đánh giá chất lƣợng GD cần tính đến những tiêu chí đánh giá KNS của ngƣời học.
Nhƣ vậy tiến hành GDKNS để nâng cao chất lƣợng GD [27]. Tại nền GD của các nƣớc Phƣơng Tây, thanh thiếu niên đã đƣợc học những KNS về những tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống, cách đối diện và đƣơng đầu tại trung tâm với những khó khăn, và cách vƣợt qua những khó khăn đó cũng nhƣ cách tránh những mâu thuẫn , xung đột, bạo lực giữa ngƣời và ngƣời. Tại Hàn Quốc, học sinh tiểu học đƣợc học cách đối phó thích ứng với các tai nạn nhƣ cháy, động đất, thiên tai tại Trung tâm điều hành tình trạng khẩn cấp Seoul [31]. Nhƣ vậy qua những nghiên cứu trên thế giới cho thấy GDKNS cho HS là một vấn đề quan trọng đã đƣợc nhiều nhà khoa học nghiên cứu ở những nền GD của các quốc gia trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Nhìn chung GDKNS đƣợc coi là một thành tố cấu thành nên mục đích GD trong quá trình GD tổng thể. Các nhóm KNS cần GD cho HS dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các nhóm kĩ năng nhận thức, kĩ năng thực tiễn, kĩ năng xã hội và kĩ năng cá nhân. Trong giáo dục cần tổ chức hài hòa giữa việc tổ chức hoạt động nhận thức và các HĐ GDKNS cho HS để đạt đƣợc mục đích GD toàn diện. Ở trong nước Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tácGD thiếu nhi.
Trong bài báo "1- 6" ký tên C.B đăng trên báo Nhân dân số ra ngày 01 - 6 - 1955, Bác đã đề ra nội dung giáo dục toàn diện đối với HS bao gồm: thể dục, trí dục, mỹ dục, đức dục. Bác đã đƣa ra quan điểm GD thiếu nhi đó là: "Trong quá trình GD thiếu nhi phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng và trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học". Bác yêu cầu: "Cách dạy phải nhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của ngƣời lớn". Với nguyên lý GD "Học đi đôi với hành, GD gắn liền với thực tiễn, nhà trƣờng gắn liền với xã hội", Bác đã từng nói: "GD phải theo hoàn cảnh và điều kiện" và "Một chƣơng trình nhỏ mà đƣợc thực hành hẳn hoi còn hơn một trăm chƣơng trình lớn mà không làm đƣợc"[28].
Trong xu thế hội nhập, nhiệm vụ GD của các nƣớc là đào tạo thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, có những năng lực chủ yếu nhƣ: năng lực thích ứng, năng lực tự hoàn thiện, năng lực hợp tác, năng lực hoạt động xã hội. Nói cách khác là đào tạo một lớp ngƣời mới tinh thông về nghề nghiệp, có khả năng thích ứng cao với những biến động của cuộc sống. Ở Việt Nam, mục tiêu của GD phổ thông đã đƣợc qui định tại điều 27 - Luật Giáo dục 2005 nhƣ sau: "Mục tiêu của GD phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"[8]. Thuật ngữ KNS đƣợc ngƣời Việt Nam biết đến bắt đầu từ chƣơng trình của UNICEF(1996) [13]: "GDKNS để bảo vệ sức khoẻ và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trƣờng".
Giai đoạn đầu của chƣơng trình, khái niệm KNS đƣợc giới thiệu chỉ bao gồm những KNS cốt lõi nhƣ: Kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng kiên định và kỹ năng đạt mục tiêu. Ở giai đoạn này chƣơng trình chỉ tập trung vào các chủ đề giáo dục sức khoẻ của thanh thiếu niên. Giai đoạn hai của chƣơng trình mang tên: "Giáo dục sống khoẻ mạnh và KNS" trong đó nội dung của khái niệm KNS và GDKNS đã đƣợc phát triển sâu sắc hơn. Ngành GD đã triển khai chƣơng trình đƣa GDKNS vào hệ thống GD chính qui và không chính qui.
Nội dung GD của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhà trƣờng phổ thông đƣợc định hƣớng bởi mục tiêu GDKNS. Các nội dung GDKNS cơ bản đã đƣợc triển khai ở các cấp THCS là: năng lực thích nghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử, năng lực tự học suốt đời; định hƣớng HS: học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định. Việc GDKNS ở các bậc học THCS và THPT đƣợc thực hiện chủ yếu thông qua chƣơng trình các môn học và các hoạt động GD của nhà trƣờng cùng với một số chƣơng trình dự án do nƣớc ngoài tài trợ.