Mở đầu Chƣơng 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại trƣờng THCS Tam Lộc, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Chƣơng 2: Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trƣờng THCS Tam Lộc, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Chƣơng 3: Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lƣợng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trƣờng THCS Tam Lộc, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Kết luận - kiến nghị Tài liệu tham khảo.
4 Chƣơng 1 HỆ THỐNG HÓA CƠ SỞ LÝ LUẬN NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề về giáo dục KNS cho học sinh THCS trên giới và ở Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục kỹ năng sống ở Lào Khái niệm KNS trong các ngữ cảnh cụ thể (liên quan đến giáo dục phòng tránh HIV/AIDS) đƣợc đề cập bắt đầu năm 1997. Nội dung KNS có liên quan đến giáo dục phòng tránh HIV/AISD đã đƣợc lồng ghép vào giáo dục chính quy, không chính quy và các trƣờng Sƣ Phạm đào tạo giáo viên.
Từ năm 2001, nội dung KNS đƣợc mở rộng ra các lĩnh vực khác nhƣ: Giáo dục dân số, giáo dục sức khỏe sinh sản, giáo dục sức khỏe và vệ sinh cá nhân, giáo dục môi trƣờng… Từ năm 1997 đến năm 2002: Đầu tiên, giáo dục KNS đƣợc thực hiện trong năm trƣờng THCS thuộc một tỉnh, sau đó mở rộng ra 700 trƣờng tiểu học và trung học thuộc 8 tỉnh. Những KNS cơ bản đƣợc giáo dục là: Kỹ năng giao tiếp có hiệu quả/kỹ năng quan hệ liên nhân cách, kỹ năng thƣơng lƣợng, từ chối. Kỹ năng giải quyết vấn đề. Kỹ năng tƣ duy sáng tạo, kỹ năng tƣ duy phê phán.
Kỹ năng ra quyết định. Kỹ năng tự nhận thức, đặt mục tiêu. Sự thiện cảm. Kỹ năng đƣơng đầu với xúc cảm, stress.
Kỹ năng xác định giá trị. 5 Những kinh nghiệm và bài học rút ra từ các hoạt động giáo dục KNS ở Lào là cần phải biên soạn và in ấn nhiều tài liệu hƣớng dẫn giảng dạy và đào tạo giáo viên, cán bộ quản lý nhà trƣờng để mở rộng việc học tập và giảng dạy KNS ở nhà trƣờng [1, tr. Quan niệm về KNS KNS là năng lực mà con ngƣời cần phải có để nâng cao các điều kiện sống có hiệu quả để phát triển quốc gia. Kỹ năng tìm việc làm và kiếm tiền để nuôi sống bản thân và gia đình là những KNS quan trọng đối với thế hệ trẻ và ngƣời lớn.
Giáo dục KNS ở Malaysia. GDKNS ở Malaysia do bộ giáo dục và các cơ quan khác thực hiện. Bộ giáo dục coi KNS là môn kỹ năng của cuộc sống (living skill). Trong chƣơng trình giáo dục ở Malaysia, môn này đƣợc dạy nhƣ là một môn học ở trƣờng tiểu học từ lớp 4, 5, 6, THCS từ lớp 7, 8, 9 và còn đan xen vào các môn học khác.
Mục tiêu của môn học này ở trƣờng tiểu học là cung cấp cho học sinh những kỹ năng thực tế cơ bản để cho họ có thể thực hiện các nhiệm vụ và có xu hƣớng kinh doanh. Giáo dục KNS ở Bangladesh. Quan niệm: Nội dung GDKNS phụ thuộc vào từng nhóm đối tƣợng. Nội dung của GDKNS luôn thay đổi theo thời gian.
Các KNS có thể ở các mức độ/ cấp độ khác nhau. Những lĩnh vực cơ bản trong giáo dục KNS ở Bangladesh. Các kỹ năng xã hội: Là khả năng tâm lý - xã hội thực hiện chức năng công dân bao gồm : Các kỹ năng tồn tại nhƣ chăm sóc sức khỏe, giải quyết vấn đề, ra quyết định, kiểm soát cảm xúc. Các kỹ năng kinh tế nhƣ các kỹ năng quản lý, kỹ năng tiếp thị, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng tính toán … Các kỹ năng ngôn ngữ, xóa mù chữ như: đọc, viết… 6 Các kỹ năng phát triển (advanced): Các kỹ năng cho phát triển cá nhân nhƣ: Kỹ năng tƣ duy phê phán, các kỹ năng quan hệ liên liên nhân cách, kỹ năng thƣơng lƣợng/thƣơng quyết.
Các kỹ năng chuẩn bị cho tƣơng lai: Gồm các kỹ năng nhƣ: sử dụng công nghệ thông tin , quản lý stress, giải quyết xung đột. Trong giáo dục không chính quy, kỹ năng sống đƣợc quan niệm là những kỹ năng, kiến thức, thái độ giúp ngƣời học sống một cách độc lập. Kỹ năng sống rộng hơn kỹ năng nghề nghiệp. Ngƣời thất nghiệp hay ngƣời về hƣu, ngƣời đang đi làm hay đang đi học cũng cần có KNS vì ai cũng có những vấn đề cần đối phó.
Kỹ năng sống được phân thành hai nhóm chính là: Kỹ năng chung: Gồm những kỹ năng cá nhân (trong đó lại chia thành kỹ năng tự nhận thức và kỹ năng tƣ duy): và kỹ năng xã hội (bao gồm kỹ năng giao tiếp, kỹ năng phối hợp). Kỹ năng sống cụ thể gồm khả năng học thuật và kỹ năng nghề (bao gồm kỹ năng cơ sở và kỹ năng nghề nghiệp). Mục tiêu của giáo dục KNS: Nhằm giúp người học có: Kiến thức, kỹ năng và thái độ Động cơ và đạo đức làm việc cao. Nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của giáo dục, học tập.
Ở Indonesia, GDKNS trong giáo dục không chính quy tập trung vào phát triển kỹ năng nghề, kỹ năng sản xuất, kỹ năng kinh doanh để thu nhập cao. Cho nên, giáo dục KNS sẽ đem lại lợi ích sau: Nâng cao cơ hội việc làm. Giảm hiện tƣợng đô thị hóa không cần thiết. Nguồn nhân lực đƣợc nâng cao về chất sẽ thực hiện chính sách tự chủ địa phƣơng.
Tạo ra chất lƣợng giáo dục cho ngƣời nghèo và ngƣời thiệt thòi [1, tr. KNS đƣợc quan niệm là thuộc tính hay năng lực tâm lí- xã hội giúp cá nhân đƣơng đầu với tất cả các loại tình huống hằng ngày một cách hiệu quả và có thể đáp 7 ứng với hoàn cảnh tƣơng lai để có thể sống hạnh phúc. Nói khái quát hơn, KNS là khả năng cá nhân có thể giải quyến những vấn đề trong đời sống hằng ngày để an toàn và hạnh phúc. Giáo dục KNS ít nhất cũng phải giúp ngƣời học đạt đƣợc 10 kỹ năng quan trọng nhƣ: Ra quyết định một cách đúng đắn.
Giải quyết xung đột. Phân tích và đánh giá tình hình. Quan hệ liên nhân cách. Làm chủ cảm xúc.
Làm chủ đƣợc các cú sốc (stress) Đồng cảm. Kỹ năng sống đƣợc quan niệm là khả năng giúp tăng cƣờng sự lành mạnh về tinh thần và năng lực của con ngƣời. Giải quyết vấn đề. Tƣ duy phê phán.
Tƣ duy sáng tạo. Kỹ năng giao tiếp. Kỹ năng quan hệ liên nhân cách. Kỹ năng ra quyết định.
Kỹ năng đàm phán. Kỹ năng tự nhận thức. Kỹ năng đối phó với stress và cảm xúc. Kỹ năng từ chối.
Kỹ năng kiên định, hài hòa. 8 KNS đƣợc quan niệm là năng lực thích nghi và tính tích cực của hành vi giúp cho cá nhân có thể ứng phó một cách hiệu quả những yêu cầu, những thay đổi, những trải nghiệm và tình huống của đời sống hằng ngày. Những KNS cần hình thành và phát triển ở con ngƣời là: Kỹ năng tự nhận thức. Kỹ năng đồng cảm.
Kỹ năng giao tiếp có hiệu quả. Kỹ năng quan hệ liên nhân cách. Kỹ năng ra quyết định. Kỹ năng giải quyết vấn đề.
Kỹ năng tƣ duy sáng tạo Kỹ năng tƣ duy phê phán. Kỹ năng ứng phó. Kỹ năng làm chủ cảm xúc và căng thẳng. Kỹ năng kinh doanh.
Các nƣớc trên thế giới có cách nhìn và cách chọn lựa những KNS để ứng dụng vào quốc gia của họ tuy có những điểm khác nhau nhƣng nhìn chung thì những KNS đó nhằm phục vụ hữu ích cho con ngƣời đạt đƣợc chất lƣợng cuộc sống của họ. Có những nƣớc đã lồng ghép KNS từ lớp 1 đến lớp 12, và cũng có những nƣớc quan tâm đến KNS bằng những công việc thật gần gủi nhƣ: sửa máy bơm, khâu quần áo,… Còn ở Việt Nam KNS xuất hiện khi nào và hiện nay ra sao chúng ta đến với phần 1.2 của phần lý luận sau đây. Kỹ năng sống ở Việt Nam Các chỉ thị: Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDDT ngày 22/7/2008 của bộ trƣởng bộ giáo dục và đào tạo về việc phát động phong trào thi đua “xây dựng trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trƣờng phổ thông giai đoạn 2008-2013, 3 trang. Chỉ thị số 3399/2010/CT-BGDDT ngày 16/08/2010 của bộ trƣởng bộ giáo dục và đào tạo về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục phổ thông năm học 2010-2011, 7 trang.
9 Thông tƣ số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 của bộ trƣởng bộ giáo dục và đào tạo (ban hành kèm theo) “Điều lệ trƣờng trung học cơ sở, trƣờng trung học phổ thông và trƣờng có nhiều cấp bậc”, 24 trang. Chỉ thị 10/GD & ĐT ngày 30/6/1995 của Bộ trƣởng Bộ Giáo dục- Đào tạo về tăng cƣờng công tác phòng chống AIDS và các tệ nạn xã hội trong ngành Giáo dục và Đào tạo. Chỉ thị 24/- Giáo dục- đào tạo ngày 11/11/1996 của Bộ trƣởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tăng cƣờng công tác phòng chống tệ nạn ma túy ở các trƣờng học Chỉ thị 10/GD & ĐT ngày 30/6/1995 của Bộ trƣởng Bộ Giáo dục- Đào tạo về tăng cƣờng công tác phòng chống AIDS và các tệ nạn xã hội trong ngành Giáo dục và Đào tạo Các công trình nghiên cứu: Công trình nghiên cứu cấp nhà nƣớc có: Luận án tiến sĩ của tác giả Phan Thanh Vân, với đề tài Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phổ thông thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, năm 2012, và tổng số trang là 135 trang. Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Hữu Long, với đề tài: Kỹ năng sống của học sinh trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh, ĐHSP Tp.
Luận văn thạc sỹ của Lâm Hoàng Yến với đề tài: Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại các trƣờng THCS thuộc quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh Các tác phẩm đƣợc xuất bản với nội dung chuyên về kỹ năng sống nhƣ: Nguyễn Thanh Bình,( 2009), Giáo trình chuyên đề Giáo dục kỹ năng sống. NXB Đại học Sƣ Phạm, Nguyễn Thị Bình Yên, Dƣơng Minh Hào, (2009), Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh - tự bảo vệ bản thân phòng tránh, cứu nạn. NXB Giáo dục Việt Nam. Nguyễn Công Khanh, (2012), Phương pháp giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống , NXB Đại học Sƣ Phạm.