phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị Luận văn gồm 3 chƣơng Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng chính trị tỉnh theo hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng Chính trị tỉnh Điện Biên theo hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học Chƣơng 3. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng Chính trị tỉnh Điện Biên theo hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THEO HƢỚNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Vấn đề dạy học, quản lý hoạt động dạy học, phƣơng pháp dạy học đã đƣợc đề cập đến từ lâu. Lúc đầu cơ sở lý luận về những nội dung này chỉ thể hiện dƣới dạng một số ý tƣởng của những nhà triết học, đồng thời cũng là những nhà giáo dục, sau đó dần dần phát triển và hoàn thiện hơn. Vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục đã thực sự có những biến đổi mới về lƣợng và chất. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã thực sự định hƣớng cho hoạt động giáo dục, đó là các quy luật về "sự hình thành nhân cách con ngƣời", "tính quy luật về kinh tế - xã hội đối với giáo dục".
Các quy luật đó đã đặt ra những yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ƣu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phƣơng tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục. Nhiều nhà giáo dục tiêu biểu xuất hiện trong thời kỳ này nhƣ John Dewey (1859 - 1952), A Macarenco (1888 - 1938), Jean Piaget (1896 - 1980) đã đƣa ra những quan điểm giáo dục hƣớng đến sự tích cực hóa hoạt động nhận thức của ngƣời học. Khi nói về PPDH, có thể nói đây là vấn đề đƣợc nhiều nhà khoa học giáo dục, nhà tâm lý trên thế giới quan tâm. Đó là các công trình nghiên cứu sâu sắc gắn với tên tuổi của các nhà khoa học giáo dục của Liên Xô trƣớc đây nhƣ: Đannhilốp, Êxipôp, Lecne, Babansky.
Các nhà tâm lý nổi tiếng cũng đã có những công trình nghiên cứu liên quan đến PPDH nhƣ: Piagiê, Lêônchiep. đây là các nhà khoa học với các công trình nghiên cứu đặt cơ sở lý luận có tính nền tảng cho PPDH. Ở nƣớc ta, ngay từ ngày khai giảng đầu tiên của nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nƣớc CHXH CN Việt Nam), trong thƣ gửi học sinh nhân ngày khai trƣờng, Bác Hồ đã viết: "Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam.làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu". Nội dung bức thƣ nhƣ một định hƣớng cho sự phát triển của PPDH.
Trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đã có nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục Việt Nam nghiên cứu về quản lý nhà trƣờng, quản 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ lý hoạt động dạy học, PPDH. Đặc biệt sau năm 1986 (đƣợc coi là mốc của đổi mới tƣ duy), nhiều tác giả có các công trình nghiên cứu về vấn đề này nhƣ: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Đặng Quốc Bảo.[3], [29] và một số nhà giáo giàu kinh nghiệm cũng quan tâm đến vấn đề này đã có những bài viết góp phần phát triển lý luận dạy học gắn với thực tiễn dạy học ở Việt Nam nhƣ Giáo sƣ Văn Nhƣ Cƣơng, Tôn Thân. Về quản lý hoạt động dạy học gắn với đổi mới phƣơng pháp dạy học và quản lý chất lƣợng, hiệu quả dạy học phải kể đến các công trình nghiên cứu của các tác giả: Quách Tuấn Ngọc; Trần Kiểm; Trần Kiều; Trần Bá Hoành, Thái Duy Tuyên. [14], [15], [18],[19], [20], [21], [28], [42], [43] luôn lấy ngƣời học làm trung tâm với ý tƣởng cốt lõi là ngƣời học phải tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập.
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, trong thời gian gần đây có nhiều bài báo, bài trả lời phỏng vấn thể hiện quan điểm, chính kiến về vấn đề đổi mới PPDH và công tác quản lý đổi mới PPDH đƣợc đăng tải trên các trang web. Nhƣ thầy giáo Nguyễn Thiết Sơn, hiệu trƣởng Trƣờng THPT Kim Liên - Hà Nội trả lời phỏng vấn Báo Giáo dục - Thời đại, thầy khẳng định: Điều quan trọng trong đổi mới PPDH là giáo viên phải định hướng được rằng: người thày không còn là người truyền đạt kiến thức một chiều, mà trở thành người hướng dẫn học sinh thu nhận kiến thức. Nếu định hướng được điều này thì tự khắc PPDH của thầy sẽ thay đổi. Đồng thời, thầy nhấn mạnh: Để đổi mới PPDH đạt hiệu quả cao, vai trò tự thân của mỗi giáo viên là rất quan trọng.
Bên cạnh đó, đổi mới PPDH phải bắt đầu ngay từ các trường sư phạm. Mặt khác, các cơ sở giáo dục cần tạo điều kiện cho giáo viên, khích lệ giáo viên mạnh dạn thể hiện những PP mới [35]. Hay bài viết của thạc sĩ Đặng Thị Kim Loan, Trƣờng cán bộ Quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chi Minh thì nhấn mạnh: Trọng tâm của vấn đề đổi mới PPDH chính là đổi mới quản lý hoạt động dạy của giáo viên và đổi mới quản lý hoạt động học tập của học sinh [23]. Bài viết khác của tác giả Đỗ Tiễn Sỹ với tiêu đề "Đổi mới PPDH trong tƣ duy quản lý trƣờng học" ở bài viết đã xác định:: PPDH nên lấy tự học làm trọng, QLDH cũng đề cao quá trình mỗi chủ thể tự quản lý, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu dạy học [36].
Ngoài ra, nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học gắn với đổi mới PPDH còn có một số công trình ở trình độ thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Giáo dục. Trong các đề tài này, các nhà nghiên cứu đều tập trung vào một số nội dung về quản lý hoạt động 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ dạy học gắn với đổi mới PPDH có ý nghĩa lý luận cũng nhƣ thực tiễn ở loại hình nhà trƣờng THPT, THCS, Trung tâm hƣớng nghiệp, dạy nghề; Trung học chuyên nghiệp, cao đẳng và đặc thù của từng địa phƣơng. Quản lý hoạt động dạy học theo hƣớng đổi mới PPDH thực sự là vấn đề cấp thiết đƣợc nhiều ngƣời quan tâm, nghiên cứu. Với nguồn tài liệu thu thập đƣợc, tác giả nhận thấy, chƣa có công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu vấn đề này ở phạm vi Trƣờng Chính trị tỉnh Điện Biên.
Do đó, tác giả chọn đề tài: "Quản lý hoạt động dạy học ở Trƣờng Chính trị trỉnh Điện Biên theo hƣớng đổi mới PPDH" để nghiên cứu, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp, mang tính khả thi, nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học của nhà trƣờng. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Hoạt động dạy học Dạy học gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò. Hoạt động dạy là sự tổ chức, điều khiển tối ƣu quá trình ngƣời học lĩnh hội tri thức, qua đó hình thành và phát triển nhân cách của ngƣời học [33].
Ngƣời thầy là chủ thể của hoạt động dạy với nội dung dạy học theo chƣơng trình quy định, bằng hình thức nhà trƣờng; vai trò chủ đạo của hoạt động dạy đƣợc biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển ngƣời học học tập, giúp ngƣời học nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ. Hoạt động học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức khoa học dƣới sự điều khiển sƣ phạm của thầy, trong đó ngƣời học là chủ thể, tri thức khoa học là đối tƣợng để chiếm lĩnh [33]. Về bản chất, học là sự tiếp thu, xử lý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ dựa vào vốn sinh học và vốn đạt đƣợc của cá nhân, từ đó có đƣợc tri thức, kỹ năng, thái độ, hành vi mới. Học có hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội (tiếp thu thông tin dạy của thầy) và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh tri thức khoa học của mình (tự giác, tích cực, tự lực).
Hoạt động dạy và hoạt động học trong mối quan hệ thống nhất biện chứng với nhau. Khi tiến hành hoạt động dạy, ngƣời thầy không nhằm phát triển chính mình mà nhằm tổ chức, tái tạo nền văn hóa xã hội, nhằm tạo ra cái mới trong tâm lý ngƣời học. Muốn làm đƣợc điều đó, cái cốt lõi trong hoạt động dạy là làm sao tạo ra đƣợc tính 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ tích cực trong hoạt động của ngƣời học, làm cho ngƣời học vừa ý thức đƣợc đối tƣợng cần lĩnh hội, vừa biết cách lĩnh hội đƣợc đối tƣợng đó. Chính tính tích cực này của ngƣời học trong hoạt động học quyết định chất lƣợng học tập.
Cũng chính vì thế, trong lý luận dạy học ngƣời ta khẳng định rằng chất lƣợng học tập phụ thuộc vào trình độ tổ chức và điều khiển hoạt động học của ngƣời thầy. Nhƣ vậy, hai hoạt động dạy và học đƣợc tiến hành do hai chủ thể thầy - trò, thực hiện hai chức năng tổ chức - lĩnh hội gắn bó chặt chẽ với nhau. Hoạt động dạy diễn ra để tổ chức và điều khiển hoạt động học và hoạt động học chỉ có đầy đủ ý nghĩa của nó khi đƣợc diễn ra dƣới sự tổ chức và điều khiển của hoạt động dạy. Với ý nghĩa đó, hoạt động dạy và hoạt động học hợp thành hoạt động dạy học, trong đó ngƣời dạy thực hiện chức năng tổ chức và điều khiển, ngƣời học có chức năng hoạt động tích cực để lĩnh hội kinh nghiệm mà xã hội đã tích lũy đƣợc, biến kinh nghiệm xã hội thành kinh nghiệm cá nhân, tạo ra sự phát triển tâm lý của chính mình.
Quá trình dạy học luôn ở trạng thái vận động và phát triển. Nó gồm nhiều nhân tố cấu trúc tồn tại trong mối quan hệ biện chứng. Không có dạy thì không có học và không có học thì việc dạy vô nghĩa. Nhờ hoạt động học mà nhân cách của ngƣời học ngày càng đƣợc phát triển và hoạt động dạy lại có thêm tiền đề mới, cơ sở mới để tiến hành ở trình độ cao hơn.
Mặt khác, trong quá trình dạy học, hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ sƣ phạm của thầy cũng đƣợc nâng cao và hoàn thiện.