Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học lớp 1 theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở trƣờng tiểu học. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học lớp 1 theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học lớp 1 theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC LỚP 1 THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 Ở CÁC RƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở ngoài nước * Các vấn đề liên quan đến dạy học, hoạt động dạy học Ngay từ thời cổ đại, vấn đề DH đã đƣợc nhiều nhà triết học đồng thời là nhà GD ở cả phƣơng Tây và phƣơng Đông đề cập đến. Có thể kể đến các tƣ tƣởng và các công trình nghiên cứu chủ yếu sau: Từ cuối thế kỷ XIV, vấn đề hoạt động DH đƣợc nhiều nhà GD quan tâm, nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenki (1592 - 1670), ông đã đƣa ra quan điểm GD phải thích ứng với tự nhiên. Theo ông, quá trình DH để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tƣợng do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép HS chấp nhận bất kì một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc DH có giá trị rất lớn đó là: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc giảng dạy theo khả năng tiếp thu của HS (vừa sức); DH phải thiết thực; DH theo nguyên tắc cá biệt… Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, dƣới sự tác động, ảnh hƣởng của tiến bộ khoa học, kĩ thuật cũng nhƣ sự phát triển của các trào lƣu dân chủ, sự nhận thức về hoạt động DH trong nhà trƣờng có sự phát triển mới.
John Dewey (1859 - 1952) - nhà GD Mỹ, đã phê phán cách thức tổ chức hoạt động DH áp đặt, thiếu động lực phát triển các kĩ năng giao tiếp của HS, ông viết: “Đa số trường học vận dụng những PP có khuynh hướng khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, buộc tất cả HS trong lớp phải đồng loạt đọc cùng những cuốn sách như nhau và đọc thuộc lòng những bài học giống hệt nhau. Trong hoàn cảnh đó, trẻ sẽ mất dần những động lực giao tiếp và người thầy sẽ không thể tận dụng được những nhu cầu tự nhiên của đứa trẻ như cho, làm và phục vụ” (dẫn theo [31]).Cousinet (1881 - 1973) - nhà GD Pháp: “Phải tổ chức nhà trường sao cho trở thành môi trường mà trẻ em có thể sống bằng cách tạo nên biện pháp phù hợp về 6 mặt tâm lý, cũng như về mặt GD. Khi tổ chức hoạt động DH phải lưu ý: tạo cho người học khả năng hòa hợp với cộng đồng; tạo cho người học thói quen làm việc không cần kiểm soát của người dạy; khắc phục được tình trạng lười suy nghĩ của người học” [8]. Cách thức tổ chức hoạt động DH trên đã tạo cho ngƣời học có thể tích lũy thêm những kinh nghiệm xã hội.Cousinet đã tiến thêm một bƣớc mới: Phát triển tƣ tƣởng DH và xây dựng một quy trình kĩ thuật DH.
Song, tƣ tƣởng của ông chỉ đƣợc nhìn nhận ở bình diện tổng quát trong một sinh hoạt chung của cơ cấu mới là nhà trƣờng hoạt động (dẫn theo [27]). Từ những năm 80 của thế kỉ XX đến nay, cùng với trào lƣu cải cách GD, việc nghiên cứu về hoạt động DH đã đƣợc đẩy mạnh ở các nƣớc phƣơng Tây. Các nghiên cứu chủ yếu hƣớng vào xây dựng mô hình và chiến lƣợc DH một cách hiệu quả, cũng nhƣ xu thế phát triển của nó trong tƣơng lai. Tiêu biểu có các nghiên cứu của tác giả: Joe Landsberger, Robert J.
Ở một khía cạnh khác, khuyến cáo cho việc tổ chức các hoạt động DH, Joe Landsberger viết: “GV tổ chức quá trình hoạt động tương tác mà các thành viên cùng đóng góp và giúp đỡ nhau để đạt được mục đích chung” (dẫn theo [18]). Vấn đề về hoạt động DH không chỉ đƣợc quan tâm ở các nƣớc phƣơng Tây mà còn đƣợc quan tâm ở cả các nƣớc XHCN trƣớc đây. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã định hƣớng cho hoạt động GD là các quy luật về “sự hình thành cá nhân con người” về “tính quy luật của kinh tế - xã hội đối với GD…”. Các quy luật đặt ra những yêu cầu đối với GD và tính ƣu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phƣơng tiện và điều kiện cần thiết cho GD.
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhiều nhà khoa học Xô Viết cũ đã có các thành tựu khoa học đáng trân trọng về QLGD và QL hoạt động DH. Nhà trƣờng ở các nƣớc XHCN đã tổ chức nghiên cứu và thực hiện nhiều kiểu dạy mới, trong đó quan tâm hoạt động DH phát huy tính tích cực của ngƣời học (dẫn theo [31]). Theo quan điểm của nhà GD Êxipôp B.P: “Phối hợp các hình thức tổ chức DH có lợi cho người học”. Ông còn chỉ rõ sự khác biệt giữa cách thức tổ chức hoạt động DH ở trƣờng trung học Xô Viết và phƣơng Tây nhƣ sau: Các cách thức tổ chức hoạt động DH ở trƣờng trung học Xô Viết về nguyên tắc khác với các cách thức áp dụng trong nhà trƣờng tƣ sản ở chỗ: các cách thức ấy đƣợc thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa tập 7 thể.
Hoạt động DH ở nhà trƣờng Liên Xô có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện cho HS làm việc tích cực và đảm bảo PP cá thể đối với mỗi HS nhằm làm cho HS học tập có kết quả, phát triển đến mức tối đa những khả năng của họ (dẫn theo [1]). Trong thời gian gần đây, các nƣớc trên thế giới không chỉ đạt đƣợc những thành tựu mới về lý luận mà đã thành công trong việc triển khai thực tiễn ở các trƣờng học. Xu hƣớng đánh giá mới của thế giới là đánh giá dựa theo năng lực (Competence base assessment), tức là “đánh giá khả năng tiềm ẩn của HS dựa trên kết quả đầu ra cuối một giai đoạn học tập, là quá trình tìm kiếm minh chứng về việc HS đã thực hiện thành công các sản phẩm đó”. Đánh giá năng lực nhằm giúp GV có thông tin KQHT của HS để điều chỉnh hoạt động giảng dạy; giúp HS điều chỉnh hoạt động học tập; giúp GV và nhà trƣờng xác nhận, xếp hạng kết quả học tập.
Nhiều quốc gia đã đẩy mạnh ĐG quá trình bằng các hình thức, phƣơng pháp đánh giá không truyền thống nhƣ quan sát, phỏng vấn, hồ sơ, dự án, trình diễn thực, nhiều ngƣời cùng tham gia. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về đo lƣờng, đánh giá kết quả học tập của học sinh đƣợc công bố nhƣ: Erwin. các tác giả này đi sâu vào phƣơng pháp đo lƣờng từng lĩnh vực của mục tiêu giáo dục, phân biệt rõ từng loại đánh giá đặc biệt đề cao hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan. Osterlind đã nghiên cứu về việc xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan và đƣa ra kỹ thuật sử dụng MCQ (Multiple Choice Questions- câu hỏi trắc nghiệm khách quan đƣợc nhiều lựa chọn) trong kiểm tra đánh giá và tự đánh giá.
(dẫn theo [29]) Tóm lại, những công trình nghiên cứu về hoạt động DH ở nƣớc ngoài có giá trị cả về lý luận và thực tiễn. Luận văn tiếp thu và kế thừa một số kết quả nghiên cứu đã tổng quát để xác định vấn đề nghiên cứu tiếp theo về quản lý hoạt động DH trong nhà trƣờng TH nói chung và quản lý hoạt động DH trong nhà trƣờng TH lấy năng lực, phẩm chất của HS làm mục tiêu DH nói riêng. Các nghiên cứu ở trong nước * Các vấn đề liên quan đến dạy học, hoạt động dạy học Ở Việt Nam, vấn đề hoạt động DH cũng đã đƣợc đề cập nhiều trong các tác phẩm của các nhà chính trị, quân sự, nhà thơ lỗi lạc dƣới thời phong kiến nhƣ: Nguyễn Trãi, Chu Văn An… Trong thời kỳ mới cách mạng Việt Nam, trƣớc hết phải nói đến 8 quan điểm phát triển GD của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969). Bằng việc kế thừa những tinh hoa của các tƣ tƣởng GD tiên tiến và việc vận dụng sáng tạo PP luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Ngƣời đã để lại cho GD Việt Nam nền tảng lý luận về: vai trò của GD, định hƣớng phát triển GD, mục đích DH, các nguyên lý DH, các phƣơng thức DH, vai trò của QL và CBQL GD, PP lãnh đạo và QL… Phải khẳng định rằng: “Hệ thống các tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về GD có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận DH, lý luận GD của nền GD cách mạng Việt Nam” (dẫn theo [16]).
Nghiên cứu về quản lý nhà trƣờng, quản lý hoạt động dạy học cũng đƣợc nhiều tác giả quan tâm. Các tác giả nghiên cứu và đi sâu ở những bình diện khác nhau nhƣng đều nhằm giải quyết mối quan hệ giữa ngƣời giáo viên và ngƣời quản lý; những nội dung quản lý hoạt động dạy học của hiệu trƣởng. * Các vấn đề liên quan đến quản lý hoạt động dạy học Tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn (1987) trong “Những bài giảng về quản lý trường học” đã cho chúng ta cách nhìn toàn bộ công việc quản lý của ngƣời hiệu trƣởng. Ngƣời hiệu trƣởng phải luôn luôn biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và hoạt động khác bổ trợ cho các hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục đƣợc hoàn chỉnh trọn vẹn (dẫn theo [16]).
Tác giả Nguyễn Văn Tƣờng (2004) nêu lên thực tế hiện nay và những khó khăn trong công tác quản lý nhà trƣờng đặc biệt khi thực hiện việc đổi mới chƣơng trình sách giáo khoa, đổi mới phƣơng pháp dạy học. Tác giả khẳng định: “Để chủ trương đổi mới phương pháp dạy học đi vào chiều sâu, những nhà quản lý giáo dục phải làm sao chuyển được những yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy của mình trở thành nhu cầu tất yếu của nhà giáo”.