CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO VIÊN THCS THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Các nhà nghiên cứu lịch sử giáo dục từ xưa đến nay đều khẳng định: giáo dục là một nhân tố đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, đồng thời sự tồn tại và phát triển của giáo dục luôn luôn chịu sự chi phối của trình độ phát triển xã hội. Trong thời đại ngày nay - thời đại của nền văn minh trí tuệ, các quốc gia trên thế giới đều nhận thức sâu sắc vai trò then chốt của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển của đất nước mình. Năng lực của đội ngũ ngành giáo dục quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục; chất lượng và hiệu quả giáo dục sẽ quyết định năng lực đội ngũ nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục - đào tạo. Qua một loạt công trình tổng kết thực tiễn, chúng ta nhận thức rằng, trong những năm tới, chúng ta chỉ có thể phát triển kinh tế - xã hội khi dựa vào và bằng giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ. Vì thế, Đảng và Nhà nước đã coi giáo dục- đào tạo là một trong những quyết sách hàng đầu để xây dựng và phát triển đất nước. Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển khoa học công nghệ cùng phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” và “Đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển”.
Như vậy, sứ mệnh lịch sử của ngành Giáo dục - Đào tạo rất nặng nề và lớn lao. Tuy nhiên, để thực hiện được sứ mệnh đó, Giáo dục - Đào tạo phải nhanh chóng thoát khỏi tình trạng lạc hậu, yếu kém hiện nay; phải theo kịp với trình độ, xu thế phát triển, hội nhập của khu vực và thế giới, nhất là phải đáp ứng được nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã khẳng định: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở Giáo dục-Đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học. [11] Thực tiễn và lý luận giáo dục đã khẳng định rằng: Một trong những giải pháp quan trọng bậc nhất để nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước ta là công tác xây dựng đội ngũ giáo viên.
“Công tác xây dựng đội ngũ giáo viên phải được xem là giải pháp cốt lõi, quan trọng nhất vì chính đội ngũ này quyết định sự thành bại của việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục”. Giải pháp trọng tâm, quan trọng nhất là phải xây dựng thành công được đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp, nói như Trần Ngọc Thêm là “xây dựng nhân lực làm giáo dục” [29], mà theo ông, đây là một trong năm nhóm giải pháp để “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo” nước ta, để đội ngũ “Người thầy phải có phẩm chất yêu người, yêu nghề để có thể giáo dục học sinh bằng chính nhân cách của mình và phải có khả năng sư phạm cao của một nhà giáo dục chuyên nghiệp để làm tốt chức năng tổ chức, hướng dẫn, giúp học trò tìm kiếm, chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo” [5, tr. Các quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục - đào tạo đã được thể hiện trong Hiến pháp 1992, Luật Giáo dục 2005, các Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VII), Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII), Kết luận hội nghị Trung ương 6 (khóa IX) và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, X, XI. Nói về đội ngũ nhà giáo, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Từ lâu, nghề dạy học đã được đánh giá là một trong những nghề cao quý nhất và nhà giáo luôn được xã hội tôn vinh.
Nhà giáo và cán bộ quản lý là lực lượng có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. - Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên là nhiệm vụ của các cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp. Đó là một nhiệm vụ, một bộ phận công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước; trong đó, ngành Giáo dục giữ vai trò chủ động trong công tác tham mưu và tổ chức thực hiện. - Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục phải đảm bảo yêu cầu: đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn hóa đội ngũ nhằm đáp ứng nhu cầu vừa tăng về quy mô, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
- Chuẩn hóa đội ngũ là chuẩn hóa về các mặt: Vững vàng về chính trị, tư tưởng; gương mẫu về đạo đức; trong sạch về lối sống; có trí tuệ, kiến thức và năng lực thực tiễn; gắn bó chặt chẽ với nhân dân. Trong những năm gần đây, Chính phủ, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã có nhiều đề án, nhiều giải pháp nhằm tăng cường chỉ đạo phát triển sự nghiệp giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” (QĐ số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ) và đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005-2010” (QĐ số 09/2005/QĐ-TTg ngày 11 tháng 01 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ). Tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, nhiều luận văn thạc sỹ của các học viên đã đi sâu nghiên cứu tình hình, thực trạng của đội ngũ giáo viên, giảng viên ở một số cơ sở giáo dục, đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm phát triển đội ngũ giáo viên của cơ sở.
Đó là các công trình: - Quản lý phát triển đội ngũ giảng viên khoa Ngữ văn và Văn hóa Trung Quốc, trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đoạn hiện nay (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Thanh Phương. - Các giải pháp quản lý nhằm xây dựng và phát triển ĐNGV của trường THPT chuyên Chu Văn An tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Hà Thị Khánh Vân, Đại học sư phạm Hà Nội - trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo, 2005). - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên Tiếng Anh các trường THPT trển địa bàn thị xã Sơn Tây trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Đặng Thị Mai Hoa. - Phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Ý Yên tỉnh Nam Định đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên Tiểu học (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Phạm Minh Tuân.
ĐHQGHN) - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Nam Định đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Tiến Dũng. - Biện pháp quản lý giáo viên trường trung học phổ thông Thịnh Long- tỉnh Nam Định đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Phạm Thị Ngọc, ĐHGD-ĐHQGHN). - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông B Hải Hậu, tỉnh Nam Định (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Dung, ĐHGD- ĐHQGHN). - Biện pháp phát triển giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Văn Thạo, ĐHGD- ĐHQGHN).
- Phát triển đội ngũ giáo viên hệ bổ túc trung học phổ thông tại trung tâm giáo dục thường xuyên huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình (Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Nguyễn Văn Thạo, ĐHGD-ĐHQGHN). 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra được các giải pháp phát triển ĐNGV cho một đơn vị hay một cơ sở cụ thể. Tuy nhiên việc quản lý phát triển ĐNGV THPT theo hướng chuẩn hóa chưa được đề cập sâu và đầy đủ để có thể ứng dụng vào điều kiện thực tiễn ở từng địa phương đặc biệt ở vùng nông thôn - điều kiện kinh tế khó khăn. Trường THCS Uy Nỗ - Huyện Đông Anh - Thành phố Hà Nội với nhãng đặc thù của vùng nông thôn rất cần có một công trình nghiên cứu về quản lý giáo viên của nhà trường theo hướng chuẩn nghề nghiệp.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Khái niệm quản lý được phát biểu dưới nhiều hình thức, nội dung khác nhau xuất phát từ góc nhìn khác nhau về quản lý. Các nhà lý luận quản lý quốc tế kinh điển như: Fredrich Wiliam Taylor (1856-1915) - Mỹ; Henri Fayol (1841- 1925) - Pháp; Max Weber (1864-1920) - Đức cho rằng: quản lý là khoa học và là nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội.Mác nhấn mạnh: Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng. Một số tác giả Việt Nam, như: Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Duy Quý, Trần Quốc Thành, Bùi Trọng Tuân, Hồ Văn Vĩnh, … cũng đưa ra những khái niệm về quản lý theo những góc độ khác nhau.
Theo Giáo trình khoa học quản lý tập 1 [14] thì: Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua những nỗ lực của người khác. Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những người cộng sự khác cùng chung một tổ chức.