CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Không chỉ những năm gần đây mà từ thời kì xa xưa giáo dục đã đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Rất nhiều chuyên gia cả trong nước và quốc tế đã phân tích, thừa nhận và khẳng định: Giáo dục là yếu tố quyết định nhất trong tất cả các yếu tố quyết định nhằm đưa một đất nước, một quốc gia thoát ra khỏi nghèo nàn và lạc hậu.
Đối với tất cả các quốc gia, đổi mới hay cải cách Giáo dục luôn luôn là yêu cầu thường xuyên, bức thiết nếu không muốn bị tụt hậu trong cuộc chạy đua phát triển diễn ra ngày càng gay gắt và cạnh tranh quyết liệt. Lịch sử đã chứng minh không có một sự tiến bộ và phát triển của quốc gia nào mà lại tách rời ra khỏi sự tiến bộ và phát triển của quốc gia đó trong lĩnh vực Giáo dục. Những quốc gia nào coi nhẹ Giáo dục hoặc không có đủ tri thức và khả năng cần thiết để làm Giáo dục một cách có hiệu quả thì số phận của quốc gia đó khó có thể lường trước được hậu quả tụt dốc thế nào. Một kinh nghiệm lớn của thế giới đã được rút ra và cũng được đúc kết thành quy luật là: hễ quốc gia nào đầu tư đúng và đủ cho Giáo dục thì quốc gia ấy sẽ tiến nhanh trên con đường phát triển của mình, còn nếu làm ngược lại, sự chậm phát triển hoặc thụt lùi là điều không thể tránh khỏi.
Nhật Bản là đất nước có nhiều nét tương đồng về văn hóa và Giáo dục với Việt Nam, được thế giới nhận xét là một hiện tượng thần kỳ. Từ một đất nước nghèo nàn lạc hậu, tài nguyên thiên nhiên hầu như không có gì đáng kể, mật độ dân số thì đông, thua trận, bị Chiến tranh thế giới lần thứ hai tàn phá nặng nề, nhưng họ đã trở thành một cường quốc kinh tế và công nghệ làm cho 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thế giới phải thán phục và kinh ngạc. Nguyên nhân nào làm cho nước Nhật đi lên nhanh chóng như vậy? Giáo dục chính là động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển của xã hội Nhật Bản. Người Nhật đã sớm nhận ra bí quyết này khi họ hiểu rằng đằng sau sức mạnh của Âu, Mỹ là nền Giáo dục được vận hành tốt, đào tạo được những con người có trình độ và năng lực sáng tạo trong xã hội công nghiệp.
Nhật cũng chịu ảnh hưởng của Nho giáo nhưng họ đã thoát ra khỏi ảnh hưởng sâu sắc của Đạo Khổng để tiếp thu nền Giáo dục Âu, Mỹ và họ đã vượt lên thành một trong những nước phát triển vượt bậc. Hàn Quốc cũng đi lên từ Giáo dục. Họ đã đi lên và có nhiều công nghệ đã đuổi kịp Nhật. Nước Trung Quốc to lớn bên cạnh ta và các nước Đông Nam Á cũng đang quyết liệt tập trung lo cho Giáo dục và đã vượt xa chúng ta về Giáo dục, vượt xa chúng ta về sự phát triển quốc gia, càng chứng minh vai trò to lớn của Giáo dục.
Và cụ thể ở ngay Đông Nam Á Singapore dù nguồn tài nguyên thiên nhiên ít ỏi nhưng kinh tế Singapore được xếp hàng đầu với thu nhập bình quân đầu người đứng thứ 3 trên thế giới và được xếp hạng là trung tâm tài chính thứ 4 trên toàn cầu. Điều khiến quốc gia nghèo tài nguyên này có nhiều thứ hạng cao như vậy, chính là yếu tố giáo dục, yếu tố con người, là trí tuệ, sự phát triển nền kinh tế dựa trên tri thức. Nguồn gốc của sự thành công này là định hướng và sự đầu tư đúng đắn cho giáo dục. Giáo dục Singapore đặt mục tiêu cao nhất cho việc phát huy khả năng của học sinh, sinh viên.
Chất lượng giáo dục luôn luôn được chú trọng cả về cơ sở vật chất và tài sản trí tuệ. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác GD&ĐT. Qua một loạt công trình tổng kết thực tiễn, chúng ta nhận thức rằng, trong những năm tới, chúng ta chỉ có thể phát triển kinh tế - xã hội khi dựa vào và bằng giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ. Vì thế, Đảng và Nhà nước đã coi GD&ĐT là một trong những quốc sách hàng đầu để xây dựng và 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phát triển đất nước.
Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển khoa học công nghệ cùng phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” và “Đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển”. Như vậy, sứ mệnh lịch sử của ngành GD&ĐT rất nặng nề và lớn lao. Tuy nhiên, để thực hiện được sứ mệnh đó, GD&ĐT phải nhanh chóng thoát khỏi tình trạng lạc hậu, yếu kém hiện nay; phải theo kịp với trình độ, xu thế phát triển, hội nhập của khu vực và thế giới, nhất là phải đáp ứng được nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã khẳng định: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở Giáo dục - Đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.
[2] Thực tiễn và lý luận giáo dục đã khẳng định rằng: Một trong những giải pháp quan trọng bậc nhất để nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước ta là công tác xây dựng đội ngũ giáo viên. Công tác xây dựng đội ngũ giáo viên phải được xem là giải pháp cốt lõi, quan trọng nhất vì chính đội ngũ này quyết định sự thành bại của việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục. Giải pháp trọng tâm, quan trọng nhất là phải xây dựng thành công được đội ngũ giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp, để đội ngũ “Người thầy phải có phẩm chất yêu người, yêu nghề để có thể giáo dục học sinh bằng chính nhân cách của mình và phải có khả năng sư phạm cao của một nhà giáo dục chuyên nghiệp để làm tốt chức năng tổ chức, hướng dẫn, giúp học trò tìm 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com kiếm, chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo” [10, tr 2]. Các quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước ta về GD&ĐT đã được thể hiện trong Hiến pháp 1992, Luật Giáo dục 2005, các Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VII), Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII), Kết luận hội nghị Trung ương 6 (khóa IX) và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, X, XI.
Nói về đội ngũ nhà giáo, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: - Từ lâu, nghề dạy học đã được đánh giá là một trong những nghề cao quý nhất và nhà giáo luôn được xã hội tôn vinh. Nhà giáo và cán bộ quản lý là lực lượng có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. - Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên là nhiệm vụ của các cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp. Đó là một nhiệm vụ, một bộ phận công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước; trong đó, ngành Giáo dục giữ vai trò chủ động trong công tác tham mưu và tổ chức thực hiện.
- Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục phải đảm bảo yêu cầu: đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn hóa đội ngũ nhằm đáp ứng nhu cầu vừa tăng về quy mô, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. - Chuẩn hóa đội ngũ là chuẩn hóa về các mặt: Vững vàng về chính trị, tư tưởng; gương mẫu về đạo đức; trong sạch về lối sống; có trí tuệ, kiến thức và năng lực thực tiễn; gắn bó chặt chẽ với nhân dân. Trong những năm gần đây, Chính phủ, Bộ GD&ĐT đã có nhiều đề án, nhiều giải pháp nhằm tăng cường chỉ đạo phát triển sự nghiệp giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” (QĐ số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ) và đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, nhiều luận văn thạc sỹ của các học viên đã đi sâu nghiên cứu tình hình, thực trạng của đội ngũ giáo viên, giảng viên ở một số cơ sở giáo dục, đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm phát triển đội ngũ giáo viên của cơ sở. Đó là các công trình: - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. (Nguyễn Văn Thạo - 2011) - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên Trường Trung học Phổ thông Thái Thuận, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay (Dương Thị Lựu - 2011) - Phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung học phổ thông Mê Linh, thành phố Hà Nội (Nguyễn Thị Hằng - 2012) - Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường Trung học phổ thông, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. (Trần Quốc Hiệu - 2013) - Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung học phổ thông Xuân Trường, tỉnh Nam Định theo hướng chuẩn hóa.
(Đỗ Hồng Tuyến - 2013) Các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra được các giải pháp phát triển ĐNGV cho một đơn vị hay một nhóm các đơn vị cụ thể. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu về phát triển ĐNGV cho những trường có điều kiện giống như trường THPT Hoàng Hoa Thám, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên.