Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thƣờng xuyên theo hƣớng xây dựng xã hội học tập. Chương 2: Cơ sở thực tiễn quản lý dạy học ở các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thƣờng xuyên cấp huyện tỉnh Phú Thọ theo hƣớng xây dựng xã hội học tập. Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thƣờng xuyên cấp huyện tỉnh Phú Thọ theo hƣớng xây dựng xã hội học tập. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN THEO HƢỚNG XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về dạy học và dạy học ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Dạy học và giáo dục là vấn dề cơ bản của xã hội, sự tồn tại xã hội cho nền trong khoa học nói chung và khoa học giáo dục nói riêng đƣợc nghiên cứu rất nhiều và tập trung các nhà khoa học giáo dục thuộc các lĩnh vực khác nhau. Các công trình nghiên cứu của các nhà khoc học tiêu biểu I.Ia Lecne, M I Macmutov, M N Xcatkin, V. Ô Kôn, Xavier Roegiers, X.
đã nêu bật vai trò quan trọng của dạy học với việc phát triển cho ngƣời học năng lực nghề nghiệp cần thiết và phát triển tính độc lập sáng tạo cho ngƣời học. Nhƣ trong tác phẩm “Lí luận dạy học của trường phổ thông trung học” (1982), các tác giả M I Macmutov, M N Xcatkin, V. đã nêu lên các “Nét đặc trưng của hoạt động sáng tạo như độc lập chuyển các kiến thức và kĩ năng vào tình huống mới, khả năng nhìn thấy vấn đề mới trong tình huống mới, khả năng nhìn thấy cấu trúc của đối tượng, xây dựng được cách giải quyết mới về nguyên tắc khác với cách giải quyết đã biết và cũng không phải là tổ hợp các cách giải quyết đã biết. Tất cả điều đó đều được hình thành trong quá trình tổ chức dạy học” [74].
Trong công trình nghiên cứu “Hình thành các kĩ năng và kĩ xảo sư phạm cho sinh viên trong điều kiện nền giáo dục đại học” Kixegof và các cộng sự đã thiết kế hơn 100 kĩ năng giảng dạy, trong đó có hơn 50 kĩ năng cần thiết để thiết kế bài giảng nhằm phát triển năng lực ngƣời học. Ở các nƣớc phƣơng Tây theo tƣ tƣởng thực tiễn, thực trạng các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đã đề cập đến việc phát triển các năng lực, phẩm chất cần thiết cho ngƣời học trong quá trình tổ chức dạy học nhƣ các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học ở trƣờng Đại học Stan Forts (Hoa Kì). Trong công trình nghiên cứu của tiến sĩ giáo dục ngƣời Ấn Độ Raja RohSingh “Nền giáo dục cho thế kỉ 21: Những triển vọng của châu Á - Thái Bình Dƣơng” đã khẳng định các mục đích mà tổ 9 chức dạy học cần đạt đƣợc ở ngƣời học cũng nhƣ cách thức tổ chức dạy học nhƣ thế nào? [86]. Ngoài ra các nhà khoa học bàn rất nhiều về hình thức dạy học, nội dung dạy học, các điều kiện nguyên tắc dạy học.
qua các tác phẩm, công trình nghiên cứu của Cômenxki, T.ILina, M I Kônđacốp (1985) Giáo dục học (1979). “Phương pháp dạy học ở đại học” của Sharma, G D Shakti, R. Bàn về dạy học trong nhà trƣờng đại học, các cấp phổ thông về các nội hàm khác nhau của dạy học. đã đƣợc nghiên cứu rất nhiều trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục Việt Nam ở các góc độ khoa học khác nhau.
Có thể kể đến các công trình “Lí luận dạy học đại cương” của Nguyễn ngọc Quang (1996), “Lí luận dạy học hiện đại” của Lƣu Xuân Mới (2000) [73], Hà Thế Ngữ (1980) với “Quá trình sư phạm: Bản chất, cấu trúc và tính qui luật”, Đặng Vũ Hoạt - Hà Thị Đức (2010) “Lí luận dạy học hiện đại” [48], Vũ Trọng Rỹ (1994) “Phương tiện dạy học với việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông” [87], Thái Duy Tuyên (2005) với “Tổ chức dạy học trên lớp để giúp sinh viên tự học” [93]. Các công trình nghiên cứu dạy học ở giáo dục thƣờng xuyên và xây dựng xã hội học tập cũng đƣợc các tác giả nghiên cứu và công bố trên các công trình nghiên cứu khoa học. Vấn đề dạy học ngƣời lớn ở các trung tâm học tập cộng đồng, trung tâm giáo dục thƣờng xuyên, hƣớng nghiệp là một vấn đề thời sự trong mọi thời kỳ lịch sử đặc biệt trong bối cảnh hiện nay một trong bảy xu hƣớng đổi mới giáo dục thế giới là xu hƣớng xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời. Các công trình nghiên cứu bàn về dạy học đối với ngƣời lớn rất đa dạng.
Có thể kể ra một số công trình sau: Nguyễn Bích Liên (2005), “Thực trạng phát triển giáo dục không chính qui ở Việt Nam” [66], Nguyễn Thế Mỹ (2008), “Phương pháp dạy học người lớn trong giáo dục thường xuyên” [74], Đặng Thành Hƣng (2003), “Phương pháp dạy học trong giáo dục người lớn” [53], Tô Bá Trƣợng (2004), “Một số vấn đề về chất lượng giáo dục không chính qui” [100], Nguyễn Ngọc Hùng (2006), “Giáo dục thường xuyên trong xã hội học tập” [50]. 10 Các công trình nghiên cứu trên khi bàn về dạy học cho ngƣời lớn bàn đến nhiều khía cạnh khác nhau: đặc điểm ngƣời lớn và dạy học cho ngƣời lớn; nội dung, hình thức, phƣơng pháp dạy học cho ngƣời lớn; vấn đề kiểm tra đánh giá dạy học cho ngƣời lớn ở trung tâm giáo dục thƣờng xuyên, giáo dục cộng đồng. Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên theo hướng xây dựng xã hội học tập Quản lý dạy học đƣợc hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội. Một số nhà giáo dục ở cả phƣơng Tây đã có những tƣ tƣởng về quản lý dạy học nhƣ Môngtênhơ, J.Komenski, Usinxki…đã đƣa ra các vấn đề về dạy học và quản lý dạy học.
Trong công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý trƣờng học của tập thể các tác giả dƣới sự chủ biên của P.Xaxerđôtốp đã xây dựng cơ sở lí luận khoa học quản lý giáo dục. Đây là công trình nghiên cứu tƣơng đối đầy đủ về quản lý dạy học [64]. đã viết cuốn “New Ideas for Effective School Improvement”(Những ý tưởng mới về nhà trường hiệu quả) [118]. Các tác giả đã nêu nhiều tiêu chí định tính về hiệu quả nhà trƣờng và các ý tƣởng nhằm mang lại hiệu quả quản lý trƣờng học, hiệu quả dạy học… Wily H.
Tác giả đã chỉ ra mối quan hệ giữa quản lý với các yếu tố mang lại hiệu quả giáo dục: Mục đích giáo dục, thiết chế giáo dục, trình độ giáo viên, tính tích cực của học sinh, cơ sở vật chất và môi trƣờng giáo dục. 11 Trong lĩnh vực nghiên cứu về quản lý chất lƣợng dạy học có các tác giả: West-Burnham(1992) với nghiên cứu “Management Quality in schools” (Quản lý chất lượng trong nhà trường) [119]; Dorothy Myers và Robert Stonihill(1993) “School-based management” (Quản lý chất lƣợng lấy nhà trƣờng làm cơ sở) [106]; Taylor. Các nghiên cứu này tập trung các quan điểm và các phƣơng pháp vận dung nội dung quản lý chất lƣợng trong sản xuất vào đổi mới quản lý chất lƣợng trong lĩnh vực giáo dục. Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác nhƣ: Tác giả Cooper King (2008), với nghiên cứu “Managing teaching and learning”(Quản lý dạy và học) đã chỉ ra quản lý dạy và học là chức năng quan trọng của lãnh đạo nhà trƣờng, đó là tạo điều kiện và môi trƣờng hỗ trợ tốt nhất cho việc dạy và học [103]; nghiên cứu thực nghiệm kết quả học tập của học sinh của các tác giả Norbert Michel, John Cater, Otmar Varela (2009) với nghiên cứu “Active versus passive teaching styles: an impirical study of student learning outcomes” đã chỉ ra ý nghĩa của của các nguyên tắc học tập và giảng dạy tích cực có thể đem lại thành tích học tập cao và nhận định rằng để có đƣợc những tác động tích cực đến học sinh thì quản lý hoạt động giảng dạy phải áp dụng các nguyên tắc tích cực khi thực hiện các hoạt động sƣ phạm trong lớp học, thể hiện qua bốn khía cạnh: bối cảnh học tập, chuẩn bị bài, thể hiện trong khi giảng và nâng cao dần (tìm kiếm và sử dụng các ý kiến phản hồi) [115]; Nghiên cứu về vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy và học “Role of Teachers in Managing teaching Learning Situation” của các tác giả Dr.
Ali Murtaza, Dr. Abdul Majeed Khan, nghiên cứu này xem xét lại vai trò của giáo viên trong các tình huống dạy và học, đánh giá vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy và học [108]. Ở Việt nam, quản lý dạy học là nhiệm vụ trọng tâm trong giáo dục nói chung và là quản lý giáo dục nhà trƣờng nói riêng. Quản lý dạy học trong nhà trƣờng là quản lý trực tiếp các hoạt động giáo dục diễn ra ở trƣờng, nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo và nguyên lý giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII của Đảng cộng sản Việt Nam “Mục tiêu chủ yếu là thực hiện giáo dục toàn diện đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục ở tất cả các bậc học.
Hết sức coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, nhân cách, khả năng tư duy sáng tạo, năng lực thực hành” [3]. 12 Khi nghiên cứu về quản lý dạy học có các nghiên cứu của các tác giả: Tác giả Nguyễn Ngọc Hùng (2006) với nghiên cứu “Các biện pháp đổi mới quản lý dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực thực hiện cho sinh viên sư phạm kĩ thuật”, đã bàn về đổi mới mục tiêu, nội dung dạy học, đổi mới quản lý theo hƣớng phƣơng tiện dạy học thực hành cho đội ngũ giáo viên các chuyên ngành kĩ thuật…[50]. Tác giả Mai Công Khanh (2009) trong nghiên cứu “Quản lý dạy học ở trường dự bị đại học dân tộc theo yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi hiện nay “chỉ ra “Dạy học là hoạt động trọng tâm, con đường cơ bản để thực hiện mục đích giáo dục; thông qua dạy học hình thành hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo làm cơ sở cho việc phát triển phẩm chất năng lực cho người học. Dạy học trong xã hội hiện đại có những đặc điểm khác với dạy học truyền thống về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức” [58].