Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy và học theo yêu cầu đổi mới giáo dục THPT Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định. Chương 3: Những biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRƢỜNG THPT THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n 1.
Quản lý giáo dục Giáo dục là một bộ phận của xã hội, nên quản lý giáo dục (QLGD) là một loại hình quản lý xã hội. Quản lý xã hội là tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật khách quan của đối tượng nhằm đảm bảo cho nó vận động và phát triển hợp lý để đạt mục tiêu đã định. Về quản lý giáo dục có nhiều cách định nghĩa: - M.Kôndacôp “Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp tổ chức, cán bộ, kế hoạch hoá nhằm đảm bảo vận hành bình thường của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng và chất lượng” [20] - P.Khuđôminxky cho rằng: "Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức, có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ trên cơ sở nhận thức và sử dụng các quy luật chung của xã hội cũng như quy luật khách quan của quá trình dạy học và giáo dục, của sự phát triển thể chất và tâm trí của trẻ em’’. Ở Việt Nam, các nhà khoa học giáo dục định nghĩa quản lý giáo dục như sau: - "Quản lý giáo dục theo định nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội" [11, tr.
31] 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - "Quản lý nhà trường, QLGD nói chung là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành tiến tới mục tiêu đào tạo theo nguyên lý giáo dục" [24, tr. - "Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất " [34, tr. Từ những khái niệm về quản lý giáo dục, ta có thể hiểu là: Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng tới đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý mà chủ yếu nhất là quá trình dạy học và giáo dục ở các trường học. - “Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường“ [26, tr.
Quản lý nhà trường Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt đặc thù của xã hội, được hình thành từ nhu cầu mang tính tất yếu khách quan của xã hội nhằm thực hiện chức năng truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội để đạt mục tiêu tồn tại và phát triển của cá nhân, phát triển cộng đồng và xã hội. Nhà trường là tổ chức giáo dục mang tính chất nhà nước, xã hội, trực tiếp làm công tác giáo dục thế hệ trẻ, đây là cơ sở chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáo dục nào từ trung ương đến địa phương. Nói chung, nhà trường vẫn là khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý lại vừa là một hệ thống độc lập tự quản của xã hội. Do đó quản lý trường học nhất thiết phải vừa có tính chất nhà nước, vừa có tính chất xã hội.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trường học là tổ chức cơ sở quan trọng nhất của các cấp quản lý giáo dục, cho nên quản lý trường học là nội dung quan trọng của quản lý giáo dục, Khoản 2, Điều 48, Luật GD 2005: “Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọi loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục’’ [12] Cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý nhà trường. - Tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [27, tr. Kônđacôp đã viết: "Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường là một hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội - kinh tế, tổ chức sư phạm của quá trình dạy và học và giáo dục thế hệ đang lớn” [20, tr. 94] - Tác giả Bùi Trọng Tuân cho rằng “Quản lý nhà trường bao gồm quản lý bên trong nhà trường (nghĩa là quản lý các thành tố mục đích, nội dung, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, đội ngũ giáo viên, cán bộ, tập thể học sinh, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, các thành tố này quan hệ qua lại với nhau và tất cả đều nhằm thực hiện các chức năng giáo dục) và quản lý các mối quan hệ giữa nhà trường với môi trường xã hội bên ngoài” [41, tr.
12] Vậy ta có thể hiểu quản lý nhà trường là tập hợp các tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường và thực hiện được các mục tiêu dự kiến. Quản lý giáo dục trong nhà trường về cơ bản, chính là quản lý các thành tố của quá trình dạy học, các thành tố đó có thể được mô tả như sơ đồ sau: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com M M: Mục tiêu DH N: Nội dung DH Th Tr P: Phương pháp DH Th: Giáo viên QL KQ Tr: Học sinh N P QL: Quản lý ĐK: Điều kiện ĐK KQ: Kết quả DH Sơ đồ 1: Các thành tố của quá trình dạy học [41] 1. Quản lý trường trung học phổ thông Theo tác giả Trần Hồng Quân: “Quản lý nhà trường phổ thông là quản lý dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác, để dần tiến tới mục tiêu giáo dục” [37, tr. 37] Nhiệm vụ của trường trung học được quy định tại Điều 3, Điều lệ Trường Trung học (Ban hành kèm theo Quyết định 23/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 11 tháng 7 năm 2000 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).
1) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; 2) Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện kế hoạch phổ cập trung học cơ sở trong phạm vi cộng đồng theo quy định của Nhà nước; 3) Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh; 4) Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật; 5) Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện các hoạt động giáo dục. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6) Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong phạm vi cộng đồng; 7) Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật. Mục tiêu giáo dục của THPT, Khoản 4, Điều 27, Luật GD 2005 là: “Nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những kiến thức thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [12, tr. 21] Như vậy, mục tiêu của giáo dục THPT là một mục tiêu kép: vừa chuẩn bị kiến thức cho học sinh vào các trường cao đẳng, đại học, vừa chuẩn bị cho các em một số kỹ năng, tính tự chủ, sáng tạo để có thể đi vào cuộc sống lao động.
Do đó, nhiệm vụ của trường THPT cần hình thành cho các em phương pháp học tập, khả năng tư duy, khả năng thích ứng với cuộc sống. Đây là một vấn đề cực kỳ quan trọng. Trong sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay, đối với giáo dục phổ thông nhằm đạt mục tiêu giáo dục không phải dễ dàng. Công tác quản lý vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật, nên chủ thể quản lý tác động như thế nào vào các thành tố của hệ thống giáo dục để đem lại hiệu quả.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý trường phổ thông là tập hợp các tác động tối ưu (công tác tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm tận dụng nguồn nhân lực dự trữ do nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đóng góp và do hoạt động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên một trạng thái mới” [36, tr.