MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đầu tư xây dựng cơ bản là đầu tư cho hệ thống hạ tầng giao thông, đô thị nông thôn, các công trình công cộng xã hội. Để phát triển kinh tế xã hội của địa phương cần ưu tiên đầu tư, xây dựng và hoàn thiện những công trình thiết yếu này. Đầu tư xây dựng cơ bản cần nguồn lực về tài chính rất lớn; trong đó, nguồn vốn ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn cấp huyện có vai trò quan trọng.
Hàng năm, nhu cầu chi ngân sách cho đầu tư xây dựng cơ bản chiếm tỷ trọng lớn trong chi ngân sách nhà nước của địa phương đang phát triển. Để quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước cho xây dựng cơ bản, cơ quan hành chính nhà nước thực hiện quản lý thông qua các công cụ là các văn bản quy phạm pháp luật như Luật, Nghị định, Thông tư và các văn bản hướng dẫn Luật. Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước là một hoạt động hết sức quan trọng của quốc gia đối với phát triển kinh tế xã hội của cả nước cũng như từng địa phương. Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước không chỉ góp phần tạo dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế mà còn có tính định hướng đầu tư, góp phần quan trọng vào việc thực hiện những vấn đề xã hội như xoá đói giảm nghèo, an sinh xã hội.
Tuy nhiên, quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước hiện nay xuất hiện một số thiếu sót, yếu kém như tình trạng đầu tư dàn trải, kéo dài và kém hiệu quả, nợ đọng trong đầu tư tăng cao, đã trở thành vấn đề bức xúc hiện nay. Các hiện tượng tiêu cực còn khá phổ biến trong đầu tư xây dựng cơ bản làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình, gây thất thoát, lãng phí trong các khâu như kế hoạch giao vốn, khảo sát, thiết kế, 1 thẩm định thiết kế, thẩm định dự án đầu tư, đấu thầu, giám sát thi công và thanh quyết toán công trình. Trong thời gian qua huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông đã triển khai nhiều dự án đầu tư xây dựng cơ bản bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước. Nhìn chung các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương đã có nhiều biện pháp nhằm tăng cường công tác quản lý đầu tư xây dựng cơ bản nên đã có nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội.
Các dự án đầu tư đã phát huy hiệu quả, điều này đã mang lại cho địa phương một hệ thống cơ sở hạ tầng khá đồng bộ, kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, góp phần vào sự phát triển chung của huyện nói riêng và của tỉnh nói chung. Bên cạnh những kết quả đạt được trên địa bàn huyện cũng còn tồn tại nhiều hạn chế cần giải quyết như: Các văn bản về quản lý đầu tư nói chung, hệ thống các văn bản như quy chế quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước, quy chế đấu thầu, các định mức và các đơn giá xây dựng liên quan đến quản lý dự án xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước vẫn chưa được chú trọng trên địa bàn huyện Đắk Mil; sự phối hợp giữa các cơ quan, các cấp trong bộ máy quản lý còn chưa hiệu quả; quy hoạch xây dựng, quy hoạch mặt bằng chưa tốt, không căn cứ vào điều kiện của địa phương do đó chưa đảm bảo tính khả thi của quy hoạch; nguồn ngân sách huyện còn hạn chế, hàng năm vẫn phải nhận hỗ trợ từ ngân sách cấp trên. Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế là do quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông còn yếu kém, thiếu sót; công tác bố trí, giải ngân vốn ngân sách nhà nước cho các dự án đầu tư xây dựng cơ bản còn tồn tại một số vấn đề như nguồn vốn ngân sách huyện bố trí cho các dự án hàng năm thấp, chưa tương xứng với nhu cầu, tiến độ thực hiện dự án còn chậm; công tác quyết 2 toán vốn đầu tư xây dựng còn chậm, kéo dài dẫn đến hiệu quả sau đầu tư còn hạn chế. Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông” làm đề tài luận văn thạc sỹ.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Từ trước tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, công bố liên quan đến vấn đề quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản, tiêu biểu như: Luận văn thạc sĩ kinh tế của Lê Thu Phượng (2013), Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên, “Quản lý đầu tư xây dựng cơ bản ở tỉnh Vĩnh Phúc bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước”. Luận văn đã hệ thống hóa lý luận liên quan đến quản lý nhà nước đối các dự án đầu tư xây dựng cơ bản bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước; đã phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ bản để phân tích nguyên nhân dẫn đến lãng phí, chỉ ra những tồn tại của quy chế quản lý đầu tư xây dựng hiện hành [18]. Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Đại học nông nghiệp Hà Nội “Quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” của Nguyễn Đức Nhương (2013). Luận văn đã nêu cơ sở lý luận về dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước và công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước và các yếu tố ảnh hưởng, phân tích thực trạng công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam và đề xuất một số giải pháp tăng cường công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước [20].
Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế của Nguyễn Thế Anh (2015), Đại học Kinh tế, “Quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách trên 3 địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An”. Luận văn đã nêu cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước của huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An; từ đó, rút ra các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của nó, nêu ra sự cần thiết phải quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước. Trên cơ sở đó luận văn đã đề xuất phương hướng và các giải pháp quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước [19].
Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thanh (2016), Đại học Kinh tế Quốc dân “Hoàn thiện phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn ngân sách của thành phố Hà Nội đến năm 2020”. Luận án đã chỉ ra rằng khung phân cấp quản lý ngân sách của Nhà nước cũng như thể chế pháp lý hay các văn bản quy phạm pháp luật về phân cấp đầu tư đã chi phối đến các quyết định đầu tư, dự toán thu chi và phân bổ ngân sách từ đó tác động mạnh mẽ đến công tác phân cấp quản lý đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước [22]. Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng của Nguyễn Thị Mỹ Yến (2018), Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng , “Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước tại Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai, tỉnh Quảng Nam”. Luận văn đã nêu cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước.
Luận văn đã đánh giá thực trạng công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế cần khắc phục và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý đầu tư, ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn trong công tác điều hành quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước [23]. Luận văn thạc sĩ quản lý công của Nguyễn Thị Hường (2020), Học viện 4 nhà nước. Tại cấp huyện, bộ máy quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước, gồm: Hội đồng nhân dân cấp huyện, Uỷ ban nhân dân huyện, phòng Tài chính kế hoạch, phòng Kinh tế hạ tầng phối hợp với các chủ thể như Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện, Kho bạc Nhà nước huyện, các chủ đầu tư và nhà thầu. Cụ thể: Ngƣời có thẩm quyền quyết định đầu tƣ (HĐND huyện, UBND các cấp) Các phòng chuyên môn Cơ quan cấp vốn (Phòng Tài chính kế hoạch, phòng (Kho bạc nhà nước) Kinh tế hạ tầng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Chủ đầu tƣ Nhà thầu Hình 1.
Sơ đồ bộ máy quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nƣớc cấp huyện Theo sơ đồ trên, việc quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước cấp huyện được thực hiện tại các cơ quan như sau: - Người có thẩm quyền quyết định đầu tư là người đại diện theo pháp luật của tổ chức, cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp tùy theo nguồn vốn đầu tư. Theo quy định hiện hành, người có thẩm quyền quyết định đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước ở cấp huyện gồm: Hội đồng nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân và Chủ tịch UBND các cấp. - Các cơ quan chức năng của nhà nước thực hiện quản lý nhà nước ở 25 cấp huyện theo chức năng, nhiệm vụ được giao liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước như: Phòng Tài chính kế hoạch, phòng Kinh tế hạ tầng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện.