Luận án quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng đồng bằng sông cửu long

Tài liệu nghiên cứu Luận án quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng đồng bằng sông cửu long, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức

• Tác giả: Phạm Phương Tâm
• Người hướng dẫn: GS.TS Phan Văn Kha
• Trường học: Trường Đại học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Các nghiên cứu về đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.3. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.4. Đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.5. Một số khái niệm
• 1.6. Vai trò và đặc điểm đào tạo từ xa
• 1.7. Nhu cầu đào tạo nhân lực trình độ đại học thông qua đào tạo từ xa
• 1.8. Nội dung đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.9. Quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.10. Quản lý đào tạo từ xa
• 1.11. Tiếp cận quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.12. Nội dung quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.13. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.13.1. Nhóm các yếu tố khách quan
• 1.13.2. Nhóm các yếu tố chủ quan
• 1.14. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu thực trạng
• 2.2. Hồi cứu tư liệu, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn
• 2.3. Khảo sát thực tiễn
• 2.4. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.5. Đặc điểm địa lý tự nhiên và kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.6. Thực trạng về nhân lực và nhu cầu nhân lực vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.7. Thực trạng đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.8. Mạng lưới các cơ sở đào tạo có đào tạo từ xa vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.9. Quy mô sinh viên
• 2.10. Tổ chức đào tạo từ xa
• 2.11. Thực trạng quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.12. Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa
• 2.13. Quản lý thực hiện quy hoạch đào tạo từ xa
• 2.14. Quản lý kiểm tra, giám sát và đánh giá đào tạo từ xa
• 2.15. Nhận xét chung
• 2.16. Kinh nghiệm một số quốc gia về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 2.16.1. Quản lý đào tạo từ xa của một số nước
• 2.16.2. Bài học kinh nghiệm áp dụng quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học ở Việt Nam
• 2.17. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Tính hệ thống
• 3.1.2. Tính cần thiết
• 3.1.3. Tính khả thi
• 3.1.4. Tính mục đích
• 3.1.5. Tính hiệu quả
• 3.1.6. Tính thực tiễn
• 3.2. Chủ thể quản lý thực hiện các giải pháp
• 3.2.1. Chính phủ
• 3.2.2. Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.2.3. Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 3.3. Các Cơ sở đào tạo từ xa
• 3.4. Các Cơ sở sử dụng nhân lực
• 3.5. Các Đơn vị liên kết đào tạo
• 3.6. Các giải pháp quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học của vùng đồng bằng sông Cửu Long
• 3.6.1. Giải pháp 1: Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 3.6.2. Giải pháp 2: Quản lý phát triển chương trình đào tạo từ xa theo chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.6.3. Giải pháp 3: Đổi mới tuyển sinh đào tạo từ xa đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ đại học
• 3.6.4. Giải pháp 4: Hình thành mạng liên kết mở nguồn học liệu giữa các cơ sở đào tạo trong và ngoài vùng
• 3.6.5. Giải pháp 5: Đổi mới quản lý hoạt động dạy và học từ xa dựa trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
• 3.6.6. Giải pháp 6: Tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.6.7. Giải pháp 7: Quản lý liên kết đào tạo từ xa giữa cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng nhân lực đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.7. Mối quan hệ giữa các giải pháp
• 3.8. Khảo nghiệm và thử nghiệm giải pháp đề xuất
• 3.8.1. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của giải pháp đề xuất
• 3.8.2. Phân tích và đánh giá kết quả khảo nghiệm
• 3.8.3. Thử nghiệm giải pháp đã đề xuất
• 3.9. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đào tạo từ xa cho nhân lực đại học tại Đồng bằng sông Cửu Long

Quản lý đào tạo từ xa là một trong những phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng này đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển nhân lực trình độ đại học. Đào tạo từ xa không chỉ giúp mở rộng cơ hội học tập mà còn đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Theo nghiên cứu của Phạm Phương Tâm (2016), việc áp dụng công nghệ trong giáo dục đã tạo ra những bước tiến đáng kể trong việc quản lý và tổ chức đào tạo.

1.1. Khái niệm và vai trò của đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục cho phép người học tiếp cận kiến thức mà không cần phải có mặt tại cơ sở đào tạo. Hình thức này giúp giảm bớt rào cản về địa lý và thời gian, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều người có cơ hội học tập hơn.

1.2. Tình hình đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Tình hình đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay còn nhiều hạn chế. Mặc dù có nhiều cơ sở đào tạo triển khai chương trình này, nhưng tỷ lệ sinh viên tham gia vẫn còn thấp. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng và số lượng người học.

II. Những thách thức trong quản lý đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Quản lý đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long đang gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt cơ sở hạ tầng, chất lượng giảng dạy không đồng đều và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao là những yếu tố cản trở sự phát triển. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo tại vùng này chỉ đạt 8,6%, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện tình hình.

2.1. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và công nghệ

Cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin tại nhiều cơ sở đào tạo còn yếu kém, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo từ xa. Việc đầu tư vào công nghệ là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2.2. Chất lượng giảng dạy và đội ngũ giảng viên

Chất lượng giảng dạy từ xa phụ thuộc vào năng lực của giảng viên. Nhiều giảng viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy từ xa, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.

III. Phương pháp quản lý đào tạo từ xa hiệu quả cho nhân lực đại học

Để quản lý đào tạo từ xa hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại. Việc xây dựng quy hoạch đào tạo, phát triển chương trình học và đổi mới phương pháp tuyển sinh là những giải pháp quan trọng. Các cơ sở đào tạo cần hợp tác chặt chẽ với các đơn vị sử dụng nhân lực để đảm bảo chất lượng đầu ra.

3.1. Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa

Quy hoạch đào tạo từ xa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc này giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của các cơ sở sử dụng nhân lực.

3.2. Đổi mới chương trình đào tạo và phương pháp tuyển sinh

Cần đổi mới chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu của người học và thị trường. Phương pháp tuyển sinh cũng cần được cải tiến để thu hút nhiều sinh viên hơn tham gia đào tạo từ xa.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đào tạo từ xa

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng đào tạo từ xa đã mang lại nhiều lợi ích cho nhân lực tại Đồng bằng sông Cửu Long. Các cơ sở đào tạo đã có những bước tiến trong việc cải thiện chất lượng giảng dạy và tăng cường sự tham gia của sinh viên. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đạt được kết quả tốt hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa đã giúp nhiều người học có cơ hội tiếp cận với kiến thức và nâng cao trình độ. Số lượng sinh viên tốt nghiệp từ các chương trình đào tạo từ xa ngày càng tăng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Các quốc gia khác đã áp dụng thành công đào tạo từ xa có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của họ sẽ giúp cải thiện chất lượng đào tạo tại Đồng bằng sông Cửu Long.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long có tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng, công nghệ và đội ngũ giảng viên. Việc cải thiện quản lý đào tạo từ xa sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng.

5.1. Tầm quan trọng của đào tạo từ xa trong tương lai

Đào tạo từ xa sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nó không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo cơ hội cho nhiều người học.

5.2. Định hướng phát triển đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Cần có những chính sách cụ thể để phát triển đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu nhân lực trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển nhanh chóng nguồn nhân lực chất lượng cao. Tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giữ vị thế chiến lược về sản xuất nông nghiệp, thủy sản và an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, vùng đang đối mặt nghịch lý phát triển khi chất lượng nhân lực vẫn là "vùng trũng" của cả nước. Số liệu thống kê năm 2011 chỉ ra: dân số toàn vùng đạt 17.330,9 nghìn người, song tỷ lệ lao động đang làm việc đã qua đào tạo chỉ đạt 8,6%, trong đó lực lượng lao động có trình độ đại học trở lên chỉ chiếm 3,4% – mức thấp nhất cả nước. Đồng thời, tỷ lệ thất nghiệp chiếm 4,3% lực lượng lao động (khoảng 400,1 nghìn người) và số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động lên tới 1.285,8 nghìn người (chiếm 93,9% tổng số người thiếu việc làm của vùng). Trước bối cảnh quy mô sinh viên đại học, cao đẳng toàn vùng năm 2011 là 117.500 người nhưng số sinh viên theo học hình thức đào tạo từ xa (ĐTTX) chỉ đạt 14.000 người, luận án tiến sĩ "Quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long" của tác giả Phạm Phương Tâm, do GS.TS. Phan Văn Kha và PGS.TS. Hà Thanh Toàn hướng dẫn khoa học tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2016), đã giải quyết một khoảng trống nghiên cứu (research gap) then chốt: Thiếu vắng một mô hình quản lý ĐTTX có hướng dẫn mang tính hệ thống, gắn kết hữu cơ giữa năng lực cung ứng đào tạo đại học với cấu trúc cầu nhân lực chuyển dịch theo không gian kinh tế - xã hội đặc thù ĐBSCL.

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác lập cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng và kiến tạo hệ thống 7 giải pháp quản lý ĐTTX cấp đại học nhằm đáp ứng chính xác nhu cầu nhân lực trình độ cao cho ĐBSCL. Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập đồng bộ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận nào chi phối việc tổ chức và quản lý ĐTTX trình độ đại học thích ứng với quy luật cung - cầu thị trường lao động tại một vùng địa lý đặc thù?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng công tác quản lý ĐTTX tại các trường đại học vùng ĐBSCL đang bộc lộ những điểm nghẽn, đứt gãy nào giữa quy hoạch đào tạo và nhu cầu thực tế của cơ sở sử dụng nhân lực (CSSDNL)?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những giải pháp quản lý đồng bộ nào theo các thành tố của quá trình đào tạo có thể nâng cao chất lượng và quy mô ĐTTX, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trình độ đại học tại ĐBSCL?
• Giả thuyết khoa học (H1): Công tác quản lý ĐTTX hiện nay tuy đạt được một số kết quả ban đầu nhưng còn nhiều bất cập, vận hành chủ yếu theo năng lực sẵn có của cơ sở đào tạo (CSĐT) mà chưa xuất phát từ tín hiệu thị trường lao động.
• Giả thuyết khoa học (H2): Nếu tích hợp đồng thời ba cách tiếp cận: tiếp cận theo các thành tố của mô hình CIPO (UNESCO), tiếp cận cung - cầu nhân lực và tiếp cận các chức năng quản lý hiện đại (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) để thiết lập 7 nhóm giải pháp quản lý can thiệp từ khâu quy hoạch, chuẩn đầu ra, tuyển sinh, học liệu mở, phương pháp giảng dạy ICT, kiểm định chất lượng đến liên kết CSĐT - CSSDNL, thì chất lượng và hiệu quả đáp ứng nhân lực trình độ đại học cho vùng ĐBSCL sẽ được cải thiện rõ rệt và bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát 03 trường đại học trọng điểm chủ trì tổ chức ĐTTX của vùng (Trường Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Trà Vinh, Trường Đại học Đồng Tháp), khảo sát trên 24 đơn vị liên kết (ĐVLK), thu thập dữ liệu thực chứng từ 24 cán bộ quản lý (CBQL), 120 giảng viên (GV), 545 sinh viên (SV) đang theo học, 117 sinh viên tốt nghiệp (SVTN) và 30 cơ sở sử dụng nhân lực trực tiếp tuyển dụng lao động ĐTTX.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế và trong nước về ĐTTX và quản lý ĐTTX phản ánh sự dịch chuyển sâu sắc về tư duy giáo dục đại học. Lịch sử ĐTTX thế giới khởi nguồn từ hình thức đào tạo hàm thụ qua bưu chính do Isaac Pitman khởi xướng tại Anh năm 1840, phát triển qua các mô hình phát thanh trên đài BBC năm 1927, giảng dạy qua điện thoại tại Đại học Iowa (Hoa Kỳ) năm 1939, và bùng nổ thành hệ thống đại học mở hiện đại. Về mặt lý luận, UNESCO (1996, 2009) khẳng định: "ĐTTX là hình thức giáo dục có triển vọng nhất của thế kỷ 21 và là hình thức giáo dục sẽ ngự trị trong tương lai vì nó hỗ trợ tích cực xã hội học tập". Thông cáo tại Hội nghị Thế giới về Giáo dục Đại học tại Paris (WCHE-2009) tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu khai thác công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) để mở rộng biên giới học tập suốt đời.

Trong kho tàng lý thuyết quản trị giáo dục từ xa, các trường phái lý luận nổi bật gồm:

1. Lý thuyết khoảng cách giao dịch (Theory of Transactional Distance) của Michael G. Moore (1973): Nhấn mạnh khoảng cách sư phạm và tâm lý giữa người dạy và người học, đòi hỏi sự điều chỉnh cấu trúc chương trình và đối thoại tương tác.
2. Khung phân tích cấu trúc ĐTTX của Desmond Keegan (1980, 1986): Định danh các đặc trưng phân tách không - thời gian giữa GV và SV, sự can thiệp của tổ chức giáo dục trong việc chuẩn bị học liệu và thiết lập giao tiếp hai chiều.
3. Lý thuyết đàm thoại sư phạm có hướng dẫn (Guided Didactic Conversation) của Börje Holmberg (1981): Coi học liệu tự học được thiết kế tốt như một cuộc đàm thoại thường trực giữa giảng viên và người học.
4. Mô hình tổ chức học tập linh hoạt (Intelligent Flexible Learning) và ứng dụng truyền thông sư phạm của France Henri (1992): Đặt trọng tâm vào việc thay đổi căn bản vai trò của người thầy từ truyền thụ thụ động sang hướng dẫn tự học có trợ giúp.

Tại Việt Nam, các công trình của Nguyễn Cảnh Toàn (2001, 2012) làm sáng tỏ bản chất của "tự học, tự đào tạo, tự nghiên cứu" dưới sự hỗ trợ của "thầy ngoài" (giảng viên hướng dẫn); Tạ Thế Truyền (2001) tiếp cận ĐTTX dưới góc độ kinh tế học giáo dục và bồi dưỡng CBQL; Bùi Thanh Giang (2008) chuẩn hóa quy trình phát triển học liệu điện tử; Trình Thanh Hà (2011) xác lập cơ sở lý luận bảo đảm chất lượng đào tạo đại học từ xa; và Đặng Văn Dân (2014) phân tích định lượng các nhân tố tác động đến hàm cầu ĐTTX tại Việt Nam.

Tuy nhiên, tồn tại một cuộc tranh luận học thuật lớn giữa hai quan điểm:

• Quan điểm thứ nhất (Mô hình công nghiệp hóa giáo dục - Otto Peters, 1983): Nhấn mạnh tính đại chúng, chuẩn hóa quy trình sản xuất học liệu đóng gói hàng loạt nhằm tối đa hóa quy mô đào tạo với chi phí biên thấp nhất.
• Quan điểm thứ hai (Mô hình tương tác cá nhân hóa - Holmberg, Moore, Begum & Pervin, 2011): Cho rằng chất lượng ĐTTX phụ thuộc sống còn vào mật độ tương tác trực tiếp/gián tiếp, mức độ phụ đạo trực tiếp của giảng viên và sự gắn kết với bối cảnh việc làm thực địa của người học.

Luận án của Phạm Phương Tâm đã định vị chính xác tại điểm giao thoa này, so sánh trực tiếp với 2 mô hình quốc tế điển hình: Mô hình Open University (Vương quốc Anh) với hệ thống trợ đạo khu vực và Mô hình Đại học Mở Sukhothai Thammathirat - STOU (Thái Lan) trong việc giải quyết chênh lệch vùng miền. Luận án khẳng định tính đặc thù của Việt Nam: ĐTTX không thể áp dụng hình thức "khoảng cách hoàn toàn" thuần túy qua công nghệ do hạ tầng kỹ thuật còn phân hóa, mà phải vận hành theo mô hình ĐTTX có hướng dẫn trực tiếp kết hợp gián tiếp (chiếm 15% - 25% quỹ thời gian toàn khóa tập trung giảng dạy, giải đáp thắc mắc và kiểm tra đánh giá), đồng thời gắn chặt chuẩn đầu ra với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của một vùng nông nghiệp - sinh thái đặc thù như ĐBSCL.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và làm phong phú lý thuyết quản lý giáo dục đại học thông qua việc tích hợp đa chiều các khung lý thuyết kinh điển vào bối cảnh vùng kinh tế đang chuyển dịch cơ cấu:

• Phát triển khái niệm "Đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học": Định nghĩa khoa học luận án xác lập là sự tích hợp giữa quyền năng tiếp cận giáo dục mở, bình đẳng xã hội với việc thỏa mãn các tiêu chuẩn khắt khe về số lượng, cơ cấu ngành nghề và chất lượng chuyên môn kỹ thuật mà các CSSDNL đòi hỏi trong nền kinh tế tri thức.
• Xác lập mô hình tương tác cung - cầu nhân lực ĐTTX: Luận án chứng minh rằng quản lý ĐTTX không thể duy trì tư duy quản trị khép kín nội bộ trường đại học (hướng cung thuần túy) mà phải vận hành như một hệ sinh thái mở, chịu sự chi phối trực tiếp của các quy luật thị trường: quy luật cung - cầu lao động, quy luật giá trị và quy luật cạnh tranh chất lượng.
• Bổ sung luận cứ cho lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn liền với giáo dục thường xuyên: Khẳng định ĐTTX là phương thức đào tạo mang tính kinh tế cao nhất để chuyển đổi lực lượng lao động từ khu vực nông - lâm - thủy sản sang công nghiệp chế biến, thương mại và dịch vụ tại các vùng trũng nhân lực mà hệ thống đào tạo chính quy không đủ nguồn lực và tính linh hoạt để bao phủ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa của 3 hệ thống lý thuyết nền tảng:

1. Mô hình CIPO của UNESCO (Context - Input - Process - Output):
   • Bối cảnh (Context): Các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước (Nghị quyết số 29/NQ-TW, Quyết định số 89/QĐ-TTg, Quyết định số 164/2005/QĐ-TTg), đặc điểm kinh tế - xã hội và thị trường lao động ĐBSCL.
   • Đầu vào (Input): Quản lý chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra, quản lý tuyển sinh theo nhu cầu, quản lý đội ngũ giảng viên/cán bộ quản lý, quản lý phương tiện kỹ thuật công nghệ và nguồn học liệu mở, quản lý tài chính.
   • Quá trình (Process): Quản lý hoạt động giảng dạy, hướng dẫn của giảng viên; quản lý hoạt động học và tự học của sinh viên; quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập định kỳ và kết thúc học phần.
   • Đầu ra (Output): Quản lý thông tin việc làm của SVTN, quản lý sự phát triển nghề nghiệp lâu dài của người học, quản lý mức độ thỏa mãn nhu cầu sử dụng lao động của CSSDNL và cộng đồng.
2. Thuyết các chức năng quản trị kinh điển (Henri Fayol, Harold Koontz):
   • Vận hành quy trình 4 bước: Xây dựng quy hoạch ĐTTX $\rightarrow$ Tổ chức triển khai thực hiện quy hoạch $\rightarrow$ Chỉ đạo điều hành các nguồn lực $\rightarrow$ Kiểm tra, giám sát, đánh giá và kiểm định chất lượng đào tạo.
3. Thuyết vốn con người (Human Capital Theory - Gary Becker) và Lý thuyết liên kết trường đại học - doanh nghiệp (Triple Helix Model):
   • Xác định cơ chế phối thuộc chặt chẽ giữa 3 chủ thể: CSĐT đại học - Đơn vị liên kết đào tạo tại địa phương (Trung tâm GDTX tỉnh/huyện) - Cơ sở sử dụng nhân lực (Doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế).

Boundary conditions (điều kiện biên) của khung phân tích được xác lập rõ ràng: Mô hình áp dụng tối ưu cho các cơ sở giáo dục đại học đa ngành tại các vùng địa lý có sự phân tán dân cư, hạ tầng giao thông cách trở bởi sông nước, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, và có sự hiện diện của mạng lưới các Trung tâm GDTX địa phương làm trạm vệ tinh đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được định vị trên nền tảng triết học thực chứng kết hợp thuyết thực tế phản biện (Critical Realism) và chủ nghĩa thực dụng (Pragmatism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods Sequential Explanatory Design) tích hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng nhằm bảo đảm độ tin cậy và giá trị khoa học cao nhất. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level design) chia tách rõ các cấp độ: Cấp độ vĩ mô (Chính sách Nhà nước, Bộ GD&ĐT, UBND các tỉnh), Cấp độ trung mô (CSĐT đại học, ĐVLK đào tạo), và Cấp độ vi mô (Giảng viên, Sinh viên, Nhà tuyển dụng lao động).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai qua các bước nghiêm ngặt:

• Phương pháp hồi cứu tư liệu và tổng kết kinh nghiệm: Phân tích các văn kiện chính sách, báo cáo phát triển kinh tế - xã hội 13 tỉnh vùng ĐBSCL giai đoạn 2010-2015, dữ liệu niên giám thống kê về lao động việc làm.
• Chiến lược chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling): Mẫu khảo sát định lượng gồm 5 nhóm đối tượng thực tế xử lý hợp lệ:
  • 24 Cán bộ quản lý tại các CSĐT và ĐVLK;
  • 120 Giảng viên trực tiếp tham gia giảng dạy ĐTTX;
  • 545 Sinh viên đang theo học ĐTTX tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa;
  • 117 Sinh viên đã tốt nghiệp ĐTTX đang làm việc tại các cơ quan, doanh nghiệp;
  • 30 Cơ sở sử dụng nhân lực đại diện cho các thành phần kinh tế trong vùng.
• Phương pháp chuyên gia (Expert panel): Phỏng vấn sâu và xin ý kiến đánh giá từ 30 chuyên gia giáo dục, nhà khoa học quản lý giáo dục hàng đầu.
• Đo lường độ tin cậy và giá trị: Bộ công cụ khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 mức độ. Kiểm định độ tin cậy thang đo (Construct Validity & Internal Reliability) cho thấy các biến quan sát thuộc các nhóm thành tố đầu vào, quá trình, đầu ra đều đạt hệ số tương quan nhất quán nội tại Cronbach’s Alpha $\alpha > 0.82$, bảo đảm tính giá trị cấu trúc vượt trội.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng các công cụ phần mềm thống kê chuyên ngành (SPSS và MS Excel):

• Sử dụng thống kê mô tả (Mean, Standard Deviation, Tần số, Tỷ lệ phần trăm) để đánh giá thực trạng các khâu quản lý.
• Phân tích bảng chéo (Cross-tabulation) và kiểm định Chi-square so sánh mức độ đánh giá giữa các nhóm đối tượng (CBQL, GV, SV, CSSDNL).
• Thử nghiệm giải pháp thực tiễn (Experimental trial): Tiến hành thử nghiệm giải pháp "Đổi mới tuyển sinh ĐTTX đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ đại học" tại Trường Đại học Cần Thơ trong mùa tuyển sinh 2014-2015 trên 4 đơn vị liên kết. Kết quả thực nghiệm được kiểm chứng bằng kiểm định so sánh cặp (Paired Samples t-test) trước và sau can thiệp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu khảo sát thực chứng từ luận án làm phát lộ 5 phát hiện then chốt mang tính đột phá về thực trạng quản lý ĐTTX vùng ĐBSCL:

1. Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cơ cấu đào tạo và nhu cầu chuyển dịch kinh tế vùng: Mặc dù ĐBSCL đang chuyển dịch mạnh mẽ từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến và dịch vụ du lịch, quy mô tuyển sinh ĐTTX tập trung quá mức vào các ngành khoa học xã hội, kinh tế tổng hợp và luật, trong khi các ngành kỹ thuật công nghệ, nông nghiệp kỹ thuật cao chiếm tỷ trọng cực kỳ khiêm tốn. Khả năng đáp ứng các lĩnh vực/ngành của các CSĐT còn mang tính tự phát, chưa dựa trên dự báo định lượng về nhu cầu nhân lực giai đoạn 2015-2020.
2. Điểm nghẽn trong quản trị phát triển chương trình và chuẩn đầu ra: Đa số các chương trình ĐTTX vẫn chỉ là bản sao chép cơ học hoặc thu nhỏ từ chương trình đào tạo chính quy, thiếu tính mô-đun hóa linh hoạt cho đối tượng tự học. Sự tham gia của các CSSDNL vào việc xây dựng, thẩm định chuẩn đầu ra của chương trình ĐTTX đạt mức rất thấp (trên 70% doanh nghiệp và cơ sở sử dụng lao động được khảo sát xác nhận chưa từng được tham vấn về cấu trúc kỹ năng của SV tốt nghiệp).
3. Sự phân hóa sâu sắc về chất lượng hạ tầng công nghệ và học liệu: Tỷ lệ sinh viên ĐTTX được tiếp cận học liệu số hóa đa phương tiện còn thấp; việc học tập chủ yếu dựa vào giáo trình in ấn truyền thống và các đợt tập trung giảng dạy trực tiếp ngắn ngày của giảng viên (chiếm 15-25% thời lượng). Công tác quản lý phương tiện kỹ thuật và kết nối mạng học liệu mở giữa các trường trong vùng (ĐH Cần Thơ, ĐH Đồng Tháp, ĐH Trà Vinh) hoàn toàn bị chia cắt, thiếu cơ chế chia sẻ tài nguyên dùng chung.
4. Đứt gãy liên kết sau đào tạo và quản lý thông tin đầu ra: Các CSĐT hầu như bỏ ngỏ khâu quản lý thông tin việc làm và theo dõi sự thăng tiến nghề nghiệp của sinh viên sau khi tốt nghiệp (SVTN). Đánh giá từ 30 CSSDNL cho thấy: dù người học tốt nghiệp ĐTTX có ưu thế vượt trội về sự kiên trì, khả năng tự giải quyết vấn đề và kinh nghiệm thực tế tại chỗ, nhưng họ còn hạn chế về ngoại ngữ, kỹ năng tin học ứng dụng và tính cập nhật công nghệ mới.
5. Minh chứng đột phá từ thử nghiệm giải pháp tuyển sinh mới: Khi áp dụng quy trình đổi mới tuyển sinh dựa trên phân loại đối tượng người học, xây dựng mạng lưới tư vấn phối hợp giữa CSĐT và ĐVLK tại Đại học Cần Thơ, kết quả tuyển sinh năm 2015 đã tăng trưởng vượt bậc so với năm 2014 cả về số lượng thí sinh đăng ký, tỷ lệ nhập học thực tế và độ phân bổ ngành nghề đáp ứng trúng nhu cầu địa phương ($p < 0.01$).

Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của hệ thống 7 giải pháp

Luận án tiến hành khảo nghiệm chuyên gia trên 7 nhóm giải pháp quản lý đề xuất, đạt mức độ đồng thuận rất cao:

STT	Tên giải pháp quản lý ĐTTX đề xuất	Đánh giá tính cần thiết (Điểm TB)	Đánh giá tính khả thi (Điểm TB)
GP1	Xây dựng quy hoạch ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng ĐBSCL	4.68 / 5.0	4.42 / 5.0
GP2	Quản lý phát triển chương trình ĐTTX theo chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu nhân lực	4.75 / 5.0	4.51 / 5.0
GP3	Đổi mới tuyển sinh ĐTTX đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ ĐH	4.62 / 5.0	4.58 / 5.0
GP4	Hình thành mạng liên kết mở nguồn học liệu giữa các cơ sở đào tạo trong và ngoài vùng	4.55 / 5.0	4.35 / 5.0
GP5	Đổi mới quản lý hoạt động dạy và học từ xa dựa trên cơ sở ứng dụng ICT	4.72 / 5.0	4.48 / 5.0
GP6	Tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học	4.65 / 5.0	4.52 / 5.0
GP7	Quản lý liên kết ĐTTX giữa cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng nhân lực	4.70 / 5.0	4.40 / 5.0

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp mô hình quản trị ĐTTX tích hợp CIPO - Thị trường lao động, chuyển trọng tâm quản lý từ "kiểm soát đầu vào" sang "đảm bảo chuẩn đầu ra và thỏa mãn khách hàng".
• Hàm ý thực tiễn cho các trường đại học: Cung cấp cẩm nang 7 bước hành động cụ thể để Hiệu trưởng các cơ sở đào tạo đại học tái cấu trúc hệ thống ĐTTX, chuyển đổi từ phương thức phát tài liệu thuần túy sang hệ sinh thái học tập kết hợp (Blended Learning) có kiểm định chất lượng nghiêm ngặt.
• Hàm ý chính sách cho Bộ GD&ĐT và UBND 13 tỉnh ĐBSCL: Đề xuất lộ trình công nhận tín chỉ tích lũy mở, cơ chế tài chính hỗ trợ học phí cho lao động nông thôn học tập nâng cao trình độ, và thiết lập hành lang pháp lý cho việc liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan:

1. Giới hạn không gian và cơ cấu mẫu: Nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 3 trường đại học trọng điểm có trụ sở tại ĐBSCL (Cần Thơ, Đồng Tháp, Trà Vinh), chưa thể bao quát toàn bộ các trạm đào tạo từ xa của các trường đại học lớn từ TP. Hồ Chí Minh hay Hà Nội đang đặt điểm liên kết tại vùng.
2. Độ trễ thời gian của dữ liệu theo dõi sau tốt nghiệp: Khảo sát SVTN (117 người) và CSSDNL (30 đơn vị) mang tính cắt ngang (cross-sectional), chưa tiến hành nghiên cứu dọc dài hạn (longitudinal study) theo dõi đường kính phát triển sự nghiệp của sinh viên tốt nghiệp ĐTTX qua chu kỳ 5-10 năm.
3. Mức độ ứng dụng công nghệ trực tuyến: Tại thời điểm 2014-2016, hạ tầng ICT vùng ĐBSCL còn giới hạn, các giải pháp tập trung nhiều vào ĐTTX có hướng dẫn kết hợp học liệu in ấn và trực tiếp; các công nghệ thế hệ mới như AI hỗ trợ người học, hệ thống LMS thông minh dựa trên phân tích dữ liệu lớn (Learning Analytics) chưa được khai thác sâu.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình kiểm định chất lượng ĐTTX hoàn toàn trực tuyến (E-learning/MOOCs) thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số giáo dục đại học 4.0.
• Nghiên cứu mô hình liên kết đào tạo công - tư (Public-Private Partnerships - PPP) trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng đám mây cho nguồn học liệu mở (OER) dùng chung toàn vùng ĐBSCL.
• Phân tích định lượng tác động kinh tế lượng (Econometric Impact Evaluation) của lực lượng lao động tốt nghiệp ĐTTX đối với năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và tốc độ tăng trưởng GRDP của các tỉnh Tây Nam Bộ.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại những giá trị tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Đặt nền móng lý luận chuẩn xác cho chuyên ngành Quản lý giáo dục tại Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục không chính quy và ĐTTX; đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các đề tài nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản trị đại học và Chính sách công.
• Tái cấu trúc hoạt động đào tạo tại ĐBSCL: Trực tiếp đóng góp vào việc điều chỉnh chiến lược đào tạo từ xa của Trường Đại học Cần Thơ – trung tâm học thuật lớn nhất vùng, nâng cao tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng chuyên ngành.
• Tác động chính sách xã hội: Thúc đẩy phong trào "Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012-2020" theo Quyết định 89/QĐ-TTg, hiện thực hóa mục tiêu công bằng xã hội trong tiếp cận giáo dục đại học, biến hình thức ĐTTX thành đòn bẩy xóa bỏ định kiến về "vùng trũng giáo dục" tại 13 tỉnh thành Tây Nam Bộ.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp CIPO - Cung Cầu - Chức năng quản lý, kế thừa bộ công cụ đo lường thực chứng gồm bảng hỏi đã được kiểm định độ tin cậy.
• Lãnh đạo các Trường Đại học và Đơn vị Liên kết: Ứng dụng ngay 7 giải pháp quản lý để tối ưu hóa chi phí đào tạo, thiết kế chương trình theo chuẩn đầu ra, nâng cao uy tín học hiệu và năng lực cạnh tranh trong tuyển sinh.
• Doanh nghiệp và Cơ sở sử dụng nhân lực: Nắm bắt cơ chế chủ động tham gia xây dựng chuẩn đầu ra, đặt hàng đào tạo nhân lực tại chỗ phù hợp với công nghệ sản xuất mà không làm gián đoạn thời gian lao động của nhân viên.
• Người học và Lao động địa phương: Hưởng lợi từ mô hình học tập mở linh hoạt, giảm thiểu chi phí đi lại, có cơ hội nâng cao trình độ đại học để thăng tiến nghề nghiệp ngay tại quê hương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết khoảng cách giao dịch của Moore và Mô hình CIPO của UNESCO bằng việc tích hợp biến số "Quy luật cung - cầu nhân lực vùng đặc thù". Tác giả chứng minh rằng khoảng cách trong ĐTTX tại các nước đang phát triển không chỉ là khoảng cách vật lý hay tâm lý sư phạm, mà còn là khoảng cách thích ứng kỹ năng nghề nghiệp. Quản trị ĐTTX hiệu quả phải khép kín chu trình từ dự báo cầu lao động đến chuẩn đầu ra và phản hồi sau đào tạo.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì? Trả lời: So với các nghiên cứu của Trình Thanh Hà (2011) hay Đặng Văn Dân (2014) vốn chỉ dừng lại ở khảo sát tĩnh một chiều, luận án của Phạm Phương Tâm kết hợp phương pháp khảo sát đa tầng (5 nhóm chủ thể: CBQL, GV, SV, SVTN, CSSDNL) với phương pháp thử nghiệm can thiệp thực tế (Action Research / Experimental Trial) trực tiếp trên quy trình tuyển sinh tại Đại học Cần Thơ năm 2014-2015, chứng minh mối quan hệ nhân quả thực chứng giữa đổi mới quản lý và hiệu quả tuyển sinh.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì? Trả lời: Phát hiện bất ngờ là mức độ hài lòng của các cơ sở sử dụng nhân lực đối với thái độ và tính tự chủ nghề nghiệp của sinh viên tốt nghiệp ĐTTX cao hơn so với định kiến thông thường của xã hội; tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất ngăn cản họ nâng lương hay đề bạt sinh viên ĐTTX lại nằm ở năng lực ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ mới – hai yếu tố vốn bị xem nhẹ trong khâu tự học truyền thống.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án cung cấp chi tiết sơ đồ quy trình 6 bước xây dựng quy hoạch ĐTTX, quy trình phát triển chương trình theo chuẩn đầu ra, mẫu kế hoạch chung về tổ chức dạy - học từ xa, và bảng kiểm định mức độ tham gia của CSSDNL, cho phép các trường đại học khác trên toàn quốc áp dụng nhân bản chuẩn xác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Trả lời: Lộ trình 10 năm hướng tới việc chuyển đổi toàn diện mô hình ĐTTX có hướng dẫn truyền thống sang Hệ sinh thái Giáo dục Mở Thông minh (Smart Open Education Ecosystem) tích hợp AI, liên thông tín chỉ toàn quốc và quốc tế hóa nguồn học liệu mở cho toàn vùng hạ lưu sông Mê Kông.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Phương Tâm là một công trình khoa học công phu, giải quyết xuất sắc bài toán chiến lược về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng ĐBSCL:

1. Xác lập hệ thống hóa khung lý luận vững chắc về quản lý ĐTTX cấp đại học dựa trên sự tích hợp mô hình CIPO, tiếp cận cung - cầu thị trường lao động và các chức năng quản lý giáo dục hiện đại.
2. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, chuẩn xác với số liệu định lượng phong phú về hiện trạng mạng lưới đào tạo, quy mô sinh viên, đội ngũ giảng viên và chất lượng đào tạo từ xa tại các tỉnh Tây Nam Bộ.
3. Nhận diện chính xác 5 nút thắt thể chế và thực tiễn trong công tác quản trị ĐTTX, đặc biệt là sự thiếu gắn kết giữa nhà trường và cơ sở sử dụng lao động.
4. Đề xuất hệ thống 7 giải pháp quản lý đồng bộ, khoa học, có tính khả thi vượt trội và đã được khảo nghiệm, thử nghiệm thực tiễn chứng minh tính đúng đắn.
5. Khẳng định ĐTTX là phương thức giáo dục chiến lược, công bằng và hiệu quả kinh tế cao nhất để chuyển dịch cơ cấu nhân lực, xóa bỏ "vùng trũng giáo dục", đóng góp thiết thực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế bền vững của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học Lịch sử phát triển GD&ĐT đã có nhiều công trình nghiên cứu về ĐTTX. Theo thời gian, từ lúc sơ khai của ĐTTX là đào tạo hàm thụ, thông qua việc giảng dạy cho các giáo sĩ nhà thờ bằng cách gửi thư trao đổi vào những năm 50 - 60 sau công nguyên theo lối gửi thư (correspondence study) nhưng chỉ giới hạn tổ chức trong giáo hội.

Mãi cho đến những năm 1840 tại Anh, Isaas Pitman đã tổ chức đào tạo tốc ký theo hình thức hàm thụ, đây là lớp học hàm thụ đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử ĐTTX [90]. Năm 1922, ở NewZeland đã bắt đầu nghiên cứu và tổ chức loại trường hàm thụ. Giai đoạn này, ĐTTX vẫn là dạng ĐTTX cấp thấp, người học chủ yếu vẫn thông qua thư từ tài liệu, sách vở. Ở Canada cũng thế đến năm 1929, Vancouver sáng lập trường hàm thụ nhưng chỉ triển khai ở bậc sơ trung học.

Tiếp đến, vào năm 1927 lần đầu tiên ở Anh đã thực hiện chương trình giảng dạy đầu tiên trên đài BBC. GV đến đài phát thanh để ghi âm bài giảng và sau đó phát sóng, đây vẫn chỉ là hình thức truyền thụ kiến thức chưa có tổ chức quản lý đào tạo. Năm 1939, tại trường ĐH IOWA - Hoa Kỳ, người ta đã tổ chức giảng dạy có sự hỗ trợ của các thiết bị kỹ thuật thông qua phương tiện điện thoại, kết hợp với biên tập và phát tài liệu hướng dẫn tự học cho SV. UNESCO từ những năm 1996 và 2009 [87] đã có những nhận định, đánh giá về ĐTTX: “ĐTTX là hình thức giáo dục có triển vọng nhất của thế kỷ 21 và là hình thức giáo dục sẽ ngự trị trong tương lai vì nó hỗ trợ tích cực xã hội học tập” vì “giáo dục là một quyền con người cơ bản và là một giá trị nhân bản phổ quát và nó sẽ được làm cho hiện hữu trong cả cuộc đời của mỗi cá nhân”.

Thông báo do UNESCO công bố tại Hội nghị thế giới về Giáo dục ĐH tại Paris năm 2009 (WCHE-2009) cũng đã khuyến cáo: “Cần hỗ trợ khai thác tích hợp đầy đủ hơn ICT và thúc đẩy giáo dục từ xa nhằm đáp ứng nhu cầu tăng nhanh giáo dục ĐH”. Trong nước, những năm gần đây xây dựng xã hội học tập, tạo điều kiện để người dân được học tập suốt đời, vấn đề liên quan đến ĐTTX trong đào tạo nhân lực cho sự nghiệp CNH - HĐH và HNQT đã được sự quan tâm của xã hội, là hướng nghiên cứu của giới khoa học với nhiều luận án, công trình nghiên cứu: Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn (2001) [64] trong tác phẩm Tự đào tạo, tự học, tự nghiên cứu, tác giả đã đề cập đến nhiều vấn đề, nhiều khía cạnh khác nhau trong 8 ĐTTX. Tác giả đã đưa ra quan điểm về ĐTTX, đặc biệt nhấn mạnh đến việc tự học, tự nghiên cứu của người học bên cạnh sự hỗ trợ, phụ đạo, hướng dẫn của đội ngũ GV trong ĐTTX. Tác giả nêu việc chú trọng phát triển ĐTTX với quan điểm đây là hình thức đào tạo góp phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Đồng thời, tác phẩm cũng nêu rõ những điểm cơ bản để phát huy năng lực tự học. Tác giả Tạ Thế Truyền (2001) [70] đề tài Bồi dưỡng CBQL ngành giáo dục và đào tạo theo hình thức giáo dục từ xa, tác giả đã đề cập đến vai trò GV về giảng dạy, hướng dẫn trong ĐTTX, ĐTTX được nhìn nhận và phân tích dưới nhiều góc độ khác nhau như: góc độ về kinh tế học giáo dục, góc độ về giáo dục học. Tác giả đã có đánh giá tình hình chung về ĐTTX ở Việt Nam, thực trạng triển khai ĐTTX ở Việt Nam. Tác giả Triều Hải Hoàng (2004) [38] với bài viết ĐTTX – Một hình thức thực hiện xã hội hóa giáo dục cần nhân rộng, tác giả đề cập đến việc thực hiện sự công bằng trong giáo dục, tạo điều kiện mọi người dân có cơ hội học tập, để đáp ứng yêu cầu này thì ĐTTX phù hợp nhất đối với tiến trình xã hội hóa giáo dục cho người dân.

Ngoài ra, tác giả còn đề cập đến những kinh nghiệm ban đầu đạt được về ĐTTX của các CSĐT trên cả nước, đặc biệt là các CSĐT có ĐTTX. Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Hải Yến (2012) [65] tác phẩm Xã hội học tập, học tập suốt đời và các kỹ năng tự học, đề cập đến những hạn chế của đào tạo CQ và bối cảnh xã hội đòi hỏi cần phải có ĐTTX. Triết lý của sự thống nhất giữa chất lượng và số lượng, vai trò trọng tâm của ĐTTX trong hệ thống giáo dục không CQ. Các tác giả còn phân tích những yếu tố cần thiết chứng minh để ĐTTX trở thành mũi nhọn trong chiến lược giáo dục của Việt Nam.

Đồng thời cũng nêu những kỹ năng cần thiết trong việc tự học, tự nghiên cứu, bên cạnh sự hướng dẫn của giáo viên mà nói theo ngôn ngữ của các tác giả là “thầy ngoài”, đây là vấn đề cốt lõi trong học tập theo ĐTTX, có tính đến đặc thù của Việt Nam. Từ các công trình nghiên cứu kể trên, có thể khái quát rằng: ĐTTX đã và đang được các nhà khoa học trong nước cũng như trên thế giới quan tâm nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn phát triển hệ thống giáo dục và đào tạo, trong đào tạo nhân lực, việc triển khai đào tạo trên ngày càng được tổ chức khá rộng rãi với mục tiêu đáp ứng được các nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng cho nhiều trình độ khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề ĐTTX đáp ứng nhu cầu trình độ ĐH trong điều kiện và yếu tố vùng miền cụ thể đang là vấn đề bỏ ngõ. Trong đề tài này, tiếp tục được tác giả nghiên cứu với nội dung ĐTTX đáp ứng nhu cầu trình độ ĐH vùng ĐBSCL.

Các nghiên cứu về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học Quản lý ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ ĐH, cũng đã được quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả trong và ngoài nước với một số công trình và tác 9 giả nghiên cứu tiêu biểu như: Tác giả Keegan [7] khi nghiên cứu về quản lý ĐTTX đã đưa các đặc điểm trong cách thức quản lý của ĐTTX được khái quát như sau: GV và SV ít gặp nhau trong quá trình học tập, điều này giúp phân biệt ĐTTX với đào tạo truyền thống. Ảnh hưởng của việc tổ chức đào tạo trong việc lập kế hoạch, chuẩn bị tài liệu học tập và hỗ trợ cho SV trong học tập, tiếp thu kiến thức. Sử dụng phương tiện kỹ thuật, in ấn, hệ thống đài phát thanh, truyền hình, video hoặc máy vi tính để liên kết GV với SV và nhằm truyền đạt các nội dung giảng dạy. Có nội dung liên hệ hai chiều để SV tiếp nhận được những điều bổ ích từ cuộc đàm thoại, trao đổi.

Điều này phân biệt ĐTTX với việc sử dụng công nghệ vào mục đích khác trong giáo dục - đào tạo. Sự phân tán thường xuyên của lớp học trong một quá trình học tập nhằm để cho mỗi cá nhân có điều kiện và thời gian tự học. Giao tiếp giữa GV-SV và giữa SV- SV có thể thực hiện bằng các phương pháp nhờ các công cụ e-mail và các cuộc gặp gỡ trao đổi đồng bộ và không đồng bộ trực tuyến; Mô hình học tập linh hoạt trí tuệ (intelligent flexible learning) chỉ khác mô hình trên nhờ vào việc bổ sung sử dụng các công nghệ trực tuyến bao gồm các cơ sở dữ liệu và hệ thống trả lời tự động. Theo tác giả Amena Begum và Jesmin Pervin [89] đề cập đến vấn đề lớn và quan trọng nhất của ĐTTX là chất lượng ĐTTX.

Cốt lõi chính là quản lý như thế nào để hướng đến chất lượng, bài viết đề cập và khảo sát một số khía cạnh về quản lý chất lượng nói chung và đảm bảo chất lượng nói riêng của ĐTTX. Trong nước, một số đề tài, công trình nghiên cứu về quản lý ĐTTX có tính lý luận và thực tiễn cao như: Tài liệu Hỗ trợ học từ xa (Dự án Việt - Bỉ) (2000) [7] là công trình tổng quát về ĐTTX, đề cập cụ thể đến phương pháp giáo dục cho người trưởng thành và ĐTTX, xây dựng công nghệ ĐTTX. Đồng thời, tài liệu cũng nêu lên các cách thức đào tạo GV từ xa cùng các điều kiện, yêu cầu để tổ chức thực hiện. Tác giả Bùi Thanh Giang (2008) [27] trong tác phẩm Các công nghệ ĐTTX 1 và học tập điện tử (e-learning), đã phân tích, nêu rõ các mặt ưu điểm cũng như hạn chế của ĐTTX.

Tác giả xây dựng quy trình phát triển học liệu cho ĐTTX, đồng thời giới thiệu các công nghệ trong ĐTTX như các tài liệu giấy in; thiết kế học liệu bằng công nghệ giấy in; các công nghệ âm thanh/lời thoại. Tác giả Trình Thanh Hà (2011) [30] Luận án tiến sĩ Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bảo đảm chất lượng đào tạo ĐH từ xa ở Việt Nam, tác giả đã góp phần làm rõ cơ sở lý luận về đảm bảo chất lượng đào tạo ĐH từ xa, các yếu tố cần quan tâm, các thành tố đảm bảo tính hệ thống, đảm bảo chất lượng cho đào tạo ĐH từ xa. Trên cơ sở các lý luận đã được nghiên cứu, tác giả đề xuất các giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng ĐTTX theo hướng đổi mới và đáp ứng nhu cầu của xã hội trong bối cảnh của Việt Nam. Tác giả Đặng Văn Dân (2014) [21] Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cầu ĐTTX ở Việt Nam, tác giả đã phân tích và làm rõ các nhân tố tác động đến cầu ĐTTX.

Tác giả còn đề cập đến các kinh nghiệm tổ chức và quản lý ĐTTX tại các nước ở Đông Nam Á và khu vực, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc thúc đẩy và phát triển ĐTTX tại Việt Nam. Ngoài ra, tác giả đánh giá thực trạng và nêu rõ các mặt yếu kém của ĐTTX ở Việt Nam, đề xuất các khuyến nghị về chính sách và tác động của Nhà nước đến ĐTTX. Từ các công trình nghiên cứu về quản lý ĐTTX trong và ngoài nước, tổng quát về quản lý ĐTTX đáp ứng trình độ ĐH.