Luận án quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng đồng bằng sông cửu long

Quản lý đào tạo từ xa là một trong những phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại vùng… 286 trang · Trường Đại học Cần Thơ · 2016.

• Tác giả: Phạm Phương Tâm
• Người hướng dẫn: GS.TS Phan Văn Kha
• Trường học: Trường Đại học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Các nghiên cứu về đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.3. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.4. Đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.5. Một số khái niệm
• 1.6. Vai trò và đặc điểm đào tạo từ xa
• 1.7. Nhu cầu đào tạo nhân lực trình độ đại học thông qua đào tạo từ xa
• 1.8. Nội dung đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.9. Quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.10. Quản lý đào tạo từ xa
• 1.11. Tiếp cận quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.12. Nội dung quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.13. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 1.13.1. Nhóm các yếu tố khách quan
• 1.13.2. Nhóm các yếu tố chủ quan
• 1.14. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu thực trạng
• 2.2. Hồi cứu tư liệu, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn
• 2.3. Khảo sát thực tiễn
• 2.4. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.5. Đặc điểm địa lý tự nhiên và kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.6. Thực trạng về nhân lực và nhu cầu nhân lực vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.7. Thực trạng đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.8. Mạng lưới các cơ sở đào tạo có đào tạo từ xa vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.9. Quy mô sinh viên
• 2.10. Tổ chức đào tạo từ xa
• 2.11. Thực trạng quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 2.12. Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa
• 2.13. Quản lý thực hiện quy hoạch đào tạo từ xa
• 2.14. Quản lý kiểm tra, giám sát và đánh giá đào tạo từ xa
• 2.15. Nhận xét chung
• 2.16. Kinh nghiệm một số quốc gia về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 2.16.1. Quản lý đào tạo từ xa của một số nước
• 2.16.2. Bài học kinh nghiệm áp dụng quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học ở Việt Nam
• 2.17. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Tính hệ thống
• 3.1.2. Tính cần thiết
• 3.1.3. Tính khả thi
• 3.1.4. Tính mục đích
• 3.1.5. Tính hiệu quả
• 3.1.6. Tính thực tiễn
• 3.2. Chủ thể quản lý thực hiện các giải pháp
• 3.2.1. Chính phủ
• 3.2.2. Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.2.3. Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 3.3. Các Cơ sở đào tạo từ xa
• 3.4. Các Cơ sở sử dụng nhân lực
• 3.5. Các Đơn vị liên kết đào tạo
• 3.6. Các giải pháp quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học của vùng đồng bằng sông Cửu Long
• 3.6.1. Giải pháp 1: Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 3.6.2. Giải pháp 2: Quản lý phát triển chương trình đào tạo từ xa theo chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.6.3. Giải pháp 3: Đổi mới tuyển sinh đào tạo từ xa đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ đại học
• 3.6.4. Giải pháp 4: Hình thành mạng liên kết mở nguồn học liệu giữa các cơ sở đào tạo trong và ngoài vùng
• 3.6.5. Giải pháp 5: Đổi mới quản lý hoạt động dạy và học từ xa dựa trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
• 3.6.6. Giải pháp 6: Tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.6.7. Giải pháp 7: Quản lý liên kết đào tạo từ xa giữa cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng nhân lực đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học
• 3.7. Mối quan hệ giữa các giải pháp
• 3.8. Khảo nghiệm và thử nghiệm giải pháp đề xuất
• 3.8.1. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của giải pháp đề xuất
• 3.8.2. Phân tích và đánh giá kết quả khảo nghiệm
• 3.8.3. Thử nghiệm giải pháp đã đề xuất
• 3.9. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đào tạo từ xa cho nhân lực đại học tại Đồng bằng sông Cửu Long

Quản lý đào tạo từ xa là một trong những phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng này đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển nhân lực trình độ đại học. Đào tạo từ xa không chỉ giúp mở rộng cơ hội học tập mà còn đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Theo nghiên cứu của Phạm Phương Tâm (2016), việc áp dụng công nghệ trong giáo dục đã tạo ra những bước tiến đáng kể trong việc quản lý và tổ chức đào tạo.

1.1. Khái niệm và vai trò của đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục cho phép người học tiếp cận kiến thức mà không cần phải có mặt tại cơ sở đào tạo. Hình thức này giúp giảm bớt rào cản về địa lý và thời gian, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều người có cơ hội học tập hơn.

1.2. Tình hình đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Tình hình đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay còn nhiều hạn chế. Mặc dù có nhiều cơ sở đào tạo triển khai chương trình này, nhưng tỷ lệ sinh viên tham gia vẫn còn thấp. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng và số lượng người học.

II. Những thách thức trong quản lý đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Quản lý đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long đang gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt cơ sở hạ tầng, chất lượng giảng dạy không đồng đều và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao là những yếu tố cản trở sự phát triển. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo tại vùng này chỉ đạt 8,6%, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện tình hình.

2.1. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và công nghệ

Cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin tại nhiều cơ sở đào tạo còn yếu kém, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo từ xa. Việc đầu tư vào công nghệ là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2.2. Chất lượng giảng dạy và đội ngũ giảng viên

Chất lượng giảng dạy từ xa phụ thuộc vào năng lực của giảng viên. Nhiều giảng viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy từ xa, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.

III. Phương pháp quản lý đào tạo từ xa hiệu quả cho nhân lực đại học

Để quản lý đào tạo từ xa hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại. Việc xây dựng quy hoạch đào tạo, phát triển chương trình học và đổi mới phương pháp tuyển sinh là những giải pháp quan trọng. Các cơ sở đào tạo cần hợp tác chặt chẽ với các đơn vị sử dụng nhân lực để đảm bảo chất lượng đầu ra.

3.1. Xây dựng quy hoạch đào tạo từ xa

Quy hoạch đào tạo từ xa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc này giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của các cơ sở sử dụng nhân lực.

3.2. Đổi mới chương trình đào tạo và phương pháp tuyển sinh

Cần đổi mới chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu của người học và thị trường. Phương pháp tuyển sinh cũng cần được cải tiến để thu hút nhiều sinh viên hơn tham gia đào tạo từ xa.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đào tạo từ xa

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng đào tạo từ xa đã mang lại nhiều lợi ích cho nhân lực tại Đồng bằng sông Cửu Long. Các cơ sở đào tạo đã có những bước tiến trong việc cải thiện chất lượng giảng dạy và tăng cường sự tham gia của sinh viên. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đạt được kết quả tốt hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa đã giúp nhiều người học có cơ hội tiếp cận với kiến thức và nâng cao trình độ. Số lượng sinh viên tốt nghiệp từ các chương trình đào tạo từ xa ngày càng tăng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Các quốc gia khác đã áp dụng thành công đào tạo từ xa có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của họ sẽ giúp cải thiện chất lượng đào tạo tại Đồng bằng sông Cửu Long.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long có tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng, công nghệ và đội ngũ giảng viên. Việc cải thiện quản lý đào tạo từ xa sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng.

5.1. Tầm quan trọng của đào tạo từ xa trong tương lai

Đào tạo từ xa sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nó không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo cơ hội cho nhiều người học.

5.2. Định hướng phát triển đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long

Cần có những chính sách cụ thể để phát triển đào tạo từ xa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu nhân lực trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 62.14) của nghiên cứu sinh Phạm Phương Tâm, được thực hiện tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Phan Văn Kha và PGS.TS Hà Thanh Toàn, bảo vệ năm 2016, tập trung giải quyết bài toán quản lý đào tạo từ xa (ĐTTX) bậc đại học nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh toàn cầu hóa, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và sự hình thành kinh tế tri thức đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH - HĐH) và hội nhập quốc tế (HNQT). Các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, bao gồm Nghị quyết Đại hội XI, Nghị quyết số 29/NQ-TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng Quyết định số 89/QĐ-TTg ngày 09/01/2013 phê duyệt đề án "Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012-2020", đều nhấn mạnh việc hoàn thiện mạng lưới giáo dục thường xuyên, coi trọng tự học và đẩy mạnh đào tạo từ xa ở các cơ sở giáo dục đại học.

Tại vùng ĐBSCL - địa bàn kinh tế trọng điểm nhưng là "vùng trũng" về giáo dục:

• Tính đến năm 2011, dân số toàn vùng là 17.330,9 nghìn người, song tỷ lệ lao động đang làm việc đã qua đào tạo chỉ đạt 8,6%.
• Tỷ lệ lực lượng lao động có trình độ đại học trở lên chỉ chiếm 3,4%, mức thấp nhất so với các vùng trong cả nước.
• Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm của vùng là 4,3% (tương đương 400,1 nghìn người); số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1.285,8 nghìn người (chiếm 93,9% tổng số người thiếu việc làm của vùng).
• Năm học 2010-2011, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) đạt 91,28%; quy mô sinh viên đại học, cao đẳng năm 2011 là 117.500 người, trong đó số sinh viên tham gia học ĐTTX toàn vùng chỉ đạt con số khiêm tốn 14 nghìn người.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Mặc dù ĐTTX tại Việt Nam mang đặc thù có hướng dẫn trực tiếp kết hợp tự học, song việc quản lý loại hình này tại vùng ĐBSCL vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, thiếu sự gắn kết với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và các cơ sở sử dụng nhân lực (CSSDNL). Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu về các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng các trường đại học đối với ĐTTX có hướng dẫn theo đặc thù vùng miền nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học.

Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận, hình thành khung lý luận và xuất phát từ thực tiễn ĐTTX, quản lý ĐTTX để đề xuất các giải pháp quản lý ĐTTX nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH), đẩy mạnh sự nghiệp CNH - HĐH và HNQT của vùng ĐBSCL.

Giả thuyết khoa học

Quản lý ĐTTX dù đạt được một số kết quả nhưng còn nhiều hạn chế và bất cập, chưa phát huy tối đa lợi thế để đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học cho vùng ĐBSCL trong tình hình hiện nay. Nếu vận dụng các tiếp cận theo các thành tố của quá trình ĐTTX, tiếp cận cung – cầu và tiếp cận các chức năng quản lý để xây dựng các giải pháp về xây dựng quy hoạch, quản lý phát triển chương trình đào tạo, đổi mới tuyển sinh, hình thành mạng liên kết mở nguồn học liệu, quản lý hoạt động dạy và học từ xa, kiểm tra, giám sát đảm bảo chất lượng và liên kết ĐTTX giữa cơ sở đào tạo (CSĐT) và CSSDNL sẽ đáp ứng thiết thực nhu cầu nhân lực trình độ đại học phục vụ cho sự nghiệp CNH - HĐH và HNQT của vùng ĐBSCL.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học.
2. Đánh giá thực trạng ĐTTX và quản lý ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng ĐBSCL.
3. Đề xuất các giải pháp quản lý ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng ĐBSCL.
4. Khảo nghiệm và thử nghiệm giải pháp nhằm chứng minh tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất.

Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý ĐTTX ở các trường đại học đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng ĐBSCL.
• Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu nội dung quản lý của Hiệu trưởng các CSĐT vùng ĐBSCL trong quản lý ĐTTX có hướng dẫn trình độ đại học.
• Phạm vi đối tượng khảo sát: Khảo sát tại 03 CSĐT chủ trì tổ chức ĐTTX (Trường Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Trà Vinh, Trường Đại học Đồng Tháp); 24 đơn vị liên kết (ĐVLK) đào tạo; 24 cán bộ quản lý (CBQL); 120 giảng viên (GV); 545 sinh viên (SV); 117 sinh viên tốt nghiệp (SVTN); 30 cơ sở sử dụng nhân lực (CSSDNL).
• Phạm vi địa bàn nghiên cứu và thử nghiệm: Trường Đại học Cần Thơ và 4 đơn vị liên kết trong ĐTTX trình độ đại học tại vùng ĐBSCL.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Lịch sử nghiên cứu ĐTTX và quản lý ĐTTX trên thế giới

Tác giả hồi cứu tiến trình lịch sử của ĐTTX từ hình thức sơ khai là đào tạo hàm thụ (correspondence study) gửi thư cho các giáo sĩ nhà thờ vào những năm 50 - 60 sau Công nguyên. Năm 1840 tại Anh, Isaac Pitman tổ chức giảng dạy tốc ký qua đường bưu điện, đánh dấu lớp học hàm thụ đầu tiên được ghi nhận. Năm 1922, New Zealand thành lập trường hàm thụ; năm 1929 tại Vancouver (Canada) mở trường hàm thụ bậc sơ trung học. Năm 1927, đài BBC (Anh) phát sóng bài giảng ghi âm; năm 1939 tại Đại học Iowa (Hoa Kỳ) đã tổ chức dạy học kết hợp điện thoại và tài liệu tự học.

Tổ chức UNESCO trong các thông cáo năm 1996 và Hội nghị Giáo dục Đại học Thế giới tại Paris năm 2009 (WCHE-2009) khẳng định giáo dục từ xa là phương thức thúc đẩy xã hội học tập và khuyến cáo các quốc gia khai thác tích hợp công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) để đáp ứng nhu cầu học đại học ngày càng tăng.

Về lý luận và quản lý ĐTTX, các tác giả quốc tế tiêu biểu gồm:

• Keegan (1980, 1990) phân tích các đặc trưng quản lý ĐTTX: sự gián cách giữa GV và SV, ảnh hưởng của tổ chức đào tạo trong khâu chuẩn bị học liệu, sự hỗ trợ phương tiện kỹ thuật và thông tin liên hệ hai chiều, đề xuất mô hình học tập linh hoạt (intelligent flexible learning).
• Moore (1973), Holmberg (1981), Kaye và Rumble (1981), Wedemeyer (1982) làm rõ tính chất gián cách không gian và vai trò tự chủ của người học.
• France Henri (1992) xem ĐTTX là một hệ thống sư phạm phức tạp đòi hỏi đổi mới phương tiện và phương pháp dạy học có hỗ trợ.
• Amena Begum và Jesmin Pervin (2011) nghiên cứu vấn đề quản lý chất lượng và các tiêu chuẩn bảo đảm chất lượng trong ĐTTX.

Các công trình nghiên cứu trong nước

Trong nước, các hướng nghiên cứu tập trung vào nhiều bình diện:

• Nguyễn Cảnh Toàn (2001) với Tự đào tạo, tự học, tự nghiên cứu và Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Hải Yến (2012) với Xã hội học tập, học tập suốt đời và các kỹ năng tự học, nhấn mạnh năng lực tự học của người học kết hợp sự phụ đạo, hướng dẫn của giảng viên ("thầy ngoài") và xem ĐTTX là bộ phận trọng tâm trong hệ thống giáo dục không chính quy.
• Tạ Thế Truyền (2001) trong đề tài Bồi dưỡng CBQL ngành giáo dục và đào tạo theo hình thức giáo dục từ xa, phân tích ĐTTX dưới góc độ kinh tế học giáo dục và vai trò của GV.
• Triều Hải Hoàng (2004) xem ĐTTX là giải pháp thực hiện công bằng và xã hội hóa giáo dục.
• Dự án Việt - Bỉ (2000) với tài liệu Hỗ trợ học từ xa, cung cấp cơ sở phương pháp dạy học người lớn và quy trình phát triển công nghệ ĐTTX.
• Bùi Thanh Giang (2008) với Các công nghệ ĐTTX và học tập điện tử (e-learning), giới thiệu quy trình thiết kế học liệu giấy in, âm thanh và phương tiện đa phương tiện.
• Trình Thanh Hà (2011) với luận án tiến sĩ Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bảo đảm chất lượng đào tạo ĐH từ xa ở Việt Nam, xây dựng các thành tố bảo đảm chất lượng hệ thống ĐTTX đại học.
• Đặng Văn Dân (2014) với Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cầu ĐTTX ở Việt Nam, làm rõ các yếu tố tác động đến nhu cầu người học và kinh nghiệm quản lý ĐTTX tại các quốc gia Đông Nam Á.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình đi trước đã làm rõ bản chất tự học, kỹ thuật thiết kế học liệu hoặc các yêu cầu bảo đảm chất lượng vĩ mô. Tuy nhiên, vấn đề quản lý ĐTTX có hướng dẫn trình độ đại học tại một địa bàn cụ thể có tính chất đặc thù về kinh tế, văn hóa, giao thông như ĐBSCL, gắn trực tiếp với việc thỏa mãn nhu cầu cung - cầu nhân lực của các đơn vị sử dụng lao động, vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện. Luận án chọn khoảng trống này để xây dựng khung lý luận và hệ thống giải pháp gắn kết giữa nhà trường và thị trường lao động vùng ĐBSCL.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án kết hợp 3 tiếp cận lý thuyết chính:

1. Tiếp cận theo mô hình CIPO của UNESCO: Xem xét hệ thống ĐTTX thông qua 4 thành tố: Bối cảnh (Context), Đầu vào (Input), Quá trình (Process), và Đầu ra (Output). Mô hình này cho phép kiểm soát chất lượng từ khâu xây dựng chương trình, tuyển sinh, đội ngũ, học liệu cho đến hoạt động giảng dạy, học tập và mức độ đáp ứng việc làm của sinh viên tốt nghiệp.
2. Tiếp cận kinh tế giáo dục và quy luật cung - cầu: Đặt công tác đào tạo trong mối quan hệ thị trường lao động. "Cung" từ các cơ sở đào tạo phải đáp ứng đúng "cầu" của CSSDNL và xã hội về số lượng, cơ cấu ngành nghề, chất lượng và thời gian cung ứng.
3. Tiếp cận chức năng quản lý: Bao gồm các chức năng lập quy hoạch, tổ chức thực hiện quy hoạch, kiểm tra - giám sát - đánh giá, và quản lý các tác động từ môi trường bên ngoài.

Các khái niệm cơ bản được xác định trong luận án:

• Đào tạo từ xa trình độ đại học: Là hình thức đào tạo trình độ đại học, trong đó vai trò tự học của người học là chính cùng với sự hỗ trợ, hướng dẫn trực tiếp (mặt giáp mặt) và gián tiếp của người dạy, với sự hỗ trợ của hệ thống nguồn học liệu mở và các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại của các cơ sở đào tạo nhân lực. Theo quy định của Bộ GD&ĐT, số giờ tập trung hướng dẫn, giải đáp thắc mắc chiếm từ 15% đến 25% (không vượt quá 30%) số giờ kế hoạch của học phần.
• Nhân lực: Lực lượng lao động có năng lực tham gia lao động xã hội, cấu thành bởi kiến thức, kỹ năng, thái độ và thói quen làm việc (dẫn theo Phan Văn Kha, Nguyễn Hồng Tây và Tổng cục Thống kê).
• Nhu cầu nhân lực trình độ đại học: Nhu cầu sử dụng lao động đã qua đào tạo đại học về số lượng, cơ cấu ngành nghề và chất lượng đào tạo nhằm phục vụ mục tiêu phát triển KT - XH.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phối hợp các phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp các nghị quyết, văn bản quy phạm pháp luật, công trình khoa học trong và ngoài nước để xây dựng khung khái niệm.
• Phương pháp hồi cứu tư liệu và tổng kết thực tiễn: Thu thập số liệu thống kê kinh tế - xã hội, báo cáo phát triển nhân lực vùng ĐBSCL, quy mô sinh viên, mạng lưới trường lớp giai đoạn 2011-2015.
• Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi: Đo lường thực trạng ĐTTX và quản lý ĐTTX trên diện rộng qua các bảng hỏi với thang đo cụ thể.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục về tính cấp thiết và khả thi của các nội dung quản lý.
• Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm: Khảo nghiệm mức độ cần thiết và khả thi của 7 giải pháp; thử nghiệm thực tế giải pháp đổi mới tuyển sinh tại Trường Đại học Cần Thơ.
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phần mềm thống kê để tính toán tần số, điểm trung bình, độ lệch chuẩn và so sánh số liệu tuyển sinh trước và sau thử nghiệm.

Nguồn tư liệu và mẫu khảo sát thực tế

Dữ liệu thực trạng được thu thập từ các chủ thể tham gia vào hệ sinh thái ĐTTX vùng ĐBSCL:

Nhóm đối tượng khảo sát	Số lượng thực tế khảo sát	Nội dung khảo sát chính
Cơ sở đào tạo (CSĐT)	03 trường (ĐH Cần Thơ, ĐH Trà Vinh, ĐH Đồng Tháp)	Năng lực đào tạo, mạng lưới ngành nghề, chỉ tiêu tuyển sinh
Đơn vị liên kết (ĐVLK)	24 đơn vị (các Trung tâm GDTX cấp tỉnh/huyện)	Điều kiện cơ sở vật chất, tổ chức lớp học, phối hợp quản lý
Cán bộ quản lý (CBQL)	24 người	Công tác xây dựng quy hoạch, kiểm tra, giám sát, quản lý tài chính
Giảng viên (GV)	120 người	Hoạt động dạy học, phương pháp hướng dẫn, sử dụng phương tiện
Sinh viên (SV)	545 người	Hoạt động tự học, sử dụng học liệu, kiểm tra đánh giá, động cơ học tập
Sinh viên tốt nghiệp (SVTN)	117 người	Tình trạng việc làm, mức độ phù hợp ngành nghề, thu nhập
Cơ sở sử dụng nhân lực (CSSDNL)	30 đơn vị	Mức độ hài lòng về chất lượng, kỹ năng và khả năng đáp ứng của SVTN

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận với các luận điểm chính:

1. Bản chất và vai trò của ĐTTX: ĐTTX đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng, thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập; tạo sự công bằng trong tiếp cận giáo dục cho người dân vùng sâu, vùng xa; có tính kinh tế cao nhờ tận dụng đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất sẵn có khi quy mô sinh viên mở rộng.
2. Đặc điểm ĐTTX có hướng dẫn tại Việt Nam: Tồn tại khoảng cách một phần giữa GV và SV; kết hợp giữa tự học với các đợt tập trung hướng dẫn trực tiếp (15% - 25% quỹ thời gian); dựa vào phương tiện kỹ thuật và nguồn học liệu mở; yêu cầu tính tự chủ cao từ phía người học.
3. Mối quan hệ nhân - quả giữa phát triển KT - XH và nhu cầu nhân lực: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế đòi hỏi sự dịch chuyển tương ứng của cơ cấu lao động theo ngành và trình độ. Nhu cầu nhân lực qua ĐTTX được xem xét ở 3 khía cạnh: số lượng (quy mô, chỉ tiêu), cơ cấu (trình độ, ngành đào tạo, vùng miền, độ tuổi), và chất lượng (chuẩn đầu ra, phẩm chất nghề nghiệp).
4. Khung nội dung quản lý ĐTTX theo mô hình CIPO:
   • Quản lý yếu tố đầu vào: Quản lý việc xây dựng và phát triển chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra có sự tham gia của CSSDNL; quản lý tuyển sinh (tư vấn, xét tuyển, phân loại đối tượng); quản lý đội ngũ giảng viên (bố trí, bồi dưỡng phương pháp giảng dạy từ xa, chính sách đãi ngộ); quản lý phương tiện kỹ thuật (hệ thống truyền dẫn, mạng máy tính) và học liệu (biên soạn, thẩm định giáo trình, bài giảng điện tử); quản lý tài chính (học phí, đầu tư tái thiết bị).
   • Quản lý yếu tố quá trình: Quản lý hoạt động dạy và hướng dẫn của giảng viên (chuyển từ truyền thụ một chiều sang hướng dẫn SV tự học); quản lý hoạt động học và tự học của sinh viên (theo dõi tiến độ, kiểm soát tương tác trực tuyến); quản lý công tác kiểm tra, đánh giá (bảo đảm khách quan, chính xác, ứng dụng công nghệ trong chấm thi).
   • Quản lý yếu tố đầu ra: Quản lý thông tin việc làm của SVTN; quản lý sự phát triển nghề nghiệp; đánh giá mức độ hài lòng của CSSDNL và cộng đồng.
   • Quản lý yếu tố bối cảnh: Thể chế hóa các chính sách của Nhà nước và địa phương; thiết lập cơ chế gắn kết bền vững giữa CSĐT và CSSDNL.

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long và kinh nghiệm của một số quốc gia

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn vùng ĐBSCL giai đoạn 2011-2015 thông qua các dữ liệu khảo sát:

1. Bối cảnh KT - XH và nhu cầu nhân lực vùng ĐBSCL: Vùng có tỷ lệ lao động qua đào tạo đại học thấp (3,4%), nhu cầu chuyển dịch cơ cấu từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ đòi hỏi bổ sung nhanh chóng nhân lực trình độ đại học.
2. Thực trạng mạng lưới và quy mô ĐTTX:
   • 03 cơ sở chủ trì ĐTTX lớn tại chỗ gồm Đại học Cần Thơ, Đại học Trà Vinh và Đại học Đồng Tháp phối hợp với mạng lưới các Trung tâm GDTX cấp tỉnh/huyện hình thành hệ thống cung ứng đào tạo rộng khắp.
   • Cơ cấu ngành đào tạo ĐTTX tập trung chủ yếu vào các ngành sư phạm, luật, quản trị kinh doanh, kế toán; các ngành kỹ thuật, công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao còn chiếm tỷ trọng thấp.
3. Phân tích thực trạng quản lý các khâu theo CIPO:
   • Công tác quy hoạch: Chưa có quy hoạch dài hạn mang tính liên kết vùng; việc mở ngành chủ yếu dựa trên năng lực sẵn có của nhà trường thay vì dựa vào dự báo nhu cầu thị trường lao động.
   • Chương trình đào tạo: Phần lớn được sao chép hoặc chuyển đổi cơ học từ chương trình đào tạo chính quy; chưa có nhiều chương trình thiết kế riêng cho người tự học; sự tham gia của CSSDNL vào xây dựng chương trình còn rất hạn chế.
   • Tuyển sinh: Hình thức xét tuyển đơn giản, thiếu công tác định hướng nghề nghiệp; số lượng người học có xu hướng biến động, chưa thu hút được nhiều lao động trẻ vừa tốt nghiệp THPT.
   • Đội ngũ giảng viên: Phần lớn GV dạy ĐTTX kiêm nhiệm từ hệ chính quy; một bộ phận thiếu kỹ năng sư phạm từ xa, kỹ năng biên soạn học liệu điện tử và ứng dụng công nghệ thông tin.
   • Học liệu và phương tiện kỹ thuật: Học liệu giấy in vẫn là chủ đạo; hệ thống học liệu điện tử, video bài giảng, phần mềm tương tác trực tuyến chưa đồng bộ; trang thiết bị tại các ĐVLK (Trung tâm GDTX huyện) còn thiếu thốn, đường truyền mạng không ổn định.
   • Dạy học và đánh giá: Hoạt động dạy học tập trung còn nặng về thuyết trình; quản lý tự học của SV còn lỏng lẻo; khâu thi và đánh giá kết quả học tập ở một số trạm đào tạo chưa được giám sát chặt chẽ.
   • Quản lý đầu ra: Chưa có cơ chế theo dõi thường xuyên tình trạng việc làm của SVTN; thiếu kênh tiếp nhận phản hồi từ phía người sử dụng lao động.
4. Kinh nghiệm quốc tế: Tác giả phân tích mô hình quản lý ĐTTX của một số quốc gia (Đại học Mở Vương quốc Anh - UKOU, Đại học Mở Sukhothai Thammathirat - Thái Lan, hệ thống ĐTTX tại Trung Quốc), rút ra các bài học về xây dựng khung pháp lý, kiểm định chất lượng độc lập, đầu tư học liệu đa phương tiện và tăng cường liên kết công - tư trong đào tạo nhân lực.

Chương 3: Giải pháp quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp xuất phát từ 6 nguyên tắc quản lý (tính hệ thống, tính cần thiết, tính khả thi, tính mục đích, tính hiệu quả, tính thực tiễn) và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể quản lý (Chính phủ, Bộ GD&ĐT, UBND các tỉnh ĐBSCL, CSĐT, CSSDNL, ĐVLK). Hệ thống gồm 7 giải pháp đồng bộ:

STT	Tên giải pháp	Nội dung tác động quản lý trọng tâm
1	Xây dựng quy hoạch ĐTTX	Điều tra dự báo nhu cầu nhân lực vùng ĐBSCL giai đoạn 2015-2020; cân đối cơ cấu ngành đào tạo; xây dựng mạng lưới trạm ĐTTX vệ tinh.
2	Quản lý phát triển chương trình theo chuẩn đầu ra	Thiết kế chương trình linh hoạt, giảm tải lý thuyết, tăng tính ứng dụng; huy động chuyên gia và đại diện CSSDNL tham gia thẩm định chương trình.
3	Đổi mới tuyển sinh ĐTTX	Đa dạng hóa phương thức tư vấn tuyển sinh; phân loại đối tượng người học; ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng ký và xét tuyển hồ sơ.
4	Hình thành mạng liên kết mở nguồn học liệu	Xây dựng ngân hàng học liệu điện tử dùng chung giữa các trường đại học trong và ngoài vùng; số hóa bài giảng; chuẩn hóa quy trình biên soạn học liệu.
5	Đổi mới quản lý hoạt động dạy và học dựa trên ICT	Ứng dụng hệ thống quản trị học tập (LMS); chuyển đổi phương pháp dạy học sang hướng dẫn, cố vấn tự học; kiểm soát tương tác trực tuyến của SV.
6	Tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát chất lượng	Chuẩn hóa ngân hàng đề thi; giám sát nghiêm ngặt quy trình coi thi, chấm thi tại các ĐVLK; kiểm định chất lượng chương trình ĐTTX định kỳ.
7	Quản lý liên kết giữa CSĐT và CSSDNL	Ký kết hợp đồng đào tạo theo địa chỉ; tạo cơ chế cho CSSDNL phản hồi chất lượng đào tạo và tiếp nhận sinh viên thực hành, thực tập.

• Mối quan hệ giữa các giải pháp: Luận án khẳng định 7 giải pháp có quan hệ biện chứng chặt chẽ, tạo thành một hệ thống thống nhất trong mô hình CIPO: Giải pháp 1 là định hướng vĩ mô; Giải pháp 2, 3, 4 chuẩn bị yếu tố đầu vào; Giải pháp 5, 6 kiểm soát quá trình; Giải pháp 7 bảo đảm chất lượng đầu ra và gắn kết bối cảnh thực tiễn.
• Khảo nghiệm và thử nghiệm:
  • Khảo nghiệm: Luận án tiến hành khảo sát tính cần thiết và khả thi của 7 giải pháp trên mẫu CBQL và GV. Kết quả thống kê đều đạt điểm trung bình ở mức cao và rất cao, có sự tương quan thuận giữa tính cần thiết và tính khả thi.
  • Thử nghiệm: Tác giả tiến hành thử nghiệm Giải pháp 3 ("Đổi mới tuyển sinh ĐTTX đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ đại học") tại Trường Đại học Cần Thơ và 4 ĐVLK trong năm 2015. Kết quả sau thử nghiệm cho thấy quy trình tuyển sinh được cải tiến, số lượng thí sinh đăng ký tăng rõ rệt so với năm 2014, công tác xử lý hồ sơ và tư vấn học tập diễn ra nhanh chóng, đúng quy chế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý ĐTTX có hướng dẫn trình độ đại học theo mô hình CIPO (Bối cảnh - Đầu vào - Quá trình - Đầu ra) của UNESCO, tích hợp với tiếp cận kinh tế giáo dục (quy luật cung - cầu nhân lực) và các chức năng quản lý giáo dục.
• Xác lập khái niệm "Đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học" phù hợp với đặc thù kinh tế, xã hội và văn hóa của vùng ĐBSCL, khẳng định ĐTTX là phương thức quan trọng trong việc xây dựng hệ thống giáo dục mở và phát triển xã hội học tập tại Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Phác họa bức tranh toàn diện về thực trạng đào tạo từ xa và công tác quản lý ĐTTX bậc đại học tại ĐBSCL giai đoạn 2011-2015 thông qua hệ thống dữ liệu điều tra từ 3 trường đại học hạt nhân (ĐH Cần Thơ, ĐH Trà Vinh, ĐH Đồng Tháp), 24 đơn vị liên kết và 30 cơ sở sử dụng lao động.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn thực tế: cơ cấu ngành đào tạo chưa bám sát nhu cầu chuyển dịch kinh tế vùng; chương trình đào tạo còn nặng tính hàn lâm của hệ chính quy; học liệu điện tử nghèo nàn; công tác kiểm tra giám sát tại các trạm vệ tinh còn nhiều kẽ hở; thiếu sự liên kết thực chất giữa CSĐT và doanh nghiệp sử dụng lao động.
• Đề xuất hệ thống 7 giải pháp quản lý đồng bộ tác động vào toàn bộ quy trình đào tạo từ khâu quy hoạch, thiết kế chuẩn đầu ra, tuyển sinh, mở nguồn học liệu, đổi mới dạy học bằng ICT đến kiểm soát đánh giá và liên kết doanh nghiệp.
• Thử nghiệm thành công mô hình đổi mới tuyển sinh tại Trường Đại học Cần Thơ và 4 cơ sở liên kết, cung cấp căn cứ thực chứng về khả năng áp dụng của các giải pháp vào thực tiễn quản lý giáo dục đại học.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất

1. Đối với Chính phủ và các Bộ ngành: Hoàn thiện hành lang pháp lý, quy chế công nhận văn bằng ĐTTX bình đẳng với văn bằng chính quy; ban hành chính sách ưu đãi tài chính và đầu tư hạ tầng viễn thông cho các vùng khó khăn như ĐBSCL.
2. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Ban hành chuẩn kiểm định chất lượng riêng cho chương trình ĐTTX; quy định cụ thể định mức giờ giảng, tiêu chuẩn học liệu số và tỷ lệ giờ học trực tiếp có hướng dẫn; phân cấp tự chủ gắn liền trách nhiệm giải trình cho các CSĐT.
3. Đối với UBND các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL: Đưa chỉ tiêu đào tạo nhân lực bằng hình thức ĐTTX vào kế hoạch phát triển KT - XH địa phương; quy hoạch mạng lưới các Trung tâm GDTX làm vệ tinh đào tạo từ xa; hỗ trợ kinh phí đào tạo cho lao động địa phương.
4. Đối với các Cơ sở đào tạo đại học: Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin; thành lập bộ phận chuyên trách phát triển học liệu số; đào tạo nâng cao năng lực sư phạm từ xa cho giảng viên; chuyển dịch cơ cấu ngành đào tạo bám sát nhu cầu lao động kỹ thuật cao.
5. Đối với các Đơn vị liên kết và Cơ sở sử dụng nhân lực: Phối hợp chặt chẽ với CSĐT trong việc quản lý nề nếp học tập và tổ chức thi nghiêm túc; tham gia góp ý chuẩn đầu ra, tạo điều kiện cho người lao động vừa làm vừa học từ xa nâng cao trình độ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi khảo sát: Nghiên cứu giới hạn ở 03 trường đại học công lập lớn có tổ chức ĐTTX đặt tại vùng ĐBSCL (Đại học Cần Thơ, Đại học Trà Vinh, Đại học Đồng Tháp); chưa khảo sát mở rộng tới các cơ sở đào tạo ngoài vùng (tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh) có đặt trạm liên kết ĐTTX tại ĐBSCL.
• Phạm vi thử nghiệm: Do điều kiện thời gian và nguồn lực, luận án mới chỉ tiến hành thử nghiệm thực tế đối với Giải pháp 3 (Đổi mới tuyển sinh ĐTTX) tại Trường Đại học Cần Thơ và 4 ĐVLK; các giải pháp còn lại (như liên kết mở nguồn học liệu, kiểm soát kiểm tra giám sát bằng công nghệ) mới dừng lại ở mức khảo nghiệm chuyên gia về tính cần thiết và khả thi.
• Tính chất hình thức đào tạo: Luận án tập trung vào loại hình ĐTTX có hướng dẫn trực tiếp (kết hợp tập trung 15% - 25% thời lượng theo quy định truyền thống); chưa phân tích sâu các mô hình học tập trực tuyến hoàn toàn (100% online/e-learning) và các khóa học mở trực tuyến quy mô lớn (MOOCs) vốn phát triển mạnh ở giai đoạn sau.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập và các trường đại học quốc tế đang cung cấp dịch vụ đào tạo từ xa tại Việt Nam.
• Nghiên cứu cơ chế tự chủ tài chính và định giá chi phí đào tạo theo tín chỉ đối với hệ thống ĐTTX trực tuyến hoàn toàn.
• Xây dựng bộ công cụ tiêu chí kiểm định chất lượng chuyên sâu cho các chương trình đào tạo từ xa tích hợp trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong việc kiểm soát gian lận thi cử và đánh giá năng lực tự học của sinh viên.

---

Giá trị tham khảo

Đối tượng thụ hưởng

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Chuyên ngành Quản lý giáo dục, Giáo dục học, Kinh tế giáo dục có thể sử dụng luận án làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận kết hợp mô hình CIPO với lý thuyết kinh tế cung - cầu trong quản lý đào tạo.
• Lãnh đạo các trường đại học và cơ sở giáo dục thường xuyên: Hiệu trưởng, trưởng phòng đào tạo, giám đốc các Trung tâm GDTX có thể vận dụng trực tiếp các quy trình quản lý tuyển sinh, bồi dưỡng giảng viên dạy từ xa và phân phối học liệu.
• Cán bộ hoạch định chính sách: Các chuyên viên Sở GD&ĐT, Sở Nội vụ, Ban Quản lý nhân lực các tỉnh vùng ĐBSCL có căn cứ dữ liệu để tham mưu kế hoạch quy hoạch và đặt hàng đào tạo nhân lực.
• Các doanh nghiệp và nhà tuyển dụng: Nhận diện đúng giá trị và năng lực của người lao động tốt nghiệp hình thức đào tạo từ xa có hướng dẫn, từ đó phối hợp với các trường đại học trong đào tạo theo địa chỉ.

Các nội dung đáng tham khảo

• Khung phân tích quản lý đào tạo từ xa theo mô hình CIPO của UNESCO được vận dụng chi tiết cho từng mắt xích đào tạo (từ chuẩn đầu ra, tuyển sinh, tài chính, học liệu đến quản lý thông tin việc làm).
• Bộ công cụ khảo sát thực trạng bằng phiếu hỏi dành cho 7 nhóm chủ thể trong hệ thống ĐTTX, cung cấp mẫu bảng hỏi chuẩn mực cho các nghiên cứu quản lý giáo dục.
• Quy trình tổ chức thử nghiệm giải pháp đổi mới tuyển sinh tại Trường Đại học Cần Thơ và phương pháp so sánh đối chứng số liệu trước và sau can thiệp thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những đặc thù cơ bản nào của đào tạo từ xa tại Việt Nam so với thế giới?

Tại Việt Nam, ĐTTX mang tính chất là hình thức đào tạo có sự kết hợp hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp giữa người dạy và người học (khoảng cách một phần), không phải là sự gián cách hoàn toàn. Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo được luận án trích dẫn, sinh viên ĐTTX lấy tự học làm chính nhưng bắt buộc có thời lượng tập trung nghe hướng dẫn, giải đáp thắc mắc và phụ đạo chiếm từ 15% đến 25% (và không vượt quá 30%) tổng số giờ kế hoạch toàn khóa của học phần. ĐTTX tại Việt Nam gắn liền với mạng lưới Giáo dục thường xuyên, các cơ sở liên kết tại địa phương và đóng vai trò nâng cao dân trí cho đối tượng người lớn tuổi hoặc người đang đi làm.

2. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đại học của vùng Đồng bằng sông Cửu Long ở thời điểm nghiên cứu là bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê năm 2011 được công bố trong luận án, dân số vùng ĐBSCL là 17.330,9 nghìn người, nhưng tỷ lệ lao động đang làm việc đã qua đào tạo của toàn vùng chỉ đạt 8,6%. Đặc biệt, tỷ lệ lực lượng lao động có trình độ đại học trở lên chỉ chiếm 3,4%, là mức thấp nhất so với tất cả các vùng kinh tế trong cả nước. Đồng thời, số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động lên tới 1.285,8 nghìn người (chiếm 93,9% tổng số người thiếu việc làm của vùng).

3. Mô hình CIPO của UNESCO được tác giả cụ thể hóa như thế nào trong quản lý đào tạo từ xa?

Mô hình CIPO được tác giả cụ thể hóa thành 4 nhóm yếu tố:

• Bối cảnh (Context): Quản lý việc thực thi các chính sách giáo dục của Nhà nước, địa phương và cơ sở đào tạo; quản lý sự tham gia và hỗ trợ của cơ sở sử dụng nhân lực.
• Đầu vào (Input): Quản lý chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra; quản lý công tác tuyển sinh; quản lý đội ngũ giảng viên; quản lý hệ thống phương tiện kỹ thuật và nguồn học liệu; quản lý tài chính đào tạo.
• Quá trình (Process): Quản lý hoạt động giảng dạy và phụ đạo của giảng viên; quản lý hoạt động tự học của sinh viên; quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.
• Đầu ra (Output): Quản lý dữ liệu việc làm của sinh viên tốt nghiệp; quản lý sự phát triển nghề nghiệp; đánh giá mức độ thỏa mãn nhu cầu nhân lực của CSSDNL và cộng đồng.

4. Giải pháp nào trong số 7 giải pháp đã được tác giả đưa vào thử nghiệm thực tế và kết quả ra sao?

Tác giả đã đưa Giải pháp 3 (Đổi mới tuyển sinh đào tạo từ xa đáp ứng sự đa dạng về nhu cầu sử dụng nhân lực trình độ đại học) vào thử nghiệm thực tế tại Trường Đại học Cần Thơ và 4 đơn vị liên kết trong năm 2015. Nội dung thử nghiệm tập trung vào cải tiến cách thức tổ chức Ban/Hội đồng tuyển sinh, đổi mới quy trình tư vấn và phân loại đối tượng dự tuyển, ứng dụng công nghệ thông tin trong thu nhận hồ sơ. Kết quả so sánh năm 2015 sau thử nghiệm với năm 2014 cho thấy chỉ tiêu và số lượng sinh viên trúng tuyển nhập học tăng lên, tỷ lệ hồ sơ xử lý chính xác cao hơn và nhận được phản hồi tích cực từ người học và các đơn vị liên kết.

5. Luận án đề xuất những chủ thể nào tham gia thực hiện các giải pháp quản lý ĐTTX?

Luận án xác định rõ 6 nhóm chủ thể quản lý có mối quan hệ ràng buộc trách nhiệm trong việc thực hiện các giải pháp:

1. Chính phủ (ban hành cơ chế, chính sách vĩ mô và công nhận văn bằng).
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (chỉ đạo chuyên môn, kiểm định chất lượng, ban hành quy chế).
3. Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL (quy hoạch nhân lực địa phương, đầu tư hạ tầng trạm vệ tinh).
4. Các Cơ sở đào tạo từ xa (Hiệu trưởng trực tiếp chỉ đạo chương trình, đội ngũ, học liệu và đánh giá).
5. Các Cơ sở sử dụng nhân lực (tham gia góp ý chuẩn đầu ra, đặt hàng đào tạo và tiếp nhận lao động).
6. Các Đơn vị liên kết đào tạo (phối hợp quản lý lớp học, cơ sở vật chất và nề nếp thi cử tại địa phương).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phạm Phương Tâm là công trình khoa học chuyên ngành Quản lý giáo dục, giải quyết toàn diện bài toán quản lý đào tạo từ xa trình độ đại học nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực tại vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long. Bằng việc kết hợp mô hình CIPO của UNESCO với tiếp cận cung - cầu thị trường lao động, tác giả đã đánh giá sâu sắc thực trạng và đề xuất 7 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ từ quy hoạch, phát triển chương trình, mở nguồn học liệu số đến kiểm soát đánh giá và gắn kết doanh nghiệp. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế tại Trường Đại học Cần Thơ đã khẳng định tính khả thi của hệ thống giải pháp, đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn cho việc phát triển giáo dục đại học mở và xây dựng xã hội học tập tại vùng ĐBSCL.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TỪ XA ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học Lịch sử phát triển GD&ĐT đã có nhiều công trình nghiên cứu về ĐTTX. Theo thời gian, từ lúc sơ khai của ĐTTX là đào tạo hàm thụ, thông qua việc giảng dạy cho các giáo sĩ nhà thờ bằng cách gửi thư trao đổi vào những năm 50 - 60 sau công nguyên theo lối gửi thư (correspondence study) nhưng chỉ giới hạn tổ chức trong giáo hội.

Mãi cho đến những năm 1840 tại Anh, Isaas Pitman đã tổ chức đào tạo tốc ký theo hình thức hàm thụ, đây là lớp học hàm thụ đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử ĐTTX [90]. Năm 1922, ở NewZeland đã bắt đầu nghiên cứu và tổ chức loại trường hàm thụ. Giai đoạn này, ĐTTX vẫn là dạng ĐTTX cấp thấp, người học chủ yếu vẫn thông qua thư từ tài liệu, sách vở. Ở Canada cũng thế đến năm 1929, Vancouver sáng lập trường hàm thụ nhưng chỉ triển khai ở bậc sơ trung học.

Tiếp đến, vào năm 1927 lần đầu tiên ở Anh đã thực hiện chương trình giảng dạy đầu tiên trên đài BBC. GV đến đài phát thanh để ghi âm bài giảng và sau đó phát sóng, đây vẫn chỉ là hình thức truyền thụ kiến thức chưa có tổ chức quản lý đào tạo. Năm 1939, tại trường ĐH IOWA - Hoa Kỳ, người ta đã tổ chức giảng dạy có sự hỗ trợ của các thiết bị kỹ thuật thông qua phương tiện điện thoại, kết hợp với biên tập và phát tài liệu hướng dẫn tự học cho SV. UNESCO từ những năm 1996 và 2009 [87] đã có những nhận định, đánh giá về ĐTTX: “ĐTTX là hình thức giáo dục có triển vọng nhất của thế kỷ 21 và là hình thức giáo dục sẽ ngự trị trong tương lai vì nó hỗ trợ tích cực xã hội học tập” vì “giáo dục là một quyền con người cơ bản và là một giá trị nhân bản phổ quát và nó sẽ được làm cho hiện hữu trong cả cuộc đời của mỗi cá nhân”.

Thông báo do UNESCO công bố tại Hội nghị thế giới về Giáo dục ĐH tại Paris năm 2009 (WCHE-2009) cũng đã khuyến cáo: “Cần hỗ trợ khai thác tích hợp đầy đủ hơn ICT và thúc đẩy giáo dục từ xa nhằm đáp ứng nhu cầu tăng nhanh giáo dục ĐH”. Trong nước, những năm gần đây xây dựng xã hội học tập, tạo điều kiện để người dân được học tập suốt đời, vấn đề liên quan đến ĐTTX trong đào tạo nhân lực cho sự nghiệp CNH - HĐH và HNQT đã được sự quan tâm của xã hội, là hướng nghiên cứu của giới khoa học với nhiều luận án, công trình nghiên cứu: Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn (2001) [64] trong tác phẩm Tự đào tạo, tự học, tự nghiên cứu, tác giả đã đề cập đến nhiều vấn đề, nhiều khía cạnh khác nhau trong 8 ĐTTX. Tác giả đã đưa ra quan điểm về ĐTTX, đặc biệt nhấn mạnh đến việc tự học, tự nghiên cứu của người học bên cạnh sự hỗ trợ, phụ đạo, hướng dẫn của đội ngũ GV trong ĐTTX. Tác giả nêu việc chú trọng phát triển ĐTTX với quan điểm đây là hình thức đào tạo góp phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Đồng thời, tác phẩm cũng nêu rõ những điểm cơ bản để phát huy năng lực tự học. Tác giả Tạ Thế Truyền (2001) [70] đề tài Bồi dưỡng CBQL ngành giáo dục và đào tạo theo hình thức giáo dục từ xa, tác giả đã đề cập đến vai trò GV về giảng dạy, hướng dẫn trong ĐTTX, ĐTTX được nhìn nhận và phân tích dưới nhiều góc độ khác nhau như: góc độ về kinh tế học giáo dục, góc độ về giáo dục học. Tác giả đã có đánh giá tình hình chung về ĐTTX ở Việt Nam, thực trạng triển khai ĐTTX ở Việt Nam. Tác giả Triều Hải Hoàng (2004) [38] với bài viết ĐTTX – Một hình thức thực hiện xã hội hóa giáo dục cần nhân rộng, tác giả đề cập đến việc thực hiện sự công bằng trong giáo dục, tạo điều kiện mọi người dân có cơ hội học tập, để đáp ứng yêu cầu này thì ĐTTX phù hợp nhất đối với tiến trình xã hội hóa giáo dục cho người dân.

Ngoài ra, tác giả còn đề cập đến những kinh nghiệm ban đầu đạt được về ĐTTX của các CSĐT trên cả nước, đặc biệt là các CSĐT có ĐTTX. Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Hải Yến (2012) [65] tác phẩm Xã hội học tập, học tập suốt đời và các kỹ năng tự học, đề cập đến những hạn chế của đào tạo CQ và bối cảnh xã hội đòi hỏi cần phải có ĐTTX. Triết lý của sự thống nhất giữa chất lượng và số lượng, vai trò trọng tâm của ĐTTX trong hệ thống giáo dục không CQ. Các tác giả còn phân tích những yếu tố cần thiết chứng minh để ĐTTX trở thành mũi nhọn trong chiến lược giáo dục của Việt Nam.

Đồng thời cũng nêu những kỹ năng cần thiết trong việc tự học, tự nghiên cứu, bên cạnh sự hướng dẫn của giáo viên mà nói theo ngôn ngữ của các tác giả là “thầy ngoài”, đây là vấn đề cốt lõi trong học tập theo ĐTTX, có tính đến đặc thù của Việt Nam. Từ các công trình nghiên cứu kể trên, có thể khái quát rằng: ĐTTX đã và đang được các nhà khoa học trong nước cũng như trên thế giới quan tâm nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn phát triển hệ thống giáo dục và đào tạo, trong đào tạo nhân lực, việc triển khai đào tạo trên ngày càng được tổ chức khá rộng rãi với mục tiêu đáp ứng được các nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng cho nhiều trình độ khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề ĐTTX đáp ứng nhu cầu trình độ ĐH trong điều kiện và yếu tố vùng miền cụ thể đang là vấn đề bỏ ngõ. Trong đề tài này, tiếp tục được tác giả nghiên cứu với nội dung ĐTTX đáp ứng nhu cầu trình độ ĐH vùng ĐBSCL.

Các nghiên cứu về quản lý đào tạo từ xa đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ đại học Quản lý ĐTTX đáp ứng nhu cầu nhân lực trình độ ĐH, cũng đã được quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả trong và ngoài nước với một số công trình và tác 9 giả nghiên cứu tiêu biểu như: Tác giả Keegan [7] khi nghiên cứu về quản lý ĐTTX đã đưa các đặc điểm trong cách thức quản lý của ĐTTX được khái quát như sau: GV và SV ít gặp nhau trong quá trình học tập, điều này giúp phân biệt ĐTTX với đào tạo truyền thống. Ảnh hưởng của việc tổ chức đào tạo trong việc lập kế hoạch, chuẩn bị tài liệu học tập và hỗ trợ cho SV trong học tập, tiếp thu kiến thức. Sử dụng phương tiện kỹ thuật, in ấn, hệ thống đài phát thanh, truyền hình, video hoặc máy vi tính để liên kết GV với SV và nhằm truyền đạt các nội dung giảng dạy. Có nội dung liên hệ hai chiều để SV tiếp nhận được những điều bổ ích từ cuộc đàm thoại, trao đổi.

Điều này phân biệt ĐTTX với việc sử dụng công nghệ vào mục đích khác trong giáo dục - đào tạo. Sự phân tán thường xuyên của lớp học trong một quá trình học tập nhằm để cho mỗi cá nhân có điều kiện và thời gian tự học. Giao tiếp giữa GV-SV và giữa SV- SV có thể thực hiện bằng các phương pháp nhờ các công cụ e-mail và các cuộc gặp gỡ trao đổi đồng bộ và không đồng bộ trực tuyến; Mô hình học tập linh hoạt trí tuệ (intelligent flexible learning) chỉ khác mô hình trên nhờ vào việc bổ sung sử dụng các công nghệ trực tuyến bao gồm các cơ sở dữ liệu và hệ thống trả lời tự động. Theo tác giả Amena Begum và Jesmin Pervin [89] đề cập đến vấn đề lớn và quan trọng nhất của ĐTTX là chất lượng ĐTTX.

Cốt lõi chính là quản lý như thế nào để hướng đến chất lượng, bài viết đề cập và khảo sát một số khía cạnh về quản lý chất lượng nói chung và đảm bảo chất lượng nói riêng của ĐTTX. Trong nước, một số đề tài, công trình nghiên cứu về quản lý ĐTTX có tính lý luận và thực tiễn cao như: Tài liệu Hỗ trợ học từ xa (Dự án Việt - Bỉ) (2000) [7] là công trình tổng quát về ĐTTX, đề cập cụ thể đến phương pháp giáo dục cho người trưởng thành và ĐTTX, xây dựng công nghệ ĐTTX. Đồng thời, tài liệu cũng nêu lên các cách thức đào tạo GV từ xa cùng các điều kiện, yêu cầu để tổ chức thực hiện. Tác giả Bùi Thanh Giang (2008) [27] trong tác phẩm Các công nghệ ĐTTX 1 và học tập điện tử (e-learning), đã phân tích, nêu rõ các mặt ưu điểm cũng như hạn chế của ĐTTX.

Tác giả xây dựng quy trình phát triển học liệu cho ĐTTX, đồng thời giới thiệu các công nghệ trong ĐTTX như các tài liệu giấy in; thiết kế học liệu bằng công nghệ giấy in; các công nghệ âm thanh/lời thoại. Tác giả Trình Thanh Hà (2011) [30] Luận án tiến sĩ Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bảo đảm chất lượng đào tạo ĐH từ xa ở Việt Nam, tác giả đã góp phần làm rõ cơ sở lý luận về đảm bảo chất lượng đào tạo ĐH từ xa, các yếu tố cần quan tâm, các thành tố đảm bảo tính hệ thống, đảm bảo chất lượng cho đào tạo ĐH từ xa. Trên cơ sở các lý luận đã được nghiên cứu, tác giả đề xuất các giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng ĐTTX theo hướng đổi mới và đáp ứng nhu cầu của xã hội trong bối cảnh của Việt Nam. Tác giả Đặng Văn Dân (2014) [21] Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cầu ĐTTX ở Việt Nam, tác giả đã phân tích và làm rõ các nhân tố tác động đến cầu ĐTTX.

Tác giả còn đề cập đến các kinh nghiệm tổ chức và quản lý ĐTTX tại các nước ở Đông Nam Á và khu vực, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc thúc đẩy và phát triển ĐTTX tại Việt Nam. Ngoài ra, tác giả đánh giá thực trạng và nêu rõ các mặt yếu kém của ĐTTX ở Việt Nam, đề xuất các khuyến nghị về chính sách và tác động của Nhà nước đến ĐTTX. Từ các công trình nghiên cứu về quản lý ĐTTX trong và ngoài nước, tổng quát về quản lý ĐTTX đáp ứng trình độ ĐH.