Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ trong 8 các trƣờng cao đẳng Chương 2: Thực trạng đào tạo và quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ trong các trƣờng cao đẳng ở Việt Nam Chương 3: Giải pháp quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ trong các trƣờng cao đẳng ở Việt Nam 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ TRONG CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trên thế giới, đào tạo theo học chế tín chỉ đƣợc coi là một cuộc cách mạng trong giáo dục đại học, đã đƣợc chuẩn bị và tích lũy âm thầm trong suốt thời kỳ cận hiện đại. Sau nhiều nghiên cứu và thử nghiệm, năm 1872 Viện Đại học Harvard đã thay thế hệ thống chƣơng trình đào tạo theo niên chế bằng hệ thống chƣơng trình mềm dẻo cấu thành bởi các môđun mà mỗi sinh viên có thể lựa chọn.
Đây là chƣơng trình đào tạo mới mẻ và hiệu quả, có sức hấp dẫn và lan tỏa nhanh chóng khắp toàn cầu. Bắt đầu từ vùng Bắc Mỹ, tiếp sau đó nhiều nƣớc trên thế giới thuộc Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Philippin, Đài Loan, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaisia, Indonesia, Ấn Độ, Senegal, Mozambic, Nigeria, Uganda, Camơrun, Trung Quốc. Đào tạo theo học chế tín chỉ trở thành xu thế mang tính thời đại, làm thay đổi nội dung, phƣơng pháp, hình thức, quy trình đào tạo, nâng cao hiệu quả và chất lƣợng đào tạo trong hệ thống các trƣờng đại học cao đẳng. Phƣơng thức đào tạo theo học chế tín chỉ với triết lý tập trung hướng vào người học đã trở thành đối tƣợng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, các nhà lý luận.
Trong các công trình nghiên cứu, các nhà khoa học đều đi tìm bản chất của tín chỉ, ƣu thế của phƣơng thức đào tạo này để thay đổi từ nhận thức đến hành động về giáo dục đào tạo bậc cao. Các công trình nghiên cứu về đào tạo theo học chế tín chỉ Cùng với sự phát triển của đào tạo theo học chế tín chỉ, nhiều công trình nghiên cứu về học chế tín chỉ đã đƣợc công bố. Trong phạm vi bao quát của luận án, có khoảng hơn 60 định nghĩa về tín chỉ và các luận giải về đào tạo theo học chế tín chỉ, trong đó có một số các tác giả và quan niệm tiêu biểu: 10 - Năm 1995, học giả James Quann đã trình bày cách hiểu của ông về tín chỉ: “Tín chỉ học tập là một đại lượng đo toàn bộ thời gian bắt buộc của một người học bình thường để học một môn học cụ thể, bao gồm: (1) thời gian lên lớp; (2) thời gian ở trong phòng thí nghiệm, thực tập hoặc các phần việc khác đã được quy định ở thời khóa biểu; và (3) thời gian dành cho đọc sách, nghiên cứu, giải quyết vấn đề, viết hoặc chuẩn bị bài” [101]. - Bàn về những bất cập của đào tạo theo học chế tín chỉ, James Heffernan, (1973) viết trong tài liệu “The Credits of the Credit Hour: The history, Use and Shortcomings of the Credits System”, tác giả bàn về giờ tín chỉ: lịch sử, sử dụng và bất cập của hệ thống tín chỉ đang đƣợc sử dụng trong các nƣớc đang phát triển [79].
Các công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ Trong phạm vi nghiên cứu của chúng tôi, tài liệu liên quan đến quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ không nhiều. Các nhà lý luận mới chỉ quan tâm đến triết lý cơ bản, đặc điểm, lợi ích của đào tạo theo học chế tín chỉ so với niên chế. Khi phân tích tiến trình phát triển của đào tạo theo học chế tín chỉ, một số nhà khoa học đã đề cập đến quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ. Tuy mới đƣợc phát triển hơn một thế kỷ, nhƣng cũng có nhiều quan điểm khác nhau về nguồn gốc và tiến trình phát triển đào tạo theo tín chỉ ở Mỹ.
Các học giả Raunger, Row, Piper và West (1969) đã chia lịch sử phát triển học chế tín chỉ thành ba giai đoạn [103]: - Giai đoạn 1 (1873 - 1908): sự bất mãn ngày càng gia tăng đối với quá trình xét tuyển vào đại học và với những mối quan hệ về học thuật giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học; - Giai đoạn 2 (1908 - 1910): đề xuất và thực thi một đơn vị đo chuẩn mực cho các môn học thuộc chƣơng trình trung học phổ thông, làm cơ sở cho việc tuyển chọn sinh viên vào các trƣờng đại học, cao đẳng; 11 - Giai đoạn 3 (1910 đến nay): áp dụng đơn vị giờ tín chỉ Carnegie, sự thịnh hành, phát triển của đơn vị giờ tín chỉ Carnegie và tác động của nó vào chƣơng trình trung học và đại học ở Mỹ. Nhà nghiên cứu Gerhad (1955) lại chia tiến trình phát triển đào tạo theo tín chỉ ở Mỹ ra thành hai giai đoạn [76]: - Giai đoạn 1 (từ những năm 1870 đến những năm 1880): sự xuất hiện của hệ thống tín chỉ ở trung học phổ thông, các trƣờng đại học bắt đầu đo hiệu suất giảng dạy và học tập theo môn học và theo các đơn vị giờ học; - Giai đoạn 2 (khoảng cuối thế kỉ XIX đến nay): các trƣờng trung học và đại học giao đơn vị tín chỉ cho các môn học và xác định những điều kiện tốt nghiệp theo tín chỉ. Nhà nghiên cứu giáo dục ngƣời Mỹ Jesica M. Shedd (2003) cho rằng hệ thống đào tạo theo tín chỉ ở Mỹ có nguồn gốc từ ba nguyên nhân [91]: - Nhu cầu cần phải xử lý sự đa dạng và sự gia tăng về số lƣợng học sinh trung học phổ thông ghi danh vào học ở các trƣờng đại học trong khi vẫn duy trì những tiêu chuẩn về học thuật.
- Động cơ thay đổi xuất phát ngay trong hệ thống giáo dục đại học Mỹ, thực sự muốn có một cuộc cải cách về giáo dục đại học với những chƣơng trình chứa đựng những môn học có độ mềm dẻo nhất định để ngƣời học có thể chọn chuyên ngành phù hợp, môn học họ thấy cần thiết cho phát triển nghề nghiệp. - Áp lực từ những tổ chức và cá nhân từ bên ngoài trƣờng đại học: chính phủ, các nhà tài trợ, các nhà sử dụng nguồn lực sinh viên tốt nghiệp, v. buộc các trƣờng đại học phải có những đơn vị đánh giá chất lƣợng dạy và học đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn cuộc sống. Từ phân tích các nguyên nhân làm xuất hiện đào tạo theo học chế tín chỉ, Jesica M.
Shedd bƣớc đầu phân tích mô hình quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ, đó là quản lý mục tiêu, nội dung và chƣơng trình đào tạo. Shedd 12 xác định đây là khâu quyết định chất lƣợng quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ [91]. Mặc dù vậy, nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ: vai trò của giảng viên, tính chủ dộng tích cực của sinh viên, môi trƣờng đào tạo… chƣa đƣợc nghiên cứu. Tại Việt Nam Đào tạo theo học chế tín chỉ đƣợc Việt Nam quan tâm và đã có những bƣớc đi quan trọng để đƣa quan điểm đổi mới từ lý luận vào thực tiễn nhằm thay đổi căn bản thực trạng đào tạo bậc cao đẳng của Việt Nam hiện nay để hƣớng tới một nền giáo dục lành mạnh, hiệu quả và hội nhập quốc tế.
Các công trình nghiên cứu về đào tạo theo học chế tín chỉ Đào tạo theo học chế tín chỉ ở Việt Nam đƣợc triển khai chƣa lâu và trên thực tế cũng chƣa nhiều công trình khoa học tổng kết về quy trình đào tạo theo học chế tín chỉ. Tuy nhiên, vấn đề đào tạo theo học chế tín chỉ với những biến đổi sâu sắc trong mục tiêu, chƣơng trình, chuẩn đầu vào và đầu ra của quy trình đào tạo đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học Việt Nam. Nhiều tham luận, công trình nghiên cứu cùng nhiều nguồn tài liệu tham khảo trong nƣớc, trong đó có những công trình tiêu biểu: - Hai tác giả Eli Mazur & Phạm Thị Ly đề cập đến vai trò của học chế tín chỉ của Mỹ trong vấn đề quản lý đào tạo trong giao dục đại học ở Việt Nam và kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc chuyển đổi sang học chế tín chỉ. Sau khi phân tích đặc trƣng của phƣơng thức đào tạo theo học chế tín chỉ ở Mỹ, Trung Quốc, hai tác giả đi đến kết luận: “Ở Trung Quốc và Việt Nam, hệ thống tín chỉ đang đƣợc áp dụng nhƣ một cơ chế quản lý đơn thuần để tính đếm quá trình học tập của sinh viên nhằm đạt đƣợc tấm bằng đại học [25].
Việc dùng hệ thống tín chỉ để chồng lên trên hệ thống hiện tại của giáo dục đại học Việt Nam sẽ không đem lại những kết quả mong muốn và không tạo ra đƣợc sự cổ vũ khuyến khích cho chất lƣợng và sự linh hoạt nhƣ trong các đại học Mỹ. Thay vì vậy, một sự ứng dụng có ý nghĩa của hệ thống tín chỉ ở Việt Nam sẽ đòi hỏi các nhà quản lý giáo dục Việt Nam sáng tạo ra một tầm 13 nhìn mà hệ thống tín chỉ đƣợc dùng nhƣ một phƣơng tiện để đạt đến. Thực hiện hệ thống tín chỉ nhƣ một phƣơng pháp cải cách giáo dục sẽ đòi hỏi cách tiếp cận hệ thống giáo dục rộng rãi bao gồm lập kế hoạch, xác định mục tiêu, thu thập tƣ liệu, thực hiện, đánh giá, điều chỉnh đối với chƣơng trình, hệ thống tƣ vấn sinh viên, hệ thống quản lý, và tất cả những điều này phải đƣợc thực hiện xuyên suốt trong toàn bộ trƣờng đại học. - Các trƣờng cao đẳng và đại học Việt Nam đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học về Đào tạo theo học chế tín chỉ, nhận thức và kinh nghiệm triển khai tại các trƣờng cao đẳng và đại học Việt Nam.
Một số thực tiễn và bài học kinh nghiệm của các trƣờng đã và đang chuyển sang học chế tín chỉ cũng đƣợc các nhà quản lý và giảng viên chia sẻ trong hội thảo … - Nghiên cứu về giáo dục Đại học, Cao đẳng nói chung và học chế tín chỉ nói riêng, các ƣu nhƣợc điểm, điều kiện triển khai và đào tạo theo học chế tín chỉ ở nƣớc ta, việc áp dụng hệ thống tín chỉ trong các trƣờng Đại học và Cao đẳng ở Việt Nam đã đƣợc Lâm Quang Thiệp đề cập tới trong nhiều công trình nghiên cứu, Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Đại học Huế (2006 - 2009) [58, 59, 60].