Luận án tiến sĩ: Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và PPDH bộ môn tại Trường Đại học Vinh

Khám phá quản lý đào tạo thạc sĩ ngành lí luận và phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực, nâng cao chất lượng giáo dục hiện đại.

• Tác giả: Nguyễn Đình Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như An
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ Ngành Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Theo Tiếp Cận Năng Lực
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ
• ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Những nghiên cứu về đào tạo và QLĐT theo tiếp cận năng lực
• 1.1.2. Những nghiên cứu về đào tạo thạc sĩ theo tiếp cận năng lực
• 1.1.3. Những nghiên cứu về đào tạo và QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.1.4. Đánh giá chung và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2.1. Đào tạo thạc sĩ
• 1.2.2. Đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.2.3. QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.3. HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.3.1. Vấn đề đào tạo theo tiếp cận năng lực
• 1.3.2. Yêu cầu về năng lực đối với ThS ngành LL&PPDHBM
• 1.3.3. Quy trình đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.4. QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.4.1. Sự cần thiết phải QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.4.2. QLĐT theo tiếp cận năng lực dựa trên mô hình CIPO
• 1.4.3. Quy trình quản lý quá trình đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 1.5. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN
• 1.5.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.5.2. Các yếu tố khách quan
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN
• 2.1.1. Các cơ sở GDĐH có đào tạo ngành LL&PPDHBM
• 2.1.2. Quy mô và chất lượng đào tạo
• 2.1.3. Về số lượng GV giảng dạy và kết quả đào tạo, bồi dưỡng hằng năm
• 2.2. TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát thực trạng
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Đối tượng, địa bàn và thời gian khảo sát
• 2.2.4. Quy trình tổ chức khảo sát
• 2.2.5. Phương pháp khảo sát
• 2.2.6. Xử lý số liệu khảo sát
• 2.3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 2.3.1. Thực trạng công tác tuyển sinh
• 2.3.2. Thực trạng CTĐT ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.3.3. Thực trạng thực hiện quy trình đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 2.3.4. Thực trạng hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HV trong đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.3.5. Thực trạng đánh giá kết quả học tập của HV ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.3.6. Thực trạng CSVC và tài chính phục vụ đào tạo
• 2.3.7. Thực trạng môi trường đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4. THỰC TRẠNG QLĐT THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 2.4.1. Thực trạng quản lý công tác tuyển sinh đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 2.4.2. Thực trạng quản lý CTĐT ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4.3. Thực trạng quản lý quá trình đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4.4. Thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4.5. Thực trạng quản lý đội ngũ GV, viên chức quản lý và viên chức hành chính trong đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4.6. Thực trạng quản lý CSVC và tài chính phục vụ cho đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.4.7. Thực trạng quản lý môi trường đào tạo trong đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.5. THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THỰC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN
• 2.5.1. Thực trạng các yếu tố chủ quan
• 2.5.2. Thực trạng các yếu tố khách quan
• 2.6. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG
• 2.6.1. Đánh giá về mặt mạnh trong đào tạo và QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM
• 2.6.2. Những hạn chế, bất cập trong đào tạo và QLĐT ThS LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 2.6.3. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 3.1. NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
• 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi
• 3.2. CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THẠC SĨ NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 3.2.1. Quản lý cải tiến CTĐT ThS ngành LL&PPDHBM bộ theo tiếp cận năng lực
• 3.2.2. Tổ chức thực hiện CTĐT ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 3.2.3. Cải tiến hệ thống kiểm tra, đánh giá, giám sát chất lượng đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực và phản hồi thông tin để cải tiến
• 3.2.4. Tổ chức nâng cao năng lực QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 3.2.5. Tăng cường các điều kiện đảm bảo thực hiện đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 3.2.6. Chỉ đạo xây dựng môi trường đào tạo đồng bộ trong đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực
• 3.3. KHẢO SÁT TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP
• 3.3.1. Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát
• 3.3.2. Kết quả khảo nghiệm
• 3.4. MỐI LIÊN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP
• 3.4.1. Tổ chức khảo nghiệm
• 3.4.2. Kết quả khảo nghiệm
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ Ngành Lý Luận

Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành lý luận và phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Đào tạo thạc sĩ không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn phát triển năng lực thực hành cho học viên. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu của xã hội.

1.1. Khái Niệm Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ

Quản lý đào tạo thạc sĩ là quá trình tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động đào tạo nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng chương trình đào tạo, tuyển sinh, và đánh giá kết quả học tập của học viên.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Thạc Sĩ

Đào tạo thạc sĩ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nó không chỉ giúp nâng cao trình độ chuyên môn mà còn phát triển kỹ năng mềm cho học viên, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ Ngành Lý Luận

Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành lý luận và phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao chất lượng đào tạo.

2.1. Vấn Đề Chất Lượng Đào Tạo

Chất lượng đào tạo thạc sĩ hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Nhiều chương trình đào tạo vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu tính thực tiễn.

2.2. Khó Khăn Trong Đánh Giá Năng Lực Học Viên

Đánh giá năng lực học viên là một thách thức lớn. Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá phù hợp với chuẩn đầu ra là cần thiết nhưng cũng gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn.

III. Phương Pháp Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ Theo Tiếp Cận Năng Lực

Để nâng cao chất lượng đào tạo thạc sĩ ngành lý luận và phương pháp dạy học, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Tiếp cận năng lực là một trong những phương pháp quan trọng.

3.1. Mô Hình CIPO Trong Quản Lý Đào Tạo

Mô hình CIPO (Context, Input, Process, Output) giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đào tạo. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp quản lý hiệu quả hơn các hoạt động đào tạo.

3.2. Tổ Chức Đào Tạo Theo Tiếp Cận Năng Lực

Tổ chức đào tạo theo tiếp cận năng lực yêu cầu xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt, phù hợp với nhu cầu thực tiễn và khả năng của học viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ

Việc áp dụng các biện pháp quản lý đào tạo thạc sĩ theo tiếp cận năng lực đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các trường đại học đã có những cải tiến đáng kể trong chất lượng đào tạo.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Đại Học

Nghiên cứu cho thấy rằng các trường đại học áp dụng tiếp cận năng lực đã cải thiện đáng kể chất lượng đào tạo và sự hài lòng của học viên.

4.2. Các Mô Hình Đào Tạo Thành Công

Một số mô hình đào tạo thành công đã được triển khai, giúp học viên phát triển toàn diện cả về kiến thức và kỹ năng thực hành.

V. Kết Luận Về Quản Lý Đào Tạo Thạc Sĩ Ngành Lý Luận

Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành lý luận và phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực là một nhiệm vụ quan trọng. Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để nâng cao chất lượng đào tạo.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải tiến chương trình đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Sở Đào Tạo

Các cơ sở đào tạo cần xây dựng kế hoạch quản lý đào tạo rõ ràng, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức giáo dục quốc tế để nâng cao chất lượng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn theo tiếp cận năng lực" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Đình Huy dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Như An và GS. Thái Văn Thành, bảo vệ năm 2022 tại Trường Đại học Vinh thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9140114).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh phát triển nền kinh tế tri thức và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đặt ra yêu cầu cạnh tranh về chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực trình độ cao ở bậc giáo dục đại học. Tại Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhấn mạnh mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức của người học. Đào tạo sau đại học giữ vai trò cung cấp nhân lực chuyên môn cao và phát triển đội ngũ giảng viên.

Trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn (LL&PPDHBM) có vị trí then chốt đối với chất lượng đội ngũ giáo viên phổ thông. Tuy nhiên, thực tế đào tạo ngành này bộc lộ các bất cập: nội dung và phương pháp chủ yếu theo hướng tiếp cận nội dung, nặng tính hàn lâm, thiếu linh hoạt; chương trình đào tạo chưa sát thực tế; công tác quản lý đào tạo thiếu tính hệ thống và chưa đồng bộ. Đề tài giải quyết khoảng trống nghiên cứu về quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM một cách toàn diện theo mô hình tiếp cận năng lực tại các cơ sở giáo dục đại học sư phạm.

Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo thạc sĩ trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án xác lập giả thuyết khoa học: Công tác quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM ở các cơ sở đào tạo hiện nay đang tồn tại những hạn chế và bất cập nên chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu năng lực của người học trong bối cảnh mới. Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực thì chất lượng đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM sẽ được nâng cao, đáp ứng nhu cầu về chất lượng đội ngũ giáo viên.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản luận án xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực.
2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực tại 05 trường đại học.
3. Đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực.
• Phạm vi không gian khảo sát: 05 trường đại học tại Việt Nam gồm Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, và Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
• Thời gian và dữ liệu: Khảo sát thực trạng đào tạo và quản lý đào tạo thạc sĩ giai đoạn triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan (tính đến năm 2022).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong lịch sử và trên thế giới

Tư tưởng giáo dục và quản lý theo định hướng năng lực có nguồn gốc từ lịch sử tư tưởng sư phạm:

• Tư tưởng cổ điển và phục hưng: Socrate đề xuất phương pháp đàm thoại giúp người học tự tìm ra chân lý; J.A. Kômenxki chủ trương giáo dục thích ứng với tự nhiên và gắn liền thực tiễn; J.J. Rousseau nhấn mạnh giáo dục tự do để phát huy năng lực cá nhân; Pestalozzi khẳng định sự hiểu biết phải đi đôi với khả năng thực hành; R.P. Singh phát triển mô hình lấy người học làm trung tâm.
• Quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin: K. Marx và F. Engels xác định nhiệm vụ phát triển con người toàn diện thông qua trí dục, thể dục và giáo dục kỹ thuật; V.I. Lenin phê phán sự gián đoạn giữa lý thuyết sách vở và thực tiễn cải tạo xã hội.
• Nghiên cứu về tiếp cận năng lực hiện đại: Paprock (1996) tổng kết các đặc tính của đào tạo dựa trên năng lực (cá nhân hóa, tập trung chuẩn đầu ra, linh hoạt). Boyatzis, Whetten và Cameron (1995) xác định 3 khâu phát triển chương trình: xác định năng lực, phát triển năng lực, đánh giá khách quan. Miller (1990) đề xuất mô hình kim tự tháp 4 mức độ năng lực. Các khung tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc tế gồm NVQs (Anh và Xứ Wales), NZQF (New Zealand), NTB (Úc), SCANS và National Skills Standards (Mỹ). Bộ Lao động Mỹ và ASTD xác định mô hình 16 kỹ năng thuộc 6 nhóm kỹ năng cốt lõi.
• Nghiên cứu về đào tạo thạc sĩ và LL&PPDHBM quốc tế: Christopher J. Lucas nghiên cứu đào tạo sau đại học ngành giáo dục tại Mỹ; các tác giả Wynne, McPherson, Daniel Duke, Bulach, Clete-Pickett, Winston-Boothe, Diana, Lynn Olson, Fiedler, David Dean, Laverne Barrett, Edgar Yoder, Alan Richard phân tích sự thiếu hụt kết nối thực tiễn và tính cứng nhắc trong chương trình thạc sĩ. Mô hình đào tạo thạc sĩ tại Úc (2 hướng tiếp cận), Nhật Bản (Thuyết J của William Ouchi, Kaizen của Masaaki Imai), Hồng Kông (đào tạo theo sản phẩm năng lực chuyên sâu), Singapore (phân định giữa Taught Master và Research Master).

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

• Lịch sử tư tưởng giáo dục Việt Nam: Hồ Quý Ly chủ trương giảm học vẹt, bám sát thực tế; Nguyễn Trường Tộ nhấn mạnh phương châm "đạo cốt ở thực hành"; Hồ Chí Minh xác định huấn luyện phải thiết thực, lý luận gắn liền với thực hành.
• Nghiên cứu năng lực và quản lý giáo dục: Nguyễn Hữu Lam tổng thuật về mô hình năng lực trong phát triển nhân lực; Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Tuyết, Cao Văn Sâm nghiên cứu chương trình đại học và đào tạo nghề theo năng lực thực hiện; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Đức Trí (1996) nghiên cứu giáo dục nghề nghiệp hướng đến năng lực; các luận án tiến sĩ của Nguyễn Quang Hưng (2009), Nguyễn Thị Thu Thủy (2012), Nguyễn Văn Tùng, Nguyễn Ngọc Lợi, Nguyễn Quang Việt (2006), Lê Thùy Linh (2013).
• Nghiên cứu quản lý đào tạo thạc sĩ: Vũ Ngọc Hải, Lê Vũ Hùng, Vũ Tuấn Anh, Mỵ Giang Sơn, Nguyễn Vũ Bích Hiền, Vũ Thị Mai Hường, Hoàng Kim Huệ, Trần Thị Minh Hằng, Cao Xuân Liễu, Kim Mạnh Tuấn, Lương Khánh Lượng, Nguyễn Thị Mai Lan, Vũ Thu Trang, Nguyễn Thành Vinh phân tích thực trạng và đề xuất khung năng lực chuẩn đầu ra cho thạc sĩ.

Nhóm hướng nghiên cứu	Tác giả tiêu biểu	Trọng tâm nội dung
Cơ sở tư tưởng và lý thuyết năng lực	Socrate, Kômenxki, Pestalozzi, K. Marx, V.I. Lenin, Paprock, Boyatzis et al., Miller	Triết lý lấy người học làm trung tâm, giáo dục gắn với thực tiễn, mô hình cấu trúc năng lực và chuẩn đầu ra
Khung kỹ năng và chuẩn nghề nghiệp quốc tế	ASTD, SCANS, NVQs, NTB, NZQF, SEAMEO (2018)	16 kỹ năng việc làm, 4 mức độ đánh giá, 4 nhóm năng lực giáo viên Đông Nam Á
Đào tạo và quản lý sau đại học quốc tế	Christopher J. Lucas, David Dean, Alan Richard, Bulach et al.	Khắc phục tính hàn lâm, phân loại thạc sĩ nghiên cứu và thạc sĩ ứng dụng
Đào tạo theo tiếp cận năng lực tại Việt Nam	Hồ Chí Minh, Nguyễn Hữu Lam, Nguyễn Đức Trí, Nguyễn Thành Vinh, Mỵ Giang Sơn	Gắn lý luận với thực tiễn, xác định chuẩn đầu ra giáo viên và quản lý đào tạo sau đại học

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc đánh giá chung về đào tạo sau đại học hoặc khung năng lực đơn lẻ. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống:

• Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận quản lý đào tạo thạc sĩ chuyên ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực dựa trên mô hình CIPO.
• Khảo sát thực trạng quy mô 05 trường đại học sư phạm trọng điểm về các thành tố tuyển sinh, chương trình, tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, môi trường và điều kiện đảm bảo.
• Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ từ khâu cải tiến chương trình, tổ chức đào tạo đến kiểm tra, giám sát chất lượng và xây dựng môi trường sư phạm theo định hướng năng lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản

• Đào tạo: Quá trình chuyển giao có hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo chuyên môn và phẩm chất đạo đức, chuẩn bị cho người học tham gia lao động nghề nghiệp.
• Đào tạo thạc sĩ: Bậc đào tạo sau đại học nhằm nâng cao kiến thức chuyên ngành, kiến thức liên ngành và năng lực nghiên cứu khoa học hoặc ứng dụng thực hành nghề nghiệp (theo Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT gồm định hướng nghiên cứu và định hướng ứng dụng).
• Đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực: Quá trình hình thành ở học viên các năng lực chuyên biệt về phương pháp giảng dạy bộ môn, nghiên cứu khoa học giáo dục và giải quyết vấn đề thực tiễn dạy học ở các trường phổ thông và cơ sở giáo dục.
• Quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực: Quá trình chủ thể quản lý thực hiện các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để tác động đến các yếu tố của quá trình đào tạo nhằm đạt chuẩn đầu ra năng lực.
• Mô hình CIPO: Khung phân tích quản lý chất lượng đào tạo gồm 4 thành tố:
  1. Context (Bối cảnh): Yêu cầu đổi mới giáo dục, bối cảnh kinh tế - xã hội, nhu cầu xã hội và vị trí việc làm.
  2. Input (Đầu vào): Tuyển sinh, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, người học, cơ sở vật chất, tài chính.
  3. Process (Quá trình): Tổ chức dạy và học, phương pháp giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, đánh giá kết quả học tập.
  4. Output (Đầu ra): Năng lực của thạc sĩ tốt nghiệp đáp ứng chuẩn đầu ra, khả năng thích ứng nghề nghiệp.
• Căn cứ chuẩn năng lực: Thông tư 07/2015/TT-BGDĐT (kiến thức, kỹ năng, mức tự chủ và chịu trách nhiệm); Thông tư 02, 03, 04/2021/TT-BGDĐT (tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên tiểu học, THCS, THPT hạng I); Khung năng lực giáo viên Đông Nam Á (SEAMEO 2018 gồm 4 nhóm: Biết và hiểu những gì cần dạy; Giúp đỡ học sinh học tập; Thu hút cộng đồng; Trở thành giáo viên tốt hơn mỗi ngày).

Phương pháp nghiên cứu

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Thu thập, phân tích và hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực.
  • Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập: Xây dựng hệ thống khái niệm, mô hình lý luận và các tiêu chí quản lý.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu hỏi khảo sát thực trạng đối với cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tại 05 trường đại học; khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp.
  • Phương pháp trao đổi, phỏng vấn theo chủ đề: Phỏng vấn trực tiếp các chuyên gia, cán bộ quản lý đào tạo sau đại học và giảng viên chuyên ngành.
  • Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Thẩm định các luận điểm khoa học và tính phù hợp của các biện pháp quản lý đề xuất.
  • Phương pháp thực nghiệm (khảo nghiệm): Kiểm chứng tính cần thiết và khả thi của các giải pháp trong thực tiễn quản lý đào tạo.
• Phương pháp thống kê toán học: Ứng dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lý các số liệu khảo sát, tính toán điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tương quan thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn theo tiếp cận năng lực

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu về đào tạo và quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả làm rõ bản chất của đào tạo theo tiếp cận năng lực (Outcomes-Based Training), nhấn mạnh tính linh hoạt về tiến độ học tập, việc tích lũy chuẩn năng lực thay vì chỉ kiểm soát thời lượng lý thuyết.

Luận án xác lập khung năng lực của thạc sĩ ngành LL&PPDHBM dựa trên sự tích hợp giữa Thông tư 07/2015/TT-BGDĐT, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên hạng I (Thông tư 02, 03, 04/2021/TT-BGDĐT) và Khung năng lực giáo viên SEAMEO (2018). Các nhóm năng lực cốt lõi gồm phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn nghiệp vụ bộ môn, năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục, năng lực phát triển chương trình và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Tác giả vận dụng mô hình CIPO để thiết kế khung quản lý quá trình đào tạo gồm quản lý đầu vào (tuyển sinh, phát triển chương trình), quản lý quá trình (hoạt động giảng dạy của giảng viên, hoạt động học tập và nghiên cứu của học viên, kiểm tra đánh giá) và quản lý đầu ra (chuẩn đầu ra, kiểm định chất lượng), đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng chủ quan (nhận thức cán bộ quản lý, năng lực giảng viên, động cơ học viên) và khách quan (chính sách, cơ chế tự chủ, cơ sở vật chất, bối cảnh kinh tế - xã hội).

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn theo tiếp cận năng lực

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 05 cơ sở giáo dục đại học (Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh).

Nội dung khảo sát đánh giá thực trạng hoạt động đào tạo và thực trạng quản lý đào tạo theo các thành tố:

• Công tác tuyển sinh và quản lý tuyển sinh: Tuyển sinh đã tuân thủ quy chế nhưng hình thức thi tuyển còn thiên về kiểm tra kiến thức tái hiện, chưa đánh giá sâu năng lực thực tiễn nghề nghiệp và tiềm năng nghiên cứu của thí sinh. Việc bổ sung kiến thức cho thí sinh ngành gần chưa đồng nhất giữa các cơ sở.
• Chương trình đào tạo và quản lý chương trình: Các chương trình đã bước đầu xây dựng chuẩn đầu ra nhưng nội dung còn nặng tính hàn lâm lý thuyết, tỷ lệ các học phần thực hành, ứng dụng phương pháp dạy học hiện đại còn thấp; việc cập nhật chương trình theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 chưa kịp thời.
• Hoạt động dạy học và quản lý quá trình đào tạo: Phương pháp giảng dạy của giảng viên có chuyển biến nhưng phương pháp thuyết trình truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn; việc ứng dụng công nghệ dạy học và tổ chức xê-mi-na, thảo luận chuyên đề chưa đạt hiệu quả đồng đều. Hoạt động tự học, tự nghiên cứu của học viên còn mang tính đối phó.
• Kiểm tra đánh giá: Hình thức đánh giá kết quả học tập và đánh giá luận văn thạc sĩ chủ yếu vẫn dựa trên bài thi viết hoặc báo cáo lý thuyết, chưa đo lường chính xác năng lực thực hiện và năng lực giải quyết tình huống dạy học thực tế.
• Điều kiện đảm bảo và môi trường đào tạo: Đội ngũ giảng viên có trình độ cao nhưng còn thiếu kinh nghiệm thực tế ở trường phổ thông mới; cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm bộ môn, thư viện số và nguồn học liệu chuyên ngành còn hạn chế; kinh phí đào tạo chưa đáp ứng đầy đủ cho các hoạt động nghiên cứu thực địa.

Đánh giá tổng thể chỉ ra nguyên nhân của các hạn chế: nhận thức về tiếp cận năng lực trong đào tạo thạc sĩ chưa đầy đủ; cơ chế quản lý đào tạo sau đại học chậm đổi mới; thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa trường sư phạm đào tạo thạc sĩ với các trường phổ thông nơi sử dụng lao động.

Chương 3: Biện pháp quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn theo tiếp cận năng lực

Dựa trên 04 nguyên tắc đề xuất (đảm bảo tính mục tiêu, tính thực tiễn, tính hiệu quả, tính khả thi), tác giả đề xuất hệ thống 06 biện pháp quản lý:

Biện pháp	Nội dung tác động chính
1. Quản lý cải tiến chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực	Rà soát, điều chỉnh mục tiêu và chuẩn đầu ra theo hướng tích hợp năng lực dạy học hiện đại; cơ cấu lại khối lượng kiến thức, tăng thời lượng thực hành, nghiên cứu ứng dụng; cập nhật nội dung gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
2. Tổ chức thực hiện chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực	Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động của học viên; đẩy mạnh dạy học trực tuyến kết hợp trực tiếp (blended learning); tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học gắn với đề tài thực tiễn dạy học bộ môn.
3. Cải tiến hệ thống kiểm tra, đánh giá, giám sát chất lượng đào tạo và phản hồi thông tin	Đa dạng hóa phương pháp đánh giá (đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm, hồ sơ học tập); xây dựng tiêu chí đánh giá luận văn thạc sĩ theo định hướng năng lực; thiết lập hệ thống giám sát và phản hồi thông tin từ cựu học viên và cơ sở tuyển dụng.
4. Tổ chức nâng cao năng lực quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực	Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ quản lý cho đội ngũ cán bộ quản lý sau đại học; nâng cao năng lực quản trị điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tiến độ và hồ sơ học tập của học viên.
5. Tăng cường các điều kiện đảm bảo thực hiện đào tạo	Quy hoạch và bồi dưỡng đội ngũ giảng viên có năng lực nghiên cứu và thực tiễn; đầu tư cơ sở vật chất, hệ thống phần mềm mô phỏng dạy học, tài liệu học tập số hóa và cân đối nguồn lực tài chính cho đào tạo sau đại học.
6. Chỉ đạo xây dựng môi trường đào tạo đồng bộ theo tiếp cận năng lực	Xây dựng môi trường học thuật dân chủ, khuyến khích sáng tạo khoa học; thiết lập mạng lưới liên kết hợp tác chặt chẽ giữa trường đại học đào tạo với các trường phổ thông và viện nghiên cứu giáo dục.

Kết quả khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của 06 biện pháp thông qua lấy ý kiến cán bộ quản lý và giảng viên tại các trường khảo sát cho thấy sự đồng thuận cao, các biện pháp có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ, tạo thành hệ thống quản lý đồng bộ.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về đào tạo và quản lý đào tạo trình độ thạc sĩ ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực.
• Xác định khung năng lực chuyên biệt cho thạc sĩ ngành LL&PPDHBM trong bối cảnh đổi mới giáo dục, tích hợp các yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên hạng I và chuẩn quốc tế.
• Cụ thể hóa mô hình CIPO trong quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM, cung cấp khung lý thuyết để phân tích và đánh giá các khâu của quá trình đào tạo sau đại học.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện và có hệ thống về đào tạo và quản lý đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM tại 05 trường đại học sư phạm lớn ở Việt Nam, chỉ rõ các điểm nghẽn về chương trình, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và nguồn lực.
• Đề xuất 06 biện pháp quản lý đào tạo có cơ sở khoa học, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn các cơ sở giáo dục đại học, đã được khảo nghiệm khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi.

Kiến nghị đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện khung pháp lý về chuẩn chương trình đào tạo thạc sĩ định hướng ứng dụng và nghiên cứu; quy định cụ thể cơ chế tự chủ và liên kết giữa các trường đại học với hệ thống trường phổ thông trong đào tạo giáo viên cốt cán.
• Đối với các cơ sở giáo dục đại học: Rà soát và cập nhật chuẩn đầu ra chương trình đào tạo thạc sĩ ngành LL&PPDHBM; đổi mới công tác quản lý tuyển sinh, tổ chức dạy học và đánh giá luận văn; tăng cường đầu tư học liệu số và bồi dưỡng năng lực thực tế cho đội ngũ giảng viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu tập trung vào 05 trường đại học sư phạm công lập trọng điểm, chưa khảo sát toàn bộ các cơ sở đào tạo sau đại học có mã ngành LL&PPDHBM trên cả nước.
• Việc kiểm chứng biện pháp chủ yếu được thực hiện thông qua phương pháp khảo nghiệm lấy ý kiến chuyên gia, cán bộ quản lý và giảng viên, chưa triển khai thực nghiệm sư phạm trên toàn bộ quy trình đào tạo một khóa học hoàn chỉnh do giới hạn về thời gian đào tạo bậc thạc sĩ (02 năm).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình cơ sở đào tạo khác có đào tạo sau đại học ngành sư phạm.
• Triển khai thử nghiệm áp dụng toàn diện 06 biện pháp quản lý cho từng chuyên ngành LL&PPDHBM cụ thể (như Toán, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên) và theo dõi kết quả đầu ra sau khi tốt nghiệp tại các trường phổ thông.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Cán bộ quản lý giáo dục đại học và sau đại học: Vận dụng các biện pháp quản lý để xây dựng, cải tiến chương trình đào tạo, tổ chức dạy học và kiểm định chất lượng đào tạo thạc sĩ.
• Giảng viên chuyên ngành LL&PPDHBM: Tham khảo khung năng lực và phương pháp đánh giá kết quả học tập để điều chỉnh phương pháp giảng dạy và hướng dẫn học viên nghiên cứu khoa học.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận mô hình CIPO, công cụ khảo sát thực trạng và quy trình nghiên cứu quản lý đào tạo sau đại học.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục: Cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện các văn bản quy định về chuẩn chương trình đào tạo thạc sĩ ngành sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu đào tạo thạc sĩ ngành nào và tại các cơ sở nào?

Luận án nghiên cứu quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn (LL&PPDHBM). Địa bàn khảo sát thực trạng gồm 05 trường đại học: Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, và Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

2. Mô hình lý thuyết cốt lõi nào được luận án sử dụng để quản lý quá trình đào tạo?

Luận án sử dụng mô hình CIPO (Context - Input - Process - Output), phân tích quá trình quản lý đào tạo thông qua 4 nhóm thành tố: Bối cảnh (yêu cầu xã hội, đổi mới giáo dục), Đầu vào (tuyển sinh, chương trình, giảng viên, cơ sở vật chất), Quá trình (hoạt động dạy học, phương pháp nghiên cứu, đánh giá), và Đầu ra (chuẩn đầu ra năng lực của thạc sĩ tốt nghiệp).

3. Khung năng lực của thạc sĩ ngành LL&PPDHBM được luận án xây dựng dựa trên những căn cứ nào?

Khung năng lực được xây dựng dựa trên:

• Thông tư số 07/2015/TT-BGDĐT về yêu cầu kiến thức, kỹ năng, mức tự chủ và chịu trách nhiệm của trình độ thạc sĩ.
• Thông tư số 02, 03, 04/2021/TT-BGDĐT về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên hạng I (tiểu học, THCS, THPT).
• Khung năng lực giáo viên Đông Nam Á do SEAMEO công bố năm 2018 (gồm 4 nhóm năng lực).

4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý đào tạo và gồm những nhóm nào?

Luận án đề xuất 06 biện pháp quản lý:

1. Quản lý cải tiến chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực.
2. Tổ chức thực hiện chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực.
3. Cải tiến hệ thống kiểm tra, đánh giá, giám sát chất lượng đào tạo và phản hồi thông tin.
4. Tổ chức nâng cao năng lực quản lý đào tạo theo tiếp cận năng lực.
5. Tăng cường các điều kiện đảm bảo thực hiện đào tạo.
6. Chỉ đạo xây dựng môi trường đào tạo đồng bộ theo tiếp cận năng lực.

5. Phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát trong luận án là gì?

Luận án sử dụng các phương pháp thống kê toán học và ứng dụng phần mềm Microsoft Excel để tổng hợp, tính toán các chỉ số thống kê (điểm trung bình, độ lệch chuẩn, bảng biểu phân tích) nhằm xử lý số liệu khảo sát thực trạng và số liệu khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Quản lý đào tạo thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn theo tiếp cận năng lực" của tác giả Nguyễn Đình Huy đã hoàn thành các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý đào tạo sau đại học theo tiếp cận năng lực dựa trên mô hình CIPO và các chuẩn nghề nghiệp hiện hành. Kết quả khảo sát thực trạng tại 05 trường đại học sư phạm trọng điểm phản ánh khách quan những ưu điểm và hạn chế trong công tác tuyển sinh, chương trình, tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá. Hệ thống 06 biện pháp quản lý đào tạo được đề xuất có cơ sở khoa học, tính khả thi và cung cấp giải pháp thiết thực cho công tác quản lý đào tạo thạc sĩ sư phạm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề thiết thực lên hàng đầu. Người chỉ rõ: “Phải thiết thực, chu đáo trong công việc huấn luyện” [48]. Nội dung thiết thực theo Bác đó là: Việc xác định và lựa chọn nội dung huấn luyện phải “nhằm đúng nhu cầu”, ngắn gọn, đầy đủ, sát với thực tế và có giá trị thực tế to lớn, đảm bảo cho người học có thể áp dụng, thực hành và đem lại hiệu quả ngay. Bác nói: “Những tài liệu huấn luyện phải nhằm vào sự cần dùng, cần thiết cho quần chúng.

Phải hỏi: Người đến chịu huấn luyện rồi, có áp dụng được ngay không? Nếu không thiết thực như thế, thì huấn luyện mấy năm cũng vô ích” [48]. Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh cũng đòi hỏi người học phải biết vận dụng sáng tạo những điều đã học vào thực tế, phải kết hợp giữa lý luận với thực tế, lý thuyết với thực hành: “Lý luận cốt để áp dụng vào công việc thực tế. Lý luận mà không áp dụng vào thực tế là lý luận suông. Dù xem được hàng ngàn hàng vạn quyển lý luận, nếu không biết đem ra thực hành, thì khác nào một cái hòm đựng sách” [48].

Do vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đã thể hiện về xây dựng nền giáo dục cách mạng nhằm phát triển hoàn toàn những năng lực vốn có của người học; nó là tiền đề lý luận - thực tiễn hết sức quan trọng cho việc đổi mới quá trình đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội hiện nay theo tiếp cận phát triển năng lực. Trong công trình nghiên cứu về “Năng lực trong giáo dục, đào tạo, và phát triển nguồn nhân lực”, tác giả Nguyễn Hữu Lam đã tổng thuật khá chi tiết về giáo dục, đào tạo theo hướng phát triển năng lực của người học [54]. Tác giả đã phân tích các nhược điểm phổ biến của thực tiễn giáo dục, đào tạo và quản lý trên thế giới: Hệ thống và các chương trình GD&ĐT và quản lý được cung cấp 14 bởi các trường quá nặng về phân tích, không định hướng thực tiễn và hành động; thiếu và yếu trong phát triển kỹ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân; thiển cận, hạn hẹp, không có tiếp cận toàn diện tổng thể trong những giá trị và tư duy của nó; không giúp người học làm việc tốt trong các nhóm và đội làm việc. Từ đó, ông đòi hỏi giáo dục, đào tạo hiện đại phải tiếp cận theo phát triển dựa trên mô hình năng lực của người học.

Mô hình năng lực chú trọng vào việc hoàn thành nhiệm vụ của tổ chức, tức là nó chú trọng vào “con người phương tiện” chứ không phải “con người mục đích”. Trong một chừng mực nhất định, nó dựa trên quan điểm hành vi trong giáo dục. Vì thế, những nhược điểm của quan điểm hành vi trong giáo dục cần được quan tâm, chú ý khi áp dụng mô hình năng lực và phải được bổ sung bởi những tiếp cận khác để đạt tới các mục tiêu giáo dục, đào tạo và phát triển cụ thể. Mô hình năng lực được sử dụng như một công cụ tuyển lựa CB, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ và những chỉ dẫn cụ thể cho hoạt động giáo dục đào tạo và phát triển.

Vì thế, cần nhận thức nó là công cụ chứ không phải là mục tiêu; việc nhầm lẫn giữa phương tiện và mục tiêu luôn là một hiện tượng thường xảy ra trong cuộc sống và dẫn tới những hậu quả tai hại. Điều có tính tiên quyết để việc áp dụng mô hình năng lực có hiệu quả là phải có một danh mục các năng lực được thiết kế một cách cẩn thận, có cơ sở khoa học, phù hợp với bối cảnh thực tế của đất nước và của các tổ chức. Những mô hình tốt ở các nước phát triển cũng đã được nghiên cứu và kiểm định ở các nước khác, đặc biệt là các nước đang phát triển, cho thấy hầu hết các năng lực là phù hợp. Tuy nhiên như đề cập ở phần trên, năng lực là sự kết hợp giữa tiềm năng của cá nhân với đòi hỏi của nhiệm vụ ở khía cạnh văn hóa và những đặc điểm cụ thể của bối cảnh có ảnh hưởng mạnh mẽ tới danh mục, tầm quan trọng và mức độ của các năng lực cần thiết.

Vì thế, những nghiên cứu nghiêm túc và cụ thể cần được thực hiện, cập nhật thường xuyên trong điều kiện nền kinh tế toàn cầu hóa và thay đổi nhanh hiện nay. Về phát triển năng lực của người học, đã có các công trình nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực dạy học khác nhau. Tác giả Nguyễn Thị Liên [46] đã nghiên cứu, 15 đề xuất những vấn đề như sự phát triển mạnh mẽ của CNTT, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, kinh tế tri thức… Đó là những vấn đề đòi hỏi giáo dục con người, phát triển con người với các năng lực. Năng lực sáng tạo hiện nay đang là vấn đề được chú ý đến như một vấn đề lớn trong giáo dục và nó trở thành một giá trị cao hơn các thời kỳ trước.

Trọng dụng con người, tập trung đầu tư vào trí tuệ, vào nguồn nhân lực có chất lượng cao là mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Tuyết [55] giới thiệu những mô hình phát triển chương trình ĐH theo tiếp cận năng lực. Mục tiêu này cần được xem là một đường lối chiến lược để làm cho GDĐH Việt Nam gắn đào tạo với nhu cầu kinh tế xã hội, để triết lý giáo dục truyền thống khoa cử, từ chương bấy lâu nay buộc phải bị loại bỏ. Theo tác giả, con đường tất yếu để tạo nên mô hình đào tạo chất lượng tương ứng với chuẩn quốc tế không gì khác hơn là phải triển khai chiến lược đào tạo và QLĐT theo hướng tiếp cận năng lực, nghĩa là không chỉ chú trọng khối lượng kiến thức mà quan trọng hơn là kỹ năng và thái độ, phẩm chất trong sự tổng hòa của chúng.

Bàn đến vấn đề này, trong đào tạo nghề, tác giả Cao Văn Sâm đã khẳng định: “Để có thể thực hiện có hiệu quả triết lý đào tạo theo năng lực thực hiện thì việc trước tiên các chương trình khung đào tạo nghề cần phải được tổ chức xây dựng (đối với chương trình mới) và điều chỉnh (đối với chương trình cũ) theo đúng hướng tiếp cận theo năng lực thực hiện, mà bản chất là dạy nghề gắn kết giữa lý luận và thực tiễn, giữa học với hành, giữa giáo dục đào tạo gắn liền với sản xuất” [54]. Nghiên cứu về năng lực, các nhà giáo dục, quản lý giáo dục đều thống nhất cho rằng: Năng lực được xem là sự tích hợp sâu sắc của kiến thức - kỹ năng - thái độ làm nên khả năng thực hiện công việc chuyên môn và được thể hiện trong thực tiễn hoạt động. Năng lực thực hiện nghề nghiệp chuyên môn của một người tốt nghiệp ĐH được xem là tổng thể của bốn thành tố: năng lực kĩ thuật; năng lực phương pháp; năng lực xã hội và năng lực cá nhân. Như vậy, kết quả các công trình nghiên cứu về đào tạo và QLĐT nhằm phát triển năng lực người học đã xuất hiện rất sớm và không ngừng phát triển trong lịch sử giáo dục Việt Nam.

Đặc biệt trước yêu cầu của xã hội hiện đại, việc 16 đào tạo theo tiếp cận năng lực đã trở thành xu thế tất yếu, phổ quát đối với các cấp học, bậc học, nhất là trong đào tạo nghề. Đào tạo theo tiếp cận năng lực đòi hỏi phải giải quyết nhiều vấn đề, trong đó cốt lõi là xây dựng, quản lý CTĐT, phát triển đội ngũ và xây dựng, hiện đại hóa CSVC, trang thiết bị đào tạo. Đây là những căn cứ khoa học cho việc vận dụng trong QLĐT theo tiếp cận năng lực nói chung và QLĐT ThS ngành LL&PPDHBM nói riêng. Những nghiên cứu về đào tạo thạc sĩ theo tiếp cận năng lực Hiện chưa có nhiều công trình nghiên cứu về về đào tạo thạc sĩ theo tiếp cận năng lực.

Tuy nhiên, gần với đào tạo ThS theo tiếp cận năng lực, có các nghiên cứu đề cập đến đào tạo nhân lực chất lượng cao cho giáo dục nói chung theo tiếp cận năng lực. Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc [55], ở Mỹ đã có những công trình nghiên cứu nổi tiếng về vấn đề này. Có thể kể đến Christopher J. Lucas với tác phẩm “The graduate human resource training for the education sector in the US” - Đào tạo nhân lực sau ĐH cho ngành giáo dục ở Mỹ và “The policies for reforming master training”- chính sách cho cải tổ đào tạo cao học [58].

Bên cạnh những công trình nghiên cứu gần với đào tạo ThS theo tiếp cận năng lực, có các nghiên cứu liên quan đến đào tạo nhân lực nói chung theo tiếp cận năng lực. Năm 1996, tác giả Nguyễn Đức Trí có các công trình “Giáo dục nghề nghiệp hướng đến năng lực, một số vấn đề lý luận và thực tiễn” và “Quản lý đào tạo trong nhà trường” [95]. Đây được xem là công trình nghiên cứu khá toàn diện về hệ thống đào tạo nghề theo năng lực ở Việt Nam. Một số luận án tiến sĩ liên quan đến vấn đề QLĐT theo năng lực thực hiện đã được thực hiện như: Nguyễn Quang Hưng (2009), “Quản lý đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Bình Thuận” [59 ]; Nguyễn Thị Thu Thủy (2012), “Quản lý đào tạo giảng viên Lý luận chính trị đáp ứng nhu cầu thời kỳ đổi mới hiện nay” [60], Nguyễn Văn Tùng “Cơ sở khoa học và biện pháp quản lý đào tạo theo hướng đảm bảo chất lượng tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật” [61]; Nguyễn Ngọc Lợi “Quản lý đào tạo nhân lực đap ứng nhu cấu chuyển dịch cơ câu kinh tế thành phố Cần Thơ” [62]; Nguyễn Quang Việt 17 (2006), “Kiểm tra đánh giá trong dạy học tiếp cận năng lực thực hiện” [63]; Lê Thùy Linh (2013), “Dạy học giáo dục học ở đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực thực hiện” [64].

Những nghiên cứu về đào tạo và quản lý đào ThS ngành LL&PPDHBM theo tiếp cận năng lực 1. Nghiên cứu về đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM Ở góc độ đào tạo về đào tạo ThS ngành LL&PPDHBM, có các nghiên cứu tiệm cận về vấn đề này của Wynne và Mc. Pherson, Daniel Duke, Mark E. Chuyên gia các nước xã hội chủ nghĩa trước đây ở Bungary, Liên Xô, Tiệp Khắc.