Luận án tiến sĩ quản lý hoạt động đánh giá kết quả hoạt động môn toán theo tiếp cận năng lực hs ở các trường thcs tphcm

Luận án tiến sĩ toán học nghiên cứu quản lý hoạt động đánh giá kết quả hoạt động môn toán theo tiếp cận năng lực hs ở các trường thcs, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Phan Văn Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thúy Dung
• Trường học: Trường Đại Học Sài Gòn
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Đánh Giá Kết Quả Học Tập Môn Toán Theo Tiếp Cận Năng Lực Học Sinh Ở Các Trường Trung Học Cơ Sở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạt động đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực người học
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực người học
• 1.2. HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.2.1. Khái niệm hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.2. Sự cấp thiết của đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.3. Mục tiêu đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.4. Nội dung đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.5. Phương pháp đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.6. Hình thức đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.7. Xử lí kết quả đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.2.8. Các điều kiện thực hiện đánh giá kết quả học tập môn toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.3. QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.3.1. Khái niệm quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
• 1.3.2. Tầm quan trọng của quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.3.3. Kế hoạch hóa hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.3.4. Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.3.5. Lãnh đạo thực hiện kế hoạch hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.3.6. Kiểm tra việc thực hiện hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 1.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS
• 1.4.1. Yếu tố thuộc về cán bộ quản lý
• 1.4.2. Yếu tố thuộc về đội ngũ giáo viên Toán và giáo viên, nhân viên hỗ trợ
• 1.4.3. Yếu tố thuộc về điều kiện làm việc, cấp trên và cha mẹ học sinh
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH GIÁO DỤC TRUNG HỌC CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1.1. Tình hình giáo dục trung học nói chung
• 2.1.2. Tình hình giáo dục trung học cơ sở và tình hình môn Toán trung học cơ sở
• 2.2. KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Địa bàn và mẫu khảo sát
• 2.2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2.3.1. Thực trạng nhận thức về sự cấp thiết của đánh giá kết quả học tập môn Toán THCS theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.2. Thực trạng mức độ đạt được mục tiêu đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.3. Thực trạng thực hiện nội dung đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.4. Thực trạng thực hiện phương pháp đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.5. Thực trạng thực hiện hình thức đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.6. Thực trạng thực hiện việc xử lí kết quả đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.3.7. Thực trạng các điều kiện thực hiện hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.4. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2.4.1. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS
• 2.4.2. Thực trạng thực hiện chức năng kế hoạch hóa đối với hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.4.3. Thực trạng thực hiện chức năng tổ chức đối với hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.4.4. Thực trạng thực hiện chức năng lãnh đạo đối với hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.4.5. Thực trạng thực hiện chức năng kiểm tra đối với hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh
• 2.5. THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2.5.1. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về cán bộ quản lý
• 2.5.2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về đội ngũ giáo viên Toán và giáo viên, nhân viên hỗ trợ
• 2.5.3. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về điều kiện làm việc, cấp trên và cha mẹ học sinh
• 2.6. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP
• 3.2. CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐƯỢC ĐỀ XUẤT
• 3.2.1. Nhóm biện pháp tăng cường chức năng kế hoạch hóa
• 3.2.2. Nhóm biện pháp tăng cường chức năng tổ chức
• 3.2.3. Nhóm biện pháp tăng cường chức năng lãnh đạo
• 3.2.4. Nhóm biện pháp tăng cường chức năng kiểm tra
• 3.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC NHÓM BIỆN PHÁP
• 3.4. KHẢO SÁT Ý KIẾN VỀ TÍNH CẤP THIẾT VÀ KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP
• 3.4.1. Mục tiêu, nội dung, phương pháp và khách thể khảo sát
• 3.4.2. Kết quả khảo sát ý kiến về mức độ cấp thiết của các biện pháp
• 3.4.3. Kết quả khảo sát ý kiến về mức độ khả thi của các biện pháp
• 3.5. THỰC NGHIỆM BIỆN PHÁP
• 3.5.1. Mô tả thực nghiệm
• 3.5.2. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.3.1. Khách thể nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán

Quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán theo năng lực học sinh là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Môn Toán không chỉ là một môn học cơ bản mà còn là nền tảng cho nhiều lĩnh vực khác. Việc đánh giá kết quả học tập không chỉ giúp giáo viên hiểu rõ hơn về năng lực của học sinh mà còn giúp điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc áp dụng phương pháp đánh giá theo năng lực học sinh đang trở thành xu hướng tất yếu.

1.1. Khái niệm về đánh giá kết quả học tập môn Toán

Đánh giá kết quả học tập môn Toán theo năng lực học sinh là quá trình thu thập thông tin về năng lực, kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua các hình thức đánh giá khác nhau. Điều này không chỉ giúp xác định mức độ hiểu biết của học sinh mà còn giúp giáo viên điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy.

1.2. Tầm quan trọng của việc đánh giá theo năng lực

Việc đánh giá theo năng lực giúp giáo viên nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu của học sinh. Từ đó, giáo viên có thể đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp, giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Đặc biệt, trong môn Toán, việc này còn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Thách thức trong quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán

Mặc dù việc đánh giá kết quả học tập theo năng lực học sinh mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các thách thức này không chỉ đến từ phía giáo viên mà còn từ hệ thống giáo dục và chính sách quản lý.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp đánh giá mới

Nhiều giáo viên vẫn còn quen với phương pháp đánh giá truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc chuyển đổi sang phương pháp đánh giá theo năng lực. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng đánh giá và kết quả học tập của học sinh.

2.2. Thiếu sự đồng bộ trong quản lý đánh giá

Tại nhiều trường học, việc quản lý đánh giá kết quả học tập chưa được thực hiện đồng bộ. Điều này dẫn đến sự không nhất quán trong cách thức đánh giá giữa các lớp học và giữa các trường, gây khó khăn cho học sinh trong việc theo kịp chương trình học.

III. Phương pháp quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán hiệu quả

Để nâng cao chất lượng đánh giá kết quả học tập môn Toán theo năng lực học sinh, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình đánh giá mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

3.1. Xây dựng kế hoạch đánh giá rõ ràng

Kế hoạch đánh giá cần được xây dựng một cách chi tiết, bao gồm các mục tiêu cụ thể, phương pháp đánh giá và tiêu chí đánh giá. Điều này giúp giáo viên có định hướng rõ ràng trong quá trình thực hiện đánh giá.

3.2. Đào tạo giáo viên về phương pháp đánh giá mới

Đào tạo giáo viên về các phương pháp đánh giá theo năng lực là rất cần thiết. Việc này không chỉ giúp giáo viên nắm vững kiến thức mà còn tạo ra sự tự tin trong việc áp dụng các phương pháp mới vào giảng dạy.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán

Việc áp dụng các phương pháp quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán theo năng lực học sinh đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các trường học đã bắt đầu nhận thấy sự cải thiện trong kết quả học tập của học sinh cũng như sự hài lòng của phụ huynh.

4.1. Kết quả từ các trường THCS tại TP.HCM

Nhiều trường THCS tại TP.HCM đã áp dụng thành công các phương pháp đánh giá mới, dẫn đến sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh. Các hình thức đánh giá đa dạng như trắc nghiệm, thực hành và dự án học tập đã được triển khai.

4.2. Phản hồi từ học sinh và phụ huynh

Phản hồi từ học sinh và phụ huynh cho thấy sự hài lòng với phương pháp đánh giá mới. Học sinh cảm thấy tự tin hơn khi được đánh giá dựa trên năng lực thực tế của mình, trong khi phụ huynh cũng nhận thấy sự tiến bộ của con em mình.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Quản lý đánh giá kết quả học tập môn Toán theo năng lực học sinh là một quá trình cần thiết và quan trọng trong giáo dục hiện đại. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự đồng bộ trong quản lý và sự hỗ trợ từ các cấp lãnh đạo giáo dục.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục cải tiến

Việc tiếp tục cải tiến các phương pháp đánh giá là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư vào đào tạo giáo viên và cải tiến chương trình học.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp đánh giá mới, đồng thời tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ cho học sinh phát triển toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự chuyển dịch mang tính thời đại từ nền giáo dục định hướng tiếp cận nội dung (content-based education) sang tiếp cận năng lực người học (competency-based education) đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết về việc tái cấu trúc hệ thống kiểm tra, đánh giá. Trong cấu trúc chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 tại Việt Nam, môn Toán giữ vai trò trục cột cấu thành năng lực tính toán và tư duy logic của học sinh. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (Mã số: 9140114) của tác giả Phan Văn Quang, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Thúy Dung và PGS. Mỵ Giang Sơn tại Trường Đại học Sài Gòn (2022), mang tên: "Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh", là công trình nghiên cứu tiên phong giải quyết bài toán quản trị giáo dục trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam.

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên khoảng trống học thuật (research gap) rõ ràng: Mặc dù Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) đã tiên phong đổi mới cấu trúc đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Toán từ năm học 2016-2017 – dành tới 5,0/10,0 điểm cho các bài toán ứng dụng thực tiễn cuộc sống – nhưng tại phần lớn các trường trung học cơ sở (THCS), hoạt động kiểm tra, đánh giá thường xuyên và định kỳ vẫn mang nặng tính hàn lâm, thuần túy áp dụng công thức và lý thuyết chứng minh rời rạc. Khoảng trống trong lý luận và thực tiễn quản lý thể hiện ở việc đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL), đặc biệt là Hiệu trưởng (HT), thiếu quy trình quản lý đồng bộ và công cụ kiểm soát khoa học để chuyển đổi năng lực đánh giá của giáo viên (GV) môn Toán theo các chuẩn mực phát triển năng lực học sinh (HS).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của luận án được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập (KQHT) môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS được cấu thành bởi những thành tố và chức năng quản lý nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng hoạt động đánh giá và thực trạng quản lý hoạt động này của Hiệu trưởng tại các trường THCS TPHCM giai đoạn 2018-2021 bộc lộ những ưu điểm, hạn chế và chịu ảnh hưởng của các yếu tố nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần thiết lập hệ thống biện pháp quản lý nào dựa trên các chức năng quản lý cốt lõi để nâng cao chất lượng đánh giá KQHT môn Toán theo tiếp cận năng lực?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Tính cấp thiết, khả thi và hiệu quả thực nghiệm của các biện pháp quản lý đề xuất được minh chứng như thế nào qua các dữ liệu thực nghiệm sư phạm?
• Giả thuyết nghiên cứu (H1): Công tác quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo tiếp cận năng lực HS tại các trường THCS TPHCM tuy đã được quan tâm nhưng còn thiếu tính đồng bộ và bộc lộ nhiều điểm nghẽn; nếu xây dựng được khung lý luận hoàn chỉnh, đánh giá chuẩn xác thực trạng đa chiều và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý can thiệp đồng bộ vào 4 chức năng quản trị thì sẽ tối ưu hóa năng lực chuyên môn của GV, nâng cao khách quan chất lượng giáo dục môn Toán tại địa phương.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp thuyết quản trị chức năng hiện đại và lý thuyết đo lường giáo dục phát triển năng lực. Luận án thực hiện khảo sát trên phạm vi quy mô lớn gồm 26 trường THCS công lập phân bổ tại 13 quận/huyện của TPHCM (9 quận nội thành và 4 huyện ngoại thành), thu thập dữ liệu đa tầng từ CBQL, 100% GV môn Toán và HS các khối lớp 8, 9 trong khung thời gian từ năm 2018 đến 2021, cùng giai đoạn thực nghiệm sư phạm tại học kỳ I năm học 2021-2022.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự phân nhánh sâu sắc giữa hai trường phái đánh giá: đánh giá theo chuẩn (norm-referenced assessment) và đánh giá theo tiêu chí (criterion-referenced assessment). Guskey (2003) và Kaslow (2004) khẳng định việc đánh giá năng lực đòi hỏi đo lường sự vận dụng kiến thức có hệ thống thông qua đa dạng công cụ quan sát và tình huống mô phỏng thực tế. Birenbaum et al. (2006) cùng Williamson (2007) mở rộng luận điểm rằng nếu năng lực là sự tích hợp của kiến thức, kỹ năng và thái độ để giải quyết vấn đề trong bối cảnh cụ thể, thì phương pháp và công cụ đánh giá bắt buộc phải kết hợp đồng thời cả ba thành tố này.

Tranh luận học thuật lớn tồn tại giữa mô hình đánh giá tổng kết truyền thống (Assessment of Learning) nhằm xếp hạng người học với mô hình đánh giá vì sự tiến bộ của người học (Assessment for Learning) được Lorna Earl và Steven Katz (2006) nhấn mạnh trong công trình “Rethinking classroom assessment with purpose in mind”. Tại Việt Nam, Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc (1996), Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường (2014), cùng Nguyễn Công Khanh (2016) đã chỉ ra nghịch lý: nếu xem kiểm tra đánh giá là khâu chốt chặn cuối cùng để cho điểm, hoạt động dạy học sẽ bị tha hóa thành luyện thi mẫu, khiến học sinh chỉ sao chép các thuật toán có sẵn mà không phát triển được tư duy giải quyết vấn đề độc lập.

Về phương diện quản trị hoạt động đánh giá, các nghiên cứu quốc tế từ Cơ quan Đảm bảo Chất lượng Giáo dục Đại học Vương quốc Anh (QAA) với 15 nguyên tắc kiểm soát chất lượng, hay Khung đánh giá hiệu quả của Hội đồng Giảng dạy Đại học Úc (AUTC) đã khẳng định quản lý đánh giá phải là nhiệm vụ trung tâm xuyên suốt quá trình vận hành chương trình đào tạo. Trong nước, các công trình của Cấn Thị Thanh Hương (2010, 2011), Đào Thanh Hải (2016), Đinh Văn Đệ (2020) đã nghiên cứu quản lý đánh giá theo tiếp cận năng lực ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, nhưng hoàn toàn để trống mảng quản lý đánh giá chuyên sâu môn Toán ở bậc THCS.

So sánh với hai chương trình đánh giá quốc tế tiêu biểu:

1. Chương trình PISA của OECD: Đo lường năng lực toán học của học sinh 15 tuổi thông qua khả năng mô hình hóa và giải quyết các bài toán thực tiễn cuộc sống kết thúc giai đoạn giáo dục bắt buộc.
2. Chương trình NAEP của Hoa Kỳ: Đánh giá sự tiến bộ dài hạn về kỹ năng làm toán của học sinh gắn liền với khung năng lực giảng dạy và kinh nghiệm của đội ngũ giáo viên.

Luận án của Phan Văn Quang định vị chính xác điểm giao thoa: Chuyển giao các tiêu chuẩn đánh giá năng lực toán học theo chuẩn quốc tế (như PISA) và khung chuẩn GDPT 2018 vào cấu trúc quản lý nhà trường THCS cụ thể, giải quyết nút thắt quản trị trường học ở một đô thị giáo dục đặc thù quy mô lớn như TPHCM.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng thuyết quản trị chức năng cổ điển của Henri Fayol trong môi trường giáo dục phổ thông hiện đại. Công trình làm sâu sắc lý luận về đánh giá năng lực học sinh thông qua việc tích hợp định nghĩa của Jean-Marie De Ketele (1989):

"Đánh giá có nghĩa là thu thập một tập hợp thông tin đủ, thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy; xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu..."

Đồng thời, luận án cụ thể hóa nguyên lý giáo dục của Phạm Viết Vượng (2014):

"Học là quá trình nhận thức chân lí khách quan. Hành là quá trình luyện tập vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn để hình thành các kĩ năng, kĩ xảo hoạt động, tức là biến kiến thức thành năng lực hoạt động thực tế."

Mô hình lý thuyết của luận án cấu trúc hóa 5 năng lực thành phần cốt lõi của môn Toán cấp THCS theo Chương trình GDPT 2018:

1. Năng lực tư duy và lập luận toán học;
2. Năng lực mô hình hóa toán học;
3. Năng lực giải quyết vấn đề toán học;
4. Năng lực giao tiếp toán học;
5. Năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT).

Các năng lực này được ánh xạ qua 4 cấp độ nhận thức được chuẩn hóa từ nghiên cứu của Trần Kiều và Trần Đình Châu (2012): Nhận biết – Thông hiểu – Vận dụng cấp độ thấp – Vận dụng cấp độ cao.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 trường phái lý thuyết: Thuyết quản lý theo chức năng (Functional Management Theory), Lý thuyết đánh giá dựa trên năng lực (Competency-Based Assessment Theory) và Thuyết kiến tạo trong giáo dục toán học (Constructivist Mathematics Education).

Mô hình vận hành thông qua cơ chế tác động tương hỗ giữa 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng đối với 5 thành tố của hoạt động đánh giá môn Toán:

• Trục chức năng quản lý: Kế hoạch hóa $\rightarrow$ Tổ chức $\rightarrow$ Lãnh đạo $\rightarrow$ Kiểm tra.
• Trục thành tố hoạt động đánh giá: Mục tiêu $\rightarrow$ Nội dung $\rightarrow$ Phương pháp $\rightarrow$ Hình thức $\rightarrow$ Xử lý kết quả.
• Biên giới nghiên cứu (Boundary conditions): Áp dụng chuyên biệt cho hệ thống các trường THCS công lập tại khu vực đô thị và ngoại thành TPHCM trong giai đoạn chuyển đổi chương trình giáo dục phổ thông.

       [ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG (CBQL, Đội ngũ GV Toán, CSVC & Cha mẹ HS) ]

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng quan điểm triết học thực chứng hậu kỳ (post-positivism) kết hợp thực dụng luận (pragmatism), triển khai thiết kế nghiên cứu phương pháp hỗn hợp tuần tự giải thích (Sequential Explanatory Mixed-Methods Design). Thiết kế nghiên cứu phân tầng đa cấp độ (multi-level design) thu thập dữ liệu từ ba nhóm chủ thể: Cán bộ quản lý nhà trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn), Giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Toán và Học sinh khối 8, 9.

Địa bàn nghiên cứu bao phủ 13 quận/huyện đại diện cho toàn bộ địa bàn đô thị TPHCM:

• 9 quận nội thành: Quận 1, Quận 2, Quận 3, Quận 6, Quận 10, Quận 12, Quận Tân Bình, Quận Bình Tân, Quận Thủ Đức (nay thuộc TP. Thủ Đức).
• 4 huyện ngoại thành: Huyện Bình Chánh, Huyện Cần Giờ, Huyện Nhà Bè, Huyện Hóc Môn.
• Quy mô mẫu: Khảo sát tại 26 trường THCS (mỗi quận/huyện chọn 02 trường), tiếp cận toàn bộ CBQL phụ trách chuyên môn, 100% GV dạy Toán của các trường được chọn và chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đối với HS khối 8 và 9.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc tam giác đạc (triangulation):

1. Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Thu thập chéo ý kiến định lượng và định tính từ CBQL, GV Toán và HS để triệt tiêu độ lệch góc nhìn (perceptual bias).
2. Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng hỏi khảo sát Likert 5 mức độ được chuẩn hóa; khung phỏng vấn sâu cá nhân và thảo luận nhóm; hồ sơ quản lý chuyên môn, ma trận đề kiểm tra và bảng điểm tổng kết học tập.
3. Kiểm định độ tin cậy và giá trị thang đo: Sử dụng phần mềm SPSS để tính toán hệ số tin cậy nội tại Cronbach’s Alpha cho toàn bộ các nhóm thang đo (yêu cầu $\alpha \ge 0.70$). Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) kiểm định tính giá trị cấu trúc thang đo với hệ số KMO thỏa mãn điều kiện $0.5 < \text{KMO} < 1.0$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p < 0.001$), giá trị Eigenvalue $> 1.0$ và tổng phương sai trích $> 50%$, hệ số tải nhân tố (Factor Loading) $> 0.50$.
4. Mô hình hóa nâng cao: Ứng dụng phần mềm AMOS thực hiện phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để thẩm định độ tương thích giữa mô hình quản lý lý thuyết với dữ liệu thực chứng.

Data và phân tích

Luận án sử dụng thống kê mô tả (Điểm trung bình - ĐTB, Độ lệch chuẩn - ĐLC, Thứ hạng - XH) để phác họa bức tranh toàn cảnh thực trạng. Thống kê suy luận được thực hiện thông qua kiểm định Independent-Samples T-Test để so sánh sự khác biệt đánh giá giữa nhóm CBQL và GV, Paired-Samples T-Test để đo lường biến thiên thành tích trước và sau thực nghiệm sư phạm giữa nhóm thực nghiệm (TN) và nhóm đối chứng (ĐC) với mức ý nghĩa $p < 0.05$.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu phân tích thực trạng giai đoạn 2018-2021 mang lại 4 phát hiện bước ngoặt:

• Phát hiện 1 (Nghịch lý nhận thức và hành vi): 100% CBQL và GV Toán nhận thức sâu sắc về tính cấp thiết của việc đổi mới đánh giá theo tiếp cận năng lực, nhưng mức độ triển khai thực tế lại bộc lộ độ trễ rất lớn. Đề kiểm tra định kỳ (giữa kỳ, cuối kỳ) tại phần lớn các trường THCS vẫn tập trung nặng nề vào dạng toán thuần túy lý thuyết và áp dụng thuật toán có sẵn, thiếu vắng các câu hỏi đo lường năng lực mô hình hóa toán học từ bối cảnh thực tế.
• Phát hiện 2 (Lệch pha trong quản trị 4 chức năng): Hiệu trưởng các trường THCS thực hiện tương đối tốt chức năng Kế hoạch hóa và Tổ chức hành chính, nhưng suy yếu nghiêm trọng ở chức năng Lãnh đạo (chưa truyền cảm hứng, thiếu các biện pháp bồi dưỡng năng lực kỹ thuật ra đề theo ma trận năng lực cho GV) và chức năng Kiểm tra (kiểm tra còn mang tính hành chính hình thức, chưa đi sâu vào đánh giá độ giá trị của đề kiểm tra và kỹ thuật xử lý kết quả để điều chỉnh phương pháp dạy học).
• Phát hiện 3 (Khủng hoảng điểm số toán thực tiễn): Thống kê điểm thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán của TPHCM giai đoạn 2018-2020 phản ánh thực tế học sinh gặp trở ngại rất lớn khi giải quyết 5 điểm bài toán thực tế trong đề thi chung. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc đánh giá thường xuyên tại trường THCS chưa từng tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản toán học và mô hình hóa dữ liệu đời sống.
• Phát hiện 4 (Bằng chứng thực nghiệm vượt trội): Kết quả thực nghiệm sư phạm trong học kỳ I năm học 2021-2022 tại các trường THCS được can thiệp bằng hệ thống biện pháp quản lý mới cho thấy sự cải thiện vượt bậc có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) ở cả năng lực ra đề của GV lẫn kết quả phát triển năng lực toán học của học sinh nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện lý luận quản lý giáo dục chuyên biệt cho bộ môn Toán, làm rõ mối quan hệ bản chất giữa quản lý kiểm tra đánh giá với việc chuyển đổi mô hình giáo dục tiếp cận năng lực theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập quy trình nghiên cứu hỗn hợp chuẩn hóa từ khảo sát thực trạng, kiểm định EFA/CFA/SEM đến thiết kế can thiệp thực nghiệm sư phạm, tạo tiền đề phương pháp cho các nghiên cứu quản lý giáo dục các môn học khác.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  1. Cung cấp cho các Hiệu trưởng trường THCS khung 4 nhóm biện pháp quản lý hành động: Nhóm 1 - Tăng cường kế hoạch hóa ma trận đánh giá; Nhóm 2 - Tối ưu hóa tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn; Nhóm 3 - Tăng cường lãnh đạo chuyên môn và bồi dưỡng GV; Nhóm 4 - Đổi mới quy trình thanh tra, kiểm tra kỹ thuật đánh giá.
  2. Xây dựng hoàn chỉnh một Chương trình bồi dưỡng giáo viên Toán cấp THCS về kỹ thuật đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực, có thể chuyển giao trực tiếp cho các Phòng GD&ĐT và Sở GD&ĐT TPHCM áp dụng đại trà.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án ghi nhận một số giới hạn biên:

• Giới hạn không gian và mẫu: Địa bàn khảo sát tập trung tại TPHCM – một trung tâm kinh tế - giáo dục có điều kiện cơ sở vật chất và tiếp cận đổi mới tương đối thuận lợi, do đó mức độ khái quát hóa (generalizability) cho các vùng sâu, vùng xa, khu vực nông thôn còn cần kiểm chứng thêm.
• Giới hạn khách thể học sinh: Nghiên cứu chỉ tập trung vào học sinh khối 8 và khối 9 do đặc thù tâm sinh lý lứa tuổi này có khả năng phản hồi bảng hỏi chính xác nhất, chưa bao quát học sinh khối 6 và khối 7 mới bước vào cấp THCS.
• Giới hạn thời gian thực nghiệm: Giai đoạn can thiệp thực nghiệm diễn ra trong 01 học kỳ (Học kỳ I năm học 2021-2022) do giới hạn thời gian đào tạo tiến sĩ, chưa thể đo lường tác động tích lũy dài hạn suốt cả chu kỳ 4 năm học cấp THCS.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng mô hình nghiên cứu sang các tỉnh thành thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên để kiểm định tác động của các biến số điều kiện kinh tế - xã hội.
2. Thiết kế nghiên cứu dọc (longitudinal study) theo dõi sự phát triển năng lực toán học của một thế hệ học sinh từ lớp 6 đến khi tốt nghiệp lớp 9 dưới tác động của mô hình quản lý đánh giá mới.
3. Tích hợp công nghệ giáo dục số (EdTech), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống phân tích dữ liệu học tập (Learning Analytics) vào quy trình tự động hóa kiểm tra, xây dựng ngân hàng câu hỏi thích ứng theo năng lực người học.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo nền tảng với tiềm năng trích dẫn cao trong các công trình nghiên cứu sau đại học về quản lý giáo dục, phương pháp dạy học môn Toán và đo lường giáo dục theo Chương trình GDPT 2018.
• Chuyển đổi thực tiễn trường học: Giúp hàng trăm cán bộ quản lý và hàng nghìn giáo viên dạy Toán tại TPHCM xóa bỏ rào cản tâm lý ngại đổi mới, chuẩn hóa quy trình biên soạn đề kiểm tra kết hợp giữa câu hỏi lý thuyết và bài toán thực tế.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để Sở GD&ĐT TPHCM ban hành các văn bản hướng dẫn chuyên môn hàng năm về đổi mới phương thức kiểm tra định kỳ và cấu trúc tuyển sinh lớp 10 phù hợp lộ trình triển khai Chương trình GDPT 2018.
• Lợi ích xã hội: Giảm tải áp lực học vẹt, học tủ của học sinh; hình thành thế hệ học sinh có khả năng tư duy toán học ứng dụng, tự tin giải quyết các vấn đề kinh tế, đời sống và kỹ thuật trong xã hội hiện đại.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học: Tiếp cận một cấu trúc luận án mẫu mực với thiết kế nghiên cứu chặt chẽ, phương pháp phân tích định lượng kết hợp thực nghiệm sư phạm chuẩn xác.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu Quản lý Giáo dục: Thụ hưởng khung lý luận đã được kiểm chứng thực nghiệm về quản lý hoạt động đánh giá chuyên sâu cho từng môn học đặc thù.
• Hiệu trưởng và Cán bộ Quản lý các trường THCS: Nhận diện chính xác điểm nghẽn trong quản trị trường học và sở hữu ngay bộ công cụ 4 nhóm biện pháp quản lý khả thi để triển khai tại đơn vị.
• Giáo viên dạy môn Toán THCS: Nâng cao năng lực chuyên môn thông qua khung ma trận đề kiểm tra 4 cấp độ nhận thức và chương trình tập huấn kỹ thuật đánh giá năng lực thực hành.
• Học sinh THCS và Phụ huynh: Được thụ hưởng môi trường giáo dục công bằng, khách quan, nơi kết quả học tập phản ánh chính xác năng lực thực chất thay vì điểm số ảo.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc mở rộng Thuyết quản lý chức năng của Henri Fayol và Lý thuyết đánh giá năng lực của De Ketele để xây dựng thành công ma trận tích hợp 2 chiều: Trục 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng tác động trực tiếp lên Trục 5 thành tố của hoạt động đánh giá môn Toán, chuẩn hóa dựa trên 5 năng lực toán học thành phần của Chương trình GDPT 2018.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây của Cấn Thị Thanh Hương (2011) hay Đào Thanh Hải (2016) vốn chủ yếu dừng lại ở khảo sát mô tả định lượng đơn biến hoặc nghiên cứu định tính thuần túy, luận án này đã triển khai quy trình tam giác đạc phương pháp luận toàn diện: kết hợp thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố EFA/CFA, mô hình cấu trúc SEM trên SPSS/AMOS và đặc biệt là tiến hành thực nghiệm sư phạm có nhóm đối chứng với kiểm định Paired-Samples T-Test để khẳng định mối quan hệ nhân quả của các biện pháp quản lý.

3. Phát hiện gây ngạc nhiên nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự "đứt gãy" giữa mức độ nhận thức và mức độ hành vi của đội ngũ giáo viên: Dù 100% giáo viên đạt điểm đánh giá nhận thức rất cao về tầm quan trọng của đánh giá năng lực (ĐTB > 4.2/5.0), nhưng điểm số thực hiện khâu ra đề thực tế và xử lý kết quả đánh giá để điều chỉnh bài dạy lại xếp ở thứ hạng thấp nhất. Điều này chứng minh rằng việc đổi mới giáo dục không thể tự phát diễn ra nếu thiếu sự can thiệp quản lý mang tính cấu trúc của người Hiệu trưởng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ quy trình nhân rộng hoàn chỉnh bao gồm: (1) Bộ công cụ bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa đã kiểm định EFA; (2) Ma trận kiểm tra đánh giá môn Toán 4 cấp độ tư duy; (3) Khung chương trình tập huấn 6 chuyên đề bồi dưỡng năng lực đánh giá cho GV Toán THCS kèm tiêu chí đánh giá chuẩn đầu ra.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo thế nào?

Luận án mở ra chương trình nghiên cứu dài hạn tập trung vào 3 trụ cột: (1) Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực toán học thích ứng trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI-based Adaptive Testing); (2) Quản lý đánh giá tích hợp liên môn STEM giữa Toán học với Khoa học tự nhiên và Công nghệ; (3) Đánh giá tác động dọc của năng lực toán học THCS đến năng lực đổi mới sáng tạo của người học ở bậc đại học và thị trường lao động.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phan Văn Quang đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp mang tính đột phá:

1. Hệ thống hóa và xác lập khung lý luận toàn diện về quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh tại trường THCS.
2. Phân tích thực chứng đa tầng, chuẩn xác về thực trạng đánh giá và quản lý đánh giá tại 26 trường THCS đại diện cho 13 quận/huyện TPHCM giai đoạn 2018-2021.
3. Đề xuất hệ sinh thái 4 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ gắn chặt với 4 chức năng cốt lõi của Hiệu trưởng (Kế hoạch hóa – Tổ chức – Lãnh đạo – Kiểm tra).
4. Thiết kế hoàn chỉnh Chương trình bồi dưỡng chuyên môn kỹ thuật đánh giá năng lực cho giáo viên Toán THCS có giá trị chuyển giao thực tiễn cao.
5. Chứng minh thuyết phục tính khả thi, cấp thiết và hiệu quả vượt trội của các biện pháp can thiệp thông qua dữ liệu thực nghiệm sư phạm ($p < 0.05$).
6. Cung cấp cơ sở khoa học tin cậy hỗ trợ đắc lực cho các nhà hoạch định chính sách giáo dục và các nhà quản lý nhà trường trong công cuộc hiện thực hóa Chương trình GDPT 2018 trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Các nghiên cứu về hoạt động đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực người học 1. Các nghiên cứu về hoạt đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực Từ giữa thập niên 1980, khoa học về đánh giá cũng được đổi mới cùng với sự phát triển của khoa học giáo dục.

Xu hướng đánh giá mới của thế giới là đánh giá theo tiếp cận năng lực (Competence base assessment). Guskey (2003) đưa ra cách giúp giáo viên đánh giá hiệu quả KQHT của người học, cung cấp và hướng dẫn khắc phục hạn chế trong các phương thức đánh giá truyền thống nhằm giúp giáo viên và sinh viên nâng cao chất lượng dạy và học. Theo nghiên cứu của Kaslow (2004), đánh giá cũng hướng tới việc đánh giá kiến thức trong việc vận dụng một cách hệ thống và các năng lực đạt được cần phải đánh giá thông qua nhiều công cụ và hình thức trong đó có cả quan sát và thực hành trong các tình huống mô phỏng. Lorna Earl, Steven Katz et al (2006), trong bài “Rethinking classroom assessment with purpose in mind” tạm dịch là “Luôn cân nhắc việc đánh giá học sinh trong lớp học có chủ đích” nghiên cứu này làm rõ các vấn đề: Tại sao chúng ta cần thay đổi phương thức đánh giá lớp học? Thế nào là đánh giá vì sự tiến bộ của người học? Làm thế nào để đánh giá như là quá trình học tập? Làm sao để đánh giá về kết quả học tập?”.

Theo Birenbaum, et al (2006), để các phương pháp đánh giá theo năng lực đạt chất lượng theo yêu cầu, giáo viên phải tổ chức đánh giá bằng nhiều hình thức và thông qua nhiều công cụ. Nếu năng lực được coi như là khả năng sử dụng kiến thức, 12 kĩ năng và thái độ một cách kết hợp để giải quyết các vấn đề trong những bối cảnh cụ thể thì các chương trình giảng dạy, các phương pháp giảng dạy và các hình thức đánh giá cũng phải kết hợp cả ba yếu tố này. Jackson, et al (2007), đã nghiên cứu các năng lực thường được tập trung phát triển bao gồm năng lực xử lí thông tin, giải quyết vấn đề, phản biện, năng lực học tập suốt đời. Theo nghiên cứu của Williamson (2007), việc đánh giá kết quả học tập cho HS theo hướng tiếp cận năng lực HS cần phải rõ ràng, cụ thể.

Các chương trình giảng dạy cần phải được xây dựng và tập trung vào phát triển năng lực cụ thể của người học theo mục tiêu đã đề ra. Trong những thập niên gần đây, với sự phát triển mạnh của khoa học kĩ thuật cũng như tri thức. Hệ thống lí luận hiện đại về kiểm tra, đánh giá có nhiều tư tưởng khác nhau và thường được trình bày thống nhất về hoạt động đánh giá. Ở Việt Nam, việc đánh giá KQHT cho HS theo hướng tiếp cận năng lực cũng thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu cũng như công luận xã hội nhất là khi giáo dục đang thực hiện công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện.

Hoàng Đức Nhuận - Lê Đức Phúc (1996) trong cuốn sách “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” đã đưa ra cách hiểu về KQHT là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học. KQHT là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định; KQHT còn là mức độ thành tích đã đạt của một học sinh so với các bạn học khác. Theo quan niệm thứ nhất, kết quả học tập là mức thực hiện tiêu chí (criterion) và với quan niệm thứ hai, đó là mức thực hiện chuẩn (norm) và đánh giá KQHT của học sinh là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của học sinh, về tác động và nguyên nhân của quá trình đó, nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên và nhà trường, cho bản thân học sinh để họ học tập tiến bộ hơn. Nguyễn Thành Nhân (2014), Luận án “Mô hình đánh giá kết quả học tập của sinh viên đào tạo theo tín chỉ”, đưa ra hệ thống lý luận của mô hình đánh giá KQHT 13 theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên trong đào tạo theo tín chỉ.

Khẳng định được tính hiệu quả của các giải pháp vận hành mô hình này trong quá trình tổ chức dạy học và đánh giá KQHT cho sinh viên. Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường (2014), về lý luận dạy học hiện đại, trong đó phương thức đánh giá trong giáo dục đang có những thay đổi phù hợp hơn với giáo dục hiện đại đó là đi vào đánh giá năng lực người học. Theo Nguyễn Đức Minh (2015), đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập và giải thích một cách hệ thống, kịp thời các thông tin liên quan đến kết quả học tập, thể hiện ở hai phương diện, thứ nhất: kết quả học tập đạt được của học sinh so với kết quả học tập của học sinh khác, thứ hai: kết quả học tập đạt được của học sinh so với mục tiêu giáo dục đã đề ra. Hai phương diện này dẫn đến hai dạng đánh giá khác nhau căn cứ vào mục đích của việc giải thích kết quả đánh giá, đó là đánh giá theo chuẩn và đánh giá theo tiêu chí.

Theo Bùi Thị Thu Hương - Võ Sỹ Mạnh (2017), đánh giá dựa vào năng lực là một tập hợp sự đo lường được kiến thức, kĩ năng và thái độ mà một người cần phải thực hiện một nhiệm vụ có hiệu quả. Nguyễn Thị Thanh Trà (2016), luận án “Đánh giá kết quả học tập môn giáo dục học của sinh viên đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực” đã tổng hợp, hệ thống hóa và phát triển lý luận về đánh giá KQHT môn Giáo dục học của sinh viên Đại học Sư phạm theo tiếp cận năng lực, phân tích thực trạng về đánh giá KQHT môn Giáo dục học của sinh viên Đại học Sư phạm theo tiếp cận năng lực và tìm ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó. Từ đó, đề xuất các biện pháp đánh giá KQHT môn Giáo dục học của sinh viên Đại học Sư phạm theo tiếp cận năng lực, trong đó xây dựng hệ thống bài tập thực hành và các rubrics đánh giá các năng lực chung và năng lực dạy học - giáo dục của sinh viên sư phạm trong quá trình dạy học môn Giáo dục học. Theo Bùi Thị Thu Hương - Võ Sỹ Mạnh (2017), đánh giá dựa vào năng lực (Competency-based Assessment) không phải làm một tập hợp các kì thi chỉ để công nhận điểm số mà là một quá trình để thu thập bằng chứng về hiệu suất và kiến thức 14 của sinh viên so với năng lực lao động theo tiêu chuẩn của nghề nghiệp, từ đó làm cơ sở để xác nhận năng lực sinh viên.

Theo Đỗ Thị Thu Hằng (2017), Kiểm tra, đánh giá KQHT các học phần là một thành tố quan trọng đảm bảo chất lượng giáo dục của nhà trường. Việc đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực đáp ứng yêu cầu xã hội của các trường đại học ngày nay. Để đổi mới được hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học, thực sự phát huy được năng lực, phẩm chất người học, ngoài việc tìm ra các biện pháp đổi mới đảm bảo tính khoa học và phù hợp với đối tượng người học. Ở bậc phổ thông, các nghiên cứu về đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực người học cũng đã xuất hiện từ rất sớm.

Theo nghiên cứu “Đổi mới công tác đánh giá về kết quả học tập của học sinh trường THCS” từ khoảng giữa thập kỉ 90 của thế kỉ XX đến nay trên thế giới đã có một số chương trình khảo sát đánh giá giáo dục ở cấp độ quốc tế được tổ chức. TheoTrần Khánh Đức (2013) trong “Nghiên cứu nhu cầu và xây dựng mô hình đào tạo theo năng lực trong lãnh vực giáo dục” đã nêu rất rõ năng lực là khả năng tiếp nhận và vận dụng tổng hợp, có hiệu quả mọi tiềm năng của con người về tri thức, kĩ năng, thái độ, thể lực, niềm tin… để thực hiện công việc, hoặc đối phó một tình huống nào đó. Nguyễn Thu Hà (2014), “Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục” (Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014) cho rằng đối với các môn học như Toán, khoa học tự nhiên, kĩ thuật, nghệ thuật, sơ cứu thương, hoặc kĩ thuật, mục tiêu đào tạo thường yêu cầu học sinh biết sử dụng thiết bị và nguồn lực hơn là biết viết về việc sử dụng như thế nào. Đối với những môn học này, bài kiểm tra thực hành được coi là công cụ đánh giá tin cậy hơn bài kiểm tra viết.

Đối với môn khoa học thường thức ở bậc trung học cơ sở, để đánh giá khả năng đo lường vật thể giáo viên có thể trực tiếp đánh giá sự hiểu biết của học sinh và khả năng sử dụng hệ đo lường mét. Bài kiểm tra gián tiếp kĩ năng này có thể là yêu cầu học sinh đổi đơn vị đo, hoặc trả lời các câu hỏi về những hình ảnh của các thiết bị đo lường. Dạng thức này sẽ giúp giáo viên đánh giá được năng lực ước lượng, đo 15 lường và vận dụng của học sinh. Học sinh có thể trình bày vấn đề qua bài tập nhóm, bài tập cá nhân và bài tập kết họp cả nhóm và cá nhân.

Hiện nay, các nhà nghiên cứu cũng chia năng lực thành năng lực chung cốt lõi và năng lực chuyên môn, trong đó năng lực chung cốt lõi là năng lực cơ bản cần thiết làm nền tảng để phát triển năng lực chuyên môn còn năng lực chuyên môn là năng lực ở những lĩnh vực nhất định. Theo Hoàng Thị Tuyết (2013), nghiên cứu về năng lực toán học, đặc biệt về năng lực môn toán 9. Đổi mới kiểm tra đánh giá là động lực thúc đẩy các quá trình khác như đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới quản lý…. Nếu thực hiện được việc kiểm tra đánh giá hướng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng lực người học, thì lúc đó quá trình dạy học sẽ trở nên tích cực hơn rất nhiều.