Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp huyện. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Chương 4: Phương hướng và các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
CHƢƠNG 1: 4 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NSNN CẤP HUYỆN 1. Tổng quan nghiên cứu. NSNN là một phạm trù kinh tế tồn tại lâu đời và có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế quốc gia trong bất cứ thời đại, giai đoạn, hoàn cảnh lịch sử nào. Vì thế, quản lý NSNN là một chủ đề tuy không mới nhƣng luôn mang tính thời sự và dành đƣợc sự quan tâm đặc biệt nhất.
Thời gian gần đây, nhiều các quốc gia trên thế giới đang phải đau đầu đối vặt với vấn nạn nợ công thì vấn đề về quản lý NSNN mà đặc biệt là chi tiêu công lại càng đƣợc quan tâm nhiều hơn nữa. Hiện nay, trên thế giới cũng nhƣ ở nƣớc ta đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề quản lý NSNN và riêng cho quản lý NSNN theo nhiều cách tiếp cận, đối tƣợng nghiên cứu, phân cấp ngân sách…. Có thể kể đến một số công trình đã đƣợc công bố sau: - “Hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh” của tác giả Bùi Thị Quỳnh Thơ năm 2013, luận án tiến sỹ, Học viện Tài Chính. Luận án của tác giả đã hệ thống hóa về lý luận chi NSNN khá toàn diện, từ những lý luận đó đánh giá thực trạng quản lý chi NSNN tại tỉnh Hà Tĩnh và đề xuất ra các giải pháp hoàn thiện quản lý chi nhân sách nhà nƣớc tỉnh Hà Tĩnh, nhƣ: áp dụng qui trình lập dự toán và phân bổ trên cơ sở khuôn khổ chi tiêu trung hạn hƣớng theo kết quả đầu ra, lựa chọn danh mục và thứ tự ƣu tiên các sản phẩm đầu ra….
- “Hoàn thiện quản lý chi ngân sách địa phương tại một số tỉnh ven biển Miền Trung của tác giả Hồ Quốc Khánh (2012), luận văn thác sỹ tài chính – ngân hàng, Đại học Đà Nẵng. Phân tích thực trạng quản lý chi ngân sách địa phƣơng tại các tỉnh vùng ven biển Nam Trung Bộ, đánh giá những kết quả đã đạt đƣợc, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế, nhƣ: Phƣơng pháp quản lý mang tính thủ công, trình độ năng lực của cán bộ quản lý chƣa đồng đều… mà nguyên nhân là do hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng, chính sách pháp luật chƣa theo kịp tình hình thực tế… từ đó đƣa ra các biện pháp nhằm hoàn thiện công 5 tác quản lý chi ngân sách đối với một số tỉnh ven biển Miền Trung, nhƣ: Hoàn thiện hệ thống thông tin, phƣơng tiện quản lý, nâng cao chất lƣợng thanh tra giám sát, hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý, nâng cao trình độ cán bộ…. - “Nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Đặng Hữu Nghĩa năm 2014, luận văn Thạc sĩ quản lý kinh tế, Đại học kinh tế và quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên. Đề tài đi vào nghiên cứu về thực trạng công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cấp tỉnh ở tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian từ 2009 đến 2014.
Tác giả đã chỉ ra đƣợc những bất cập hiện có trong công tác quản lý chi thƣờng xuyên trên địa bàn nghiên cứu, đƣa ra những dự báo về thuận lợi cũng nhƣ khó khăn trong phát triển kinh tế thời gian tới có tác động đến công tác quản lý chi thƣờng xuyên. Từ những cảnh báo đó đƣa ra những hƣớng giải quyết và nâng cao chất lƣợng công tác quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách cho địa phƣơng. - Nghiên cứu về môi trƣờng pháp lý trong hệ thống tài chính công ở Việt Nam, “Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về giám sát tài chính công ở Việt Nam” của tác giả Trần Vũ Hải & Hoàng Minh Thái đăng trên Tạp chí nghiên cứu lập pháp số 7 – 2014 phân tích về thực trạng pháp lý về giám sát tài chính khu vực công chỉ ra những bất cập, hạn chế nhƣ: Sự khác biệt về chuẩn mực kế toán công ở Việt Nam so với các tiêu chuẩn quốc tế, pháp luật hiện hành chƣa tách biệt chức năng kế toán công ra khỏi chức năng ngân quỹ đối với Kho bạc nhà nƣớc…, đồng thời đƣa ra các phƣơng hƣớng khắc phục, hoàn thiện. - Quan tâm tới hiệu quả đầu tƣ công, bài viết “Nâng cao hiệu quả đầu tư công từ NSNN” của tác giả Nguyễn Minh Phong đăng trên Tạp chí Tài chính số 5-2013 phân tính thực trạng công tác đầu tƣ công ở Việt Nam bài viết đƣa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ công từ NSNN nhƣ: rà soát hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về đầu tƣ công, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát… 6 - Đối với xu hƣớng cải cách trong quản lý tài chính công hiện nay, bài viết “Cải cách quản lý tài chính công áp dụng khuôn khổ chi tiêu trung hạn: Những thách thức với Việt Nam” của tác giả Vũ Sỹ Cƣờng, Tạp chí nghiên cứu Tài chính kế toán số 3 -2013 đi vào làm rõ một số thách thức khi áp dụng khuôn khổ chi tiêu trung hạn ở Việt Nam, nhƣ: Thách thức lợi ích cục bộ của địa phƣơng, các nhóm trong xã hội khi chi tiêu NSNN dành cho họ bị điều chỉnh để ƣu tiên cho chiến lƣợc và lợi ích chung của quốc gia.
Thách thức từ khuôn khổ pháp luật và thể chế quản lý tài chính khi mà Luật NSNN đối với lập dự toán hàng năm chƣa có qui định về xây dựng kế hoạch trung hạn hay sự lồng ghép tỏng phân cấp quản lý, tính minh bạch và kỷ luật tài khóa… - Trong “Chi tiêu công và phát triển bền vững” của tác giả Bùi Đại Dũng năm 2012 đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh 28 (2012) đã đi từ tình hình thực trạng chi tiêu công và khủng hoảng nợ công trên thế giới chỉ ra mối quan hệ nguyên nhân, kết quả của khủng hoảng nợ công và bộ chi NSNN, theo đó, tác giả chỉ ra nguyên nhân sâu xa của nợ công là tình trạng chi tiêu công thiếu hiệu quả. Từ đó, tác giả đã so sánh đối chiếu với thực trạng nợ công và tình hình chi tiêu công ở Việt Nam để đƣa ra các dự báo, cảnh báo cùng những phƣơng hƣớng khắc nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công ở Việt Nam. - “Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá chi tiêu công dựa trên kết quả ở Việt Nam” của tác giả Sử Đình Thành và Bùi Thị Mai Hoài đăng trên Tạp chí phát triển kinh tế số 258 – tháng 8/2012. Nghiên cứu đƣa ra khung lý thuyết về phát triển hệ thống giám sát và đánh giá (M&E).
Qua phân tích thực trạng hệ thống M&E chi tiêu công của Việt Nam với những thay đổi về quản lý chi tiêu công và hệ thống giám sát, đánh giá, hệ thống pháp luật về chi tiêu công, các khoảng trống của hệ thống M&E chi tiêu công; tác giả đã đề ra một số lựa chọn chính sách xây dựng hệ thống M&E nhƣ: Xử lý các khoảng trống trong hệ thống M&E vận dụng các cơ chế và công cụ quản lý của khu vực tƣ 7 vào khu vực công, xây dựng lộ trình và cách thức thực hiện hệ thống M&E chi tiêu công dựa theo kết quả… - “Thách thức trong quản lý ngân sách theo kết quả đầu” ra của tác giả Hoàng Thị Thúy Nguyệt đăng trên Tạp chí nghiên cứu tài chính kế toán số 3 (68) – 2009. Tác giả chỉ ra các đặc điểm của quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (hay còn gọi là quản lý ngân sách theo kết quả hoạt động), phân tích lợi ích của phƣơng thức quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, tính ƣu việt của nó so với phƣơng pháp quản lý theo đầu vào và những thách thức trong quá trình chuyển hƣớng sang quản lý NSNN theo kết quả đầu ra. Ngoài ra còn rất nhiều nghiên cứu, sách tham khảo, các bài viết khác đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành, với rất nhiều các công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo về cả lý luận và thực tiễn nhƣ: - “Nâng cao hiệu quả quản lý NSNN Tỉnh An Giang giai đoạn 2011- 2015 và tầm nhìn đến 2020” của tác giả Tô Thiện Hiền năm 2012, luận án tiến sĩ, Đại học Ngân Hàng, Thành phố Hồ Chí Minh. - “Quản lý chi NSNN tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Thị Thu Trang năm 2014, luận văn thạc sỹ, Đại học kinh tế - ĐHQGHN.
- “Hoàn thiện công tác quản lý NSNN ở tỉnh Bình Định” của tác giả Phạn Văn Thành năm 2011, luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng. - “Mô hình khuôn khổ chi tiêu trung hạn trong kế toán công tại một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” của tác giả Phạm Quang Huy năm 2014 đăng trên Tạp chí Phát triển và hội nhập số 19 (29) – tháng 11 – 12/2014. - “Cải cách tài chính công của Việt Nam đến năm 2020 và vai trò của hệ thống thông tin tài chính Chính phủ (GFMIS)” của Viện chiến lƣợc và chính sách tài chính – Bộ tài chính (2014). - “Kế hoạch chi tiêu trung hạn và yêu cầu đặt ra đối với xây dựng hệ thống thông tin quản lý tài chính Chính phủ” của hai tác giả Lê Thị Mai Liên 8 và Nguyễn Thị Thúy.
Mặc dù trong các công trình khoa học đã đƣợc công bố, vấn đề về quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách cấp huyện đã đƣợc rất nhiều tác giả để cập và đi vào nghiên cứu. Tuy nhiên, mỗi tác giả có cách tiếp cận và nội dung nghiên cứu khác nhau, mục đích và đối tƣợng cũng nhƣ hoàn cảnh cụ thể của địa bàn nghiên cứu, thời gian nghiên cứu khác nhau, các ý kiến đánh giá và những đề xuất đƣa ra chỉ áp dụng cho từng địa phƣơng cụ thể không thể áp dụng đại trà cho toàn thể.