MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu Thời gian qua, KTXH nƣớc ta đã đạt đƣợc nhiều thành tựu quan trọng, kinh tế tăng trƣởng, đời sống của nhân dân ngày càng đi lên, hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật ngày càng đƣợc hoàn thiện; vị thế của Việt Nam trên trƣờng quốc tế đƣợc nâng cao, khẳng định tên tuổi với các quốc gia trên thế giới. Đạt đƣợc những thành tựu đó không thể không kể đến sự đóng góp lớn của hệ thống NSNN. Trong tiến trình đổi mới thì NSNN đƣợc coi là những mắt xích quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế quốc dân, là phƣơng tiện giúp NN quản lý kinh tế thị trƣờng, ổn định văn hoá xã hội.
Quản lý NSNN trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN nhằm điều tiết cung cầu, bình ổn giá cả hàng hóa. NSNN tham gia vào thị trƣờng tiền tệ thông qua phát hành trái phiếu, tín phiếu kho bạc để vay vốn trong và ngoài nƣớc, góp phần điều hòa lƣu thông tiền tệ, kiềm chế lạm phát, nhờ đó ổn định đƣợc nền tài chính quốc gia và tạo điều kiện tăng trƣởng và phát triển KTXH. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện quản lý, điều hành NS vẫn còn tồn tại một số vấn đề nhƣ thẩm quyền quyết định NSNN còn chồng chéo, phân chia tỷ lệ nguồn thu, nhiệm vụ chi chƣa hợp lý, bội chi NS, cơ chế bổ sung cho NS cấp dƣới chƣa tạo đƣợc động lực để địa phƣơng chủ động trong việc làm chủ NS, hiệu quả quản lý NS chƣa cao. Vì vậy, cần tiếp tục đƣợc cải tiến để tăng cƣờng công tác quản lý NSNN đối với địa phƣơng.
Trong hệ thống NSNN phải kể đến NS cấp huyện, có thể thấy đây là nguồn tài chính cơ bản để giúp hoạt động của bộ máy NN cấp cơ sở ổn định và phát triển toàn diện. Hệ thống chính quyền quản lý cấp huyện phải có nguồn NS tƣơng đối ổn định, quy mô để thực hiện các nghĩa vụ về quản lý KTXH. Hoạt động thu NS cấp huyện để phục vụ nhu cầu chi tiêu nhƣ chi phí về các khoản lƣơng phụ cấp của cán bộ chuyên trách và không chuyên trách, các khoản sinh hoạt phí, các khoản chi cho quản lý hành chính, khoản chi cho 2 đơn vị sự nghiệp, khoản chi mua sắm đầu tƣ tài sản cố định, trang thiết bị chuyên dùng,… Thành phố Hải Phòng thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phần trăm chia các khoản giữa NS các cấp chính quyền nhằm nâng cao tinh thần chủ động và trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phƣơng trong việc quản lý, sử dụng nguồn NSNN. Những năm qua, huyện Thủy Nguyên phát triển một nền kinh tế đa dạng về ngành nghề bao gồm cả nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thủy sản và du lịch.
UBND huyện đã triển khai các biện pháp trong lĩnh vực thu - chi NS theo phân cấp, tăng cƣờng quản lý nhiệm vụ chi cho phù hợp. Trong khi đó, việc quản lý NSNN cấp huyện giai đoạn vừa qua vẫn còn một số tồn tại, vì vậy cần đề xuất nhiều cách thức hữu ích, có tính khả thi trong việc tăng cƣờng công tác quản lý NSNN nhằm giúp huyện Thủy Nguyên đáp ứng đƣợc vị trí là khu vực kinh tế trọng điểm của thành phố. Để góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong phân cấp quản lý NSNN cấp huyện, học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài “Tăng cường công tác quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” làm luận văn tốt nghiệp. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Quản lý NSNN là vấn đề đang đƣợc nhiều nhà kinh tế quan tâm nghiên cứu, hiện đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đƣa ra các biện pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý NSNN ở các cấp, có thể kể đến nhƣ: Nguyễn Văn Cƣờng (2020), nghiên cứu đề tài “Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai”, luận văn Thạc sĩ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh.
Luận văn đã trình bày đầy đủ và chi tiết về cơ sở lý luận về hiệu quả của công tác quản lý NSNN cấp huyện. Dựa trên những dữ liệu thu thập đƣợc, tác giả đã có những đánh giá về hiệu quả quản lý NSNN tại huyện Mƣờng Khƣơng. Từ đó, những biện pháp 3 đƣợc đƣa ra là xây dựng chiến lƣợc quản lý NS cấp huyện và biện pháp giảm thiểu rủi ro trong hoạt động quản lý này. Tác giả Hoàng Trung Dũng (2019), nghiên cứu về “Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng”, Luận văn Thạc sĩ quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia.
Tác giả đã chỉ ra đƣợc những điểm mạnh và điểm hạn chế trong công tác quản lý NSNN tại huyện Tiên Lãng, từ đó đề xuất biện pháp chính là: tăng cƣờng công tác quản lý thu, khai thác, tạo lập và nuôi dƣ ng nguồn thu NS đồng thời tăng cƣờng công tác quản lý, sử dụng có hiệu quả các khoản chi NS tại huyện Tiên Lãng. Tác giả Nguyễn Thu Hằng (2017), nghiên cứu về “Tăng cường công tác quản lý ngân sách Nhà nước huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ”, luận văn Thạc sĩ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh Tế và Quản trị kinh doanh. Trong luận văn này tác giả đã phân tích công tác thu NS và nhiệm vụ chi NS của huyện Thanh Ba, từ đó chỉ ra một số tồn tại và biện pháp khắc phục tránh hạn chế nguồn thu và chi vƣợt NS. Nhìn chung, các nghiên cứu trên phản ánh khá toàn diện và đầy đủ các khía cạnh liên quan đến công tác quản lý NSNN cấp huyện.
Tuy nhiên, cho tới nay chƣa có công trình nào nghiên cứu về việc tăng cƣờng quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Trong khi đó, công tác này tại huyện Thủy Nguyên vẫn còn có những tồn tại nhất định. Do đó, học viên lựa chọn đề tài “Tăng cường công tác quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” làm luận văn tốt nghiệp, góp phần làm rõ hơn nhận thức lý luận về quản lý NSNN cấp huyện cũng nhƣ việc nghiên cứu tìm biện pháp tăng cƣờng công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý NSNN cấp huyện.
4 - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng nhằm chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân dẫn tới những hạn chế đó. - Đề xuất các biện pháp tăng cƣờng công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu các nội dung trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. - Phạm vi về thời gian: Đánh giá thực trạng về công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng sử dụng số liệu trong giai đoạn 2018-2022, đề xuất biện pháp cho giai đoạn đến hết năm 2027. - Phạm vi về nội dung: Luận văn nghiên cứu công tác quản lý NSNN cấp huyện và biện pháp tăng cƣờng công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu, trong đó chủ yếu là phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh để phân tích và đánh giá công tác quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.
Kết cấu của luận văn Luận văn gồm 3 chƣơng chính sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý ngân sách Nhà nƣớc tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng Chƣơng 3: Biện pháp tăng cƣờng công tác quản lý ngân sách Nhà nƣớc tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò về ngân sách Nhà nước cấp huyện * Khái niệm NSNN cấp huyện NSNN luôn chiếm vị trí quan trọng đối với mỗi một quốc gia nhất là trong quá trình các nƣớc đang hội nhập kinh tế với quốc tế và khu vực. NSNN có nhiệm vụ, chức năng của mình là đảm bảo đẩy mạnh kinh tế phát triển ổn định, nhanh và bền vững, đồng thời đảm bảo thực hiện công bằng xã hội.
Luật NSNN năm 2015 với mục tiêu và ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc quản lý và điều hành NSNN nhằm đảm bảo thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ mà NN đặt ra trong từng thời kỳ phục vụ cho công cuộc đổi mới đất nƣớc. Khoản 14 Điều 4 luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 đƣa ra khái niệm nhƣ sau: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của NN đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan NN có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của NN” [14]. Ở Việt Nam NSNN bao gồm hai bộ phận: NSTW và NSĐP. NSĐP bao gồm NS của đơn vị hành chính các cấp gồm: cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã.
Các cấp NSĐP không độc lập mà lồng ghép vào nhau. NS cấp huyện bao gồm NS cấp xã. NS cấp tỉnh bao gồm NS cấp huyện. “NSNN cấp huyện đƣợc hiểu là phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện KTXH của chính quyền cấp huyện.
Theo Thông tƣ số 328/2016-BTC ngày 26/12/2016 hƣớng dẫn thu và quản lý các khoản thu NSNN qua KBNN thì NS huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện đƣợc hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện” [9]. 6 * Đặc điểm NSNN cấp huyện NSNN cấp huyện là một bộ phận của NSNN, vì vậy NS cấp huyện vừa mang những đặc điểm chung của NSNN, vừa có những đặc điểm riêng, thể hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý tài chính NN cấp huyện. Cụ thể, NSNN huyện có các đặc điểm chủ yếu sau: “Một là, NS cấp huyện vừa là một cấp NS, vừa là một đơn vị dự toán trung gian (NS cấp huyện trực thuộc NS tỉnh và NS cấp xã trực thuộc NS huyện). Hai là, NS cấp huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện; đó là mối quan hệ giữa NS với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện.