MỞ ĐẦU Tỉnh Thái Nguyên có 01 bệnh viện đa khoa trung ương, 03 bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và 8 bệnh viện huyện (trước đây là các trung tâm y tế tuyến huyện, nay chuyển thành bệnh viện huyện) nằm khắp nơi trên địa bàn tỉnh. Việc phát triển và nâng cấp các bệnh viện là một nhu cầu thiết yếu và cần thiết của xã hội đối với việc chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ nhân dân, song sự phát triển ồ ạt dẫn tới việc không đồng bộ của hoạt động bộ máy, đặc biệt bảo vệ môi trường luôn là vấn đề được đặt ra sau cùng trong quá trình phát triển này. Để đáp ứng được nhu cầu phát triển các bệnh viện trên địa bàn tỉnh, các bệnh viện, cơ sở y tế không ngừng được nhà nước và chính quyền địa phương trang bị và nâng cấp về thiết bị, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực… Tuy nhiên, việc thực hiện công tác bảo vệ môi trường dường như lại được ít quan tâm hơn cả. Chính vì thế, các bệnh viện trên địa bàn tỉnh hàng ngày vẫn luôn thải ra một lượng lớn các chất thải đặc biệt là các chất thải nguy hại như: chất thải nhiễm khuẩn (chiếm khoảng 10%), chất thải gây độc hại như chất gây rối loạn nội tiết, chất gây độc tế bào…(chiếm khoảng 5%), các loại dược phẩm (chiếm 5%) và các chất thải y tế… Một số công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trước đây đã tiến hành điều tra về thực trạng cũng như các ảnh hưởng của chất thải bệnh viện đối với môi trường.
Các nghiên cứu đó đã phần nào cho thấy được những tồn tại trong công tác quản lý chất thải bệnh viện. Song việc đưa ra một bức tranh tổng quát để cho thấy việc thực hiện công tác bảo vệ môi trường tại các bệnh viện vẫn còn chưa được rõ nét. Là học viên cao học của tỉnh, tôi mong muốn đóng góp công sức của mình để thực hiện công cuộc phát triển bền vững tại địa phương. Đề tài "Đánh giá thực trạng công tác quản lý chất thải y tế tại một số bệnh viện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý” được đặt ra tập chung vào nghiên cứu các bệnh viện đa khoa là phù hợp với chính sách bảo vệ và khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải y tế của Chính phủ ban hành theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22/4/2003, về việc phê duyệt kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng [13].
1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mục tiêu nghiên cứu Đề tài này được đặt ra với 2 mục tiêu chính là: - Đánh giá thực trạng công tác quản lý chất thải y tế tại các bệnh viện đa khoa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất một số biện pháp tăng hiệu quả quản lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm thích hợp. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Tổng quan về chất thải y tế 1. Cơ sở pháp lý xác định chất thải y tế Theo Quy chế quản lý chất thải y tế ban hành năm 1999 của Bộ Y tế thì “Chất thải y tế được hiểu là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo. Chất thải y tế có thể ở cả 3 dạng: dạng rắn (rác thải y tế), dạng lỏng (nước thải) và dạng khí (khí thải từ các công trình, thiết bị xử lý, tiêu huỷ chất thải y tế)” [6] [7]. Nhìn một cách tổng quát thì khái niệm này tương đối đầy đủ và chính xác, tuy nhiên chưa nêu lên được đặc tính nghiêm trọng của chất thải y tế, và không có sự phân biệt với các loại chất thải khác.
Do đó, khái niệm này đã được thay đổi vào năm 2007 và Chất thải y tế được hiểu là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường. Theo cách nhìn này thì chất thải y tế được nhấn mạnh gồm có cả chất thải nguy hại. Chất thải y tế nguy hại được định nghĩa là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khoẻ con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mũn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu huỷ an toàn. Mặc dù được phân thành 2 loại chính là chất thải nguy hại và chất thải thông thường, tuy nhiên chỉ có khoảng từ 10-25% các chất thải y tế được xác định là chất thải nguy hại theo Thông tư mới nhất số 12/2011/TT-BTNMT quy định về quản lý chất thải nguy hại ngày 14 tháng 4 năm 2011 thì chất thải y tế nằm trong danh mục A các chất thải nguy hại có mã số A4020 - Y1, chỉ trừ các loại chất thải sinh hoạt thông thường.
Còn lại khoảng 75% - 90% chất thải y tế được phát sinh từ các cơ sở y tế là không nguy hại còn gọi là chất thải y tế "chung" như chất thải sinh hoạt. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phân loại chất thải y tế Chất thải y tế có rất nhiều thành phần rất phức tạp nên cần được phân ra thành những loại khác nhau. Tuy nhiên cũng có nhiều cách phân loại tuỳ thuộc vào mục đích mà người ta có thể phân theo tính chất nguy hại của chất thải, phân loại theo thành phần có trong chất thải hay là phân loại theo dạng tồn tại của chất thải.
Phân loại theo tính chất nguy hại Đây là cách phân loại theo hướng dẫn của WHO, 1992 [17] được sử dụng tại phần lớn các nước đang phát triển. Theo phân loại này, chất thải y tế được phân thành các loại sau: - Chất thải không độc hại (chất thải sinh hoạt gồm chất thải không bị nhiễm các yếu tố nguy hại); - Chất thải sắc nhọn (truyền nhiễm hay không); - Chất thải nhiễm khuẩn (khác với các vật sắc nhọn nhiễm khuẩn); - Chất thải hoá học và dược phẩm (không kể các loại thuốc độc đối với tế bào); - Chất thải nguy hiểm khác (chất thải phóng xạ, các thuốc độc tế bào, các bình chứa khí có áp suất cao). Mục đích của việc phân loại này để nhằm thu gom chất thải và tái chế chất thải một cách an toàn. Để đáp ứng được mục đích này, trong tài liệu của WHO cũng còn nêu ra nguồn gốc phát sinh của các loại chất thải này [18].
Cũng dựa trên sự phân loại hợp lý này, Bộ Y tế đã ban hành Quy chế quản lý chất thải y tế được sửa đổi vào năm 2007. Theo đó, chất thải y tế được chia thành 5 loại và được định nghĩa cụ thể như sau: * Chất thải lây nhiễm: - Chất thải sắc nhọn (loại A): Là chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thuỷ tinh vỡ và các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các hoạt động y tế. - Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn (loại B): Là chất thải bị thấm máu, thấm dịch sinh học của cơ thể và các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao (loại C): Là chất thải phát sinh trong các phòng xét nghiệm như: bệnh phẩm và dụng cụ đựng, dính bệnh phẩm.
- Chất thải giải phẫu (loại D): Bao gồm các mô, cơ quan, bộ phận cơ thể người; rau thai, bào thai và xác động vật thí nghiệm. * Chất thải hoá học nguy hại: - Dược phẩm quá hạn, kém phẩm chất không còn khả năng sử dụng. - Chất hoá học nguy hại sử dụng trong y tế - Chất gây độc tế bào, gồm: vỏ các chai thuốc, lọ thuốc, các dụng cụ dính thuốc gây độc tế bào và các chất tiết từ người bệnh được điều trị bằng hoá trị liệu - Chất thải chứa kim loại nặng: thuỷ ngân (từ nhiệt kế, huyết áp kế thuỷ ngân bị vỡ, chất thải từ hoạt động nha khoa), cadimi (Cd) (từ pin, ắc quy), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trong ngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị). * Chất thải phóng xạ: Gồm các chất thải phóng xạ rắn, lỏng và khí phát sinh từ các hoạt động chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu và sản xuất.
* Bình chứa áp suất: Bao gồm bình đựng oxy, CO2, bình ga, bình khí dung. Các bình này dễ gây cháy, gây nổ khi thiêu đốt. * Chất thải thông thường: là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hoá học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy, nổ, bao gồm: - Chất thải sinh hoạt phát sinh từ các buồng bệnh (trừ các buồng bệnh cách ly). - Chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế như các chai lọ thuỷ tinh, chai huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gẫy xương kín.
Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hoá học nguy hại. - Chất thải phát sinh từ các công việc hành chính: giấy, báo, tài liệu, vật liệu đóng gói, thùng các tông, túi nilon, túi đựng phim. - Chất thải ngoại cảnh: lá cây và rác từ các khu vực ngoại cảnh. Phân loại theo dạng tồn tại của chất thải Cách phân loại theo dạng tồn tại này rất ít được sử dụng, tuy nhiên cách phân loại này cũng phù hợp với một số mục đích cụ thể, nhất là phù hợp với việc xây 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dựng các dự án, đề án.
Theo cách phân loại này thì chất thải y tế được chia thành 3 loại: - Chất thải y tế dạng rắn: là dạng chất thải có nhiều thành phần phức tạp nhất, chứa nhiều thành phần nguy hại gồm các loại kim loại, kim tiêm, ống tiêm, chai lọ nhựa, thuỷ tinh, bông băng, bệnh phẩm, rác hữu cơ, đất dá, bột bó gãy xương và các vật rắn khác. - Chất thải lỏng bệnh viện gồm: nước thải từ khoa Xét nghiệm, X quang, các khoa lâm sàng, cận lâm sàng, các bộ phận phục vụ trong bệnh viện, nước thải sinh hoạt và nước mưa. - Khí thải: từ các công trình, thiết bị xử lý, tiêu huỷ chất thải y tế.