Luận văn kiến thức thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp đang được quản lý tại bệnh viện đa khoa tỉnh bình định năm 2015

Luận văn nghiên cứu kiến thức thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân quản lý tại Bệnh viện Đa khoa Bình Định năm 2015.

• Tác giả: Nguyễn Phan Thạch
• Người hướng dẫn: TS.BS Bùi Thị Tú Quyên
• Trường học: Trường Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Kiến thức, thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp đang được quản lý tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định, năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Buôn Ma Thuột

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa và phân loại tăng huyết áp
• 1.2. Nguyên nhân của tăng huyết áp
• 1.3. Tình hình tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.4. Biến chứng của bệnh tăng huyết áp
• 1.5. Các biện pháp phòng biến chứng tăng huyết áp
• 1.6. Nghiên cứu kiến thức và thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp
• 1.7. Thông tin về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Mẫu nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các bước thu thập số liệu
• 2.7. Thử nghiệm bộ công cụ
• 2.8. Điều tra viên và giám sát viên
• 2.9. Các biến số nghiên cứu chính
• 2.10. Một số cách tính dùng trong nghiên cứu
• 2.11. Quản lý và phân tích số liệu
• 2.12. Đạo đức nghiên cứu
• 2.13. Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức, thực hành của đối tượng nghiên cứu về tăng huyết áp và phòng biến chứng tăng huyết áp
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về phòng biến chứng tăng huyết áp
• 3.4. Một số yếu tố liên quan đến thực hành về phòng biến chứng tăng huyết áp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về tăng huyết áp và phòng biến chứng do tăng huyết áp
• 4.3. Thực hành của đối tượng nghiên cứu về phòng biến chứng do tăng huyết áp
• 4.4. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành phòng biến chứng do tăng huyết áp
• 4.5. Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp
• 4.6. Một số hạn chế cũng như điểm mạnh và tính ứng dụng của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 2: Phiếu phỏng vấn
• Phụ lục 3: Tiêu chí đánh giá kiến thức và thực hành phòng biến chứng THA
• Phụ lục 4: Phân loại tăng huyết áp
• Phụ lục 5: Cách chọn cỡ mẫu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Quản lý biến chứng tăng huyết áp

Nghiên cứu tập trung vào quản lý biến chứng của tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định năm 2015. Biến chứng tim mạch như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, và suy tim là những hậu quả nghiêm trọng của tăng huyết áp. Nghiên cứu chỉ ra rằng 23% bệnh nhân được quản lý tại bệnh viện đã gặp biến chứng, đòi hỏi các biện pháp quản lý bệnh mãn tính hiệu quả hơn.

1.1. Biến chứng tim mạch

Biến chứng tim mạch là vấn đề chính được nghiên cứu. Các biến chứng như tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim chiếm tỷ lệ cao trong số bệnh nhân tăng huyết áp. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc giáo dục bệnh nhân về các dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa biến chứng.

1.2. Quản lý bệnh mãn tính

Quản lý bệnh mãn tính là yếu tố then chốt trong việc giảm thiểu biến chứng. Nghiên cứu đề xuất việc tăng cường tham gia các câu lạc bộ tăng huyết áp để nâng cao kiến thức và thực hành phòng ngừa biến chứng.

II. Nghiên cứu y khoa và thực hành lâm sàng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu y khoa mô tả cắt ngang, tập trung vào thực hành lâm sàng của bệnh nhân tăng huyết áp. Kết quả cho thấy 51,6% bệnh nhân không đạt yêu cầu về kiến thức phòng biến chứng, và 58% không đạt yêu cầu về thực hành. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện chăm sóc sức khỏe và giáo dục bệnh nhân.

2.1. Kiến thức và thực hành

Nghiên cứu chỉ ra rằng kiến thức và thực hành của bệnh nhân về phòng biến chứng tăng huyết áp còn hạn chế. Các yếu tố như trình độ học vấn và tiền sử gia đình có ảnh hưởng đáng kể đến kiến thức và thực hành của bệnh nhân.

2.2. Yếu tố liên quan

Các yếu tố như nghề nghiệp và việc tham gia câu lạc bộ tăng huyết áp có mối liên quan chặt chẽ với kiến thức và thực hành phòng biến chứng. Nghiên cứu khuyến nghị tăng cường các hoạt động giáo dục và hỗ trợ bệnh nhân.

III. Ứng dụng thực tiễn và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị cụ thể để cải thiện quản lý biến chứng tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định. Việc tăng cường giáo dục sức khỏe, thúc đẩy tham gia câu lạc bộ tăng huyết áp, và cải thiện chăm sóc sức khỏe là những biện pháp quan trọng.

3.1. Giáo dục sức khỏe

Giáo dục sức khỏe là yếu tố then chốt trong việc nâng cao kiến thức và thực hành của bệnh nhân. Nghiên cứu khuyến nghị tổ chức các buổi tư vấn và hội thảo về phòng biến chứng tăng huyết áp.

3.2. Cải thiện chăm sóc sức khỏe

Cải thiện chăm sóc sức khỏe thông qua việc tăng cường đào tạo nhân viên y tế và cung cấp các công cụ hỗ trợ bệnh nhân là những biện pháp được đề xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tăng huyết áp là nguyên nhân gây tử vong cho khoảng 7,1 triệu người trẻ tuổi mỗi năm và chiếm 4,5% tổng gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở người trưởng thành từ 25 tuổi trở lên đã gia tăng nhanh chóng từ mức 16,3% năm 2002 lên 25,1% năm 2008, tương đương khoảng 11 triệu người mắc bệnh. Đáng báo động, tăng huyết áp chiếm tới 59,3% nguyên nhân gây tai biến mạch máu não và để lại nhiều biến chứng nặng nề như nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận mạn tính và mù lòa. Báo cáo năm 2014 tại Đơn vị Phòng chống Tăng huyết áp trực thuộc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định ghi nhận 144 trường hợp bị biến chứng phải nhập viện trong tổng số 632 bệnh nhân được quản lý, chiếm tỷ lệ xấp xỉ 23,0%.

Luận văn thạc sĩ y tế công cộng được thực hiện nhằm mô tả thực trạng kiến thức, thực hành phòng biến chứng và xác định một số yếu tố liên quan ở 320 bệnh nhân tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng dịch tễ học rõ ràng, giúp các nhà quản lý y tế đánh giá hiệu quả của mô hình quản lý bệnh không lây nhiễm tuyến tỉnh, từ đó điều chỉnh các chiến lược can thiệp giáo dục sức khỏe và tối ưu hóa quy trình chăm sóc tim mạch ban đầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Mô hình Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model) và Lý thuyết Hành vi Nhận thức - Thái độ - Thực hành (KAP). Khung phân tích tập trung vào mối tương quan giữa ba nhóm yếu tố chính: đặc điểm cá nhân nhân khẩu học, điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế và mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh.

Trong khuôn khổ đề tài, các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế và Ủy ban Quốc gia về Dự phòng, Phát hiện, Đánh giá và Điều trị Tăng huyết áp (JNC VII):

• Tăng huyết áp: Xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, hoặc người đang dùng thuốc hạ áp hàng ngày.
• Cơn tăng huyết áp kịch phát: Tình trạng trị số huyết áp tăng vọt trên 200/100 mmHg kèm theo các triệu chứng cảnh báo cấp tính như đau đầu dữ dội, chóng mặt hoặc buồn nôn.
• Biến chứng cơ quan đích: Các tổn thương thực thể thứ phát do huyết áp không được kiểm soát tốt, bao gồm tai biến mạch máu não, suy tim, suy thận, bệnh động mạch vành và tổn thương võng mạc mắt.
• Tuân thủ điều trị toàn diện: Sự kết hợp chặt chẽ giữa việc uống thuốc hạ áp liên tục, đúng liều lượng với việc duy trì lối sống lành mạnh (ăn giảm muối dưới 6 gam mỗi ngày, tập thể dục đều đặn 30 đến 60 phút mỗi ngày và hạn chế bia rượu).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích (Cross-sectional Analytical Study). Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước tính hai tỷ lệ với độ tin cậy 95,0%, xác định cỡ mẫu tối thiểu là 330 người (đã bao gồm 10,0% dự phòng sai số). Quá trình thu thập thực tế từ tháng 02 đến tháng 04 năm 2015 đã tiếp cận và phỏng vấn thành công 320 đối tượng trên tổng số 862 bệnh nhân trong danh sách quản lý của đơn vị (10 người từ chối tham gia).

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn được thực hiện bằng cách sử dụng hàm tạo số ngẫu nhiên RAND trong phần mềm Microsoft Excel từ danh sách mã số quản lý bệnh nhân. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao, loại bỏ định kiến chọn mẫu và phản ánh khách quan cơ cấu bệnh nhân đang theo dõi định kỳ.

Dữ liệu được thu thập trực tiếp thông qua bộ câu hỏi cấu trúc thử nghiệm chuẩn hóa, do 7 cán bộ y tế (2 bác sĩ và 5 điều dưỡng Khoa Nội tim mạch) đã qua tập huấn kỹ năng điều tra thực hiện. Số liệu được nhập và làm sạch hai lần bằng phần mềm EpiData 3.1, sau đó xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 16.0. Các biến số được phân tích mô tả qua tần số, tỷ lệ phần trăm và kiểm định mối liên quan bằng kiểm định Chi-bình phương cùng tỷ số chênh (Odds Ratio - OR) ở khoảng tin cậy 95% với mức ý nghĩa p < 0,05. Tiêu chuẩn đánh giá kiến thức và thực hành đạt yêu cầu khi đối tượng trả lời đúng trên 50,0% tổng điểm (kiến thức đạt từ 17/34 điểm và thực hành đạt từ 13/26 điểm).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 320 bệnh nhân (độ tuổi từ 60 trở lên chiếm 71,3%; nữ giới chiếm 54,7%; cán bộ hưu trí chiếm 81,4%) cho thấy những kết quả nổi bật sau:

Thứ nhất, tỷ lệ bệnh nhân có kiến thức phòng biến chứng đạt yêu cầu chỉ chiếm 48,4% (nam giới đạt 49,7%, nữ giới đạt 47,4%), trong khi có tới 51,6% chưa đạt. Mặc dù 98,2% biết nguyên tắc dùng thuốc phải liên tục lâu dài và 86,0% hiểu cần kết hợp thay đổi lối sống, hiểu biết về các biến chứng nguy hiểm còn rất hạn chế: 82,2% biết biến chứng tai biến mạch máu não, nhưng chỉ 21,9% biết biến chứng tim mạch, 4,4% biết biến chứng ở mắt và 3,1% biết biến chứng suy thận. Đáng chú ý, 59,0% đối tượng chỉ biết duy nhất 1 biến chứng và 13,8% hoàn toàn không biết biến chứng nào.

Thứ hai, tỷ lệ thực hành phòng biến chứng đạt yêu cầu còn thấp hơn, chỉ dừng ở mức 42,0% (58,0% không đạt). Mặc dù 98,8% bệnh nhân tuân thủ tái khám định kỳ hàng tháng và 98,4% duy trì uống thuốc hàng ngày, kỹ năng theo dõi huyết áp lại rất kém: 43,6% hoàn toàn không chuẩn bị tư thế hay nghỉ ngơi trước khi đo, chỉ 12,2% ngồi đúng tư thế và chỉ 36,6% thực hiện đo huyết áp hàng ngày tại nhà.

Thứ ba, phân tích các yếu tố liên quan cho thấy nghề nghiệp và việc tham gia sinh hoạt Câu lạc bộ Tăng huyết áp có mối liên quan chặt chẽ với kiến thức của người bệnh. Nhóm bệnh nhân có nghề nghiệp khác hưu trí có nguy cơ kiến thức không đạt cao gấp 1,84 lần nhóm hưu trí (OR = 1,84; 95% CI: 1,01 - 3,40; p = 0,04). Đặc biệt, những bệnh nhân không tham gia hoặc không biết đến Câu lạc bộ Tăng huyết áp có tỷ lệ kiến thức không đạt cao gấp 1,69 lần so với nhóm có tham gia (OR = 1,69; 95% CI: 1,05 - 2,72; p = 0,02). Về mặt thực hành, trình độ học vấn, tiền sử bản thân từng bị biến chứng và tiền sử gia đình có người mắc tăng huyết áp là các yếu tố có ý nghĩa thống kê quyết định đến hành vi phòng ngừa.

Thảo luận kết quả

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, tỷ lệ kiến thức đạt trong nghiên cứu này (48,4%) cao hơn so với kết quả tại Vĩnh Phúc năm 2012 của Đinh Văn Sơn (38,0%) và tại huyện Thanh Trì của Ngô Thị Hương Giang (41,2%), nhưng tương đương nghiên cứu tại Bệnh viện E Hà Nội của Bùi Thị Thanh Hòa (51,7%). Về thực hành, tỷ lệ đạt 42,0% cao hơn so với khu vực ngoại thành Hà Nội (34,0%) nhưng lại thấp hơn đáng kể so với nhóm bệnh nhân tại Vĩnh Phúc (61,5%) và Bệnh viện E (60,0%).

Nguyên nhân của khoảng cách giữa kiến thức và thực hành xuất phát từ nhận thức sai lệch của người bệnh: đa số coi việc kiểm soát huyết áp hoàn toàn phụ thuộc vào thuốc tây mà bỏ qua việc tự theo dõi huyết áp hàng ngày cũng như điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động. Việc 74,7% bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh tình cờ khi đi khám bệnh khác (so với 22,8% phát hiện qua khám định kỳ) phản ánh thói quen thụ động trong chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Các dữ liệu nghiên cứu khi được biểu diễn trên biểu đồ cột so sánh tương quan giữa tỷ lệ đạt kiến thức (48,4%) và thực hành (42,0%), cùng với bảng phân tích hồi quy đơn biến OR, đã phản ánh rõ rệt giá trị của các can thiệp truyền thông nhóm nhỏ. Mô hình Câu lạc bộ Tăng huyết áp đã chứng minh vai trò cầu nối thiết thực, giúp người bệnh tiếp nhận thông tin đúng đắn, chuyển hóa nhận thức thành hành vi tự chăm sóc tích cực.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng, bốn giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả phòng biến chứng tăng huyết áp:

1. Chuẩn hóa và mở rộng mạng lưới sinh hoạt Câu lạc bộ Tăng huyết áp: Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định cùng Khoa Nội tim mạch chủ trì duy trì lịch sinh hoạt cố định 01 lần/tháng. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân tham gia từ 40,0% hiện tại lên tối thiểu 85,0% trong vòng 12 tháng tới, tập trung hướng dẫn thực hành xử trí cơn tăng huyết áp kịch phát và kỹ năng đo huyết áp đúng cách.
2. Thiết lập quy trình tư vấn giáo dục sức khỏe trực quan tại phòng khám: Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng Đơn vị Quản lý Tăng huyết áp lồng ghép 10 đến 15 phút tư vấn chuyên sâu trong mỗi lần cấp phát thuốc hàng tháng. Cung cấp tờ rơi và video hướng dẫn tư thế đo chuẩn, phấn đấu giảm tỷ lệ bệnh nhân chuẩn bị đo sai quy trình từ 43,6% xuống dưới 10,0% sau 6 tháng can thiệp.
3. Triển khai nhật ký theo dõi huyết áp tại nhà có giám sát: Trung tâm Y tế và các Trạm Y tế xã, phường phối hợp phát sổ theo dõi huyết áp cá nhân cho 100% bệnh nhân trong danh sách quản lý. Hướng dẫn người bệnh ghi nhận chỉ số huyết áp 2 lần mỗi ngày, hướng tới nâng tỷ lệ tự theo dõi huyết áp hàng ngày từ 36,6% lên trên 75,0% trong năm 2016.
4. Tăng cường hoạt động sàng lọc chủ động trong cộng đồng: Sở Y tế tỉnh Bình Định chỉ đạo các cơ sở y tế tuyến cơ sở tổ chức định kỳ các đợt khám sàng lọc tim mạch hàng quý, nhằm tăng tỷ lệ phát hiện sớm tăng huyết áp qua khám định kỳ từ mức 22,8% lên trên 60,0% vào giai đoạn 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị tham khảo chuyên môn sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Điều dưỡng điều trị ngoại trú: Cung cấp bằng chứng thực địa về các lỗ hổng nhận thức của bệnh nhân (51,6% chưa đạt kiến thức toàn diện) để cá thể hóa phác đồ tư vấn, nhấn mạnh việc nhận biết sớm dấu hiệu suy tim và tổn thương đáy mắt bên cạnh việc kê đơn hạ áp.
2. Nhà quản lý bệnh viện và cán bộ hoạch định chính sách Y tế công cộng: Cung cấp số liệu dịch tễ học tin cậy từ 320 ca bệnh tại Bình Định để xây dựng định mức nhân lực, hoàn thiện mô hình điểm quản lý bệnh không lây nhiễm tuyến tỉnh và tối ưu hóa chi phí bảo hiểm y tế.
3. Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh ngành Y tế công cộng: Tham khảo quy trình thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên bằng phần mềm máy tính và phương pháp xử lý số liệu dịch tễ học bằng SPSS và EpiData.
4. Bệnh nhân tăng huyết áp và người chăm sóc: Nắm bắt kiến thức phòng ngừa biến chứng khoa học, áp dụng chế độ ăn giảm muối dưới 6 gam/ngày và hiểu rõ tầm quan trọng của việc duy trì thuốc liên tục để ngăn ngừa đột quỵ.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ bệnh nhân đạt yêu cầu về kiến thức và thực hành phòng biến chứng tăng huyết áp là bao nhiêu?

Nghiên cứu trên 320 bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định cho thấy tỷ lệ đạt yêu cầu về kiến thức là 48,4% (51,6% không đạt) và tỷ lệ đạt về thực hành chỉ có 42,0% (58,0% không đạt). Dù đa số tuân thủ dùng thuốc (98,4%), hiểu biết về các biến chứng suy thận (3,1%) hay tổn thương mắt (4,4%) vẫn ở mức rất thấp.

Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến mức độ hiểu biết của người bệnh?

Yếu tố nghề nghiệp và việc tham gia Câu lạc bộ Tăng huyết áp có mối liên quan mật thiết nhất với kiến thức của bệnh nhân. Bệnh nhân không tham gia hoặc không biết về câu lạc bộ có nguy cơ kiến thức không đạt cao gấp 1,69 lần (p = 0,02), và nhóm đối tượng có nghề nghiệp ngoài hưu trí có nguy cơ không đạt cao gấp 1,84 lần (p = 0,04).

Vì sao nhiều bệnh nhân uống thuốc đều đặn nhưng thực hành phòng biến chứng vẫn bị đánh giá không đạt?

Nguyên nhân là do thực hành phòng biến chứng đòi hỏi sự kết hợp toàn diện giữa dùng thuốc, đo huyết áp đúng kỹ thuật và thay đổi lối sống. Nghiên cứu ghi nhận 43,6% bệnh nhân không nghỉ ngơi hay chuẩn bị tư thế trước khi đo, và chỉ 36,6% duy trì đo huyết áp hàng ngày, dẫn đến điểm tổng hợp thực hành không đạt chuẩn.

Bệnh nhân cần chuẩn bị như thế nào trước khi thực hiện đo huyết áp tại nhà?

Người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi yên tĩnh tối thiểu 15 phút trước khi đo, không sử dụng các chất kích thích như cà phê, trà đặc hay hút thuốc lá. Khi đo, cần giữ tư thế ngồi thẳng lưng trên ghế tựa, đặt cánh tay có quấn băng đo thư giãn trên bàn ngang mức với tim để đảm bảo chỉ số đo chính xác.

Khi xuất hiện cơn tăng huyết áp kịch phát, người bệnh và gia đình cần xử trí ra sao?

Khi huyết áp tăng vọt trên 200/100 mmHg kèm đau đầu dữ dội hoặc nôn ói, người bệnh cần bình tĩnh nằm nghỉ ngơi tại chỗ, dùng ngay thuốc hạ áp theo chỉ định khẩn cấp của bác sĩ, sau đó nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế gần nhất. Nghiên cứu ghi nhận 66,1% bệnh nhân lựa chọn đến cơ sở y tế kịp thời.

Kết luận

• Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp có kiến thức và thực hành phòng biến chứng đạt yêu cầu còn ở mức khiêm tốn, lần lượt là 48,4% và 42,0%.
• Tỷ lệ tuân thủ điều trị thuốc rất cao (98,4%) nhưng kỹ năng tự đo huyết áp tại nhà còn nhiều sai sót với 43,6% bệnh nhân không chuẩn bị đúng quy trình.
• Sự tham gia Câu lạc bộ Tăng huyết áp giúp giảm đáng kể nguy cơ thiếu hụt kiến thức (OR = 1,69; p = 0,02), khẳng định giá trị vượt trội của mô hình can thiệp nhóm.
• Hoàn thiện kế hoạch can thiệp nâng tỷ lệ tham gia câu lạc bộ lên 85,0% và triển khai sổ theo dõi huyết áp cá nhân trong giai đoạn 2015-2016.
• Các cơ sở y tế cần đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa điều trị nội khoa và giáo dục sức khỏe nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ tàn phế, tử vong do biến chứng tăng huyết áp trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa và phân loại tăng huyết áp 1. Định nghĩa tăng huyết áp Theo WHO, một người lớn bị THA thực sự khi huyết áp tâm thu (HA tối đa) ≥ 140 mmHg và/ hoặc huyết áp tâm trương (HA tối thiểu) ≥ 90 mmHg hoặc đang điều trị thuốc hạ áp hàng ngày hoặc có ít nhất 2 lần được bác sĩ chẩn đoán là THA. Định nghĩa này đơn giản nhưng có nhược điểm là trị số huyết áp không hoàn toàn ổn định và huyết áp thay đổi theo tuổi, giới, sắc tộc …[32].

Phân loại tăng huyết áp Trong những năm gần đây, phân loại THA cũng có nhiều thay đổi. Theo Liên ủy quốc gia về dự phòng, phát hiện, đánh giá và điều trị THA (JNC – Join National Committee) lần thứ VII năm 2003 thì THA được chia làm 3 độ: - Tiền THA (HATT 130 - 139mmHg và/hoặc HATTr 85 - 89mmHg) - THA độ I (140 – 159/ 90 – 99 mmHg). - THA độ II (HATT 160 - 179mmHg và/hoặc HATTr 100 - 109mmHg) - THA độ III (HATT ≥180mmHg và/hoặc HATTr ≥110mmHg) Ngoài ra còn có xếp loại THA tâm thu đơn độc khi HATT ≥140mmHg và HATTr <90mmHg. (Nếu HATT và HATTr không cùng mức phân độ thì chọn mức cao hơn để xếp loại.

THA tâm thu đơn độc cũng được phân độ theo các mức biến động của HATT). Nguyên nhân của tăng huyết áp Đại đa số bệnh nhân THA (trên 90%) thường không có các dấu hiệu cảnh báo nào trước. Quan điểm trước đây cho rằng cứ THA là phải có các dấu hiệu như đau đầu, mặt đỏ bừng, người béo,…là hết sức sai lầm. Ở nhiều trường hợp, sự xuất hiện 5 triệu chứng đau đầu đã có thể là sự kết thúc của người bệnh THA do đã bị TBMMN.

Do vậy, việc kiểm tra huyết áp thường xuyên, đặc biệt đối với những người có nguy cơ cao là việc làm hết sức cần thiết và quan trọng. THA ở người lớn chủ yếu là không có căn nguyên, chỉ có một số nhỏ dưới 5% là THA có căn nguyên (tức là người bệnh bị THA do hậu quả của những bệnh lý khác). Người ta chia nguyên nhân của THA thành hai loại là THA nguyên phát và THA thứ phát. THA nguyên phát: là các trường hợp THA không tìm thấy nguyên nhân, chiếm 90 - 95% các trường hợp THA, cơ chế bệnh sinh đến nay chưa được rõ ràng.

Yếu tố nguy cơ của THA nguyên phát có thể kể đến như: chế độ ăn nhiều muối, nhiều mỡ động vật, hút thuốc lá/ thuốc lào, uống rượu/ bia, lối sống tĩnh tại, lười vận động… Ngoài ra THA nguyên phát có thể xảy ra do các yếu tố di truyền, bệnh mang tính chất gia đình hoặc do các yếu tố tâm lý xã hội, tình trạng căng thẳng stress thường xuyên[8]. Các yếu tố này có thể phối hợp với nhau trên cùng một bệnh nhân và càng nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp với nhau thì tiến triển của bệnh và nguy cơ bị biến chứng do THA càng nhiều, tiên lượng của bệnh nhân càng xấu. THA thứ phát: là những trường hợp bị THA do hậu quả của một bệnh lý khác. Một số bệnh có thể là nguyên nhân gây ra THA như: các bệnh về thận (viêm cầu thận, bệnh thận đa nang, suy thận,…), bệnh về nội tiết (u tủy thượng thận,…), bệnh tim mạch (hẹp eo động mạch chủ, hở van động mạch chủ,…), do thuốc (sử dụng các hormone ngừa thai, cam thảo, corticoid,…), hoặc do một số nguyên nhân khác như ngộ độc thai nghén, bệnh cường giáp, bệnh đa hồng cầu,…[8] Đa số bệnh nhân bị THA không có triệu chứng gì cho tới khi phát hiện ra bệnh, dấu hiệu thể hiện bệnh THA của họ không có gì khác biệt so với người bình thường.