Thực trạng tai nạn thương tích trẻ em dưới 15 tuổi và can thiệp dự phòng đuối nước tại Bình Định

Luận án phân tích tai nạn thương tích trẻ em dưới 15 tuổi và các biện pháp phòng ngừa tai nạn đuối nước tại hai huyện tỉnh Bình Định.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Bình Định
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Can Thiệp Dự Phòng Tai Nạn Đuối Nước Cho Trẻ Em Dưới 15 Tuổi Tại Bình Định
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tai nạn thương tích ở trẻ em
• 1.2. Phân loại tai nạn thương tích trẻ em
• 1.3. Tình hình tai nạn thương tích ở trẻ em trên thế giới và Việt Nam
• 1.4. Hậu quả của tai nạn thương tích
• 1.5. Các giải pháp phòng chống tai nạn thương tích ở trẻ em
• 1.6. Đuối nước ở trẻ em
• 1.7. Yếu tố gây đuối nước ở trẻ em
• 1.8. Tình hình đuối nước ở trẻ em
• 1.9. Kiến thức, thực hành của người dân và cán bộ y tế về phòng chống đuối nước trẻ em
• 1.10. Các giải pháp phòng chống đuối nước ở trẻ em
• 1.11. Cơ sở khoa học xây dựng chương trình phòng chống tai nạn thương tích
• 1.12. Giải pháp can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe
• 1.13. Thông tin về địa bàn nghiên cứu
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.4. Chi tiết về kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu
• 2.5. Triển khai các hoạt động can thiệp
• 2.6. Xử lý số liệu
• 2.7. Sai số và cách khống chế sai số
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm dịch tễ tai nạn thương tích và tai nạn đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi tại huyện Tuy Phước và huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định năm 2015
• 3.2. Kiến thức, thực hành của người dân và cán bộ y tế về phòng chống đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi tại huyện Tuy Phước – tỉnh Bình Định
• 3.3. Hiệu quả can thiệp giáo dục dự phòng tai nạn đuối nước trẻ em dưới 15 tuổi tại cộng đồng huyện Tuy Phước - tỉnh Bình Định
• 3.4. Điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tai nạn đuối nước ở trẻ em

Tai nạn đuối nước là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 15 tuổi tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Bình Định. Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em tử vong do đuối nước chiếm một phần lớn trong tổng số ca tử vong do tai nạn thương tích. Môi trường sống không an toàn, như gần sông, hồ, ao, là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Việc nâng cao nhận thức về an toàn nước và phòng chống đuối nước là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro cho trẻ em. Đặc biệt, cha mẹ và người chăm sóc cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ này.

1.1. Tình hình tai nạn đuối nước tại Bình Định

Tỉnh Bình Định có nhiều mặt nước tự nhiên, tạo điều kiện cho trẻ em dễ tiếp cận. Theo báo cáo, tỷ lệ trẻ em tử vong do đuối nước tại đây đã tăng lên trong những năm gần đây. Các yếu tố như thiếu kiến thức về phòng ngừa tai nạn, không biết bơi, và sự thiếu hụt các biện pháp bảo vệ an toàn là những nguyên nhân chính. Để giải quyết vấn đề này, cần có các chương trình can thiệp hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cộng đồng.

II. Các yếu tố nguy cơ gây đuối nước ở trẻ em

Nhiều yếu tố có thể dẫn đến tai nạn đuối nước ở trẻ em. Đầu tiên, sự thiếu hụt kiến thức về an toàn nước và phòng chống đuối nước là một trong những nguyên nhân chính. Nhiều bậc phụ huynh không nhận thức được nguy cơ từ các mặt nước gần gũi trong cuộc sống hàng ngày. Thứ hai, trẻ em dưới 15 tuổi thường chưa có kỹ năng bơi lội và khả năng tự cứu mình trong tình huống khẩn cấp. Cuối cùng, môi trường sống không an toàn, như việc không có hàng rào bảo vệ xung quanh các bể nước hay ao hồ, cũng góp phần làm tăng nguy cơ đuối nước.

2.1. Thiếu kiến thức và kỹ năng

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều phụ huynh không có kiến thức đầy đủ về phòng ngừa đuối nước. Họ thường không biết cách dạy trẻ về an toàn khi tiếp xúc với nước. Việc thiếu kỹ năng bơi lội cũng là một yếu tố quan trọng. Trẻ em không được học bơi từ sớm có nguy cơ cao hơn trong các tình huống nguy hiểm. Do đó, việc tổ chức các lớp học bơi và các chương trình giáo dục về an toàn nước là rất cần thiết.

III. Giải pháp can thiệp dự phòng tai nạn đuối nước

Để giảm thiểu tai nạn đuối nước ở trẻ em, cần triển khai các giải pháp can thiệp hiệu quả. Một trong những biện pháp quan trọng là tổ chức các chương trình giáo dục cộng đồng về an toàn nước. Các chương trình này nên bao gồm việc nâng cao nhận thức về nguy cơ đuối nước và cách phòng tránh. Bên cạnh đó, việc xây dựng các cơ sở hạ tầng an toàn, như hàng rào bảo vệ xung quanh các bể nước, cũng rất cần thiết. Cuối cùng, việc khuyến khích trẻ em tham gia các lớp học bơi sẽ giúp trang bị cho các em kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình.

3.1. Tổ chức các chương trình giáo dục

Các chương trình giáo dục về phòng chống đuối nước cần được triển khai rộng rãi tại các trường học và cộng đồng. Nội dung chương trình nên bao gồm các kiến thức cơ bản về an toàn khi tiếp xúc với nước, cách nhận biết các tình huống nguy hiểm và kỹ năng bơi lội. Việc tổ chức các buổi hội thảo, lớp học và hoạt động ngoại khóa sẽ giúp trẻ em và phụ huynh nâng cao nhận thức và kỹ năng cần thiết để phòng tránh tai nạn đuối nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tai nạn thương tích (TNTT) ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng trên toàn cầu, gây ra hàng triệu ca tử vong và thương tật mỗi năm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2017 có khoảng 360.000 người tử vong do đuối nước, trong đó trên 45% là trẻ em và vị thành niên, đặc biệt trẻ 1-4 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Tại Việt Nam, đuối nước và tai nạn giao thông là hai nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 15 tuổi, chiếm đến hai phần ba tổng số tử vong do TNTT. Tỉnh Bình Định, với hệ thống sông ngòi, ao hồ chằng chịt và thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, có tỷ lệ trẻ tử vong do đuối nước rất cao, lần lượt là 78,4% năm 2011 và 68,9% năm 2015 trong số trẻ tử vong do TNTT. Nghiên cứu được thực hiện tại hai huyện Tuy Phước và Hoài Nhơn nhằm mô tả đặc điểm dịch tễ TNTT và đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi, đánh giá kiến thức, thực hành của người dân và cán bộ y tế về phòng chống đuối nước, đồng thời đánh giá hiệu quả can thiệp giáo dục dự phòng đuối nước tại cộng đồng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng các chương trình phòng chống TNTT và đuối nước hiệu quả, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và thương tật ở trẻ em, nâng cao chất lượng cuộc sống và an toàn cho trẻ em tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết phòng ngừa 3E: Bao gồm Environment (môi trường), Education (giáo dục) và Enforcement (thực thi luật pháp). Chiến lược này nhấn mạnh việc cải thiện môi trường sống an toàn, giáo dục nâng cao nhận thức và thực hành phòng tránh tai nạn, đồng thời thực thi các quy định pháp luật nhằm giảm thiểu nguy cơ TNTT và đuối nước.
• Mô hình hành vi sức khỏe: Tập trung vào việc thay đổi kiến thức, thái độ và hành vi của người dân và cán bộ y tế thông qua truyền thông giáo dục sức khỏe, nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tai nạn.
• Khái niệm chuyên ngành: Tai nạn thương tích được định nghĩa là sự kiện bất ngờ gây tổn thương cơ thể do tác nhân bên ngoài, bao gồm các loại như tai nạn giao thông, ngã, đuối nước, bỏng, ngộ độc, vật sắc nhọn, động vật côn trùng cắn, điện giật, tự tử. Đuối nước được định nghĩa là tình trạng ngập đường thở trong môi trường nước gây thiếu oxy, có thể dẫn đến tử vong hoặc di chứng nặng nề.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang và nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng.
• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 9.335 trẻ em dưới 15 tuổi tại 6 xã/thị trấn của hai huyện Tuy Phước và Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định năm 2015; khảo sát kiến thức, thực hành của 4.467 người chăm sóc trẻ và 245 cán bộ y tế tại huyện Tuy Phước; can thiệp giáo dục dự phòng đuối nước trên 1.689 người dân và 146 cán bộ y tế tại vùng can thiệp, so sánh với 1.451 người dân và 99 cán bộ y tế vùng đối chứng.
• Chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống nhiều giai đoạn, đảm bảo đại diện cho cộng đồng nghiên cứu. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ mắc TNTT và kiến thức phòng chống đuối nước với độ tin cậy 95% và sai số 1%.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ, phân tích sự khác biệt trước và sau can thiệp bằng các kiểm định phù hợp. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng.
• Timeline nghiên cứu: Giai đoạn điều tra cắt ngang từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2016; giai đoạn can thiệp cộng đồng từ tháng 06/2016 đến tháng 12/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc tai nạn thương tích ở trẻ em dưới 15 tuổi: Tỷ lệ mắc TNTT tại hai huyện là khoảng 12,25%, với trẻ nam mắc cao hơn trẻ nữ (khoảng 70% là nam). Tỷ lệ trẻ mắc TNTT tăng theo độ tuổi, cao nhất ở nhóm 5-14 tuổi. Ngã và tai nạn giao thông là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm trên 60% tổng số tai nạn.
2. Tỷ lệ mắc và tử vong do đuối nước: Tỷ suất mắc đuối nước ở trẻ dưới 15 tuổi tại huyện Tuy Phước và Hoài Nhơn là khoảng 1,5%, trong đó tỷ lệ tử vong do đuối nước chiếm tới 68,9% trong số trẻ tử vong do TNTT. Trẻ nam có nguy cơ đuối nước cao hơn trẻ nữ 1,4 lần. Địa điểm xảy ra đuối nước chủ yếu là ao, hồ (63%) và sông, suối (28,3%). Thời gian xảy ra đuối nước tập trung vào buổi sáng và mùa hè.
3. Kiến thức và thực hành phòng chống đuối nước của người dân và cán bộ y tế: Trước can thiệp, chỉ khoảng 13,9% người chăm sóc trẻ có kiến thức đạt về phòng chống đuối nước, thực hành đúng chỉ chiếm khoảng 24,5%. Cán bộ y tế có kiến thức về phòng chống đuối nước đạt khoảng 40%, thực hành cấp cứu còn hạn chế. Sau can thiệp giáo dục, tỷ lệ kiến thức và thực hành đúng của người dân tăng lên trên 60%, cán bộ y tế đạt trên 75%.
4. Hiệu quả can thiệp giáo dục dự phòng đuối nước: Sau can thiệp, tỷ lệ mắc đuối nước giảm khoảng 50% tại vùng can thiệp so với vùng đối chứng. Số hộ gia đình làm hàng rào bảo vệ khu vực nước tăng từ 23% lên 68%. Tỷ lệ trẻ biết bơi và sử dụng áo phao cũng được cải thiện rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tai nạn thương tích và đuối nước vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và thương tật ở trẻ em tại Bình Định, phù hợp với các báo cáo quốc tế và trong nước. Tỷ lệ trẻ nam mắc TNTT và đuối nước cao hơn trẻ nữ do đặc điểm hành vi và môi trường sinh hoạt. Việc can thiệp giáo dục dự phòng đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao kiến thức, thay đổi thực hành và giảm tỷ lệ đuối nước, phù hợp với mô hình phòng ngừa 3E và các nghiên cứu trước đây. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ mắc đuối nước trước và sau can thiệp, bảng phân tích kiến thức và thực hành của người dân và cán bộ y tế, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của chương trình. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế về hệ thống giám sát và báo cáo TNTT, cần cải thiện để theo dõi và đánh giá hiệu quả lâu dài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục phòng chống đuối nước và TNTT: Triển khai các chương trình truyền thông đa phương tiện, tập huấn cho người dân và cán bộ y tế nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng tránh tai nạn, đặc biệt tại các vùng có nguy cơ cao. Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên giai đoạn 2024-2026.
2. Xây dựng và duy trì môi trường an toàn: Khuyến khích các hộ gia đình làm hàng rào bảo vệ khu vực ao hồ, lắp đặt biển cảnh báo nguy hiểm, đảm bảo các vật chứa nước có nắp đậy chắc chắn. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư. Thời gian: 2024-2025.
3. Phát triển chương trình dạy bơi an toàn cho trẻ em: Tổ chức các lớp học bơi miễn phí hoặc giá rẻ cho trẻ em từ 6 tuổi trở lên, kết hợp với đào tạo kỹ năng sơ cứu đuối nước cho người chăm sóc và cán bộ y tế. Chủ thể: ngành giáo dục, y tế, các tổ chức xã hội. Thời gian: 2024-2027.
4. Củng cố hệ thống giám sát và báo cáo TNTT: Thiết lập hệ thống ghi nhận, báo cáo và phân tích dữ liệu tai nạn thương tích và đuối nước tại cộng đồng và cơ sở y tế, phục vụ công tác quản lý và đánh giá hiệu quả can thiệp. Chủ thể: ngành y tế, chính quyền địa phương. Thời gian: 2024-2025.
5. Thực thi nghiêm các quy định pháp luật về an toàn giao thông và an toàn đường thủy: Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, đảm bảo trẻ em sử dụng áo phao khi tham gia giao thông đường thủy, hạn chế tiếp cận vùng nước nguy hiểm. Chủ thể: cơ quan chức năng, chính quyền địa phương. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế và nhân viên y tế cơ sở: Nâng cao kiến thức và kỹ năng phòng chống đuối nước, sơ cứu tai nạn thương tích, từ đó cải thiện chất lượng chăm sóc và tư vấn cộng đồng.
2. Nhà quản lý và hoạch định chính sách y tế công cộng: Cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng, điều chỉnh các chương trình phòng chống tai nạn thương tích và đuối nước phù hợp với đặc điểm địa phương.
3. Giáo viên và cán bộ giáo dục: Áp dụng các nội dung truyền thông, giáo dục kỹ năng sống an toàn cho học sinh, phối hợp tổ chức các lớp dạy bơi và phòng chống đuối nước.
4. Phụ huynh và người chăm sóc trẻ em: Nâng cao nhận thức, kiến thức và thực hành phòng tránh tai nạn thương tích và đuối nước, bảo vệ an toàn cho trẻ trong gia đình và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tai nạn thương tích ở trẻ em phổ biến nhất là gì?
   Ngã và tai nạn giao thông là hai nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm trên 60% tổng số tai nạn thương tích ở trẻ em dưới 15 tuổi tại Bình Định.

2. Tại sao trẻ nam có nguy cơ đuối nước cao hơn trẻ nữ?
   Trẻ nam thường có hành vi mạo hiểm hơn, thích chơi ngoài trời và tiếp xúc nhiều với môi trường nước, dẫn đến nguy cơ đuối nước cao hơn trẻ nữ khoảng 1,4 lần.

3. Can thiệp giáo dục dự phòng đuối nước có hiệu quả không?
   Nghiên cứu cho thấy sau can thiệp, tỷ lệ mắc đuối nước giảm khoảng 50%, kiến thức và thực hành phòng chống đuối nước của người dân và cán bộ y tế tăng đáng kể.

4. Làm thế nào để phòng tránh đuối nước cho trẻ em?
   Các biện pháp hiệu quả gồm giám sát chặt chẽ trẻ khi chơi gần nước, làm hàng rào bảo vệ khu vực nước, dạy bơi an toàn, sử dụng áo phao khi tham gia giao thông đường thủy và nâng cao kiến thức sơ cứu đuối nước.

5. Vai trò của cán bộ y tế trong phòng chống đuối nước là gì?
   Cán bộ y tế đóng vai trò quan trọng trong truyền thông giáo dục, tư vấn, sơ cứu ban đầu và phối hợp với cộng đồng triển khai các hoạt động phòng chống đuối nước hiệu quả.

Kết luận

• Tai nạn thương tích và đuối nước là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và thương tật ở trẻ em dưới 15 tuổi tại hai huyện Tuy Phước và Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định năm 2015.
• Tỷ lệ mắc đuối nước cao, đặc biệt ở trẻ nam và nhóm tuổi 5-14, với địa điểm xảy ra chủ yếu là ao hồ và sông suối gần nhà.
• Kiến thức và thực hành phòng chống đuối nước của người dân và cán bộ y tế còn hạn chế, nhưng đã được cải thiện rõ rệt sau can thiệp giáo dục dự phòng.
• Can thiệp giáo dục dự phòng đã giảm tỷ lệ mắc đuối nước khoảng 50% tại vùng can thiệp, đồng thời nâng cao nhận thức và thực hành an toàn cho cộng đồng.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về truyền thông, cải thiện môi trường, dạy bơi, củng cố giám sát và thực thi pháp luật nhằm giảm thiểu tai nạn thương tích và đuối nước ở trẻ em.

Tiếp theo, cần mở rộng quy mô can thiệp, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực cán bộ y tế để duy trì hiệu quả lâu dài. Mời các nhà quản lý, cán bộ y tế và cộng đồng cùng tham gia triển khai các giải pháp thiết thực nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tai nạn thương tích ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe cộng đồng rất quan trọng trên toàn thế giới. Tai nạn thương tích dẫn tới hàng chục triệu trẻ em phải được chăm sóc tại bệnh viện do các thương tích không gây tử vong. tai nạn thương tích để lại thương tật, mất sức, di chứng hậu quả suốt đời. Theo thống kê cho thấy các nguyên nhân hàng đầu của những năm cuộc sống bị mất đi do thương tật (DALYs) đối với trẻ em 0-14 tuổi, do tai nạn giao thông đường bộ và ngã là một trong 15 nguyên nhân hàng đầu [81],[91],[121].

Tại Việt Nam, mô hình tử vong do tai nạn thương tích khác nhau tuỳ theo lứa tuổi: từ sơ sinh đến tuổi dậy thì đuối nước là nguyên nhân hàng đầu, sau đó là tai nạn giao thông bắt đầu nổi lên và tăng nhanh theo tuổi, hai nguyên nhân này chiếm đến 2/3 trong số tử vong trẻ [35]. Đuối nước hiện nay là một trong những vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế thế giới năm 2017 đã có 360.000 người tử vong do đuối nước, trong đó trên 45% là trẻ em và vị thành niên và trẻ 1-4 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất [147]. Tại Việt Nam, theo khuyến cáo của Cục quản lý môi trường y tế (Bộ y tế), bất kỳ một mặt nước hở nào cũng có thể là mối nguy với trẻ nhỏ khi nước có thể xâm nhập vào khí quản làm ngạt thở dẫn tới đuối nước, tử vong.

“Mặt nước hở nguy hiểm” có ở mọi nơi, trong nhà, ngoài ngõ. Chúng có thể đơn giản chỉ là xô chứa nước bỏ giữa nhà, chum vại đựng nước không đậy nắp, vũng nước đầu hè sau cơn mưa… hoặc có thể là sông ngòi, hồ ao, biển… Để phòng tránh đuối nước ở trẻ nhỏ, các bậc cha mẹ cần có kiến thức và thực hành đúng. Bình Định là tỉnh duyên hải Nam Trung bộ, có 159 xã/phường/thị trấn, 11 Trung tâm y tế và 159 trạm y tế xã/phường/thị trấn [54]. Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm gây dịch được các cấp, các ngành quan tâm trong nhiều năm gần đây thì tai nạn thương tích cũng đang là vấn đề rất đáng quan tâm, đặc biệt là trẻ em với tình trạng chấn thương do tai nạn thương tích nhưng rất ít được đề cập đến.

Theo số liệu tại “Kế hoạch liên ngành phòng chống đuối 2 nước trẻ em tỉnh Bình Định giai đoạn 2016-2020” [64], trong số trẻ em tử vong do tai nạn thương tích giai đoạn 2011-2015, tỷ lệ trẻ tử vong do đuối nước rất cao (78,4% năm 2011 và 68,9% năm 2015). Nguyên nhân được xác định do môi trường sống của trẻ không đảm bảo an toàn (địa bàn dân cư ở gần sông suối, đầm, ao, hồ) và do trẻ không biết bơi, không có kỹ năng ứng phó khi bị đuối nước [64]. Tuy Phước là huyện đồng bằng lớn ở phía nam tỉnh Bình Định, có hệ thống sông ngòi, ao hồ khá chằng chịt, hàng năm chịu ảnh hưởng của lũ lụt nhiều nhất so với các huyện trong tỉnh, công tác phòng ngừa đuối nước ở trẻ em được địa phương quan tâm và chú trọng thực hiện trong những năm qua. Tuy nhiên, tình hình đuối nước trên địa bàn huyện những năm nay trở lại đây có chiều hướng gia tăng.

Nghiên cứu về tai nạn thương tích và đuối nước tại Bình Định cần bằng chứng trả lời cho các câu hỏi về đặc điểm dịch tễ tai nạn thương tích và đuối nước, nhóm yếu tố ảnh hưởng đến phân bố tai nạn thương tích và đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi. Liệu các giải pháp can thiệp áp dụng về nhận biết nguy cơ tai nạn đối với trẻ, nâng cao nhận thức dự phòng tai nạn thương tích và đuối nước cho người chăm sóc có hiệu quả và khả thi trong cộng đồng. Để trả lời cho các câu hỏi này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng tai nạn thương tích trẻ em dưới 15 tuổi và một số can thiệp dự phòng đuối nước tại hai huyện tỉnh Bình Định” với mục tiêu nghiên cứu: 1. Mô tả đặc điểm dịch tễ tai nạn thương tích và tai nạn đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi tại huyện Tuy Phước và huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định năm 2015.

Mô tả kiến thức, thực hành của người dân và cán bộ y tế về phòng chống đuối nước ở trẻ em dưới 15 tuổi tại huyện Tuy Phước - tỉnh Bình Định. Đánh giá hiệu quả can thiệp giáo dục dự phòng tai nạn đuối nước trẻ em dưới 15 tuổi tại cộng đồng huyện Tuy Phước - tỉnh Bình Định. Tai nạn thương tích (TNTT) ở trẻ em 1. Khái niệm tai nạn thương tích - Tai nạn (accident): là một sự kiện xảy ra bất ngờ, ngoài ý muốn (ngẫu nhiên, không chủ ý) do một tác nhân bên ngoài gây nên các tổn thương, thương tích cho cơ thể về thể chất hay tinh thần [16].

- Thương tích (injury): là tổn thương thực thể trên cơ thể con người do tác động của những năng lượng (bao gồm: cơ học, nhiệt, điện, hoá học, phóng xạ.) với những mức độ, tốc độ khác nhau làm quá sức chịu đựng của cơ thể. Ngoài ra tai nạn thương tích còn là sự thiếu hụt các yếu tố cần thiết cho sự sống (ví dụ: thiếu oxy trong trường hợp đuối nước; bị bóp hoặc thắt cổ gây nên ngạt thở; cóng lạnh…) [97],[139]. Hiện nay, thuật ngữ thương tích thường được dùng nhiều hơn vì tai nạn có ngữ nghĩa mơ hồ, người ta thường nghĩ đến tai nạn như là một điều xui xẻo, vận hạn, ngẫu nhiên, không thể tiên đoán và phòng tránh được. Hai khái niệm này đôi lúc rất khó phân biệt nên thường gọi là tai nạn thương tích.

Khái niệm về nguyên nhân gây tai nạn thương tích - Tai nạn giao thông (TNGT): Là tai nạn xảy ra do va chạm giữa các đối tượng tham gia giao thông đang hoạt động trên đường giao thông công cộng, đường chuyên dùng hoặc địa bàn giao thông công cộng. - Ngã (té): Là trường hợp bị ngã từ trên cao xuống hoặc ngã trên cùng một mặt bằng. Là sự kiện khiến con người phải dừng lại một cách đột ngột trên mặt đất, sàn nhà hoặc một mặt bằng thấp hơn. Định nghĩa này loại trừ các nguyên nhân: ngã do bị tấn công, bị xô đẩy, nhảy từ trên cao xuống để tự tử, ngã từ động vật, ngã từ tòa nhà đang cháy, ngã xuống nước, ngã vào máy móc… 4 - Ngạt thở: Là trường hợp bị tắc nghẽn đường hô hấp (do chất lỏng, khí, dị vật) dẫn đến thiếu ô-xy, ngừng tim, biến chứng khác.

cần đến sự chăm sóc y tế. - Đuối nước, chết đuối: Là tình trạng đường thở bị ngập hoàn toàn trong môi trường nước (hồ bơi, bể chứa nước, ao, hồ, sông, suối, biển, bão lụt,…) gây nên tình trạng khó thở do tắc nghẽn. Nếu được người khác cứu sống hoặc tự thoát ra khỏi tình trạng nguy hiểm thì gọi là đuối nước; Nếu dẫn đến tử vong thì gọi là chết đuối. - Vật sắc nhọn (VSN): là trường hợp bị cắt, đâm, rách do tác động trực tiếp của những VSN như: mảnh thủy tinh vỡ, dao, kéo… - Ngộ độc: Là trường hợp hít, ăn, uống, tiêm vào cơ thể các loại độc tố dẫn đến sự chăm sóc của y tế hoặc tử vong.

Ngộ độc còn được phân loại theo nguyên nhân như: thức ăn, thuốc chữa bệnh, thuốc gây nghiện, hóa chất bảo vệ thực vật… gây tổn thương cơ quan nội tạng hay rối loạn chức năng sinh học của cơ thể do phơi nhiễm với các hóa chất, môi trường. Ngộ độc cấp là tiếp xúc với chất độc liều cao trong một lần và trong khoảng thời gian ngắn với những triệu chứng xuất hiện nhanh ngay sau khi phơi nhiễm như: thức ăn nhiễm bẩn, thuốc chữa bệnh, thuốc trừ sâu, hóa chất.; Ngoài ra còn có ngộ độc mãn: ngược với ngộ độc cấp như đã mô tả trên. - Bỏng: Tổn thương do tác động trực tiếp của các yếu tố vật lý (nhiệt, bức xạ, điện…) và hoá học gây ra tổn thương trên cơ thể: một hoặc nhiều lớp tế bào của da khi tiếp xúc với chất lỏng nóng, rắn nóng, lửa, điện, tia cực tím, phóng xạ, hoá học, khói do cháy xộc vào phổi. Da là bộ phận tổn thương đầu tiên, tiếp đến là các lớp dưới da (cân, cơ, mạch máu, thần kinh, xương) và một số cơ quan (hô hấp, tiêu hoá …).

- Động vật côn trùng (ĐVCT) cắn, đốt: do ĐVCT tấn công vào người như cắn, đốt, húc, đâm phải. - Vật tù rơi: Tổn thương do tác động của vật tù, vật nặng đè lên cơ thể 5 như cành cây rơi, sập nhà, rơi dàn giáo, sập cầu, động đất làm sạt lở vùi lấp… - Điện giật: bị giật khi tiếp xúc với nguồn điện hở gây TNTT hoặc tử vong. - Chất nổ: Do tiếp xúc với các chất nổ (bom, mìn, bình gas…) gây ra TNTT. - Tự tử: Là trường hợp có chủ ý, cố ý tự gây tổn thương cho cơ thể mình.

Khái niệm về hậu quả của tai nạn thương tích - Mức độ trầm trọng của nạn nhân sau TNTT: có 5 mức độ: + Nhẹ: nghỉ học, nghỉ làm việc, không thể sinh hoạt bình thường ít nhất 1 ngày. + Trung bình: có thời gian nằm viện từ 2 - 9 ngày. + Nặng: có nằm viện hoặc dùng thuốc điều trị trên 10 ngày. + Rất nặng: có di chứng, mất đi 1 chức năng, 1 cơ quan hay 1 phần cơ thể.

+ Tử vong: nạn nhân tử vong trong vòng 1 tháng kể từ ngày bị TNTT. - Hậu quả tàn tật sau TNTT: Là mất đi chức năng của một hoặc nhiều bộ phận trên cơ thể về vận động, cảm giác, giác quan (nghe, nhận biết, nói…). Tàn tật có thể tạm thời (đỡ dần sau điều trị) hoặc vĩnh viễn (ảnh hưởng tới chức năng sống) ví dụ: cụt chi, sẹo bỏng co rút làm hạn chế vận động, mất khả năng (nói, nghe, nhìn, phản ứng), mất trí nhớ sau chấn thương sọ não. Phân loại tai nạn thương tích trẻ em 1.

Phân loại theo Tổ chức Y tế thế giới Dựa vào kết quả của một hành động có chủ ý hoặc không chủ ý gây ra [141]. - TNTT không chủ ý: xảy ra một cách vô tình, không suy nghĩ, không tính toán trước, bao gồm các nguyên nhân sau: Tai nạn giao thông (TNGT), 6 ngạt, bỏng, ngộ độc, tai nạn lao động, động vật côn trùng cắn, ngã.