Chương 1 ĐẢNG BỘ TỈNH NINH BÌNH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH TRONG NHỮ NG NĂM 1996 - 2000 1. Tiềm năng du lich ̣ Ninh Bin ̀ h và thực trạng kinh tế du lịch của tỉnh trước năm 1996 1. Tiềm năng du lịch Ninh Bình * Điều kiện tự nhiên Về vị trí địa lý Ninh Bình nguyên là kinh đô cũ của nhà Lê cho đến khi Lý Công Uẩn lên ngôi và dời đô về Thăng Long năm 1010. Tên Ninh Bình được gọi chính thức từ 1831, đến năm 1975 thì sát nhập với hai tỉnh Nam Định và Hà Nam thành tỉnh Hà Nam Ninh.
Từ 1992, Ninh Bình tách ra thành một tỉnh riêng như ngày nay. Ninh Bình là một tỉnh nhỏ, nằm ở rìa phía Nam và Tây Nam của đồng bằng sông Hồng. Vị trí giới hạn từ 19o50 đến 20o26 vĩ độ Bắc, từ 105o32 đến 106o20 kinh độ Đông. Phía Bắc giáp Hà Nam với một phần ranh giới tự nhiên là sông Đáy; phía Đông giáp Nam Định; phía Đông Nam giáp biển Đông; phía Tây và Tây Nam giáp Thanh Hóa; phía Tây giáp Hòa Bình.
Hiện nay, Ninh Bình có 8 đơn vị hành chính cấp huyện thị (1 thành phố, 6 huyện và 1 thị xã) với 127 xã, 17 phường, thị trấn. Thành phố Ninh Bình là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của toàn tỉnh. Nằm cách thủ đô Hà Nội hơn 90 km, trên trục quốc lộ 1A từ Bắc vào Nam, Ninh Bình có 20 km đường sắt Thống Nhất đi qua và còn có nhiều tuyến đường bộ quan trọng khác như: quốc lộ 1B, quốc lộ 10… Ninh Bình cũng nằm trong vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của tam giác tăng trưởng: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Đây là điều kiện hết sức thuận lợi để thúc đẩy sự phát triển của Ninh Bình.
Về địa hình 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ninh Bình có địa hình đa dạng, vừa có đồng bằng, vừa có đồi núi, nửa đồi núi và vùng ven biển. Vùng đồi núi, nửa đồi núi với các dãy núi đá vôi, núi nhiều thạch sét, sa thạch, đồi đất đan xen các thung lũng lòng chảo hẹp, đầm lầy, ruộng trũng ven núi, có nhiều tiềm năng phát triển đặc biệt là phát triển du lịch. Vùng đồng bằng trung tâm là vùng đất đai màu mỡ, bãi bồi ven sông, có nhiều tiềm năng để phát triển nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu lương thực tại chỗ, và sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Vùng ven biển và biển có nhiều điều kiện phát triển nuôi trồng thuỷ sản, khai thác các nguồn lợi ven biển.
Với địa hình đa dạng như vậy, Ninh Bình có đủ điều kiện phát triển một nền kinh tế tổng hợp. Về thổ nhưỡng Ninh Bình có tổng diện tích tự nhiên là 139.011 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 44,57%, đất lâm nghiệp chiếm 19,89%, đất chuyên dùng chiếm 10,93%, đất khu dân cư chiếm 3,85% và đất chưa sử dụng chiếm 12,3%. Tài nguyên đất ở Ninh Bình nhìn chung có độ phì trung bình với ba loại địa hình ven biển, đồng bằng và bán sơn địa nên có thể bố trí được nhiều loại cây trồng, nuôi trồng thủy sản, đồng cỏ chăn nuôi, cây rừng đa tác dụng. Đây là một lợi thế của Ninh Bình so với một số tỉnh trong vùng ĐBSH.
Về khí hậu Ninh Bình thuộc vùng tiểu khí hậu của đồng bằng sông Hồng, ngoài ảnh hưởng sâu sắc của gió mùa Đông Bắc, Đông Nam, còn chịu ảnh hưởng của khí hậu ven biển, khí hậu rừng núi và nửa rừng núi. Thời tiết trong năm chia làm hai mùa khá rõ rệt: mùa khô từ tháng 11 - 12 năm trước đến tháng 4 năm sau; mùa mưa từ tháng 5 - tháng 10. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 23,4oC và có sự chênh lệch không nhiều giữa các vùng. Tổng nhiệt độ năm đạt tới trị số trên 8.500oC, có tới 8-9 tháng trong năm có nhiệt độ trung bình trên 20oC.
Độ ẩm trung bình hàng năm là 86%. Lượng mưa rơi trung bình toàn tỉnh đạt từ 1.950 mm, phân bố tương đối đồng đều trên toàn bộ lãnh thổ của tỉnh. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về thủy văn Ninh Bình là tỉnh có nhiều sông và đầm hồ. Đây là nguồn nước mặt cung cấp nước cho công nghiệp, nông lâm nghiệp và bồi đắp phù sa cho đồng ruộng.
Hàng năm, hệ thống sông ngòi ở Ninh Bình được nuôi dưỡng bằng nguồn nước mưa dồi dào, tạo nên lượng dòng chảy tương đối phong phú (khoảng 30 l/s/km2). Mật độ mạng lưới sông ngòi khoảng 0,6-0,9 km/km2. Ninh Bình có nhiều đầm hồ lớn như hồ Đồng Thái, hồ Yên Thắng, hồ Đồng Chương, đầm Cút, đầm Vân Long… Nguồn nước khoáng ở Ninh Bình cũng khá phong phú, có một số suối nước khoáng đã được khai thác và đưa vào mục đích kinh tế và du lịch như: Kênh Gà, Kỳ Phú, Thường Sung. Về sinh vật Ninh Bình là vùng đồng bằng được khai thác từ lâu đời để phát triển nông nghiệp nên thực vật tự nhiên còn rất ít, chủ yếu là thực vật trồng.
Rừng nguyên sinh ở trong tỉnh chỉ còn ở khu vực vườn quốc gia Cúc Phương, với nhiều loài thực vật phong phú: chò chỉ, chò xanh, lim, lát hoa… Ngoài ra, ở một số nơi trên các sườn núi đá vôi còn có thảm thực vật thứ sinh nghèo. Ven biển Kim Sơn có một ít rừng ngập mặn. Động vật trong tỉnh khá phong phú, vào bậc nhất ở khu vực ĐBSH. Ở Cúc Phương có 233 loài động vật có xương sống, 64 loài thú, 137 loài chim, 36 loài bó sát, 17 loài lưỡng cư đặc biệt có nhiều loài động vật quí hiếm.
Về tài nguyên khoáng sản Nguồn tài nguyên khoáng sản lớn nhất của Ninh Bình là đá vôi với trữ lượng hàng chục tỷ m3, chất lượng tốt và đôlômít (hàng chục triệu tấn) phân bố chủ yếu ở các huyện miền núi. Ngoài ra còn một số khoáng sản khác như: đất sét, than bùn, cát xây dựng, sét gốm sứ, sét ximăng… trữ lượng nhỏ. Như vậy, Ninh Bình là tỉnh có vị trí địa lí khá thuận lợi, lại có nguồn tài nguyên thiên nhiên tương đối phong phú đặc biệt là tài nguyên du lịch. Đây là một thế mạnh để Ninh Bình phát triển kinh tế - xã hội nhất là kinh tế du lịch.
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Điều kiện kinh tế - xã hội Về truyền thống - lịch sử Ninh Bình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử văn hóa, nhân dân đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động; anh dũng, kiên cường trong đấu tranh dựng nước và giữ nước. Ngay từ thế kỷ X, khi đất nước rơi vào cảnh loạn lạc, Đinh Bộ Lĩnh - người con của quê hương Ninh Bình đã lãnh đạo quần chúng nổi dậy dẹp loạn 12 sứ quân, thu non sông về một mối. Sau khi lên ngôi, ông đóng đô ở Hoa Lư, xây dựng triều chính. Hoa Lư (nay thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư) trở thành kinh đô đầu tiên của nền phong kiến tập quyền ở nước ta.
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, truyền thống cách mạng hào hùng của cha ông tiếp tục được các thế hệ con cháu trên mảnh đất Ninh Bình tô thắm. Sau khi có lệnh Tổng khởi nghĩa, Đảng bộ tỉnh đã lãnh đạo nhân dân tiến hành khởi nghĩa đập tan chính quyền đế quốc, phong kiến. Thắng lợi này đã mở ra một thời kì mới trong lịch sử Đảng bộ và nhân dân Ninh Bình. Trong suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhân dân Ninh Bình đã cũng với nhân dân cả nước đồng lòng, đồng sức, kiên cường chiến đấu, góp sức người, sức của vào thắng lợi chung của cả dân tộc.
Sau đại thắng mùa xuân 1975, cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh (từ 1975 đến 1992 là Đảng bộ tỉnh Hà Nam Ninh), quân và dân Ninh Bình tiếp tục phát huy truyền thống lịch sử vẻ vang và truyền thống cách mạng oanh liệt của quê hương anh hùng, khơi dậy những tiềm năng to lớn để xây dựng Ninh Bình ngày càng phát triển. Đặc điểm dân cư và lao động Dân số Ninh Bình theo số liệu điều tra dân số ngày 01/04/2009 là 898. So với dân số khu vực đồng bằng Sông Hồng, dân số tỉnh Ninh Bình chiếm 5,6% và bằng 1,2% dân số cả nước. Mật độ dân số của tỉnh (khoảng 675 người/km2) thấp hơn mật độ trung bình của vùng và đang nằm 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong “thời kỳ dân số vàng”, là lợi thế không nhỏ để cung cấp nguồn lao động, thuận lợi trong quản lý và không gây sức ép lớn đối với phát triển kinh tế.
Nguồn lao động khá về cả số lượng, chất lượng và đang ở thời kỳ đầu với tổng lao động năm 2008 chiếm 51,2% dân số (khoảng 480,3 nghìn người). Ninh Bình có tỷ lệ lao động thất nghiệp đô thị khá thấp (3,7%), chất lượng nguồn nhân lực được đánh giá là khá so vùng ĐBSH cũng như cả nước. Do vậy, đây là một nhân tố rất thuận lợi để phát triển kinh tế, nhất là đối với các ngành, lĩnh vực thủ công mỹ nghệ và công nghiệp nhẹ sử dụng nhiều lao động. Về cơ sở hạ tầng, vật chất kĩ thuật phục vụ phát triển kinh tế Nằm trên trục đường quốc lộ 1A, Ninh Bình có hệ thống giao thông khá hoàn chỉnh, từ quốc lộ, tỉnh lộ tới huyện lộ.
Ninh Bình có gần 3000km đường bộ các loại, trong đó có: gần 100km đường quốc lộ (đường 1A, đường 10, đường 12B); 118km đường tỉnh lộ (đường 477, 12C, 59B); 121km đường huyện lộ và 2600km đường nội thị. Ngoài ra, Ninh Bình còn có hơn 20km đường sắt Bắc - Nam, có một ga hành khách. Đặc biệt, năm 2002, đường cao tốc Pháp Vân được hoàn thành cho phép giảm thời gian từ Hà Nội, nơi có cửa khẩu hàng không quốc tế Nội Bài, với Ninh Bình xuống còn 1 giờ 45 phút. Yếu tố hạ tầng này tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế - xã hội nhất là kinh tế du lịch của Ninh Bình trong mối quan hệ phát triển với thủ đô Hà Nội.
Bên cạnh đó, là một địa phương có hệ thống sông ngòi tương đối phát triển, giao thông đường thuỷ cũng là thế mạnh của Ninh Bình. Nhiều điểm du lịch Ninh Bình có thể tiếp cận bằng đường thuỷ và đây là thế mạnh cần phát huy nhằm tạo ra các tour du lịch hấp dẫn với việc xây dựng các bến thuyền du lịch ở những điểm thích hợp. Mạng lưới điện trong tỉnh đã được xây dựng với tổng chiều dài các đoạn đường dây trung cao áp là 770km. Hiện nay, tỉnh có 1 nhà máy điện Ninh Bình và 4 trạm điện phân phối.