ĐẶT VẤN ĐỀ Giá trị tài sản cố định là chỉ tiêu kinh tế quan trọng trong hệ thống tài khoản quốc gia, là cơ sở vững chắc cho việc hoạch định các chính sách và chương trình phát triển kinh tế phù hợp hơn với tiềm năng của đất nước. Đồng thời nó còn là một nhân tố chủ yếu để phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa tăng trưởng kinh tế và các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất. Song trên thực tế, việc đo tính chỉ tiêu này là hết sức khó khăn và phức tạp, đặc biệt là trên phạm vi toàn nền kinh tế. Hầu hết các nước trên thế giới, ngay cả các nước phát triển cũng đều phải sử dụng kết hợp cả phương pháp điều tra trực tiếp và ước tính gián tiếp.
Phương pháp điều tra trực tiếp đòi hỏi chi phí cao về tiền của và công sức. Do vậy, chủ yếu phương pháp này chỉ có thể áp dụng đối với một số ngành kinh tế nhất định, không thể áp dụng cho phạm vi toàn nền kinh tế. Phương pháp ước tính gián tiếp được sử dụng trong những trường hợp không thể thu thập được số liệu bằng phương pháp điều tra. Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, việc thu thập và tổng hợp chỉ tiêu này cũng còn nhiều bất cập.
Từ năm 1976 đến nay, Bộ Tài chính, phối hợp với một số bộ/ngành (trong đó có Tổng cục Thống kê), đã tiến hành một số cuộc kiểm kê tài sản cố định. Nhưng chỉ thực hiện được đối với một số lĩnh vực thuộc khu vực kinh tế nhà nước, không có số liệu cho toàn ngành hoặc cho toàn nền kinh tế. Vì vậy, thực hiện đề tài: “Nghiên cứu phương pháp xác định giá trị tài sản cố định cho nền kinh tế và khả năng ứng dụng của Việt nam” là rất cần thiết, đang được sự quan tâm cho các nhà nghiên cứu và thực hành thống kê. Mặc dù đây không phải là vấn đề mới, nhưng lại là một vấn đề tương đối phức tạp và phạm vi nghiên cứu rộng.
Hơn nữa, trong quá trình nghiên cứu, Ban chủ nhiệm đề tài chủ yếu dựa vào tài liệu của nước ngoài, nên trong phạm vi một đề tài cấp cơ sở, kinh phí quá hạn hẹp, đề tài chủ yếu chỉ nhằm: e_ Giới thiệu nội dung phương pháp Kiểm kê liên tiếp và cách tiếp cận của Tổ chức Năng suất Châu á (APO); e Thử nghiệm phương pháp ước tính chỉ tiêu giá trị tài sản cố định cho toàn nền kinh tế của Việt nam; Kết quả nghiên cứu của đề tài được thể hiện trong báo cáo tổng hợp gồm: Phần một: Phương pháp Kiểm kê liên tiếp và cách tiếp cận của tổ chức Năng suất Châu Á (APO). Phần hai: Thử nghiệm qui trình tính chỉ tiêu “giá trị tài sản cố định” theo cách tiếp cận của APO. Ban chủ nhiệm đề tài mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp và xin chân thành cảm ơn. PHAN MOT PHUONG PHAP KIEM KE LIEN TIEP VA CACH TIEP CAN CUA TO CHUC NANG SUAT CHAU A L MOT SO KHAI NIEM CO BẢN () Tài sản thể hiện sự giàu có /phồn thịnh của mỗi quốc gia, được thể hiện dưới đạng vật chất và phi vật chất, thuộc sở hữu hoặc sử dụng của các đơn vị thể chế.
Tùy theo mục đích nghiên cứu, tài sản được phân chia theo các tiêu. thức khác nhau, chẳng hạn như: - _ Căn cứ vào thời gian sử dụng và hình thái biến đổi trong quá trình sản xuất, tài sản được chia thành: tài sản cố định và tài sản lưu động. - __ Căn cứ vào hình thức hạch toán, tài sản được chia thành: tài sản tài chính và phi tài chính. - Căn cứ hình thái tổn tại, tài sản gồm: tài tản hữu hình và tài sản vô hình.
- __ Căn cứ vào quá trình hình thành có: tài sản sản xuất và tài sản phi sản xuất. Trong khuôn khổ đề tài, chúng tôi xin trình bày một số khái niệm như Sau: 1. Giá trị tài sản cố định(): chúng tôi xin trích dẫn ba khái niệm theo tài khoản quốc gia 1993 (SNA 1993), theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và của Việt Nam. * Tài khoản Quốc gia 1993: “Giá trị tài sản cố định” là giá trị của toàn bộ tài sản cố định còn sử dụng được trong thực tế không xét đến thời gian sử dụng của tài sản.
Giá trị tài sản cố định có thể tính theo giá cố định và giá hiện hành bằng cách sử dụng các chỉ số giá. Giá trị thuần túy hoặc giá trị còn lại của tài sản là bằng với () Những khái niệm không ghi chú nguồn tài liệu trích là được lấy từ tài liệu “Systerm of. Nationnal Accounts 1993”, C) Chi tiéu “ Giá trị tài sản cố định” được đề cập trong đề tài này là chỉ tiêu “Giá trị tài sản cố định” được tính đến thời điểm cuối nãm của mỗi năm. giá trị thực tế hoặc giá trị được đánh giá lại theo giá mua hiện hành của những tài sản mới cùng loại trừ đi tổng giá trị tài sản đã tiêu dùng tính đến một thời điểm cần nghiên cứu.
« OECD: “Giá trị tài sản cố định” bao gồm toàn bộ giá trị tài sản cố định được tính đến một thời điểm nào đó của một đơn vị, một ngành hoặc của toàn bộ các đơn vị sản xuất. Phần lớn các nước thành viên OECD đều thống nhất theo đề xuất của Hệ thống Tài khoản quốc gia của Liên Hợp quốc (SNA 1993) về phạm vi tính tài sản cố định. Nó bao gồm các loại hàng hóa lâu bền được đề cập trong phạm vi của chỉ tiêu “Tích lũy gộp tài sản cố định”. Hàng hóa lâu bên, tức là những hàng hóa có thời gian sử dụng trên một năm, được tính là tài sản cố định gồm các đặc điểm sau: là hàng hóa hữu hình (không bao gồm tài sản vô hình như các bằng sáng chế, bản quyền), là tài sản cố định (không tính hàng tồn kho và các hàng hóa dở dang mặc dù các thiết bị riêng lẻ có thể được tính), và là hàng hóa có thể được sử dụng để tạo ra các loại hàng hóa khác (không bao gồm rừng tự nhiên, đất đai và mỏ trầm tích).
Những loại hàng hóa thuộc phạm vi thống kê của chỉ tiêu “Tích lũy gộp tài sản cố định” gồm: máy móc và thiết bị, phương tiện vận tải; nhà ở và các công trình nhà cửa khác; công trình xây dựng không phải nhà cửa; cải tạo đất, vườn cây ăn quả, vườn ươm; khai hoang vùng đất rộng; súc vật nuôi để lấy sữa, lông và để sinh sản và làm sức kéo. Không tính những hàng hóa phục vụ cho các hoạt động quân sự như: vũ khí, xe tăng, tàu chiến, doanh trại, trường và sân bay quân sự,. tài sản cố định có thể được tính theo ba loại giá: theo giá cố định, giá hiện hành và theo nguyên giá. Việt Nam: Giá trị tài sản cố định là toàn bộ giá trị của tài sản vật chất, gồm: nhà cửa; máy móc, thiết bị vận tải; vật nuôi, cây trồng và những tài sản khác được tích dồn đến thời điểm cần nghiên cứu [4].
Tài sản cố địnhC) là những tài sản hữu hình và vô hình do quá trình sản xuất tạo ra, được sử dụng nhiều lần trong quá trình sản xuất và có thời gian sử dụng trên một năm. Ỳ Hiện nay, theo qui định của Bộ Tài chính: tài sản cố định là những tài sản tham gia vào nhiều chu kỳ sản suất, có giá trị từ 10.000đồng trở lên và có thời hạn sử dụng trên một năm e Tài sản cố định hữu hình bao gồm nhà ở, các công trình xây dựng và vật kiến trúc khác; trạng thiết bị, máy móc, vật nuôi, vườn cây ăn quả và cây trồng lâu nãm đủ tiêu chuẩn là tài sản cố định. *' Nhà ở: là những công trình được xây dựng dùng để ở hoặc chủ yếu đùng để ở bao gồm bất kể vật kiến trúc nào kèm theo như gara, các trang thiết bị cố định được lắp đặt theo công trình nhà ở. Nhóm này bao gồm cả: nhà thuyền, sà lan, các dạng nhà lưu động được sử dụng với mục đích chính là để ở của các hộ gia đình; các công trình mang tính lịch sử được coi như là công trình nha 6; chi phí giải phóng và chuẩn bị mặt bằng.
Nhóm này bao gồm cả những công trình nhà ở đang xây dựng dở dang nếu người sử dụng cuối cùng có quyền sở hữu vì công trình xây dựng thuộc tài sản của họ và đây là bằng chứng cho sự tồn tại một hợp đồng mua bán. Nhà ở dùng cho quân nhân cũng được tính trong nhóm này vì chúng được dùng với mục đích chính là để ở như dân sự, hoặc để cung cấp các dịch vụ nhà ở. * Các công trình xây dưng và vât kiến trúc khác là những công trình xây dựng không phải là công trình nhà ở: bao gồm cả vật cố định, trang thiết bị nội thất, chỉ phí dọn đẹp và chuẩn bị mặt bằng. Phần này bao gồm cả những công trình lịch sử được xác định là công trình không phải nhà ở như: cửa hàng và công trình công nghiệp, khu nhà thương mại, những khu nhà dành cho giải trí công cộng, khách sạn, nhà hàng, trung tâm đào tạo, chăm sóc - sức khoẻ.Nhóm này bao gồm cả những công trình đang thi công do dang; các công trình xây dựng phục vụ cho an ninh, quốc phòng nếu như chúng được sử dụng để sản xuất và làm các công việc khác tương tự như các công trình dân sự.
Những công trình xây dưng khác bao gồm những công trình không phải nhà cửa, có tính cả những chi phí cho việc làm đường, cống rãnh, chi phí cho việc dọn dẹp và những chi phi chuẩn bị cho việc bàn giao các tòa nhà để ở và không phải để ở. Nhóm này còn bao gồm cả những công trình kỷ niệm mang tính lịch sử khác mà chưa được phân tổ vào nhóm công trình nhà ở hay không phải nhà ở khác; các công trình xây dựng hầm lò, đường hầm và những công trình khác liên quan tới việc khai thác các tài sản dưới lòng đất. Máy móc, thiết bị gồm máy mốc, thiết bị vận tải và các máy móc, thiết bị khác không phải sử dụng cho mục đích tiêu dùng cuối cùng của các hộ gia đình.
