Chương 1: Cơ sở lí luận của việc giảng dạy tác phẩm văn học hiện thực phê phán 1930-1945 ở trường THPT Chương 2: Thực tiễn giảng dạy tác phẩm văn học hiện thực phê phán 1930-1945 ở trường THPT Chương 3: Đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm văn học hiện thực phê phán 1930-1945 trong chương trình lớp 11 THPT ban Cơ bản 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIẢNG DẠY TÁC PHẨM VĂN HỌC HIỆN THỰC PHÊ PHÁN 1930-1945 Ở TRƢỜNG TH PT 1. Quan niệm về đồi mới phƣơng pháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là đưa các phương pháp dạy học mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy tính tích cực của các phương pháp dạy học truyền thống, nâng cao hiệu quả đào tạo của giáo dục. Đổi mới phương pháp dạy học nhằm góp phần thực hiện mục tiêu Giáo dục – đào tạo trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong đó nhấn mạnh đến đào tạo những người lao động có bản lĩnh, có năng lực, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng thích ứng với những đổi thay trong xã hội hiện đại. Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập để tự phát hiện, tự giải quyết các vấn đề trong học tập và trong đời sống, từ đó tự chiếm lĩnh và biết vận dụng các kiến thức và kĩ năng cơ bản với sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên.
Đổi mới phương pháp dạy học không chỉ bó hẹp trong phạm vi hoạt động của giáo viên và học sinh trong các giờ lên lớp mà bao gồm cả đổi mới phương pháp trình bày nội dung các tài liệu dạy học, đổi mới cách sắp xếp các nội dung dạy học cụ thể nhằm tích cực hóa hoạt động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện dựa trên các định hướng: - Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông. - Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể. - Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh.
- Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, điều kiện dạy học của nhà trường. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả dạy – học. - Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, hiệu quả các phương tiện dạy học hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các phương pháp dạy học truyền thống. - Tăng cường sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin.
Phƣơng pháp dạy học Ngữ Văn và định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học Ngữ Văn Trong nhà trường phổ thông, cùng với các môn học như Toán, Vật lí, Hóa học, Giáo dục công dân hay Ngoại Ngữ, môn Ngữ Văn là một môn học bắt buộc thuộc chương trình chính khóa và chiếm một thời lượng khá nhiều trong phân phối chương trình so với các môn học khác. Bộ môn Ngữ Văn thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Thế nhưng, không giống như các môn học khác, trong môn học Ngữ Văn luôn song song tồn tại hai tính chất: Vừa là một bộ môn khoa học vừa có tính nghệ thuật ngôn từ, vừa mang tính chất một môn học. Môn Văn là một bộ môn mang tính nghệ thuật, chính vì thế việc giảng dạy và học tập Ngữ Văn luôn có những đặc thù riêng, nói cách khác, phương pháp dạy học Văn chính là một khoa học nghệ thuật.
Mặc dù ý thức được về tầm quan trọng của bộ môn và phương pháp giảng dạy bộ môn, nhưng chất lượng, hiệu quả của môn học Ngữ Văn hiện nay vẫn chưa có nhiều thay đổi, học sinh vẫn chưa thực sự hứng thú và yêu thích môn học này, chất lượng, kết quả môn Ngữ Văn thể hiện qua các kì thi còn rất thấp. Học sinh phần lớn giữ thói quen thụ động, quen nghe, quen chép, ghi nhớ và tái hiện lại một cách máy móc, dập khuôn những gì giáo viên đã giảng. Đa phần học sinh chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học. Điều này đã thủ tiêu óc sáng tạo, suy nghĩ của người học, biến học sinh thành những người quen suy nghĩ diễn đạt bằng những ý vay mượn, bằng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những lời có sẵn, lẽ ra phải làm chủ tri thức thì lại trở thành nô lệ của sách vở.
Người học chưa có hào hứng và chưa quen bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cá nhân trước tập thể, cho nên khi phải nói và viết, học sinh cảm thấy khá khó khăn. Về phía giáo viên, mặc dù đã có ý thức đổi mới phương pháp dạy học văn nhưng việc thực hiện chỉ mới mang tính chất hình thức, thử nghiệm chứ chưa đem lại hiệu quả như mong muốn. Một số giáo viên vẫn còn thói quen dạy học theo kiểu truyền thụ kiến thức một chiều: giáo viên giảng giải, học sinh lắng nghe, ghi nhớ và biết nhắc lại đúng những điều mà giáo viên đã truyền đạt. Giáo viên chủ động cung cấp kiến thức cho học sinh, áp đặt những kinh nghiệm, hiểu biết, cách cảm, cách nghĩ của mình tới học sinh.
Nhiều giáo viên chưa chú trọng đến việc tiếp thu, vận dụng kiến thức của học sinh cũng như việc chỉ ra cho người học con đường tích cực chủ động để thu nhận kiến thức. Do đó, có những giờ dạy được giáo viên tiến hành như một giờ diễn thuyết, thậm chí giáo viên còn đọc chậm cho học sinh chép lại những gì có sẵn ở giáo án. Giờ học tác phẩm văn chương vì thế vẫn chưa thu hút được sự chú ý của người học, một bộ phận không nhỏ học sinh vẫn tỏ ra bàng quan, thờ ơ với văn chương. Hơn nữa, không ít giáo viên đứng lớp chưa được trang bị kỹ càng, đồng bộ về quan điểm và lý luận phương pháp dạy học Văn mới.
Vấn đề quan điểm và lý luận phương pháp dạy học Văn mới chỉ đến với người dạy qua một số tài liệu, thiên về cung cấp lý thuyết hơn là hướng dẫn thực hành. Một số các giáo trình tài liệu về phương pháp dạy học Văn còn mang bệnh lý thuyết và sách vở hoặc chịu tác động từ các phương pháp dạy học của nước ngoài. Nhiều giáo viên còn mơ hồ trước những khối lý luận phương pháp dạy học chung chung áp dụng lúc nào cũng đúng không chỉ cho riêng bộ môn Văn mà cả các bộ môn khác. Tuy không thể phủ nhận rằng trong khoảng một thập niên trở lại đây, việc đổi mới cách dạy học Văn đã được tiến hành rộng khắp trong cả nước, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vai trò và mối quan hệ giữa người dạy và người học đã khác trước, sự chủ động, tích cực của học sinh trong giờ học được đề cao, các phương tiện dạy học phong phú hơn.
Tuy nhiên, tất cả những gì diễn ra ở môn Văn dường như chỉ là sự khúc xạ những tiến bộ chung về quan niệm dạy học hiện đại. Cái gọi là “tư tưởng dạy học Văn theo hướng coi trọng hoạt động của học sinh, giáo viên là người định hướng tổ chức, không phải là người truyền đạo, áp đặt” mà tác giả Nguyễn Minh Phương nêu lên (Văn nghệ số 13, 28 - 3 - 2009) như một bằng chứng về thành tựu đổi mới dạy học văn, thực chất vẫn nằm trong cái khuôn chung của giáo dục học. Rõ ràng, trong thực tế, chưa có được sự đổi mới căn bản, triệt để dựa trên đặc thù môn Ngữ Văn phản ánh trong mối quan hệ bộ ba hữu cơ: thầy giáo (người hướng dẫn, tổ chức) - học sinh (chủ thể tiếp nhận) - văn bản (đối tượng của sự tiếp nhận). Với những thực trạng nói trên, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã và đang là mối quan tâm hàng đầu không chỉ của riêng ngành giáo dục, trở thành một yêu cầu cơ bản của chiến lược giáo dục, được đem ra bàn bạc, thảo luận trong nhiều chương trình, hội nghị các cấp trung ương đến địa phương.
Trong Chiến lược phát triển phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020 đã nêu lên giải pháp chiến lược nhằm phát triển giáo dục đến năm 2020 là tích cực đổi mới phương pháp dạy học: “Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hướng dẫn và quản lí của giáo viên”. Như vậy có thể khẳng định rằng để nâng cao chất lượng dạy và học Văn trong nhà trường, trước hết, cần đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy và học. Giáo viên phải từng bước chuyển từ phương pháp giảng dạy truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp dạy học mới, trong đó học sinh dưới sự tổ chức, gợi mở, dẫn dắt của giáo viên tự mình chiếm lĩnh bài văn, tự rút ra những kết luận, những bài học cần thiết cho mình 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với sự chủ động tối đa. Có như vậy, học sinh mới thấy hứng thú và cảm thấy mình cũng là người “đồng sáng tạo” với tác giả.
Mặc dù vậy, chúng ta cũng nên thừa nhận việc đổi mới phương pháp giảng dạy không phải là tạo ra một phương pháp khác với cái cũ, để loại trừ cái cũ. Bên cạnh việc vận dụng những phương pháp mới thì cần tận dụng những nhân tố tích cực của cái cũ, phương pháp cũ để nó có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn, đồng thời tạo ra cái mới tiến bộ hơn. Nếu phương pháp dạy học cũ có một ưu điểm lớn là phát huy trí nhớ, tập cho học sinh làm theo một điều nào đó, thì phương pháp mới vẫn cần những ưu điểm trên. Song cái khác căn bản ở đây là phương pháp giảng dạy cũ đã phần nhiều “bỏ quên học sinh”, học sinh bị động trong tiếp nhận.
Còn phương pháp giảng dạy mới phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Phát huy tính tích cực của học sinh thông qua hàng loạt các tác động của giáo viên là bản chất của phương pháp giảng dạy mới. Khi nói đến tính tích cực, chúng ta quan niệm là lòng mong muốn hành động được nảy sinh từ phía học sinh, được biểu hiện ra bên ngoài hay bên trong của sự hoạt động. Nhờ phát huy được tính tích cực mà học sinh không còn bị thụ động.
Học sinh trở thành các cá nhân trong một tập thể mang khát vọng được khám phá, hiểu biết.