đặt vấn đề phát triển năng lực trí tuệ của trẻ, khuyến khích các hoạt động do chính học sinh tự quản. Ở Mỹ, vào những năm này trào lưu giáo dục hướng vào người học xuất hiện, sau đó lan sang Tây Âu và sang Châu Á mà chủ yếu ở Nhật thể hiện ở các thuật ngữ: “Dạy học hướng vào người học” ,“Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”. Ở Pháp, ngay sau đại chiến thế giới thứ 2, đã ra đời những lớp học mới tại một số trường trung học thí điểm. Điểm xuất phát của mỗi hoạt động tuỳ thuộc vào sáng kiến, hứng thú, lợi ích, nhu cầu của học sinh, hướng vào sự phát triển nhân cách của trẻ.
Các thông tư, chỉ thị của Bộ giáo dục Pháp suốt trong những năm 1970 - 1980 đều khuyến khích tăng cường vai trò chủ động tích cực của học sinh, chỉ đạo áp dụng phương pháp tích cực từ bậc tiểu học lên trung học. Ở Việt Nam vấn đề phát huy tích cực, tự lực, chủ động của học sinh nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo đã được đặt ra trong ngành giáo dục từ cuối thập kỷ 60 của thế kỷ XX, phương pháp này được quan tâm trong việc dạy học môn Toán. Khẩu hiệu:“Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” cũng đã đi vào các trường sư phạm từ thời điểm đó. Phát huy tính tích cực của học sinh là một trong các phương hướng của cải cách giáo dục được triển khai ở các trường phổ thông từ năm 1980.
Đã có nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về PPDH tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập. Điển hình là công trình nghiên cứu của Nguyễn Bá Kim, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Hữu Châu… và nhiều tác giả khác (xem [1], [7], [13]). Đặc biệt là các dự án đổi mới PPDH ở trường phổ thông có 8 z nhiều công trình nghiên cứu, các tài liệu tập huấn về đổi mới PPDH phát huy tính tích cực của người học. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu: Dạy học phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh.
Nhiệm vụ: Cơ sở lý luận về PPDH tích cực theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh. Thiết kế một số giáo án dạy học về phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit chương trình Giải tích 12 - Ban cơ bản theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Chương II: Hàm số luỹ thừa, hàm số mũ và hàm số lôgarit (Giải tích lớp12 - Ban cơ bản). Mẫu khảo sát Phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit (Giải tích lớp 12 - Ban cơ bản).
Vấn đề nghiên cứu Dạy học phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh như thế nào? 7. Giả thuyết nghiên cứu Nếu dạy học phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh sẽ nâng cao chất lượng học tập giải phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit. Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu các tài liệu lý luận về PPDH, PPDH môn toán ở trường phổ thông. Nghiên cứu chương trình, sánh giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu bồi dưỡng giáo viên THPT môn Toán, sách tham khảo về phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit.
Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính khả thi và tính hiệu quả của các PPDH trong luận văn. Luận cứ Luận cứ lý thuyết: Cơ sở lý luận các PPDH tích cực. Luận cứ thực tế: Thực trạng về sự thay đổi trong PPDH ở các trường THPT và môn Toán. Cấu trúc luận văn , phụ lục, : Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn.
Chƣơng 2: Thiết kế một số giáo án dạy học phương trình - bất phương trình mũ và lôgarit bằng PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh. 10 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Phƣơng pháp dạy học tích cực 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Định hướng đổi mới PPDH đã được xác định trong nghị quyết Trung ương khoá VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII (12 - 1996), được thể chể chế hoá trong luật giáo dục (2005), được cụ thể hoá trong các chỉ thị của Bộ giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chỉ thị số 14 (4 - 1999).
Luật giáo dục, điều 28.2, đã ghi:“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Với mục tiêu giáo dục phổ thông là:“Giúp học sinh phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ về kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm của công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc”. Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ - BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”. Định hướng chung về đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, tự học, kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, phù hợp đặc điểm của từng lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo hứng thú cho học sinh, tận dụng được công nghệ mới nhất; khắc phục lối dạy truyền thống truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn.
Rất cần phát huy cao năng lực tự học, học suốt đời 11 z trong thời đại bùng nổ thông tin. Tăng cường học tập cá thể phối hợp với hợp tác. Định hướng vào người học được coi là quan điểm định hướng chung trong đổi mới PPDH. Quan điểm định hướng chung cần được cụ thể hoá thông qua những quan điểm dạy học khác, như dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động… cũng như các phương pháp, kĩ thuật dạy học cụ thể, nhằm tăng cường hơn nữa việc gắn lý thuyết với thực tiễn, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội.
Đổi mới PPDH được thực hiện theo các định hướng sau: - Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông. - Phù hợp nội dung dạy học cụ thể. - Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh. - Phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trường.
- Phù hợp với với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy - học. - Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các PPDH tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống. Tăng cường sử dụng các PPDH, thiết bị dạy học và đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin. Quan điểm về phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh 1.
Tính tích cực Tích cực là một trạng thái tinh thần có tác dụng khẳng định và thúc đẩy sự phát triển, là lòng mong muốn hành động được nảy sinh một cách không chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của sự hoạt động. Tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể; tính tích cực nhận thức được thể hiện bằng nhiều dấu hiệu như sự căng thẳng chú ý, sự tưởng tượng mạnh mẽ, sự phân tích tổng hợp sâu sắc. Như vậy, tính tích cực là một trạng thái của hành động trí óc hoặc chân tay của người có mong muốn hoàn thành tốt một công việc nào đó. - Xét về phương diện Triết học: 12 z Tính tích cực có trong sự tự vận động của vật chất.
Sự vận động này giúp cho sự vật thoát khỏi trạng thái “đứng yên”, “quân bình”. Tính tích cực còn thể hiện trong sự tác động của chủ thể làm thay đổi khách thể, tạo ra sự biến đổi nhất định ở khách thể, có quan hệ tác động qua lại với chủ thể. Như vậy, tính tích cực là vốn có trong sự phát triển, sự biến đổi các trạng thái bên trong dưới ảnh hưởng của các tác động bên ngoài. - Xét về phương diện Tâm lí học: Tính tích cực là thể hiện tính chủ định của ý thức, tính chủ động của chủ thể với thế giới bên ngoài.
Tính tích cực là thông số đo sự biến đổi, hoạt động tâm lí của chủ thể gắn liền với việc tiêu hao năng lượng tâm lí và sinh lí. Tính tích cực thể hiện chức năng chỉ báo hoạt động của con người. Con người có tính tích cực là con người đang hoạt động. Tính tích cực không chỉ thực hiện chức năng biểu hiện sự thích nghi, mà cao hơn là sự thích ứng thông qua hoạt động điều ứng để chủ thể tạo ra sơ đồ nhận thức mới, để chủ thể cải tạo thế giới bên ngoài.
- Xét về phương diện Giáo dục học: Tính tích cực học tập của học sinh phù hợp với nguyên tắc “tính tự giác, tích cực” vì nó khêu gợi được hoạt động học tập đã được hướng đích, gợi động cơ trong quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề. Dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh là biểu hiện sự thống nhất giữa giáo dưỡng và giáo dục. Giáo dục của kiểu dạy học này dạy cho học sinh cách phát hiện, tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách khoa học. Đồng thời, nó góp phần bồi dưỡng cho người học đức tính cần thiết của người lao động sáng tạo như chủ động, tự giác, tích cực, tính kiên trì vượt khó, thói quen tự kiểm tra… 1.