Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học phép biến hình lớp 11 trung học phổ thông ban nâng cao

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học phép biến hình lớp 11 trung học phổ thông ban, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Văn Nghị
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Trong Dạy Học Phép Biến Hình Lớp 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.2. Dạy học khám phá
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN VỀ PHÉP BIẾN HÌNH LỚP 11 NÂNG CAO – THPT CÓ SỬ DỤNG PPDH KHÁM PHÁ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học khám phá trong phép biến hình lớp 11

Phương pháp dạy học khám phá là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh chủ động tìm tòi và khám phá kiến thức mới. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng phương pháp này vào dạy học phép biến hình lớp 11 không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Phép biến hình là một phần quan trọng trong chương trình hình học lớp 11, thường gây khó khăn cho học sinh. Do đó, việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá sẽ giúp học sinh vượt qua những thách thức này.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp dạy học khám phá

Phương pháp dạy học khám phá là phương pháp mà trong đó học sinh được khuyến khích tự tìm kiếm và phát hiện kiến thức mới thông qua các hoạt động học tập. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp khám phá trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học phép biến hình giúp học sinh phát triển tính tự chủ, sáng tạo và khả năng làm việc nhóm. Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn với môn học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Những thách thức trong việc dạy học phép biến hình lớp 11

Dạy học phép biến hình lớp 11 gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc giúp học sinh hiểu và áp dụng các khái niệm. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hình dung và thực hiện các phép biến hình, dẫn đến việc học tập không hiệu quả. Những thách thức này cần được giải quyết thông qua các phương pháp dạy học phù hợp.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu các khái niệm phép biến hình

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm cơ bản của phép biến hình như phép tịnh tiến, phép quay, và phép phản xạ. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.2. Thiếu động lực học tập và sự tham gia của học sinh

Một số học sinh thiếu động lực học tập và không tham gia tích cực vào các hoạt động học tập. Điều này ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự phát triển toàn diện của học sinh.

III. Phương pháp dạy học khám phá hiệu quả trong phép biến hình lớp 11

Để khắc phục những thách thức trong dạy học phép biến hình, việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá là rất cần thiết. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

3.1. Thiết kế bài học theo phương pháp khám phá

Bài học cần được thiết kế sao cho học sinh có thể tham gia vào quá trình khám phá kiến thức. Giáo viên có thể sử dụng các tình huống thực tế để học sinh tự tìm ra giải pháp cho các bài toán liên quan đến phép biến hình.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học khám phá

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học khám phá sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về các khái niệm phép biến hình. Các phần mềm mô phỏng có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn về các phép biến hình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học khám phá trong phép biến hình

Phương pháp dạy học khám phá không chỉ mang lại hiệu quả trong việc dạy học phép biến hình mà còn có thể áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc áp dụng phương pháp này giúp học sinh phát triển toàn diện và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp khám phá

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học phép biến hình đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy.

4.2. Các mô hình dạy học khám phá thành công

Một số mô hình dạy học khám phá đã được triển khai thành công tại các trường học, giúp học sinh hứng thú hơn với môn học và nâng cao hiệu quả học tập. Những mô hình này có thể được nhân rộng và áp dụng tại nhiều trường khác.

V. Kết luận và triển vọng của phương pháp dạy học khám phá

Phương pháp dạy học khám phá trong phép biến hình lớp 11 đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dạy và học. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng phương pháp này sẽ giúp cải thiện hơn nữa kết quả học tập của học sinh.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học khám phá

Trong tương lai, phương pháp dạy học khám phá sẽ tiếp tục được phát triển và áp dụng rộng rãi trong giáo dục. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện và chuẩn bị tốt hơn cho những thách thức trong cuộc sống.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp khám phá

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kiến thức về phương pháp dạy học khám phá để có thể áp dụng hiệu quả trong giảng dạy. Việc chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giảng dạy cũng rất quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế kỷ XXI với sự bùng nổ thông tin, lượng kiến thức khoa học tăng gấp đôi mỗi 5-7 năm, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm giúp học sinh (HS) tiếp thu hiệu quả trong thời gian hạn chế. Phép biến hình trong mặt phẳng là một nội dung quan trọng và khó trong chương trình Toán lớp 11 nâng cao trung học phổ thông (THPT), tuy nhiên HS thường gặp nhiều khó khăn trong việc vận dụng kiến thức này để giải bài tập. Nghiên cứu tập trung vận dụng phương pháp dạy học khám phá (DHKP) nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của HS trong học tập phép biến hình lớp 11 tại trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Đông, Hà Nội.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng và kiểm nghiệm các giáo án dạy học phép biến hình vận dụng DHKP, qua đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào HS lớp 11 ban nâng cao tại trường THPT chuyên Nguyễn Huệ trong năm học 2010-2011. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán, phát triển năng lực tự học, tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức của HS, đồng thời hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực, hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý luận về phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp dạy học khám phá (DHKP). DHKP được hiểu là phương pháp trong đó HS dưới sự hướng dẫn của giáo viên (GV) thông qua các hoạt động tích cực tự khám phá tri thức mới, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Các đặc trưng của DHKP bao gồm: tổ chức hoạt động học tập chủ động của HS, tăng cường học tập cá thể và hợp tác nhóm, kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá của HS.

Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các khái niệm và tính chất của phép biến hình trong mặt phẳng như phép tịnh tiến, phép đối xứng trục, phép quay, phép vị tự và phép đồng dạng. Các phép biến hình này được xem là công cụ toán học giúp HS phát triển tư duy hình học, kỹ năng dựng hình và giải toán hình học phức tạp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu về DHKP và nội dung phép biến hình lớp 11 nâng cao.
• Điều tra thực trạng: Khảo sát ý kiến của 156 HS và 22 GV tại trường THPT chuyên Nguyễn Huệ về tình hình dạy và học phép biến hình qua phiếu hỏi.
• Thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và áp dụng một số giáo án vận dụng DHKP trong dạy học phép biến hình, so sánh kết quả học tập giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả để đánh giá hiệu quả phương pháp dựa trên kết quả khảo sát và điểm số học tập.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2010-2011, tập trung tại trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Đông, Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng học tập của HS: Qua khảo sát 156 HS, khoảng 61,54% HS cho rằng phép biến hình là nội dung khó, trừu tượng; 70,51% HS hiểu lý thuyết nhưng chỉ 21,8% có thể vận dụng giải bài tập; 73,08% HS cảm thấy chán nản, thiếu hứng thú khi học phần này.

2. Thực trạng dạy học của GV: Trong 22 GV được khảo sát, 72,73% cho rằng phép biến hình là nội dung khó; 81,82% GV đã áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhưng hiệu quả chưa cao; 54,55% GV vẫn tập trung vào việc giải bài tập hơn là phát huy tính tích cực của HS.

3. Hiệu quả vận dụng DHKP: Qua thực nghiệm sư phạm với các giáo án vận dụng DHKP, HS nhóm thực nghiệm thể hiện sự tích cực chủ động hơn trong học tập, điểm trung bình tăng khoảng 15-20% so với nhóm đối chứng. HS có khả năng tự khám phá các tính chất của phép biến hình, vận dụng linh hoạt vào giải bài tập.

4. Phản hồi từ HS và GV: HS đánh giá cao sự hứng thú và khả năng hiểu sâu kiến thức khi học theo DHKP; GV nhận thấy phương pháp này giúp HS phát triển tư duy logic và kỹ năng tự học, tuy nhiên đòi hỏi GV phải chuẩn bị kỹ lưỡng và linh hoạt xử lý tình huống.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy DHKP phù hợp với nội dung phép biến hình lớp 11 nâng cao, giúp HS vượt qua khó khăn về tính trừu tượng và phát triển năng lực tư duy. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định vai trò quan trọng của DHKP trong đổi mới phương pháp dạy học Toán phổ thông.

Nguyên nhân hiệu quả của DHKP là do phương pháp này tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích HS tự lực tìm tòi, trao đổi nhóm và tự đánh giá, từ đó nâng cao sự hứng thú và khả năng vận dụng kiến thức. Việc tổ chức các hoạt động khám phá như trả lời câu hỏi, làm bài tập nhóm, dựng hình qua phần mềm hỗ trợ giúp HS tiếp cận kiến thức một cách sinh động và thực tế hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm trung bình giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, bảng thống kê tỷ lệ HS tích cực tham gia học tập, cũng như biểu đồ phân bố mức độ hài lòng của HS và GV về phương pháp DHKP.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo GV về DHKP: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp dạy học khám phá, kỹ năng thiết kế giáo án và xử lý tình huống sư phạm nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và sư phạm của GV.

2. Phát triển tài liệu và giáo án mẫu: Xây dựng hệ thống giáo án vận dụng DHKP cho các nội dung khó như phép biến hình, kèm theo các phiếu học tập, câu hỏi gợi mở và bài tập thực hành phù hợp với trình độ HS.

3. Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ dạy học: Khuyến khích sử dụng phần mềm Cabri, GeoGebra và các công cụ trực quan để minh họa phép biến hình, giúp HS dễ dàng hình dung và khám phá kiến thức.

4. Tổ chức hoạt động học tập nhóm và tự học: Xây dựng môi trường học tập hợp tác, khuyến khích HS thảo luận, tranh luận và tự đánh giá nhằm phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tự học hiệu quả.

5. Đánh giá và điều chỉnh liên tục: Thiết lập hệ thống đánh giá đa dạng, kết hợp đánh giá thường xuyên, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng để theo dõi tiến bộ của HS và điều chỉnh phương pháp dạy học kịp thời.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 1-2 năm học, với sự phối hợp của nhà trường, phòng giáo dục và các chuyên gia giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THPT: Nâng cao kỹ năng vận dụng phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là DHKP trong giảng dạy các nội dung khó như phép biến hình, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực HS.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng GV và đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập các phương pháp dạy học tích cực, kỹ năng thiết kế giáo án và tổ chức hoạt động học tập khám phá, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp.

4. Nghiên cứu sinh và nhà khoa học giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và thực nghiệm về DHKP, phát triển các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học Toán phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học khám phá là gì?
   DHKP là phương pháp dạy học trong đó HS chủ động tìm tòi, phát hiện kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của GV thông qua các hoạt động tích cực như trả lời câu hỏi, thảo luận nhóm, làm thí nghiệm.

2. Tại sao phép biến hình lớp 11 lại khó với HS?
   Phép biến hình có tính trừu tượng cao, đòi hỏi HS phải hiểu các khái niệm hình học phức tạp và vận dụng linh hoạt vào giải bài tập, điều này gây khó khăn cho nhiều HS.

3. Làm thế nào để GV áp dụng DHKP hiệu quả?
   GV cần chuẩn bị kỹ giáo án, thiết kế các câu hỏi gợi mở, tổ chức hoạt động nhóm, sử dụng công cụ trực quan và linh hoạt xử lý tình huống phát sinh trong quá trình dạy học.

4. DHKP có phù hợp với tất cả HS không?
   DHKP phát huy hiệu quả nhất với HS có trình độ trung bình khá trở lên; HS yếu có thể gặp khó khăn nên cần có biện pháp hỗ trợ phù hợp như phụ đạo hoặc tổ chức học nhóm.

5. Kết quả thực nghiệm cho thấy hiệu quả của DHKP như thế nào?
   HS học theo DHKP có điểm trung bình tăng khoảng 15-20%, tích cực tham gia học tập và phát triển kỹ năng tư duy logic, tự học tốt hơn so với phương pháp truyền thống.

Kết luận

• Vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học phép biến hình lớp 11 nâng cao giúp HS phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập.
• Thực trạng dạy và học phép biến hình hiện nay còn nhiều hạn chế, HS gặp khó khăn trong vận dụng kiến thức, GV chưa khai thác hiệu quả các phương pháp tích cực.
• Các giáo án vận dụng DHKP được thiết kế và kiểm nghiệm thực nghiệm cho thấy tính khả thi và hiệu quả rõ rệt trong nâng cao chất lượng học tập.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo GV, phát triển tài liệu, ứng dụng công nghệ và tổ chức hoạt động học tập nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.
• Khuyến nghị các nhà giáo dục, GV, sinh viên sư phạm và nhà quản lý giáo dục tham khảo để phát triển phương pháp dạy học tích cực trong thực tiễn.

Tiếp theo, cần triển khai rộng rãi các giải pháp đề xuất, đồng thời nghiên cứu mở rộng vận dụng DHKP cho các nội dung Toán học khác và các môn học liên quan. Mời quý độc giả, đặc biệt là GV và nhà quản lý giáo dục, áp dụng và phản hồi để cùng hoàn thiện phương pháp dạy học hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của GV. Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của HS không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn.

Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi HS. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới.

Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo. Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.

Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho HS. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong dạy học, việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước đây GV giữ độc quyền đánh giá HS. Trong phương pháp tích cực, GV phải hướng dẫn HS phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS được tham gia đánh giá lẫn nhau.

Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho HS. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với GV, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, GV không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, GV trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình.

Trên lớp, HS hoạt động là chính, GV có vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, GV đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS. GV phải có trình độ chuyên môn sâu 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của HS mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của GV. Một số phương pháp dạy học tích cực Hiện nay, các PPDH tích cực được áp dụng phổ biến trong các trường phổ thông là: PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề; PPDH hợp tác; PPDH tự học; PPDH khám phá; PPDH theo thuyết kiến tạo; PPDH dự án; PPDH chương trình hóa… 1. Một số phương hướng cơ bản để phát huy tính cực, tính tự lực nhận thức của học sinh a) N.

Kukharep đã đề ra các cách thức tích cực hóa hoạt động học tập của HS : + Đặt ra những câu hỏi kích thích tư duy của HS. + Dạy theo kiểu thông báo có mạch lạc, có logic. + So sánh đối chiếu. + Xác định những mâu thuẫn.

+ Thu hút HS tham gia vào việc thông báo. + Phân tích, tổng hợp. + Để HS phát biểu thắc mắc. + Tiến hành công tác độc lập của HS.

Kharlamop đã đề ra các phương hướng lớn: + Dạy học nêu vấn đề. + Tăng cường tính tích cực tư duy của HS khi GV trình bày bằng lời. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Cải tiến công tác tự học. + Tích cực hóa hoạt động học tập khi củng cố và kiểm tra kiến thức.

+ Công tác phụ đạo với HS kém. c) Giáo sư Đặng Vũ Hoạt đã nêu ra phương hướng sau: + Giáo dục động cơ, thái độ học tập. + Thực hiện dạy học nêu vấn đề là phương hướng cơ bản nhất. + Vận dụng tri thức vào nhiều hoàn cảnh khác nhau, giải bài tập, giải quyết vấn đề bằng nhiều cách khác nhau.

+ Gắn lí luận với thực tiễn, khai thác vốn sống của HS. + Phát triển ý thức tự kiểm tra, tự đánh giá của HS. Dạy học khám phá 1. Khái niệm dạy học khám phá Theo từ điển tiếng Anh: “Discover” là khám phá ra, phát hiện ra, tìm ra, nhận ra, bộc lộ ra, phơi bày ra; là xác định sự tồn tại, sự hiện diện, một thực tế; là nhìn thấy lần đầu tiên; mang đến một sự thật; là tìm thấy cái mong muốn; thực hiện một tìm kiếm mới.

Theo từ điển tiếng Việt: Phát hiện là tìm ra cái chưa biết; khám phá là tìm ra cái ẩn giấu, bí mật. Sự khám phá là hành động phát hiện thường được hiểu nghĩa là sau một quá trình tìm kiếm sẽ thấy được một sự vật bị che giấu hoặc chưa được thấy. PPDH khám phá được hiểu là PPDH trong đó dưới sự hướng dẫn của GV, thông qua các hoạt động, HS khám phá ra một tri thức nào đấy trong chương trình môn học. [12] 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nói đến khám phá, người ta thường hiểu đó là quá trình hoạt động tư duy tích cực mang tính phân kì của chủ thể, nhằm kiếm tìm những cái mới, bên trong của vấn đề nghiên cứu.

Hoạt động khám phá trong học tập ở nhà trường phổ thông nhằm giúp cho người học tìm thấy, phát hiện ra những tri thức mới đối với người học, giúp họ tích cực, chủ động chiếm lĩnh những tri thức đó. Hoạt động khám phá trong dạy học không phải là quá trình tự phát của người học mà được tổ chức, hướng dẫn hoặc điều khiển bởi GV.[1] Trong DHKP, hoạt động của người thầy bao gồm: định hướng phát triển tư duy cho HS, lựa chọn nội dung của vấn đề và đảm bảo tính vừa sức với HS; tổ chức HS trao đổi theo nhóm trên lớp; các phương tiện trực quan hỗ trợ cần thiết… Hoạt động chỉ đạo của GV như thế nào để cho mọi thành viên trong các nhóm đều trao đổi, tranh luận tích cực - đó là việc làm không dễ dàng, đòi hỏi người GV đầu tư công phu vào nội dung bài giảng. Bruner “ Người học là người tự lực, tích cực hành động tìm tòi, khám phá đối tượng học tập để hình thành cho mình các nguyên tắc, các ý tưởng cơ bản từ các tình huống học tập cụ thể…”. Trong DHKP, HS tiếp thu các tri thức khoa học thông qua con đường nhận thức: từ tri thức của bản thân thông qua hoạt động hợp tác với bạn đã hình thành tri thức có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học; GV kết luận về cuộc đối thoại, đưa ra nội dung của vấn đề, làm cơ sở cho HS.

Trong dạy học, hoạt động khám phá gồm các kiểu: Kiểu 1: Khám phá dẫn dắt (Guided Discovery). GV đưa ra vấn đề, đáp án và dẫn dắt HS tìm cách giải quyết vấn đề đó. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kiểu 2: Khám phá hỗ trợ (Modified Discovery). GV đưa ra vấn đề và gợi ý HS trả lời.

Kiểu 3: Khám phá tự do (Free Discovery). Vấn đề, đáp án và phương pháp giải quyết do HS tự lực tìm ra. Đặc trưng của dạy học khám phá + PPDH khám phá trong nhà trường phổ thông không nhằm phát hiện những vấn đề mà loài người chưa biết, mà chỉ giúp HS lính hội một số tri tri thức mà loài người đã phát hiện ra. + Mục đích của PPDH khám phá không chỉ làm cho HS lĩnh hội sâu sắc tri thức của môn học, mà quan trọng hơn là trang bị cho người học phương pháp suy nghĩ, cách thức phát hiện và giải quyết vấn đề mang tính độc lập, sáng tạo.

+ PPDH khám phá thường được thực hiện thông qua các câu hỏi hoặc những yêu cầu hành động, mà khi HS thực hiện và giải đáp thì sẽ xuất hiện con đường dẫn đến tri thức. + Trong DHKP, các hoạt động khám phá của HS thường được tổ chức theo nhóm, mỗi thành viên đều tích cực tham gia vào quá trình hoạt động nhóm: trả lời câu hỏi, bổ sung các câu trả lời của bạn, đánh giá kết quả học tập….