Phòng Ngừa Tình Hình Tội Giết Người Trên Địa Bàn Tỉnh Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ phân tích nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa tội giết người tại tỉnh Đồng Nai, góp phần nâng cao an ninh trật tự.

• Tác giả: Nguyễn Duy Bá
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trí Tuệ
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Phòng Ngừa Tình Hình Tội Giết Người Trên Địa Bàn Tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI
• 1.1. Tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian gần đây
• 1.2. Thực tiễn công tác phòng ngừa tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. Lý luận chung về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội giết người
• 2.2. Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Dự báo tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian tới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tình Hình Tội Giết Người Tại Đồng Nai Gần Đây

Tội giết người là một trong những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến quyền sống của con người. Tại Đồng Nai, một tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tình hình tội phạm giết người có những diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan chức năng và toàn xã hội. Tội phạm này không chỉ gây ra những hậu quả đau thương cho gia đình nạn nhân mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự Đồng Nai, gây bất an trong dư luận. Các cơ quan bảo vệ pháp luật, đặc biệt là lực lượng công an Đồng Nai phòng chống tội phạm, đã và đang nỗ lực để kiềm chế sự gia tăng của loại tội phạm này, bảo vệ cuộc sống bình yên cho người dân. Theo số liệu thống kê, tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh có xu hướng tăng giảm bất thường trong giai đoạn 2013-2017, cho thấy tính chất phức tạp và khó lường của loại tội phạm này.

1.1. Mức độ tổng quan của tội giết người ở Đồng Nai

Tình hình tội giết người ở Việt Nam nói chung và Đồng Nai nói riêng có xu hướng gia tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi và xảo quyệt. Các vụ án thường mang tính chất côn đồ, hung hãn, thể hiện sự coi thường tính mạng con người. Điều này không chỉ gây đau thương cho gia đình nạn nhân mà còn gây mất an ninh trật tự tại địa phương, tạo tâm lý hoang mang trong quần chúng. Nhiều vụ án sử dụng công cụ, phương tiện nguy hiểm như súng, lựu đạn, gây ra cái chết thương tâm cho nhiều người. Có thể phân loại tội phạm này thành hai nhóm: đối tượng tác động không có dấu hiệu đặc biệt và đối tượng tác động là đối tượng đặc biệt.

1.2. Mức độ nhóm tội phạm giết người tại Đồng Nai

Để xác định mức độ và khuynh hướng phạm tội của từng nhóm tội phạm, cần dựa vào mức độ nhóm của tình hình tội phạm. Tỉ phần của nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người (chương XII BLHS) trong tổng số các trường hợp Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai phải xét xử trong 05 năm từ 2013 đến 2017 cho thấy sự biến động và cần được phân tích cụ thể để có cái nhìn toàn diện về tình hình tội phạm giết người Đồng Nai.

1.3. Mức độ hành vi phạm tội giết người ở Đồng Nai

Mức độ hành vi phạm tội được phản ánh thông qua cơ số hành vi phạm tội và mức độ phạm tội ở từng tội danh. Trong đó, tội giết người luôn giữ vị trí khá ổn định trong nhóm 10 tội danh có số lần được Tòa án áp dụng để tuyên phạt nhiều nhất trong các phiên tòa hình sự sơ thẩm tại Đồng Nai trong giai đoạn 2013-2017. Điều này cho thấy tính chất nghiêm trọng và phổ biến của loại tội phạm này trên địa bàn tỉnh.

II. Phân Tích Cơ Cấu Tội Giết Người Tại Đồng Nai 2013 2017

Cơ cấu của tình hình tội phạm nói chung và tội giết người nói riêng là một đặc điểm mang tính định tính, phản ánh các khía cạnh khác nhau của tình hình tội phạm. Theo báo cáo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai từ năm 2013 đến năm 2017, có 1.103 bị cáo đã bị xét xử hình sự sơ thẩm về tội giết người. Việc phân tích cơ cấu này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đặc điểm của người phạm tội, nguyên nhân và điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội, từ đó đưa ra các giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.1. Cơ cấu tội giết người theo giới tính ở Đồng Nai

Tỷ lệ phạm tội là nam giới luôn cao hơn nữ giới rất nhiều lần, và tỷ lệ này cũng có những biến động nhỏ theo từng năm. Cụ thể năm 2013 tỷ lệ nam giới phạm tội là 96,68 %, trong khi nữ phạm tội chiếm 4,32%; Năm 2014 tỷ lệ nam giới phạm tội là 98,80 % , nữ giới phạm tội là 1,18%; Năm 2015 tỷ lệ nam giới phạm tội là 96,31 % , nữ giới phạm tội là 3,1%; Năm 2016 tỷ lệ nam giới phạm tội là 93,78 % , nữ giới phạm tội là 6,20%; Tuy tỷ lệ nữ giới phạm tội giết người ít hơn tỷ lệ nam giới phạm tội, nhưng tỷ lệ nữ giới phạm tội lại có chiều hướng tăng lên rõ rệt qua các năm.

2.2. Cơ cấu tội giết người theo độ tuổi tại Đồng Nai

Độ tuổi phạm tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai không đồng đều, nhưng chiếm đa số trong độ tuổi từ 18 đến 30. Tỷ lệ giết người là người dưới 16 tuổi chiếm tỷ lệ ít nhưng lại tăng lên theo các năm. Tỷ lệ giết người ở độ tuổi trên 60 tuổi chiếm tỷ lệ ít nhất. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tập trung vào các biện pháp phòng ngừa tội phạm vị thành niên Đồng Nai và thanh niên.

2.3. Cơ cấu tội giết người theo quốc tịch ở Đồng Nai

Về cơ cấu tình hình tội giết người theo quốc tịch, người đồng bào dân tộc thiểu số và người nước ngoài phạm tội giết người ít hơn rất nhiều lần so với người dân tộc kinh và người mang quốc tịch Việt Nam. Tuy nhiên tỷ lệ người đồng bào dân tộc thiểu số và người nước ngoài phạm tội giết người cũng cần được quan tâm để có những biện pháp phòng ngừa phù hợp.

III. Nguyên Nhân Tội Giết Người Ở Đồng Nai Phân Tích Chi Tiết

Để có thể phòng ngừa hiệu quả tội giết người, việc xác định rõ nguyên nhân giết người Đồng Nai và điều kiện phát sinh tội phạm là vô cùng quan trọng. Các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, và tâm lý đều có thể đóng vai trò trong việc hình thành hành vi phạm tội. Việc nghiên cứu tâm lý tội phạm giết người cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn động cơ và mục đích của người phạm tội, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

3.1. Yếu tố kinh tế xã hội tác động đến tội giết người

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Đồng Nai đi kèm với những vấn đề xã hội như thất nghiệp, bất bình đẳng thu nhập, và sự di cư lao động. Những yếu tố này có thể tạo ra áp lực tâm lý và dẫn đến các hành vi phạm tội, trong đó có giết người. Cần có các chính sách hỗ trợ việc làm, giảm nghèo, và đảm bảo an sinh xã hội để giảm thiểu các yếu tố nguy cơ.

3.2. Ảnh hưởng của văn hóa và giáo dục đến tội giết người

Môi trường văn hóa và giáo dục có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và giá trị đạo đức của mỗi người. Sự thiếu hụt về giáo dục, đặc biệt là giáo dục về pháp luật và đạo đức, có thể dẫn đến nhận thức sai lệch và hành vi lệch chuẩn, làm tăng nguy cơ phạm tội. Cần tăng cường giáo dục phòng ngừa tội phạm trong nhà trường và cộng đồng.

3.3. Vai trò của bạo lực gia đình trong tội giết người

Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tội giết người, đặc biệt là trong các vụ án mà nạn nhân là người thân trong gia đình. Cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa bạo lực gia đình Đồng Nai, hỗ trợ nạn nhân, và xử lý nghiêm các hành vi bạo lực.

IV. Giải Pháp Phòng Ngừa Tội Giết Người Tại Đồng Nai Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội giết người Đồng Nai, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội, và cộng đồng. Các giải pháp cần tập trung vào việc giải quyết các nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, và nâng cao năng lực của lực lượng công an Đồng Nai.

4.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật về phòng chống tội phạm

Nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật và hậu quả của tội giết người là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa tội phạm. Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, giáo dục, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng, tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, và phát tờ rơi, áp phích.

4.2. Nâng cao năng lực của lực lượng công an trong phòng ngừa tội phạm

Lực lượng công an Đồng Nai đóng vai trò then chốt trong công tác phòng ngừa tội phạm. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ chiến sĩ, trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện đại, và nâng cao hiệu quả công tác điều tra, khám phá tội phạm.

4.3. Phát huy vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa tội phạm

Vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa tội phạm là vô cùng quan trọng. Cần khuyến khích người dân tham gia tố giác tội phạm, cung cấp thông tin cho cơ quan công an, và xây dựng các mô hình tự quản về an ninh trật tự tại địa phương.

V. Ứng Dụng Mô Hình Phòng Ngừa Tội Phạm Giết Người Tiên Tiến

Việc áp dụng các mô hình phòng ngừa tội phạm hiệu quả đã được chứng minh trên thế giới có thể giúp Đồng Nai giảm thiểu tội giết người. Các mô hình này thường tập trung vào việc giải quyết các vấn đề xã hội, cải thiện môi trường sống, và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Cần nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn các mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của Đồng Nai.

5.1. Mô hình phòng ngừa tội phạm dựa vào cộng đồng

Mô hình này tập trung vào việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cảnh sát và cộng đồng, khuyến khích người dân tham gia vào việc giải quyết các vấn đề an ninh trật tự tại địa phương. Cần thành lập các tổ chức tự quản, tổ chức tuần tra, và xây dựng các kênh thông tin liên lạc giữa cảnh sát và người dân.

5.2. Mô hình phòng ngừa tội phạm thông qua thiết kế đô thị

Mô hình này tập trung vào việc thiết kế các khu dân cư, công viên, và các không gian công cộng sao cho an toàn và thân thiện với người sử dụng. Cần tăng cường ánh sáng, lắp đặt camera giám sát, và tạo ra các không gian mở để giảm thiểu các yếu tố nguy cơ.

5.3. Mô hình phòng ngừa tội phạm tập trung vào đối tượng có nguy cơ cao

Mô hình này tập trung vào việc xác định và hỗ trợ các đối tượng có nguy cơ cao phạm tội, như người nghiện ma túy, người có tiền sử bạo lực, và người có vấn đề về tâm lý. Cần cung cấp các dịch vụ tư vấn, điều trị, và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng này.

VI. Kết Luận Hướng Tới An Ninh Trật Tự Đồng Nai Bền Vững

Công tác phòng ngừa tội giết người là một nhiệm vụ lâu dài và phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các cơ quan chức năng và toàn xã hội. Bằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả, Đồng Nai có thể giảm thiểu tội phạm, bảo vệ cuộc sống bình yên cho người dân, và xây dựng một xã hội an toàn, văn minh.

6.1. Tầm quan trọng của việc duy trì an ninh trật tự

An ninh trật tự là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế - xã hội. Một môi trường an toàn và ổn định sẽ thu hút đầu tư, tạo việc làm, và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

6.2. Sự cần thiết của sự phối hợp liên ngành

Công tác phòng ngừa tội phạm đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án, các sở, ban, ngành, và các tổ chức xã hội. Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả để đảm bảo sự đồng bộ và thống nhất trong hành động.

6.3. Hướng tới một Đồng Nai an toàn và phát triển

Với sự quyết tâm và nỗ lực của toàn hệ thống chính trị và người dân, Đồng Nai có thể đạt được mục tiêu xây dựng một xã hội an toàn, văn minh, và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đồng Nai giữ vị trí cửa ngõ giao thương trọng điểm của vùng Đông Nam Bộ với diện tích tự nhiên 5.940 km² (chiếm 25,5% diện tích toàn vùng) và quy mô dân số xấp xỉ 3.000.000 người, mật độ đạt 421 người/km². Sự bùng nổ công nghiệp hóa với 27 khu công nghiệp tập trung thu hút hơn 350.000 lao động, trong đó có khoảng 130.000 người tạm trú ngoài tỉnh, đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 12,2%/năm. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh chóng và làn sóng di dân cơ học phức tạp cũng làm phát sinh nhiều nguy cơ mất ổn định trật tự an toàn xã hội, nổi bật là tình hình tội phạm giết người diễn biến hết sức phức tạp.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm của tác giả Nguyễn Duy Bá, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Trí Tuệ, tập trung giải quyết bài toán cấp thiết về kiểm soát và ngăn chặn tội phạm bạo lực xâm phạm tính mạng con người. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ quy luật phát sinh, diễn biến, cơ cấu, tính chất và các yếu tố cấu thành nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 5 năm (2013 - 2017).

Nghiên cứu xử lý mẫu dữ liệu thực chứng gồm 1.103 bị cáo trong 781 vụ án hình sự sơ thẩm được Tòa án nhân dân tỉnh thụ lý xét xử. Kết quả nghiên cứu đóng góp hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền địa phương hoàn thiện chiến lược phòng ngừa tội phạm, hướng tới mục tiêu kiềm chế sự gia tăng tội phạm giết người và kéo giảm tỷ lệ trọng án trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên phép biện chứng duy vật của Triết học Mác - Lênin về mối quan hệ nhân quả trong sự vận động xã hội. Về mặt tội phạm học chuyên sâu, tác giả vận dụng lý thuyết cấu trúc hệ thống của Giáo sư Đào Trí Úc về mối quan hệ giữa cái chung (toàn thể tình hình tội phạm) và cái riêng (tội phạm giết người cụ thể). Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết tội phạm ẩn của Phó Giáo sư Phạm Văn Tỉnh nhằm phân loại độ ẩn thành ba cấp độ: ẩn khách quan, ẩn chủ quan và ẩn thống kê.

Nghiên cứu định hình 4 khái niệm cốt lõi:

1. Tình hình tội phạm: Tổng thể các hành vi phạm tội và người phạm tội xảy ra trong không gian và thời gian xác định, được đo lường qua thực trạng, diễn biến, cơ cấu và tính chất.
2. Tội phạm ẩn: Phần hành vi vi phạm pháp luật hình sự thực tế có xảy ra nhưng không bị phát hiện, không bị xử lý hoặc bị loại khỏi số liệu thống kê tư pháp.
3. Nhân thân người phạm tội: Hệ thống các đặc điểm sinh học, tâm lý và xã hội đặc trưng của chủ thể thực hiện hành vi.
4. Phòng ngừa tội phạm: Hệ thống các biện pháp kinh tế, xã hội, pháp luật và nghiệp vụ do các cơ quan nhà nước cùng tổ chức xã hội triển khai nhằm loại trừ nguyên nhân, điều kiện phạm tội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo thống kê tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai và hồ sơ nghiệp vụ của Công an tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2013 - 2017. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 1.103 bị cáo thuộc 781 vụ án giết người bị xét xử sơ thẩm, kết hợp phân tích 199 hồ sơ xác minh hiềm nghi và 69 chuyên án trinh sát hình sự.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm phản ánh bức tranh toàn diện, tránh sai số ngẫu nhiên trên một địa bàn công nghiệp hóa nhanh. Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi biến động lịch sử 10 năm (2003 - 2012) và 5 năm (2013 - 2017), cùng phương pháp chuyên gia để đánh giá sâu sắc thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội phạm giết người.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 1.103 bị cáo bị xét xử sơ thẩm giai đoạn 2013 - 2017 chỉ ra các đặc trưng nổi bật:

1. Cơ cấu giới tính và độ tuổi: Nam giới chiếm tỷ lệ tuyệt đối từ 93,78% đến 98,80% (năm 2013 đạt 96,68%, năm 2014 đạt 98,80%, năm 2016 đạt 93,78%). Đáng lưu ý, tỷ lệ nữ giới phạm tội có xu hướng tăng từ 1,18% năm 2014 lên 6,20% năm 2016. Độ tuổi phạm tội tập trung chủ yếu từ 18 đến 30 tuổi, trong đó nhóm vị thành niên dưới 16 tuổi có xu hướng gia tăng qua các năm.
2. Tác động của yếu tố cư trú và tiền án tiền sự: Tỷ lệ người phạm tội không có đăng ký thường trú tại địa phương tăng mạnh từ 38,22% năm 2013 lên 45,15% năm 2017, có thời điểm đạt đỉnh 48,45% vào năm 2016. Tỷ lệ tái phạm chiếm khoảng 25% (1/4 tổng số bị cáo), trong đó tái phạm lần đầu luôn chiếm trên 80%.
3. Tính chất đồng phạm và động cơ gây án: Có 315/781 vụ án có từ 2 bị cáo trở lên, chiếm tỷ lệ 40,33%. Tình tiết định khung theo động cơ đê hèn quy định tại điểm n khoản 1 Điều 93 Bộ luật Hình sự được Hội đồng xét xử áp dụng đối với 808/1.103 bị cáo, chiếm tỷ lệ 73,25%. Thiệt hại ghi nhận trong 484 vụ án thụ lý từ năm 2014 đến 2017 đã cướp đi sinh mạng của 433 nạn nhân và làm 145 người bị thương.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn chứng minh nguyên nhân dẫn đến các vụ trọng án phần lớn bắt nguồn từ các mâu thuẫn bột phát trong sinh hoạt thường nhật, chiếm từ 60% đến 70% tổng số vụ án. Việc gia tăng dân số cơ học tại 27 khu công nghiệp đã tạo ra môi trường sống tạm bợ, thiếu hụt các thiết chế văn hóa lành mạnh, khiến người lao động dễ rơi vào tệ nạn nhậu nhẹt, cờ bạc và giải quyết xích mích bằng bạo lực.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ như luận án của Lưu Hoài Bảo năm 2017 tại Nghệ An hay công trình của Hoàng Khánh Chi năm 2013 tại Lào Cai, Đồng Nai thể hiện sự khác biệt rõ nét về áp lực đô thị hóa và sự suy giảm liên kết xã hội trong cộng đồng người nhập cư. Về mặt trực quan, toàn bộ cơ cấu tội phạm được tổng hợp qua 6 bảng thống kê chi tiết theo nhân khẩu học và biểu đồ đối sánh tỷ lệ tội phạm với mật độ dân cư 421 người/km², thể hiện rõ tính chu kỳ biến động của tình hình trật tự xã hội.

Bên cạnh kết quả điều tra khám phá án của lực lượng công an, hoạt động tố tụng vẫn bộc lộ hạn chế khi có 131 vụ án và 62 bị can phải tạm đình chỉ điều tra (trong đó 99 vụ do hết thời hạn điều tra nhưng chưa xác định được thủ phạm), cùng 159 vụ án Tòa án phải trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội giết người:

1. Tăng cường quản lý cư trú và rà soát địa bàn trọng điểm: Công an tỉnh Đồng Nai chủ trì phối hợp với ban quản lý các khu công nghiệp tổng kiểm tra 100% các khu nhà trọ công nhân, phấn đấu kiềm chế và kéo giảm từ 15% đến 20% các vụ va chạm bạo lực tại khu vực tập trung đông lao động nhập cư trong lộ trình 1 - 2 năm tới.
2. Nâng cao chất lượng tố tụng và điều tra trinh sát: Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, phấn đấu giảm tỷ lệ hồ sơ trả điều tra bổ sung xuống dưới mức 10% (so với mức 159 vụ Tòa án trả và 125 vụ Viện kiểm sát trả giai đoạn 2013 - 2017), hoàn thành mục tiêu trong giai đoạn trung hạn 2 - 3 năm.
3. Mở rộng mô hình hòa giải cơ sở và giáo dục kỹ năng sống: Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố chỉ đạo các tổ chức đoàn thể xây dựng mô hình giải quyết mâu thuẫn nội bộ nhân dân, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hòa giải thành công tại cơ sở đạt trên 85%, hạn chế tối đa các vụ án mạng xuất phát từ mâu thuẫn gia đình và tranh chấp đất đai trong khung thời gian 3 năm.
4. Siết chặt quản lý vũ khí, hung khí và tệ nạn xã hội: Lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đẩy mạnh kiểm soát việc mua bán dao thô sơ, công cụ tự chế, đồng thời duy trì hiệu quả mô hình cai nghiện tập trung nhằm giảm thiểu 30% các vụ trọng án có liên quan đến chất kích thích và ma túy trong giai đoạn 3 - 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Lực lượng Cảnh sát điều tra và cơ quan Công an: Khai thác phương thức quản lý 3.913 đối tượng sưu tra, quy trình xác minh 199 hiềm nghi và kinh nghiệm triệt phá 69 chuyên án trinh sát để nâng cao nghiệp vụ phòng ngừa nghiệp vụ trên các tuyến giao thông trọng điểm.
2. Cơ quan Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân: Tham khảo số liệu phân tích 1.103 bị cáo và 808 trường hợp áp dụng tình tiết động cơ đê hèn để chuẩn hóa việc định tội danh, khắc phục triệt để các sai sót dẫn đến việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.
3. Cán bộ quản lý đô thị và chính quyền cơ sở: Vận dụng mô hình kiểm soát an ninh trật tự tại 27 khu công nghiệp với 130.000 lao động ngoại tỉnh nhằm xây dựng khu dân cư an toàn, không có tệ nạn xã hội.
4. Giảng viên, học viên chuyên ngành Luật và Tội phạm học: Sử dụng nguồn cơ sở dữ liệu thực chứng 5 năm (2013 - 2017) với 781 vụ án làm tư liệu giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về quy luật vận động của tội phạm bạo lực trong bối cảnh công nghiệp hóa.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ phạm tội giết người giữa nam giới và nữ giới tại tỉnh Đồng Nai có sự khác biệt như thế nào? Dữ liệu xét xử 1.103 bị cáo giai đoạn 2013 - 2017 cho thấy nam giới chiếm tỷ lệ áp đảo từ 93,78% đến 98,80%. Tuy nhiên, tỷ lệ phạm tội ở nữ giới có xu hướng tăng dần từ 1,18% năm 2014 lên mức 6,20% năm 2016, phần lớn xuất phát từ bế tắc trong quan hệ hôn nhân hoặc mâu thuẫn tình cảm gia đình kéo dài.

Đặc điểm cư trú ảnh hưởng thế nào đến diễn biến tình hình tội phạm? Địa bàn tỉnh có 27 khu công nghiệp thu hút khoảng 130.000 lao động ngoài tỉnh. Tỷ lệ đối tượng phạm tội không đăng ký thường trú tăng từ 38,22% năm 2013 lên 45,15% năm 2017, cho thấy sự gia tăng dân số cơ học nhanh chóng tạo áp lực lớn lên công tác quản lý nhân khẩu và an ninh trật tự.

Động cơ phạm tội nào chiếm tỷ lệ cao nhất trong các bản án hình sự sơ thẩm? Trong 1.103 bị cáo bị đưa ra xét xử sơ thẩm, có tới 808 bị cáo (tương đương 73,25%) bị áp dụng tình tiết định khung là có động cơ đê hèn theo điểm n khoản 1 Điều 93 Bộ luật Hình sự. Các vụ án này đa số xuất phát từ mâu thuẫn bột phát sau khi uống rượu bia hoặc va chạm giao thông.

Tình hình phạm tội có tổ chức và đồng phạm diễn ra ở mức độ nào? Trong tổng số 781 vụ án được Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai xét xử giai đoạn 2013 - 2017, có 315 vụ án có từ 2 bị cáo trở lên, chiếm tỷ lệ 40,33%. Tình trạng các nhóm thanh thiếu niên mang theo hung khí nguy hiểm để giải quyết mâu thuẫn cá nhân diễn ra hết sức phức tạp.

Những vướng mắc lớn nhất trong công tác tố tụng xử lý tội giết người là gì? Cơ quan điều tra đã phải tạm đình chỉ 131 vụ án và 62 bị can (trong đó 99 vụ do hết hạn điều tra chưa phát hiện được thủ phạm). Đồng thời, Tòa án đã trả hồ sơ 159 vụ và Viện kiểm sát trả 125 vụ để điều tra bổ sung, phản ánh nhu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực thu thập chứng cứ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện thực trạng 781 vụ án giết người với 1.103 bị cáo bị xét xử sơ thẩm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2013 - 2017.
• Chỉ rõ tính chất nguy hiểm của tội phạm với 73,25% bị cáo phạm tội vì động cơ đê hèn và 40,33% số vụ án có tính chất đồng phạm.
• Phân tích sâu sắc tác động tiêu cực từ áp lực tăng trưởng kinh tế, sự dịch chuyển của 130.000 lao động nhập cư và thực trạng 131 vụ án phải tạm đình chỉ điều tra.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp nghiệp vụ tư pháp và quản lý xã hội, định hướng triển khai hiệu quả trong giai đoạn 2020 - 2025.

Các cơ quan bảo vệ pháp luật và đơn vị nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng các phát hiện từ công trình để hoàn thiện hệ thống dữ liệu phòng ngừa tội phạm bạo lực trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI GIẾT NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI 1. Tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian gần đây 1. Mức độ của tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua Mức độ của tình hình tội phạm là một chỉ tiêu phản ánh đặc điểm định lượng của tình hình tội phạm, bao hàm tổng thể những hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tế và các chủ thể thực hiện hành vi đó trong một đơn vị thời gian (tháng, quý, năm…) và không gian nhất định (huyện, tỉnh, toàn quốc…) 1.1 Mức độ tổng quan Ở Việt Nam tội phạm liên quan đến hành vi giết người nói chung ngày một gia tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi xảo quyệt, tội phạm liên quan đến hành vi giết người có sự chuẩn bị trước, nhiều tổ chức phạm tội giết người diễn ra đã gây nhiều hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Tội phạm liên quan đến hành vi giết người diễn ra với tính chất côn đồ, hung hãn, trắng trợn, xem thường tính mạng của con người không những gây nên đau thương tang tóc cho gia đình nạn nhân mà còn gây mất trật tự trị an ở địa phương, gây tâm lý hoang mang, lo lắng trong quần chúng nhân dân.

Nhiều vụ án, kẻ phạm tội đã sử dụng công cụ, phương tiện cực kỳ nguy hiểm như súng, lựu đạn. gây ra cái chết của nhiều người một cách thương tâm. Dựa vào căn cứ này có thể phân loại các loại tội phạm được cấu thành từ hành vi giết người thành hai nhóm: Nhóm các đối tượng tác động của hành vi giết người là những đối tượng không có dấu hiệu đặc biệt và Nhóm các đối tượng tác động của hành vi giết người là đối tượng đặc biệt. 6 Cơ số tội phạm giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua như sau biến động và không thống nhất.2 Mức độ nhóm Để xác định mức độ và khuynh hướng phạm tội của từng nhóm tội phạm tác giả dựa vào mức độ nhóm của tình hình tội phạm.

Tỉ phần của nhóm tội này (chương XII BLHS) trong tổng số các trường hợp Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai phải xét xử trong 05 năm từ 2013 đến 2017 như sau: 1.3 Mức độ hành vi Chỉ tiêu được phản ánh thông qua cơ số hành vi phạm tội và mức độ phạm tội ở từng tội danh chính là mức độ của tình hình tội phạm tính theo đơn vị tội danh .Đặc điểm định lượng được tổng hợp từ các tội danh có cùng mức độ phạm tội lại với nhau ở mỗi giai đoạn có giá trị đối với nhiều mặt hoạt động của nhà nước, đặc biệt là những tội danh có mức độ phạm tội nhỏ nhất hoặc bằng 0 và những tội danh có mức độ phạm tội lớn nhất. Tác giả chỉ tập trung nghiên cứu và phân tích mức độ phạm tội ở tội giết người. Ở trên địa bà tỉnh Đồng Nai trong 05 năm từ 2013 đến 2017 thì mức độ tội phạm giết người luôn giữ vị trí khá ổn định trong nhóm 10 tội danh có số lần được Tòa án áp dụng để tuyên phạt trong các phiên tòa hình sự sơ thẩm nhiều nhất. - Công tác điều tra cơ bản: Tổng số đối tượng cần xác định điều tra cơ bản trong 3 năm qua (2012 – 2015) là 164, trong đó địa bàn 107, tuyến 35, hệ loại đối tượng 28.

Tổng số hồ sơ điều tra cơ bản đã lập 100 trong đó địa bàn 44, tuyến 6, hệ loại 4. Riêng Phòng PC45 điều tra cơ bản tuyến Quốc Lộ từ ngã tư Vũng Tàu đến huyện Xuân Lộc phục vụ công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm trên tuyến giao thông. Công tác điều tra cơ bản đã xác định được tuyến, địa bàn trọng điểm để tổ chức điều tra cơ bản, không tiến hành điều tra tràn lan từ đó 7 khai thác được thông tin tài liệu phục vụ tốt cho công tác sưu tra cũng như tổ chức công tác truy quét góp phần ngăn chặn tội phạm. - Công tác sưu tra: Tổng số đối tượng sưu tra của phòng nghiệp vụ về Công an các huyện, thị xã Long Khánh, Tp Biên Hòa từ năm 2012 đến 2014 là 3576, quá trình thực hiện địa phương đã lập mới 1619 đối tượng, thanh loại 1282 đối tượng, hiện còn quản lý 3913 đối tượng sưu tra đã đăng ký 1326, chưa đăng ký 28 - Công tác sưu tra tuyến địa bàn trọng điểm: Phòng PC45 đã tiến hành sưu tra 20 tuyến địa bàn trọng điểm - Công tác xác minh hiềm nghi: Trong thời gian qua các địa phương đã tiến hành xác lập 199 hiềm nghi, đã kết luận 186 hiềm nghi đẩy lên chuyên án 16, để lại sưu tra 30, khởi tố điều tra 33, còn 13 đang tiếp tục xác minh làm rõ.

- Công tác xây dựng, sử dụng mạng lưới bí mật Để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa đấu tranh xử lý tội phạm từ năm 2012 đến năm 2014 Phòng PC45 đã tiến hành rà soát đánh giá lại toàn bộ mạng lưới bí mật hiện có, đến cuối năm 2012 lực lượng mạng lưới bí mật của Phòng PC45 cũng sử dụng 67 mạng lưới bí mật gồm Đặc tình: 57, mạng lưới bí mật: 10, trên cơ sở đó tiến hành thanh loại 19 lực lượng hết tác dụng (18 Đặc tình, 1 Cơ sở bí mật), không có điều kiện khả năng hoạt động. Đồng thời đôn đốc chỉ đạo lực lượng trinh sát tăng cường thêm nguồn, phát hiện những người có khả năng, điều kiện cộng tác với Công an để tiến hành các bước xây dựng phát triển vào mạng lưới bí mật, đầu năm đến nay đã phát triển được: 14 lực lượng gồm 12 Đặc tình ( Đặc tình 1: 8, Đặc tình 2: 2, Đặc tình 3: 2), 1 hộp thư, 1 mạng lưới bí mật. Tổng số mạng lưới bí mật hiện có là: 62 gồm 50 Đặc tình (trong đó có: 40 Đặc tình loại 1, 7 Đặc tình loại 2, 3 Đặc tình loại 3, ), 11 mạng lưới bí mật, 1 hộp thư. 8 Qua quá trình sử dụng mạng lưới bí mật cung cấp 2260 nguồn tin, trong đó có 1601 nguồn tin có giá trị phục vụ cho công tác phòng ngừa đấu tranh chống tội phạm.

Công tác xây dựng và sử dụng mạng lưới bí mật của các phòng nghiệp vụ và Công an các đơn vị địa phương thuộc hệ lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội đã có sự chuyển biến tích cực. Một số địa phương đã xây dựng và sử dụng mạng lưới bí mật có chất lượng, có khả năng nắm bắt tình hình địa bàn tiếp cận được các băng nhóm đối tượng, từ đó góp phần thành công trong công tác điều tra chuyên án. Tuy nhiên cần phải nghiên cứu địa bàn và đối tượng để tập trung xây dựng bố trí thế trận mạng lưới bí mật đạt hiệu quả cao hơn. - Công tác xác lập đấu tranh chuyên án : Từ năm 2012 đến năm 2014, lực lượng trinh sát điều tra chống Tội phạm hình sự đã xác lập điều tra 69 chuyên án gồm : chuyên án trinh sát : 30, chuyên án truy xét : 39.

Lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội đã tập trung lực lượng xác lập nhiều chuyên án để tổ chức đấu tranh triệt phá các băng nhóm tội phạm có tính chất chuyên nghiệp, điển hình như chuyên án 409T đấu tranh chống tội phạm làm giả con dấu, tiêu thụ tài sản ; Chuyên án 309K đấu tranh chống tội phạm trộm két sắt ; chuyên án 709G đấu tranh chống tội phạm làm giả con dấu, tài liệu cơ quan nhà nước, đặc biệt là tổ chức lực lượng điều tra chuyên án 182LH đấu tranh chống tội phạm gây rối trật tự công cộng, chống người thi hành công vụ, hủy hoại tài sản, chiếm đoạt vũ khí quân dụng, xúc phạm quốc kỳ. Từ đó góp phần làm hạn chế sự gia tăng của các loại tội phạm. Từ năm 2012 đến năm 2014 đã lập 752 hồ sơ trong đó có 373 hồ sơ đưa Cơ sở giáo dục; 340 hồ sơ đưa Trường giáo dưỡng , đã xét duyệt trình Chủ tịch UBND tỉnh, huyện ra quyết định 238 đối tượng đưa vào Cơ sở giáo dục ; 9 195 đối tượng vào Trường giáo dưỡng. Công tác lập hồ sơ đưa người vào Cơ sở giáo dục - Trường giáo dưỡng đã đạt được hiệu quả.

Tuy nhiên chưa đáp ứng với yêu cầu thực tế của từng địa phương. Nguyên nhân là do Công an địa phương quan tâm chỉ đạo chưa kịp thời, việc lập hồ sơ của Công an cơ sở chưa đầy đủ do đó còn nhiều đối tượng trong diện đưa đi mà hồ sơ không đủ cơ sở để xét duyệt. Qua công tác sưu tra đối tượng, sưu tra địa bàn và xác minh hiềm nghi cũng như xác lập chuyên án cho thấy các đơn vị địa phương đã được chú trọng và quan tâm đến công tác sưu tra, đưa công tác sưu tra đi vào trọng tâm trọng điểm không tiến hành sưu tra tràn lan mà đi vào hệ loại đối tượng cụ thể từ đó đã phát huy hiệu quả của nó. Cơ cấu của tình hình tội giết người trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong thời gian qua Cơ cấu của tình hình tội phạm nói chung và trên địa bà Đồng Nai nói riêng là một đặc điểm mang tính định tính của tình hình tội phạm.Tình hình tội phạm có rất nhiều cơ cấu.

Theo báo cáo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai từ năm 2013 đến năm 2017, thì ở Đồng Nai có 1.103 bị cáo đã bị xét xử hình sự sơ thẩm về tội giết người. Cụ thể như sau: - Cơ cấu tình hình tội giết người theo giới tính : Theo như bảng cơ cấu tình hình tội giết người về giới tính của Đồng nai như trên, chúng ta thấy rõ tỷ lệ phạm tội là nam giới luôn cao hơn nữ giới rất nhiều lần, và tỷ lệ này cũng có những biến động nhỏ theo từng năm. Cụ thể năm 2013 tỷ lệ nam giới phạm tội là 96,68 %, trong khi nữ phạm tội chiếm 4,32%; Năm 2014 tỷ lệ nam giới phạm tội là 98,80 % , nữ giới phạm tội là 1,18%; Năm 2015 tỷ lệ nam giới phạm tội là 96,31 % , nữ giới phạm tội là 3,1%; Năm 2016 tỷ lệ nam giới phạm tội là 93,78 % , nữ giới phạm tội là 6,20%; Tuy tỷ lệ nữ giới phạm tội 10 giết người ít hơn tỷ lệ nam giới phạm tội, nhưng tỷ lệ nữ giới phạm tội lại có chiều hướng tăng lên rõ rệt qua các năm.